Mười ngày rung chuyển thế giới

[TuongLinh]

Một cơn gió rét tràn qua quảng trường làm những lá cờ tung bay. Từ những khu xa nhất, công nhân các xưởng máy đã kéo đến, khiêng theo thi hài của đồng chí họ. Họ đi qua cổng I-bê-ri với những lá cờ đỏ chói và những chiếc quan tài đỏ thẫm màu máu. Quan tài làm thô sơ bằng gỗ không bào và sơn đỏ, đặt trên vai những công nhân cục mịch, chân bước đi, mặt chan hòa nước mắt, theo sau có những phụ nữ, người thì thổn thức rên rỉ, người thì đờ đẫn, mặt mày nhợt nhạt. Một vài chiếc quan tài để mở, nắp quan tài khiêng theo sau; một vài chiếc khác bọc dạ thêu chỉ vàng hay bạc, hoặc trên nóc có gắn một cái mũ lính. Có nhiều vòng hoa giả dáng dấp xấu xí...

Đám tang cứ từ từ tiến về phía chúng tôi, đi đến đâu đám đông giãn ra đến đấy rồi lại khép lại ngay. Lúc này, thấy diễu qua Cổng I-bê-ri một dòng cuồn cuộn bất tận những cờ, màu đỏ từ nhạt đến sẫm, với những chữ bạc và vàng, và những băng tang thắt nút treo trên ngọn cờ; có cả một vài lá cờ của nhóm vô chính phủ, nền đen, chữ trắng. Đoàn quân nhạc cử bài Tang lễ hành khúc cách mạng, và trong tiếng hát của khối quần chúng đông đảo để đầu trần, nghe thấy tiếng khàn khàn và nghẹn ngào của những người khiêng quan tài.

Đi xen vào đoàn công nhân có những đại đội binh lính, cũng mang quan tài, rồi đến các đội kỵ binh đi nhịp bước diễu hành, các đội pháo binh với những cỗ súng phủ vải đỏ và đen, đi mãi như không bao giờ hết. Trên những cờ của họ thấy có hững dòng chữ: “Đệ tam Quốc tế muôn năm!” hoặc là “Chúng tôi muốn một nền hòa bình chân chính, toàn diện, dân chủ!”.

Khi đi tới gần hố, những người khiêng leo lên các đống đất rồi khiêng quan tài xuống hố. Trong bọn họ có nhiều phụ nữ, những người phụ nữ vô sản mập mạp thấp lùn và khỏe mạnh. Đi theo sát quan tài là những phụ nữ khác, những thiếu phụ còn trẻ, người lả đi, những bà già răn reo kêu gào như những con vật bị thương; họ muốn đi theo chồng hoặc con xuống mộ; họ giãy giụa chống lại những bàn tay thương xót ngăn giữ họ. Đó là lối yêu thương của những người nghèo.

Đám tang diễu qua quảng trường suốt cả ngày, đi từ cổng I-bê-ri tới, qua quảng trường, đi vào đường Ni-côn-xcai-a, cuồn cuộn như một dòng sông cờ đỏ mang theo những lời hy vọng và hữu nghị anh em và những lời tiên tri táo bạo, qua mặt năm vạn người đứng tại quảng trường - trước mắt công nhân toàn thế giới và trước hậu thế...

Năm trăm chiếc quan tài dần dần được đặt xuống hố. Hoàng hôn xuống. Những lá cờ vẫn tiếp tục phấp phới trước gió, nhạc vẫn cử bài Tang lễ hành khúc, và khối quần chúng vĩ đại vẫn cất tiếng hát. Trên những cành cây trụi lá treo những vòng hoa trông như những bông hoa muôn màu kỳ lạ. Hai trăm người bắt đầu xúc đất. Tiếng đất buồn bã nặng nề đổ trên những chiếc quan tài hòa cùng tiếng hát...

Đèn sáng. Những lá cờ cuối cùng diễu qua, và những người phụ nữ cuối cùng đi qua, nghẹ ngào thổn thức; đi khỏi, họ còn ngoái cổ nhìn lại một lần cuối với con mắt vô cùng thương tiếc. Dòng người vô sản từ từ rút ra khỏi quảng trường rộng lớn...

Tôi chợt hiểu rằng những con chiên nước Nga không cần tới các cố đạo để cầu kinh cho họ lên thiên đường. Họ đang xây dựng trên trái đất một đất nước còn tráng lệ hơn thiên đường nào hết, và được chết cho đất nước đó thật là vinh quang...

[TuongLinh]

CHƯƠNG MƯỜI MỘT

Giành chính quyền

TUYÊN NGÔN VỀ QUYỀN CỦA CÁC DÂN TỘC NƯỚC NGA

Tháng 6 năm nay, Đại hội Xô - viết lần thứ nhất đã tuyên bố quyền tự quyết của các dân tộc nước Nga.

Tháng 11, Đại hội Xô - viết lần thứ hai đã hoàn toàn xác nhận và định rõ quyền không thể mất được đó của các dân tộc nước Nga.

Tuân theo ý muốn của các Đại hội nói trên, Hội đồng uỷ viên nhân dân đã quyết định lấy kỳ những nguyên tắc sau đây làm cơ sở cho hành động của mình trong vấn đề dân tộc:

1 - Các dân tộc nước Nga có quyền bình đẳng và chur quyền

2 – Các dân tộc nước Nga có quyền tự quyết, kể cả quyền được tách ra hoàn toàn và thành lập Quốc gia
độc lập.

3 – Mọi đặc quyền và mọi hạn chế có tính chất dân tộc hoặc tôn giáo đều bãi bỏ.

4 – Các dân tộc thiểu số và các nhóm dân tộc sống trên đất Nga được tự do phát triển.

Các sắc lệnh chấp hành sẽ được thảo ngay sau khi thành lập Uỷ ban dân tộc.

Thay mặt nước Cộng hoà Nga:

Uỷ viên dân tộc

I-ô-xíp GIU–GÁT–SƠ-VI–LI XTA–LIN

Chủ tịch Hội đồng uỷ viên nhân dân

V.U-LI-A-NỐP (LÊ – NIN)

14 tháng 11 năm 1917

Lập tức Viện Ra -đa trung ương ở Ki-ép tuyên bố U-Cơ-ren thành nước cộng hoà độc lập, và chính phủ Phần - lan thông qua Thượng nghị viện ở Hen- xinh - pho, cũng tuyên bố độc lập. Các “chính phủ” độc lập mọc lên ở Xi- bê- ri và ở Cô-ca-dơ. ở Ba-lan, Uỷ ban chiến tranh tối cao vội vàng gọi tất cả quân đội và thiết lập một kỷ luật sắt.

Tất cả các “chính phủ” và các “phong trào” đó có hai điểm giống nhau là đều do các giai cấp hữu sản lãnh đạo và đều sợ và thù ghét chủ nghĩa Bôn-xê- vích.

Trong tình trạng rối ren lộn xộn đó, Hội đồng uỷ viên nhân dân kiên quyết xây dựng trật tự xã hội chủ nghĩa và lần lượt ban bố các sắc lệnh về bảo hiểm xã hội và quyền kiểm sát của công nhân, về các Uỷ ban ruộng đất hàng tổng. Về việc xóa bỏ các chức tước, về việc thủ tiêu các toà án cũ và thành lập các toà án nhân dân.

Các đoàn đại biểu lục quân và hải quan liên tiếp kéo đến mang theo những “ lời chúc tụng nồng nhiệt tới chính phủ mới của nhân dân”.

Một hôm, tôi trông thấy ở trước Viện Xmon- ni một trung đoàn quần áo rách rưới tả tơi ở ngoài mặt trận về. Binh lính, gầy gò và xanh xao, đứng dàn ở trước cổng lớn; họ nhìn cả về phía Viện, tưởng chừng như có Thượng đế hiện hình ở trong đó. Một vài người vừa cười vừa chỉ lên hình những con đại bàng tượng trưng cho chế độ Nga hoàng ở trên cửa chính. Các xích vệ tới đổi phiên gác. Tất cả toán lính quay lại nhìn họ một cách tò mò như khi người ta quay lại nhìn một cái gì đó mà người ta đã nghe nói tới, nhưng chưa trông thấy bao giờ. Rồi họ cười một cách đầy thiện cảm và ra khỏi hàng, đến vỗ vai xích vệ và nói với họ những lời nửa đùa, nửa khâm phục….

[TuongLinh]

Chính phủ lâm thời không còn nữa. Ngày 15 tháng 11, trong khắp các nhà thờ ở Pê-tơ-rô-gơ-rát, số đạo không cầu kính cho Chính phủ lâm thời nữa. Nhưng như Lê-nin đã nói tại Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga, đây mới chỉ là “bắt đầu giành chính quyền”. Phe đối phương vẫn còn thống trị đời sống kinh tế trong nước; bị mất vũ khí, chúng bèn tổ chức phá hoại, và chúng mang hết tài năng sức lực ra – cái biệt tài sẵn có của người Nga trong việc tổ chức hànhđộng chung - để gây khó khăn trở ngaị nhằm làm cho các Xô-viết bị tê liệt và mất tín nhiệm.

Cuộc bãi công của công chức, sắp đặt rất chu đáo. được các nhà băng và các hãng buôn trợ cấp tiền. Mọi hành động của những người Bôn-sê-vích để chiếm lấy bộ máy chính phủ đều vấp phải một sức kháng cự mạnh mẽ.

Tơ-rốt-xki đến bộ Ngoại giao. Nhân viên tại đó không công nhận ông và đóng cửa phòng giấy lại, đến khi phá được cửa vào thì họ xin từ chức. Tơ-rốt-xki hỏi chìa khoá phòng lưu trữ công văn, nhưng chỉ khi đưa công nhân tới để bẻ ổ khoá họ mới chịu nộp chìa. Người ta khám phá ra rằng Nê-ra-tốp, nguyên thứ trưởng, đã chuồn từ bao giờ, mang theo những hiệp ước mật.

Sơ-li-áp-ni-cốp đến nhậm chức tại bộ Lao động. Trời rất rét mà chẳng có ai để đốt lửa. Trong số mấy trăm viên chức có mặt tại đó, không một ai chỉ cho ông phòng lamf việc của bộ trưởng ở đâu…

Bà A-lếch-xăng-đơ-ra Cô-lông-tai được cử làm uỷ viên Cứu tế xã hội ngày 13 tháng 11, khi tới chỗ làm việc đã bị toàn thể viên chức, trừ có bốn mươi người, đón tiếp bằng một cuộc bãi công. Những người nghèo ở các nhà tế bần, ở trong một tình trạng thiếu thốn khủng khiếp. Các phái đoàn những người tàn tật sắp chết đói, các đoàn trẻ mồ côi mặt mày xanh xao gầy go. đến bao vây trụ sở bộ. Bà Cô-lông-tai mắt đẫm lệ, ra lệnh giam các người bãi công cho tới khi họ trao lại chìa khoá các phòng giấy và các két bạc. Khi có chìa khoá rồi, bà mới hay rằng bộ trưởng cũ, nữ bá tước Pa-ni-na, đã mang tiền quỹ đi và từ chối không chịu hoàn lại nếu không có lệnh của Hội nghị lập hiến.

Tại các bộ Nông nghiệp, Tiếp tế và Tài chính cũng xảy ra những việc tương tự. Người ta ra lệnh cho các viên chức phải tiếp tục đi làm không sẽ mất việc và mất quyền hưởng hưu trí, nhưng hoặc là họ không đếnlàm việc, hoặc là họ đến để tiến hành phá hoại. Hầu hết các giới trí thức chống đối chủ nghĩa bôn-sê-vích, và Chính phủ Xô-viết không sao mộ được nhân viên mới…

Các nhà băng tự đóng chặt cửa, chỉ có bọn đầu cơ là vào được bằng cổng hậu. Khi các uỷ viên bôn-sê-vích tới, nhân viên dấu hết sổ sách rồi chuồn mất mang theo tiền quỹ. Tất cả nhân viên Ngân hàng Quốc gia bãi công trừ những người phụ trách kho bạc và in giấy bạc ; những người này không chịu trao tiền cho Xmôn-ni, nhưng lại dấm dúi trả những số tiền kếch xù cho Uỷ ban Cứu quốc và Viện Đu-ma thành phố.

Hai lần, một uỷ viên tới với một đại độ xích vệ để đòi những số tiền lớn cần thiết cho việc chi tiêu của chính phủ. Lần thứ nhất tới thì gặp một số rất đông uỷ viên Viện Đu-ma thành phố và lãnh tụ các đảng Men-sê-vích và xã hội cách mạng; chúng đưa ra những lời doạ dẫm về hậu quả của hành động uỷ viên, đến nỗi viên này phải chùm. Lần thứ hai, uỷ viên đó lại tới với một công lệnh. Ông ta đọc lệnh đó với tất cả các nghi thức, nhưng có người nhận xét là lệnh này không đề ngày tháng và không đóng dấu, và cái truyền thống tôn trọng các "văn bản chính thức" của dân Nga lại khiến ông ta phải rút lui…

Nhân viên nhà Ngân hàng tín dụng huỷ các sổ sách khiến mọi tài liệu về những quan hệ tài chính giữa nước Nga với các nước ngoài đều bị mất.

[TuongLinh]

Các uỷ ban tiếp tế, nhân viên các công sở thành phố có tính chất lợi ích công cộng, hoặc không làm việc nữa, hoặc phá hoại. và khi những người Bôn-sê-vích, trước nhu cầu cấp thiết của nhân dân thành phố, muốn giúp đơc hoặc lãnh đạo các công sở đó thì tất cả các nhân viên lập tức bãI công và Viện Đu-ma tung ra tràn ngập nước Nga những điện văn tố cáo những người Bôn-sê-vích "vi phạm nền tự trị thành phố".

Tại các ban tham mưu, trong các phòng giấy các bộ Chiến tranh và Hải quân tại đấy có những công chức già ở lại làm việc, các uỷ ban quân đội và bộ tổng chỉ huy tìm mọi cách gây khó khăn cho công viêc của các Xô-viết, dù cho có thể phương hạ cả đến tình hình quân đội ở ngoài mặt trận. Công đoàn đường sắt chống đối và không chịu chuyên chở quan lính Xô-viết; mỗi lần lấy tàu để chở quân đội lại phải dùng tới vũ lực và bắt giam một số viên chức đường sắt, và mỗi lần như vậy, Công đoàn đường sắt lại doạ tổng bãi công để đòi thả những người bị bắt…

Xmon-ni rõ ràng bất lực. Báo chí nói rằng trong ba tuần nữa, tất cả các nhà máy ở Pê-tơ-rô-gơ-rat sẽ phải đóng cửa vì thiếu nhiên liệu. Công đoàn đường sắt báo là đến ngày 01 tháng 12, tàu sẽ ngừng chạy. Pê-tơ-rô-gơ-rat chỉ còn đủ lương ăn trong 3 ngày mà không còn có lương thực trở đến nữa. Ngoài mặt trận, quân lính đói dài... Uỷ ban cứu quốc và các Uỷ ban Trung ương khác gửi đi khắp nước những lời kêu gọi nhân dân đừng tuân theo những sắc lệnh của Chính phủ. Các đại xứ quán các nước đồng minh tỏ thái độ hoặc thờ ơ lạnh nhạt, hoặc thù nghịch ra mặt...

Báo chí đối lập, cứ cấm hôm trước thì hôm sau lại xuất hiện dưới một tên khác, không ngớt đả kích Chế độ mới bằng những lời châm biếm cay chua. Ngay cả đến tờ Đời mới cũng định nghĩa chế độ mới là “một sự kết hợp giữa chính sách mị dân và sự bất lực”. Tờ báo viết:

Mỗi ngày, chính phủ của các ủy viên nhân dân lại thêm lúng túng trước những nhu cầu quái ác hàng ngày. Những người bôn-sê-vích đã cướp được chính quyền một cách dễ dàng, nhưng họ không thể sử dụng được nó.

Bất lực không nắm được tổ chức chính quyền sẵn có, họ cũng lại không thể lập ra được bộ máy mới: bộ máy này, nếu hoạt động được trơn tru dễ dàng thì sẽ có thể thỏa mãn những yêu cầu của những thí nghiệm xã hội chủ nghĩa của họ.

Thực vậy, ngay mới chỉ làm công tác đảng của họ, những người bôn-sê-vích cũng đã thiếu người mà đây mứoi chỉ là công việc múa lưỡi và múa bút: vậy thì họ đào đâu ra được nhân viên cần thiết để làm những công tác chuyên môn và phức tạp của Nhà nước?.

Chính phủ mới cựa quậy và làm rùm beng, tung ra tràn ngập nước nga những sắc lệnh, cái nào cũng “cấp tiến” và “xã hội” hơn cái nào khác.

Nhưng trong cái chủ nghĩa xã hội trên giấy tờ đó – nó sẽ chỉ làm cho con cháu chúng ta ngạc nhiên – người ta không thấy có ý muốn hoặc khả năng giải quyết những vấn đề hiện tại.

Trong khi đó, Hội nghị thành lập chính phủ mới do Công đoàn đường sắt triệu tập, tiếp tục họp ngày họp đêm. Trước kia, hai bên đã nhất trí trên nguyên tắc về nền tảng của chính phủ mới sau này. Vấn đề thành phần của Hội đồng nhân dân đang được thảo luận và người ta đã đồng ý với nhau là bước đầu hãy thử lập một chính phủ với Tréc-nốp làm thủ tướng. Một thiểu số bôn-sê-vích quan trọng được chấp nhận vào chính phủ đó, nhưng Lê-nin và Tơ-rốt-xki thì bị gạt ra ngoài. Các ủy ban trung ương các đản men-sê-vích và xã hội cách mạng cũng như ủy ban chấp hành các Xô-viết nông dân, tuy rằng chống đối đến cùng “chính sách tội lỗi” của những người bôn-sê-vích, đã quyết định không ngăn cản việc họ gia nhập Hội đồng nhân dân “để chấm dứt cuộc huynh đệ tương tàn”.

[TuongLinh]

Nhưng việc Kê-ren-xki đi trốn và việc các Xô-viết thu được những kết quả rực rỡ làm tình thế thay đổi. Ngày 16, trong một phiên họp của Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga, các đảng viên xã hội cách mạng cánh tả nhất định đòi những người bôn-sê-vích đứng ra thành lập một chính phủ liên hiệp gồm các đảng xã hội khác; nếu không được như vậy, họ sẽ rút khỏi Uỷ ban quân sự cách mạng và Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga. Man-kin nói:

- Những tin tức ở Mát-xcơ-va, nơi mà các đồng chí của chúng tôi chết ở cả hai bên chiến lũy, bắt buộc chúng tôi một lần nữa phải đặt vấn đề tổ chức chính quyền; và không những chúng tôi có quyền mà còn có bổn phận phải hành động như vậy… Chúng tôi đã giành được quyền ngồi tại đây cùng với những người bôn-sê-vích trong Viện Xmon-ni và quyền phát biển trên diễn đàn này. Sau cuộc đấu tranh đảng phái bên trong Xmon-ni, chúng tôi sẽ bắt buộc phải chuyển sang đấu tranh công khai bên ngoài Xmon-ni nếu các anh không muốn có hòa giải… Chúng tôi phải đề nghị với nền dân chủ một thỏa hiệp có thể chấp thuận được.

Sau khi ngừng họp một lát để nghiên cứu tối hậu thư đó, những người bôn-sê-vích trở về chỗ với nghị quyết sau dây do Ca-mê-ni-ép đọc.

Uỷ ban chấp hành trung ương nghĩ rằng nên có sự tham gia vào chính phủ của đại diện mọi đảng phái xã hội họp thành các Xô-viết đại biểu công nông binh một khi họ công nhận những thành quả của Cách mạng ngày 7 tháng 11, nghĩa là chính quyền Xô-viết, các sắc lệnh về ruộng đất, hòa bình, quyền kiểm sát của công nhân và việc võ trang quần chúng công nhân.

Bởi vậy, Uỷ ban chấp hành trung ương quyết định tiếp tục theo đuổi những cuộc thương lượng với tất cả các đảng xã hội về vấn đề thành lập chính quyền, và nhấn mạnh rằng những điều kiện sau đây phải được dùng làm cơ sở:

Chính phủ chịu trách nhiệm trước Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga; Uỷ ban này sẽ được mở rộng và con số thành viên sẽ lên 150 người. Cộng với số 150 đại biểu của các Xô-viết đại biểu công nhân và binh lính, sẽ có thêm 75 đại biểu các Xô-viết nông dân hàng tỉnh, 80 đại biểu lục quân và hải quân, 40 đại biểu các công đoàn (25 đại biểu của các tổ chức liên hiệp công đoàn toàn Nga tính theo tỷ lệ đoàn viên của các tổ chức đó, 10 đại biểu của Công đoàn đường sắt và 5 của Công đoàn bưu điện), cuối cùng là 50 đại biểu các nhóm xã hội của Viện Đu-ma thành phố Pê-tơ-rô-gơ-rát. Trong chính phủ, tối thiểu một nửa số ghế bộ trưởng sẽ dành cho đảng bôn-sê-vích. Các ghế bộ trưởng bộ Ngoại giao, Nội vụ và Lao động bắt buộc phải thuộc về nhóm bôn-sê-vích. Việc chỉ huy quân đội các khu của Pê-tơ-rô-gơ-rát và Mát-xcơ-va sẽ do các đại biểu của các Xô-viết đại biểu công nhân và binh lính Pê-tơ-rô-gơ-rát và Mát-xcơ-va phụ trách. Chính phủ sẽ tổ chức một cách hệ thống việc võ trang quần chúng công nhân ở Ngan. Sự tham gia của Lê-nin và Tơ-rốt-xki xét thấy là rất cần thiết.

Rồi Ca-mê-ni-ép giải thích:

- Cái gọi là ”Hội đồng nhân dân” do Hội nghị đề ra sẽ gồm chừng 420 ủy viên: khoảng 150 ủy viên bôn-sê-vích, một số đại biểu của ủy ban trung ương Xô-viết toàn Nga cũ phản cách mạng, 100 ủy viên do các Viện Đu-ma thành phố bầu ra, tất cả đều là bè lũ Coóc-ni-lốp, 100 đại biểu các Xô-viết nông dân do Áp-xen-ti-ép lựa chọn và 80 đại biểu của các ủy ban quân đội cũ đã không còn đại diện gì nữa cho quần chúng binh lính. Chúng tôi từ chối không chấp nhận ủy ban trung ương Xô-viết toàn Nga cũ và các đại diện của Viện Đu-ma thành phố. Các đại biểu Xô-viết nông dân phải do Đại hội nông dân bầu ra; Đại hội này do chúng tôi triệu tập và sẽ bầu một Uỷ ban chấp hành mới. Đề nghị gạt bỏ Lê-nin và Tơ-rốt-xki nhằm chặt đầu đảng của chúng tôi, chúng tôi không thể chấp nhận được. Cuối cùng, chúng tôi tuyệt đối không thấy cái Hội đồng nhân dân đó là một sự cần thiết; các Xô-viết mở rộng cửa cho các đảng xã hội, và ủy ban trung ương Xô-viết toàn Nga sẽ đại diện cho các đảng đó tùy theo sự quan trọng thực sự của các đảng trong quần chúng.

[TuongLinh]

Thay mặt nhóm xã hội cách mạng cánh tả, Ca-rê-lin tuyên bố là đảng của ông sẽ bỏ phiếu cho quyết nghị bôn-sê-vích, nhưng vẫn từ dành quyền sửa đổi một vài chi tiết, tỉ dụ quyền đại diện của nông dân, và có yêu cầu trao ghế bộ trưởng bộ Nông nghiệp cho nhóm xã hội cách mạng cánh tả. Các điều kiện đó được chấp nhận.

Sau đó, trong một phiên họp của Xô-viết Pê-tơ-rô-gơ-rát, trả lời câu hỏi về thành lập chính phủ mới, Tơ-rốt-xki đã phát biểu như sau:

- Tôi không biết một tí gì về việc này. Tôi không tham gia những cuộc thương lượng. Nhưng tôi không nghĩ rằng những cuộc thương lượng đó có thể có một tầm quan trọng lớn...

Đêm hôm đó một bầu không khí ngột ngạt bao trùm Hội nghị. Các đại biểu Viện Đu-ma thành phố rút lui...

Ngay tại Xmon-ni, trong hàng ngũ đảng bôn-sê-vích, một nhóm quan trọng chống đối chính sách của Lê-nin đang phát triển. Tối 17 tháng 11, phòng họp lớn chật ních và trong một bầu không khínặng trĩu phiên họp của ủy ban trung ương Xô-viết toàn Nga khai mạc. Đảng viên bôn-sê-vích La-rin tuyên bố là ngày bầu cử Hội nghị lập hiến đã tới gần và đã đến lúc phải chấm dứt chính sách khủng bố chính trị.

- Những biện pháp chống lại tự do báo chí phải được sửa đổi. Trong lúc đấu tranh thì những biện pháp đó có lý do của nó. Bây giờ không còn một cái gì biện hộ cho những biện pháp đó được nữa. Báo chí phải được tự do, trừ những trường hợp xúi giục phá rối trật tự và khởi loạn.

Giữa những tiếng huýt còi la ó nổi lên như vũ bảo Ngay từ trong đảng mình, La-rin đưa ra dự thảo nghị quyết sau đây :

Sắc lệnh về báo chí của Hội đồng ủy viên nhân dân bị bãi bỏ. Những biện pháp đàn áp chính trị sẽ chỉ có thể được áp dụng do quyết định của một toà án đặc biệt do ủy ban trung ương Xô-viết toàn Nga bầu ra (theo tỷ lệ sự quan trọng của các đảng có đại diện ở trong ủy ban đó). Tòa án này có quyền xét lại tất cả những biện pháp đàn áp trước.

Nhóm xã hội cách mạng cánh tả và kể cả một phần những người bôn-sê-vích, hoan hô như sấm dậy.

Thay mặt nhóm của Lê-nin, A-va-nét-xốp đề nghị hoãn vấn đề báo chí cho tới khi có một sự thỏa hiệp giữa các đảng xã hội. Tuyệt đại đa số bác ý kiến đó. A-va-nét-xốp nói tiếp :

- Cuộc cách mạng đang diễn ra dã không ngần ngại tấn công vào quyền tư hữu; vấn đề báo chí chính ra phải được coi như một vấn đề quyền tư hữu...

Rồi ông đọc nghị quyết chính thức của nhóm bôn-sê-vích :

Việc cấm báo chí tư sản không phải chỉ là một phương pháp đấu tranh trong thời kỳ khởi nghĩa và tiêu diệt những âm mưu phản cách mạng mà còn là một biện pháp quá độ cần thiết để thiết lập một chế độ báo chí mới; dưới chế độ đó, bọn tư bản, làm chủ những nhà in và giấy in, sẽ không thể còn là những kẻ có quyền thế vô hạn tạo ra dư luận được nữa.

Bây giờ, chúng ta phải tiếp tục sự nghiệp của chúng ta bằng cách tiến hành việc tịch thu các nhà in tư và các kho giấy và trao cho chính quyền Xô-viết ở thủ đô cũng như ở các tỉnh, để cho các đảng và các nhóm có trong tay những phương tiện kỹ thuật phù hợp với tầm quan trọng thực tế của những tư tưởng mà họ đại diện, nghĩa là phù hợp với số người của các đảng và các nhóm.

Việc khôi phục cái gọi là “tự do báo chí”, nghĩa là trao trả không điều kiện các nhà in và giấy in cho bọn tư bản, những kẻ đầu độc ý thức quần chúng, sẽ là một sự đầu hàng không thể chấp nhận được trước ý muốn của tư bản, sẽ là một sự rời bỏ một trong những vị trí quan trọng nhất của cách mạng công nông, tóm lại, là một biện pháp phản cách mạng không thể chối cãi được.

Bởi vậy, ban chấp hành trung ương Đảng đề nghị với nhóm bôn-sê-vích ở trong ủy ban trung ương Xô-viết toàn Nga dứt khoát bác bỏ mọi đề nghị nhằm phục hồi chế độ báo chí cũ và hoàn toàn ủng hộ Hội đồng ủy viên nhân dân chống lại những yêu sách tạo nên do những thiên kiến tiểu tư sản hoặc do sự khuất phục hèn hạ nhất trước những lợi ích của giai cấp tư sản phản cách mạng.

[TuongLinh]

Trong khi đọc bản nghị quyết, A-va-nép-xốp luôn bị ngắt đoạn bởi những tiếng hò hét chế giễu của nhóm xã hội cách mạng cánh tả và những lời phản đối bất bình của các đảng viên bôn-sê-vích bất đồng. Ca-rê-lin chồm lên:

- Cách đây ba tuần lễ, nhóm bôn-sê-vích là nhóm bênh vực quyền tự do báo chí hăng nhất… Những lý lễ trong bản nghị quyết này giống hệt quan điểm của bọn Trăm Đen và những tên kiểm duyệt dưới chế độ Nga hoàng; chúng cũng đã từng nói tới những kẻ đầu độc ý thức quần chúng.

Tơ-rốt-xki bênh vực trong hồi lâu bản nghị quyết. Ông phân biệt báo chí trong thời kỳ nội chiến và báo chí trong thời kỳ sau thắng lợi.

- Trong thời kỳ nội chiến, quyền sử dụng bạo lực là của những người bị áp bức … (Tiếng la ó: Thế ai là kẻ bị áp bức bây giờ?) Chúng ta chưa hoàn toàn đánh bại những kẻ địch của chúng ta, và báo chí đối với chúng ta là một vũ khí. Trong những điều kiện đó, việc cấm báo chí là một biện pháp tự vệ chính đáng...

Rồi ông chuyển sang nói về vấn đề báo chí thời kỳ sau thắng lợi.

- Lập trường của những người xã hội trong vấn đề tự do báo chí phải phản ánh một cách đúng đắn lập trường của họ trong vấn đề tự do kinh doanh... Chính quyền dân chủ được tổ chức hiện nay ở Nga đòi hỏi phải thủ tiêu hoàn toàn sự thống trị của quyền tư hữu về báo chí, cũng như về công nghiệp... Chính quyền Xô-viết phải tịch thu các nhà in (Tiếng la ó: Hãy tịch thu nhà in báo Sự thật!).

“Độc quyền báo chí của giai cấp tư sản phải bị thủ tiêu, nếu không thì việc nắm chính quyền không có ý nghĩa nữa. Mỗi một nhóm công dân phải có thể nắm được các nhà in và giấy in. Hiện nay, quyền sở hữu nhà in và giấy trước tiên phải thuộc về tay công nhân và nông dân, sau đó mới thuộc về tay giai cấp tư sản, vì nó là thiểu số... Việc chính quyền chuyển qua tay các Xô-viết sẽ đưa đến một sự thay đổi triệt để về tất cả những điều kiện sinh hoạt và sự thay đổi đó tất nhiên cũng phải biểu hiện trong vấn đề báo chí... Nếu chúng ta quốc hữu hóa các nhà băng thì chúng ta có thể để cho những tờ báo của bọn tài phiệt tồn tại được không? Phải thủ tiêu báo chí của chế độ cũ. Vấn đề này phải được hiểu thật rõ một lần cho xong”. (tiếng hoan hô cùng với tiếng la ó giận dữ).

Ca-rê-lin bác ý kiến đó nói rằng Uỷ ban trung ương Xô-Viết toàn Nga không có quyền quyết định vấn đề quan trọng đó mà không đưa ra cho một ủy ban đặc biệt nghiên cứu, và một lần nữa y lại nằng nặc đòi quyền tự do báo chí.

[TuongLinh]

Lúc này Lê-nin lên phát biểu, bình tĩnh, sắc mặt không thay đổi, trán nhăn lại. Ông nói chậm, chọn từng chữ, mỗi lời nói như một nhát búa giáng xuống:

- Cuộc nội chiến chưa kết thúc. Kẻ thù vẫn còn ở trước mặt chúng ta; bởi vậy, không thể bãi bỏ những biện pháp trấn áp nhằm vào báo chí. Những người bôn-sê-vích chúng ta vẫn luôn luôn nói rằng khi nào chúng ta đã nắm được chính quyền thì chúng ta sẽ thủ tiêu báo chí tư sản. Để cho báo chí tư sản tồn tại tức là không còn là người xã hội chủ nghĩa nữa. Làm cách mạng không thể chần chừ được, phải luôn luôn tiến lên phía trước, nếu không sẽ lùi về phía sau. Kẻ nào nói tới tự do báo chí là lùi về phía sau và cản chúng ta tiến bước tới chủ nghĩa xã hội.

“Chúng ta đã vứt bỏ ách tư bản cũng như trước kia cuộc cách mạng lần thứ nhất đã vứt bỏ ách Nga hoàng. Nếu cuộc cách mạng lần thứ nhất cấm báo chí bảo hoàng là đúng, thì chúng ta cấm báo chí tư sản là đúng. Không thể tách vấn đề tự do báo chí khỏi những vấn đề khác của cuộc đấu tranh giai cấp. Chúng ta đã hứa thủ tiêu các tờ báo đó và chúng ta đã làm như vậy. Tuyệt đại đa số nhân dân tán thành chúng ta.

“Giờ đây, cuộc khởi nghĩa đã kết thúc, và chúng ta không hề có ý muốn thủ tiêu báo chí của các đảng xã hội khác, trừ trường hợp những tờ báo đó xúi giục khởi loạn vũ trang hoặc bất phục tùng chính quyền Xô-viết.

“Tuy nhiên, chúng ta sẽ không cho phép các báo đó viện cớ tự do báo chí xã hội chủ nghĩa, để giành cho mình độc quyền nhà in, mực in, giấy in với sự giúp đỡ trá hình của giai cấp tư sản. Các công cụ này đã trở thành tài sản của chính quyền Xô-viết và phải được phân phối trước tiên giữa các đảng xã hội, theo tỷ lệ số đảng viên của các đảng đó”.

Sang phần biểu quyết. Nghị quyết của La-rin và của nhóm xã hội cách mạng cánh tả bị bác với 22 phiếu thuận và 31 phiếu chống.

Nghị án của Lê-nin được thông qua với 34 phiếu thuận và 24 phiếu chống. Trong phe thiểu số có các đảng viên bôn-sê-vic Ri-a-da-nốp và Lô-dốp-xki; họ tuyên bố là không thể bỏ phiếu ưng thuận bất cứ một hạn chế nào đối với quyền tự do báo chí.

Sau cuộc biểu quyết này, nhóm xã hội cách mạng cánh tả tuyên bố là họ không còn chịu trách nhiệm về những việc đang tiến hành nữa; họ rút khỏi Uỷ ban quân sự cách mạng và từ bỏ tất cả những chức vụ quan trọng khác mà họ đang đảm nhiệm.

Năm ủy viên Hội đồng ủy viên nhân dân là Nô-ghin, Ri-cốp, Mi-li-u-tin, Tê-ô-đô-rô-vich và Sơ-li-áp-ni-cốp từ chức và ra bản tuyên bố sau đây:

Chúng tôi tán thành một chính phủ xã hội gồm mọi đảng phái xã hội. Chúng tôi cho rằng chỉ có một chính phủ như vậy mới có thể củng cố được những thành quả do giai cấp công nhân và quân đội cách mạng đã đạt được trong những ngày anh dũng tháng 11. Ngoài giải pháp đó ra, chúng tôi chỉ nhìn thấy có một khả năng là duy trì một chính phủ hoàn toàn bôn-sê-vích bằng chính sách khủng bố chính trị. Hội đồng ủy viên nhân dân đã đi vào con đường đó. Chúng tôi không thể và cũng không muốn đi theo họ. Chúng tôi nghĩ rằng con đường đó sẽ đẫn tới sự loại trừ ra khỏi đời sống chính trị những tổ chức vô sản lớn, thiết lập một chế độ vô trách nhiệm và đưa cách mạng và nước nhà tới chỗ tiêu diệt. Không thể chịu trách nhiệm về một chính sách như vậy, chúng tôi xin từ chức ủy viên nhân dân trước ủy ban trung ương Xô-viết toàn Nga.

[TuongLinh]

Một số ủy viên khác, tuy không từ chức, cũng ký vào bản tuyên bố trên; đó là: Ri-a-da-nốp; Đéc-bi-sép, ủy viên báo chí; Ác-bu-dốp, ủy viên Nhà in Quốc gia; I-u-rê-ni-ép, ủy viên đội Xích vệ; Phê-ô-đô-rốp trong bộ Lao động; và La-rin trưởng ban công tác lập pháp.

Đồng thời, Ca-mê-ni-ép, Ri-cốp, Mi-li-u-tin, Di-nô-vi-ép và Nô-ghin rút lui khỏi Ban chấp hành trung ương Đảng bôn-sê-vích và công bố những lý do sau đây:

Chúng tôi nghĩ rằng thành lập một chính phủ như vậy (gồm tất cả các đảng xã hội) là cần thiết để tránh một cuộc đổ máu mới, tránh nạn đói đe dọa, ngăn ko cho Ca-lê-đin tiêu diệt cách mạng, và đảm bảo cho Hội nghị lập hiến họp đúng thời gian đã định, đồng thời đảm bảo việc thi hành chương trình hòa bình đã được Đại hội Xô-viết toàn Nga lần thứ hai của các đại biểu công nhân và binh lính chấp nhận.

Chúng tôi không thể nào chấp thuận chính sách tai hại của Ban chấp hành trung ương, chính sách chống lại ý nguyện của đại đa số giai cấp vô sản và binh lính là những người mong muốn hòa bình giữa các nhóm khác nhau của nền dân chủ, và không muốn có đổ máu nữa. Bởi vậy, chúng tôi từ bỏ chức ủy viên trung ương để được quyền nói ý kiến của chúng tôi với quần chúng công nhân và binh lính.

Chúng tôi rời Ban chấp hành trung ương giữa lúc thắng lợi, giữa lúc đảng của chúng tôi lên nắm chính quyền. Bởi vì chúng tôi không thể chịu đựng được lâu hơn nữa và đứng nhìn chính sách của những người lãnh đạo trong Ban chấp hành trung ương dẫn chúng tôi đến chỗ mất những thành quả của thắng lợi và đến chỗ tiêu diệt giai cấp vô sản.

Quần chúng công nhân và binh lính thường trú băn khoăn lo ngại và cử các đoàn đại biểu tới Xmon-ni và tới Hội nghị thành lập chính phủ mới; sự chia rẽ trong hàng ngũ những người bôn-sê-vích đã làm cho Hội nghị này mát dạ hả lòng vô cùng.

Nhưng nhóm của Lê-nin trả lời tức khắc và quyết liệt. Sơ-li-áp-ni-cốp và Tê-ô-đô-rô-vich tuân theo kỷ luật của Đảng và trở lại chức vụ cũ. Ca-mê-ni-ép bị cách chức chủ tịch Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga và Xvéc-lốp được cử lên thay thế. Di-nô-vi-ép bị cất chức chủ tịch Xô-viết Pê-tơ-rô-gơ-rát. Sáng ngày 20, tờ Sự thật đăng một bản tuyên bố nghiêm khắc gửi nhân dân Nga do Lê-nin thảo ra; bản này được in ra hàng chục vạn tờ, dán khắp các tường và phân phát khắp nước Nga:

Đại hội Xô-viết toàn Nga lần thứ hai đã dành đa số cho Đảng bôn-sê-vích cho nên chỉ có một chính phủ do đảng đó lập ra mới có thể là một chính phủ Xô-viết. Mọi người đều biết rằng một vài giờ trước khi lập chính phủ mới và trước khi đưa danh sách các thành viên chính phủ này trước Đại hội Xô-viết toàn Nga lần thứ hai, Ban chấp hành trung ương Đảng bôn-sê-vích đã mời ba người trong số những đảng viên quan trọng nhất của nhóm xã hội cách mạng cánh tả là các đồng chí Cam-cốp, Xpi-rô và Ca-rê-lin và đã đề nghị họ tham gia chính phủ mới. Chúng tôi vô cùng tiếc rằng các đồng chí xã hội cách mạng đó đã từ chối, chúng tôi cho rằng những người cách mạng và những người bênh vực quyền lợi giai cấp công nhân mà hành động như vậy thì không thể chấp nhận được; chúng tôi luôn luôn sẵn sàng chấp nhận nhóm xã hội cách mạng cánh tả vào trong chính phủ nhưng chúng tôi tuyên bố rằng với tư cách là một đảng của đa số trong Đại hội Xô-viết toàn Ngan lần thứ hai, chúng tôi có quyền và có nhiệm vụ đối với nhân dân đứng ra lập chính phủ.

Các đồng chí! Hôm qua, ngày 17 tháng 11, một vài ủy viên trung ương trong đảng chúng tôi và trong Hội đồng ủy viên nhân dân là Ca-mê-ni-ép, Di-nô-vi-ép, Nô-ghin, Ri-cốp, Mi-li-u-tin, và một vài người khác đã rút khỏi Ban chấp hành trung ương và ba người có tên cuối cùng trên đây đã rút khỏi Hội đồng ủy viên nhân dân.

[TuongLinh]

Các đồng chí rời bỏ chúng tôi đã hành động như những kẻ đào ngũ bởi vì không những họ đã bỏ nhiệm vụ giao pớo cho họ mà còn vi phạm những chỉ thị của Ban chấp hành trung ương đảng chúng tôi. Theo những chỉ thị đó thì trước khi rút lui, họ phải chờ quyết định của các tổ chức đảng ở Pê-tơ-rô-gơ-rát và Mát-xcơ-va.

Chúng tôi tuyệt đối lên án việc đào ngũ đó. Chúng tôi tin tưởng một cách sâu sắc rằng tất cả những người công nhân, binh linh và nông dân giác ngộ ở trong Đảng hoặc có cảm tình với Đảng, cũng lên án hành vi của những kẻ đào ngũ.

Các đồng chí hãy nhớ lại rằng Ngay trước cuộc khởi nghĩa của Pê-tơ-rô-gơ-rát, hai kẻ trong bọn đào ngũ này là Ca-mê-ni-ép và Di-nô-vi-ép đã hành động như những tên đào ngũ và những tên phá hoại các cuộc đình công, bởi vì không những họ đã biểu quyết chống khởi nghĩa tại phiên họp quyết định của Ban chấp hành trung ương ngày 23 tháng 10 mà ngay cả sau khi Ban chấp hành trung ương đã quyết định rồi, họ vẫn tiếp tục vận động chống khởi nghĩa trong công nhân. Sự phấn khởi mãnh liệt của quần chúng, sự anh dũng cao cả của hàng triệu công nhân, binh lính và nông dân ở Pê-tơ-rô-gơ-rát và Mát-xcơ-va, ở mặt trận, ở các chiến hào và làng xã, lúc đó đã quét sạch bọn đào ngũ như một đoàn tàu quét sạch rác rưởi trên đường đi.

Những kẻ kém tin tưởng, những kẻ do dự, hoài nghi, những kẻ run sợ trước giai cấp tư sản hoặc những kẻ đầu hàng trước những tiếng hò la của bọn đồng lõa trực tiếp hay gián tiếp của giai cấp đó, chúng ta hãy bỏ mặc chúng với sự sỉ nhục. Quần chúng công nhân và binh lính ở Pê-tơ-rô-gơ-rát, Mát-xcơ-va và ở các nơi khác không hề do dự.

Chúng ta sẽ không chịu khuất phục trước những tối hậu thư của những nhóm trí thức: đứng sau bọn này không phải là quần chúng là chỉ là bọn Coóc-ni-lốp, bọn Xa-vin-cốp, bọn học sinh sĩ quan và đồng bọn…

Cả nước nổi dậy như gió bão. Đâu đâu cũng vậy bọn “đào ngũ” không được phép “tự thanh minh trước quần chúng công nhân và binh lính”; những lời buộc tội gắt gao của nhân dân đối với bọn “đào ngũ” đập vào ủy ban trung ương toàn Nga như những ngọn sóng dồn. Trong nhiều ngày, Xmon-ni tràn ngập những đoàn đại biểu và những ủy ban tới để nói lên sự bất bình của tiền tuyến, của miền Von-ga, của các nhà máy ở Pê-tơ-rô-gơ-rát: “Tại sao họ lại dám ra khỏi chính phủ? Phải chăng họ đã ăn tiền của giai cấp tư sản để giết cách mạng? Họ phải trở lại và phục tùng những nghị quyết của Ban chấp hành trung ương”.

Chỉ có đội quân thường trú Pê-tơ-rô-gơ-rát là còn do dự. Ngày 24 tháng 11, có một cuộc mít tinh lớn của binh lính; các đại diện của tất cả các đảng phái chính trị lên phát biểu. Tuyệt đại đa số tán thành chính sách của Lê-nin và đề nghị nhóm xã hội cách mạng cánh tả phải tham gia chính phủ.

Bọn men-sê-vich đưa ra một tối hậu thư cuối cùng đòi thả tất cả các bộ trưởng và học sinh sĩ quan, trả lại quyền tự do báo chí cho tất cả các báo, tước vũ khí của xích vệ và đặt quân đội thường trú dưới quyền chỉ huy của Viện Đu-ma, Xmon-ni trả lời lại rằng tất cả các bộ trưởng xã hội và hầu hết học sinh sĩ quan đã được tha từ trước rồi, rằng báo chí, trừ báo chí tư sản, đều được tự do và Xô-viết sẽ vẫn giữ quyền chỉ huy các lực lượng quân sự… Ngày 19, Hội nghị để thành lập chính phủ mới giải tán và từng người một, các đại biểu của phe đối lập chuồn đi Mô-hi-lép… tại đó, dưới sự bao che của bộ tổng tham mưu, chúng tiếp tục lập ra hết chính phủ này đến chính phủ khác, cho tới phút cuối cùng…