Nghĩa Tình Đồng Đội

[crawling0805]

Tức khắc công binh của Sư đoàn được điều đến. Sự chỉ huy, điều khiển bộ đội và trực tiếp dò gỡ của Hoàng Văn Khạ - Tiểu đoàn trưởng và Nguyễn Văn Hóa – Phó Tiểu đoàn trưởng, đã vô hiệu hóa hàng trục trái mìn, đưa số xe ô tô và các chiến lợi phẩm khác về phía sau được an toàn…
   
Và còn nhiều thành tích, công lao khác của Tiểu đoàn 25 nói chung, của cá nhân Nguyễn Văn Hóa nói riêng đã được ghi nhận và đánh giá cao.
   
Tiếc thay:

“Ai chiến thắng mà không hề chiến bại,
Ai nên khôn mà chẳng dại một đôi lần…”

   
Nói sai, viết sai có khi chỉ cần một câu đính chính hoặc một vài lời xin lỗi là xong. Với “nghề” công binh chỉ cần sai một lần là phải trả giá có khi cả sinh mạng của một hoặc nhiều người.
   
Trong một lần huấn luyện, nghiên cứu mìn tại chiến trường để phục vụ kịp thời cho nhiệm vụ chiến đấu, một trái mìn phát nổ đã làm Hóa bị mù hai mắt, bị cụt một tay. Thật là đau xót – một mất mát của đơn vị, một bất hạnh đến với Hóa và người thân cảu anh.
   
Hóa được chuyển về hậu phương – Từ đó đến nay chúng tôi không biết anh ở đâu. Trong cuộc mưu sinh để tồn tại, anh xoay xở ra sao khi bóng đen phủ một lớp dày lên mặt, lên cả gia đình anh. Cụt một tay còn có tay kia, cụt hai tay còn có hai chân… Mù hai mắt, cuộc đời chìm trong bóng tối…
   
Hàng năm cựu chiến binh Sư đoàn nhóm họp, thiếu vắng tin tức Nguyễn Văn Hóa. Chúng tôi có cử cán bộ đi tìm nơi anh cư ngụ ở huyện Quế Sơn nhiều lần nhưng không gặp. Lần này tôi quyết tìm anh.
   
Tình cờ có một người bạn chưa biết mặt tên là Nguyễn Tấn Thái gọi điện cho tôi. Nhân đọc “Tây tiến viễn chinh”, Thái biết tôi qua lời giới thiệu của một nhà biên soạn được thể hiện trong cuốn sách. Từ đó tôi biết được Thái ở huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam. Tôi nhờ Thái tìm chỗ ở của Nguyễn Văn Hóa.
   
Gần một năm sau, Nguyễn Tấn Thái gọi điện báo tin cho tôi: “Hóa hiện là hội viên Hội người mù tỉnh Quảng Nam – Địa chỉ: 604 Phan Chu Trinh – TX. Tam Kỳ - Tỉnh Quảng Nam. Điện thoại: 0510 852634”.
   
Thế là câu chuyện đã được “gỡ nút”.

[crawling0805]

Ngày 8-11-2006 tôi đến thị xã Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam.
   
Đây rồi, mặt tiền của con đường Phan Chu Trinh hiện lên tấm biển: HỘI NGƯỜI MÙ TỈNH QUẢNG NAM. Bước xuống xe tôi, đi thẳng vào nhà. Ngồi trong phòng chờ mà lòng tôi thấy nôn nao, xúc động. Từ phòng trong, Hóa lần theo bờ tường đến chỗ tôi. Nếu tôi không chào anh, chắc chắn anh không biết tôi đang đứng bên cạnh.
   
- Hóa đấy phải không? Đã bao năm nay anh em không biết Hóa ở đâu…
   
- Thủ trưởng Hồng! Em không thấy gì hết! – Hóa xúc động mạnh.
   
- Cậu không thấy mình, nhưng mình thấy cậu rất rõ từ bên Campuchia cơ!... (ý tôi muốn nói là thấy được công lao to lớn và sự hy sinh ủa Hóa ở chiến trường để kêu gọi chút tự hào trong anh). Và tôi cũng đã nói chuyện với Hóa tình hình của tiều đoàn công binh từ sau ngày Hóa bị thương(1983) đến nay: một vinh dự lớn là tiểu đoàn công binh 25 được tuyên dương anh hùng lực lượng vũ trang trên chiến trường quốc tế, một niềm vinh dự cho tiểu đoàn công binh nói riêng, cho Sư đoàn 309 nói chung. Trong đó có sự đóng góp xứng đáng của những người cán bộ như Hóa.
   
Có một điều lạ là tiếp tôi ngoài Nguyễn Văn Hóa còn có 2 người nữa: một người thuộc Sư đoàn 2, tên là Châu Văn Lan; một người là nhân viên dân sự ngành địa chất tỉnh Quảng Nam, Nguyễn Sự. Ba anh em cùng là hội viên Hội người mù, có lẽ cùng tuổi với nhau và đặc biệt cùng mù cả hai mắt và cụt tay phải…
   
Biết nói gì với Hóa và 2 người mù trong lúc này. Một câu động viên an ủi? Quá quen thuộc và lạc lõng… so với sự hy sinh của các anh. Hy sinh một phần cơ thể ở chiến trường chỉ là một, sự hy sinh của phần đời còn lại mới to lớn làm sao…

[crawling0805]

Tôi định bụng hỏi anh về gia đình vợ, con và cuộc sống hàng ngày? Song, tôi đã được biết vợ anh đang làm hộ lý ở bệnh viện huyện Quế Sơn, một huyện miền núi nghèo của tỉnh Quảng Nam. Bao năm anh đi chiến đấu, ở nhà chị dành dụm từng đồng tiền để chu cấp cho 2 đứa con vào đại học, những mong sau khi hoàn thành nhiệm vụ anh về đỡ bớt gánh nặng đè lên đôi vai người vợ đáng thương. Ngày đón anh về, vợ con anh thất vọng khi anh không còn nhìn thấy gì nữa… Nếu còn một mắt dẫn đường, với sự năng động, cần cù của một người lính như anh thì anh đâu có mặt trong cái Hội người mù này… Còn về kinh tế ư? Điều này cũng khỏi cần phải hỏi đối với một quân nhân sinh ra và lớn lên ở một miền quê nghèo – Quế Sơn – Quảng Nam, ngoài đồng tiền chính sách, một người mù hai mắt, cụt một tay thì còn nguồn thu nào khác ngoài những tấm lòng hảo tâm… Giá như anh có một cái sổ tiết kiệm, mỗi tháng chỉ cần dăm bảy chục bạc! Tôi nghĩ bụng…
   
Để xua tan khoảng trống im lặng, tôi lấy ra cuốn hồi ức “Cuộc chiến tranh bắt buộc” đưa tận tay hóa:
   
-  Mình tặng cậu cuốn sách, viết về những năm tháng Sư đoàn ta làm nhiệm vụ quốc tế ở Campuchia. Trong đó mình có viết về cậu và Tiểu đoàn công binh 25. Lúc nào anh chị em ở đây rảnh rỗi, cậu nhờ họ đọc cho nghe!... Nói thật lòng, mình và cả Sư đoàn chịu ơn cậu nhiều lắm. Đơn vị hoàn thành được nhiệm vụ cũng nhờ đóng góp công lao và cả sự  hy sinh của những người như Hóa!...
   
Trong chiến tranh, có thắng lợi nào mà không phải trả giá đâu.
   
Biết nói gì hơn.
   
Sau khi tìm được nơi ở của Nguyễn Văn Hóa, thấy được hoàn cảnh của anh và gia đình thật khó khăn, tôi đã trao đổi với ban liên lạc truyền thống hội cựu chiến binh Sư đoàn 309 tại thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Nai về trường hợp của đồng chí Nguyễn Văn Hóa.
   
Sau tết nguyên đán Đinh Hợi, hội cựu chiến binh sư đoàn nhóm họp theo định kỳ. Thật cảm động biết bao trước nghĩa tình đồng đội của hội cựu chiến binh dành cho đồng chí Hóa. Ban liên lạc truyền thống vừa đề xuất ý kiến giúp đỡ đồng chí Hóa, đã được toàn thể hội viên hưởng ứng nhiệt liệt. Cùng với những tấm lòng hảo tâm của những cựu chiến binh, thường vụ Đảng ủy và chỉ huy Sư đoàn 309, những người đang kế tục sự nghiệp truyền thống của Sư đoàn cũng chia sẻ những đau thương mất mát của đồng đội sau chiến tranh.    
   
Đến ngày 22-04-2007, chúng tôi đã tiếp nhận được 10 triệu đồng của các tổ chức và các cá nhân hội cựu chiến binh sư đoàn và của tập thể lãnh đạo, chỉ huy Sư đoàn 309. Ngày 28-05-2007, Ban liên lạc truyền thống Hội cựu chiến binh Sư đoàn 309 đã cử đồng chí Hoàng Văn Khạ, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn công binh 25 thuộc Sư đoàn 309 cùng đại diện thay mặt chỉ huy Sư đoàn 309 đã về huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam trao tận tay đồng chí Hóa và gia đình số tiền nói trên. Cùng dự có đại diện ngành lao động thương binh và xã hội ở địa phương và đại diện UBND xã, nơi đồng chí Hóa cư ngụ.
   
Chúng tôi xin chuyển lời cảm ơn chân thành của đồng chí Hóa và gia đình anh, của địa phương nơi anh cư ngụ đến Thường vụ Đảng ủy và chỉ huy Sư đoàn 309, Hội Cựu chiến binh Sư đoàn tại TP.HCM và tỉnh Đồng Nai.
   
Mọi thông tin xin liên hệ: Ban liên lạc hội cựu chiến binh Sư đoàn 309 (đồng chí Nguyễn Xuân Lục). Địa chỉ: Số 61, đường Cộng Hòa, Phường 13, Quận Tân Bình – TP.HCM. Hoặc tác giả bài viết này: Đại tá. Nguyễn Văn Hồng – ĐT: (08).8105660 – 0913.957777.

[crawling0805]

CHIẾN TƯỚNG LÊ CHÍ THUẬN

   
Trước khi viết bài này, tôi đã được dự ngày sinh nhật lần thứ 80 của ông tại nơi ông thường trú, phường 13, quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh. Tôi nói với ông, tôi sẽ viết một bài về ông với tình nghĩa đồng chí, đồng đội, mừng thọ ông, ông nhất trí.
   
Tôi lục tìm trong trí nhớ của mình, xới tung lên bao sự kiện về ông mà tôi và nhiều người khác đã sống và chiến đấu cùng với ông trên các chiến trường trong các cuộc chiến tranh đã qua.
   
Gọi ông là “chiến tướng” như lời một đồng chí đã nói trong buổi mừng thọ ông, vì suốt cuộc đời binh nghiệp, từ anh lính binh nhì lên đến cấp tướng chủ yếu gắn liền với những bước quân hành của ông với đồng đội trên chiến trường. Ông có nhiều nét đặc trưng rất cá tính của một người từng trải. Đỉnh cao của vinh quang đi liền với những trận đánh xuất sắc và những vết thương đầy mình. Song, cuộc đời, ông cũng là một trong những người bất hạnh.
   
Số phận của mỗi con người là một câu chuyện bi hài, không ai giống ai. Trong sự nghiệp: có thành công, có thất bại; có may mắn, có rủi ro. Trong đời thường hạnh phúc luôn đi kèm nỗi bất hạnh… Bởi vậy, khi viết về ông, tôi không né tránh điều gì, và, cũng vì ông không phản đối.
   
Ông có cái tên cúng cơm, nói đúng hơn là tên được cha mẹ đặt cho vừa lúc mới lọt lòng là “Nẹt” – Lê Văn Nẹt. Có thể nhìn khuôn mặt của ông lúc nhỏ, người ta đoán được tính tình, phong cách của ông sau này cho phép ông được “ăn to nói lớn”. Theo các nhà thần học thường hay xem tướng số, họ “nhìn mặt, đặt tên”. Cái tên là một phần “bản sao” của đức tính. Những người sau này công tác với ông hay dưới quyền ông, phần lớn đều có cảm nhận như vậy. Tuy nhiên, chúng tôi thường vẫn gọi tên ông là “Thuận” – Lê Chí Thuận. Cái tên này không biết có từ bao giờ. Theo phán đoán của chúng tôi, khi ông lớn lên, trưởng thành lên, muốn ông thuần tính hơn, ôn hòa hơn, người ta đặt tên cho ông là Thuận, ngược 1800 với tên do cha mẹ đặt ra lúc còn nhỏ. Còn chữ lót “Chí” (vợ ông là bà Chí) có thể xuất phát từ mối tình của ông đối với bà, lúc tình yêu cảu hai người lên đến đỉnh điểm. Những mối tình đầu đời, người ta thường làm một cái gì đó thật ý nghĩa để nói lên, đại loại như “ Em là một phần của đời anh” hoặc “đời anh không thể thiếu em”, … Ông đã lấy tên bà làm tên lót cho mình. Sau này, ông thường nói là “mụ Chí” mỗi khi nói về bà.

[crawling0805]

Chiến tranh chống Pháp, tôi không được biết, chỉ nghe ông kể. Chiến tranh chống Mỹ, chúng tôi được biết khã rõ về ông. Khi tôi có mặt tại chiến trường Liên Khu Năm, trong những năm 1965, 1966 trở đi, ông Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 52, Quân khu 5, sau đó Trung đoàn trưởng Trung đoàn 12, rồi Phó Sư đoàn trưởng Sư đoàn 3 Sao Vàng. Một trong những trận đánh vang dội nhất tại chiến trường Khu 5 do ông chỉ huy là trận tiêu diệt gọn tiểu đoàn đồn trú toàn là lính dân tộc Re khét tiếng gian ác tại căn cứ Giá Vụt thuộc tỉnh Quảng Ngãi, một trong những căn cứ vững chắc nhất của địch ở miền Trung. Căn cứ này có 9 lớp rào kẽm gai đủ loại, xen kẽ mìn sát thương bộ binh và mìn chống xe tăng. Trong căn cứ có hầm ngầm, hệ thống hỏa lực chặt chẽ và công sự vững chắc. Thế mà chỉ trong một đêm đã bị Lữ đoàn 52 của ông san bằng. Với lối đánh táo bạo, triệt để lợi dụng địa hình rừng núi, ông đã tổ chức đưa pháo vào gần, lên cao, chế áp mãnh liệt căn cứ địch, đảm bảo cho bộ binh mở cửa, đột phá thành công. Đồng thời trên các ngả đường, quân ta cắt đứt mọi sự chi viện của địch từ bên ngoài vào tăng viện, ứng cứu.
   
Khi ông về làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 12, hoạt động ở chiến trường Nam Bình Định, ngoài quân chủ lực Sài Gòn, đối tượng tác chiến là Mỹ và Đại Hàn (Nam Triều Tiên). Những trận đánh đãm máu, thắng lợi vang dội ở vùng đồng bằng và đặc biệt là những trận đánh giao thông trên trục đường 19, đèo An Khê tiêu diệt và phá hủy nhiều đoàn xe vận tải của địch, đều có mặt ông. Suốt dải đất miền Trung, hầu như nơi nào cũng in dấu chân ông: Ba Tơ, Giá Vụt, Minh Long, Bình Sơn, Sơn Tịnh, Tư Nghĩa, Nghĩa Hành… (thuộc Quảng Ngãi); Hoài Ân, Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát, An Nhơn, Tuy Phước, Bình Khê, Vĩnh Thạnh (tỉnh Bình Định); rồi đến Gia Lai, Phú Yên, Đắc Lắc… Tất nhiên, ông đi đâu, chúng tôi đi đó, nhưng với cương vị ông, bước chân ông phải rộng hơn, dài hơn.

Những bạn bè, đồng đội cùng trang lứa với ông, trong đời binh nghiệp đều thành đạt: Thiếu tướng Nguyễn Duy Thương, Thiếu tướng Lê Huẩn, Thiếu tướng Trần Bá Khuê, Thiếu tướng Huỳnh Hữu Anh, Đại tá Nguyễn Văn Vợi. Thiếu tướng Mai Tân, … Các anh đã qua một thời khói lửa với bao chiến công hiển hách đi liền với sự mất mát thương đau… Ông thuộc loại “cao số”. Trước hết là về tuổi tác, năm nay ông làm thượng thọ 80. Song, nhìn vóc dáng, ông còn phong độ lắm. Đã có lần ông thổ lộ với tôi: “Nhiều đêm sinh lý đòi hỏi, làm tao không ngủ được!”. Có lẽ ông hồi xuân đấy! Ông được tận hưởng gien của ông bà. Ông già thân sinh ra ông mất ở tuổi 93, Nếu trong điều kiện được chăm sóc về y tế tốt, ông già của ông có thể chưa phải “đi” ở cái tuổi này. Còn ông, nhìn phong thái, dám chắc ông sẽ vượt lên tuổi của ông già. Song ai mà biết được, vì còn nhiều nguyên nhân “nặng ký’, tác động lên tuổi thọ của ông. Nói chuyện với ông, ta có cảm tưởng là không đủ thời gian cho ông nói; mà toàn là chuyện chiến đấu. Tôi rất thích được hầu chuyện ông. Vì tôi không cần phải nói nhiều. Có lần ngồi trong xe, bên cạnh ông, tôi đã ngủ thiếp đi lúc ông đang kể một câu chuyện tấn công vào một mục tiêu nào đó, lúc ông còn là Đại đội trưởng. Khi ông vỗ vào vai, tôi mới sực tỉnh. Ngoài chuyện chiến đấu, ông biết nói gì khi hầu như cả cuộc đời ông theo sát gót chân người chiến sỹ trên chiến trường.

[crawling0805]

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, hết giặc, ông chuyển sang làm kinh tế với cương vị là Tư lệnh đoàn 333 (tương đương cấp Sư đoàn). Cấp trên giao cho ông một phần Tây Nguyên. Ông phải đánh thức vùng đất này, phải làm ho nó giàu lên, ít nhất cũng thay đổi cho được nếp suy nghĩ và sinh hoạt cho một bộ phận nhân dân các dân tộc ở đây, đã bao đời ủng hộ cách mạng, đã được giải phóng, đang cần sự quan tâm của những người làm cách mạng. Trong chiến đâu, ông đã có những hành động táo bạo; trong làm kinh tế, tuy chưa có nhiều kinh nghiệm, song, lần đầu tiên lên vùng đất này, ông nghĩ ngay đến “nước”, phải  làm một cuộc “cách mạng nước”. Đất đã giành lại được rồi, bây giờ vùng này, có nước là có tất cả. Được trung ương quan tâm (quan tâm ở đây nghĩa là đông tình với ông, ủng hộ đề xuất của ông) phải xây dựng một công trình thủy lợi (hồ chứa nước) chí ít cũng là tầm cỡ khu vực. Chẳng bao lâu, giữa một vùng đồi núi đã xuất hiện một hồ nước mênh mông (EAKA). Đi thuyền trên hồ làm ta nhớ đến bài hát “Hồ trên núi” của Phó Đức Phương. Những cánh rừng khô hạn, vàng úa thay vào đó là những nông trường cà phê trĩu quả, những ruộng lúa xanh tươi, gió vờn lượn sóng, những vườn rau, ao cá, chuồng heo, chuồng bò xen lẫn với những bản làng đông vui. . Người dân nơi đây đã thực sự được đổi đời. Các vị lãnh đạo Đảng và nhà nước ở trung ương thay nhau vào chỉ đạo và rút kinh nghiệm cho vùng đất này.
   
Những tưởng ông sẽ gắn bó với mảnh đất này đến cuối đời, chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, kéo ông trở lại chiến trường.
   
Năm 1978 để đối phó với tình hình biên giới diễn biến ngày càng phức tạp, Bộ tư lệnh quân khu 5 quyết định thành lập Sư đoàn bộ binh 309. Từ khắp các địa phương, chúng tôi cùng với ông lên biên giới. Ông là người chỉ huy đầu tiên của Sư đoàn 309, bắt đầu lao vào trận tuyến mới.
   
Trong mười năm chiến tranh biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ quốc tế ở Campuchia, ông đã thể hiện là một cán bộ chỉ huy dày dạn kinh nghiệm. Trong chiến tranh chống Mỹ, ông sống và chiến đấu bằng những kinh nghiệm thực tế trên chiến trường. Những kinh nghiệm đó lại được bổ sung trong những năm làm nhiệm vụ quốc tế.

Ai đã đến những vùng xa xôi của đất nước Chùa Tháp, dù là thành thị hay nông thôn và trên tuyến biên giới giáp Thái Lan, gặp cán bộ chính quyền địa phương từ huyện lên đến tỉnh, họ đều biết ông Thuận là ai. Tại tỉnh Bát Tam Băng và một số vùng thuộc tỉnh Xiêm Diệp, nhiều người gọi ông là chú Tư, ông Tư, bác Tư. Có người còn đặt tên cho một đoạn đường ở Bát Tam Băng là “đường Ông Thuận”. Chả là đi đâu, ở đâu ông cũng quan tâm đến đường sá. Vì ở đây, đường sá gắn liền với sự sống còn của các lực lượng ta trên chiến trường. Hai vấn đề được ông và Bộ tư lệnh mặt trận quan tâm nhiều nhất là làm đường và trồng cây. Thấy ông rầy la quá, nhiều người thấy khó chịu, cho ông là cực đoan. Thấy ông đến, ít người muốn tiếp xúc ông, lại gần ông. Những ai có tính hay tự ái lại càng tránh xa ông. Có lần ông đi kiểm tra một đơn vị nọ, không thấy chủ trương trồng cây của ông được thực hiện, giờ nghỉ trưa, ông tự mình và kéo theo đồng chí công vụ ra vườn đào hố trồng mấy cây chuối. Mấy tháng sau, ông quay lại, mấy khóm chuối của ông đã xanh tốt, có cây đã cho ra bắp chuối đỏ au, xòe cánh, để lộ ra những nhánh chuối quả non trông thật đẹp mắt. Thế là được dịp, ông lại càng la hét. Anh em chiến sỹ thương ông khi trên mâm cơm đã có thêm thịt, cá, rau, quả,…tự tay mình làm ra.

[crawling0805]

Ông còn hướng dẫn cho chúng tôi trồng sen, gieo hạt sen. Ông nói:   

- Chuẩn bị một bao đất sét, ngồi trên thuyền, nếu không có thuyền thì ngồi trên bè chuối cũng được, lấy đất sét vo tròn như những cái trứng chim cút, nhét hạt sen vào đó, rải xuống ao hồ. Rồi cả việc xây dựng doanh trại trên chiến trường, ông “bắt” bộ đội xây là vôi, lò gạch, lên rừng đốn gỗ về làm nhà. Ông nói: “Không được xin dân, dân ở đây còn khổ lắm!” . Đóng quân ở đâu, dù đồng bằng hay rừng núi, vị trí đóng quân phải là một điểm tựa, cụm điểm tựa, đề phòng địch tập kích. Cũng là người chỉ huy, tôi đồng tình với hành động của ông. Khi vận động bằng lý thuyết không có hiệu quả, người cán bộ chỉ huy, lãnh đạo phải lấy hành động của mình làm gương, như vậy tiếng nói của mình mới có sức thuyết phục.

Công việc ở chiến trường thật bề bộn. Nước sông, công lính. Ông đi đến đâu, ở đó sôi động hẳn lên. Việc bức xúc nhất, các cấp quan tâm nhiều nhất là công tác bảo đảm hậu cần. Trong những năm đầu tiên làm nhiệm vụ quốc tế ở tỉnh Bát Tam Băng, một nơi cách xa hậu phương hàng ngàn cây số, công tác bảo đảm vật chất cung cấp cho bộ đội gặp rất nhiều khó khăn. Trước yêu cầu của chiến trường, người chỉ huy nào có trách nhiệm chẳng phải lo lắng. Hàng tuần trong các buổi hội nghị giao ban ở cơ quan Sư đoàn luôn căng thẳng. Tư lệnh với trách nhiệm trước hàng ngàn người, phải lo cho họ có đủ những yếu tố cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu. Một trong các yếu tố đó là công tác đảm bảo hậu cần. Vì vậy cơ quan được nêu lên nhiều nhất, “được” chỉ trích nhiều nhất là cơ quan hậu cần. Nhưng để đảm bảo đầy đủ cơm, áo, gạo, tiền trong bối cảnh đất nước vừa qua khỏi cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, hậu phương cách xa hàng ngàn cây số, đâu phải chuyện đơn giản. Ngành hậu cần cũng rất bức xúc trước nhiệm vụ nặng nề nhưng khả năng còn nhiều bất cập. Ở đây phải có sự nỗ lực rất lớn. Người chỉ huy và cơ quan phải xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ và khả năng cao nhất có thể để khắc phục từng vấn đề mấu chốt, giữa tự thân vận động với sự chi viện của cấp trên và tận dụng những điều kiện tại chỗ. Có như vậy mới bảo đảm cho một lực lượng khá lớn, hoạt động lâu dài trên một địa bàn khó khăn, phức tạp. Ông là người luôn năng động, miệng nói tay làm. Sống và công tác với ông mấy chục năm, tôi chưa bao giờ nghe ông kể một câu chuyện tiếu lâm. Đức tính cương trực, mạnh mẽ thật tương xứng với vóc dáng phương phi và giọng Huế oang oang của ông. Tuy nhiên, ông hay mủi lòng khi nói chuyện trước công chúng về  sự hy sinh, mất mát của đồng đội. Không kiềm được cảm xúc, ông khóc, khiến nhiều người nước mắt cũng chảy quanh hoặc làm cho không khí trong hội trường chùng xuống, im lặng hồi lâu. Có người nghĩ: ông đóng kịch. Riêng tôi thì không. Ông khóc thật. Khóc tự trong đáy lòng mình. Những cán bộ, chiến sỹ có thành tích, tận tụy với công việc, ông không bao giờ quên và luôn nhắc đến họ. Ngược lại ông nhớ rất lâu, chỉ trích mạnh mẽ và hay định kiến với những ai không cùng chính kiến, làm ông phật ý. Đây thực sự là một điểm yếu trong con người ông, làm khổ ông. Bởi vậy, nhiều người thương ông, tôn trọng ông, thông cảm với ông, nhưng họ ít muốn gần ông. Mọi viếc rắc rối thường sinh ra từ hai phía.

[crawling0805]

Từ khi ông là phó tư lệnh Mặt trận 479, các chiến dịch mở ra, ông thường được phái xuống chỉ đạo trên một hướng độc lập. Có lẽ, vì trước khi lên mặt trận, ông là Sư trưởng Sư 309, hoạt động ở tỉnh Bát Tam Băng, nên phần nhiều ông đi lên hướng đó. Cũng hợp lý thôi. Ông tổ chức sở chỉ huy hỗn hợp, bao gồm các thành phần: Chủ tịch (hay phó chủ tịch) ủy ban nhân dân tỉnh, chỉ huy trưởng (hoặc tham mưu trưởng) Bộ chỉ huy quân sự tỉnh, trưởng hoặc phó đoàn chuyên gia quân sự và dân sự tỉnh cùng đại diện các đơn vị cần thiết theo yêu cầu nhiệm vụ thuộc quân tình nguyện Việt Nam. Nhờ đó mối quan hệ giữa các lực lượng ngày càng chặt chẽ, tạo được sức mạnh tổng hợp trên cùng một địa bàn. Đồng thời trong quá trình phối hợp hoạt động , các cơ quan chính quyền và lực lượng vũ trang địa phương có điều kiện chủ động giải quyết công việc của mình theo từng nhiệm vụ và cương vị được giao.

Ông là một trong những người may mắn, nhiều lần thoát chết. Có lần thoát chết trong một trận B52 của Mỹ, những lần bị phục kích, bị mìn và bị Sư đoàn Mãnh Hổ, Nam Triều Tiên bao vây nhiều ngày tại núi Bà tỉnh Bình Định. Trong những lần đó, nhiều người bị thương vong, riền ông vẫn bình an. Tôi còn nhớ, một lần chiếc xe U – Oat chở ông trên đường số 5 từ Si Sô Phôn về thị xã Bát Tam Băng – Campuchia, bị địch phục kích, một trái đạn B40 bắn trúng đít xe. Nếu trái đạn đó trúng vào đầu hoặc giữa thân xe thì ông và mấy người trên đó đã thiệt mạng. Một lần khác, ông đi cùng tư lệnh Mặt trận lên kiểm tra biên giới, đến khu vực Đăng Kum, phía Bác Si Sô Phôn, chiếc xe GMC bị mìn, hất tung mọi người xuống đường, ông vô sự. Trong một trường hợp “may mắn” khác mà không phải ai cũng muốn là ông không có mặt trong vụ rắc rối xảy ra ở tỉnh Xiêm Diệp, năm 1983. Năm đó, đồng chí tư lệnh mặt trận 479 có trong danh sách phái đoàn quân sự nước ta, do Bộ Quốc Phòng tổ chức sang Hungari tham gia và học tập. Trước tình hình diễn biến phức tạp ở chiến trường và tiện thể đồng chí tư lệnh phó Lê Chí Thuận đang ở hậu phương, đồng chí tư lệnh Lê Thanh đã ủy quyền cho tư lệnh phó đi thay. Thế là bao nhiêu rắc rối trong vụ đánh giặc ngầm ở Xiêm Diệp gây nhiều tai tiếng, đồng chí tư lệnh lãnh đủ. Còn ông lúc đó đang ở tận trời Tây.

Trong chiến đấu là thế, đi qua ba cuộc chiến tranh, thương tích đầy mình, ông luôn có mặt ở những nơi khó khăn gian khổ , ác liệt nhất. Song, đã mấy ai biết được, vị tướng ấy, cuối đời có những bất hạnh.

[crawling0805]

Tôi đã từng chứng kiến cuộc đời của nhiều chiến binh dã dám xả thân vì Tổ Quốc, sống thanh cao, giản dị, trung thực, hết lòng yêu thương đồng đội, nhưng lại bất hạnh ngay từ trong tổ ấm của mình.

Ngày thượng thọ 80 của ông, hàng chục con cháu, dâu, rể về chúc mừng ông. Đồng đội, bạn bè xa gần đến thăm ông, mừng cho ông. Vợ chồng tôi cũng đến với ông. Nhưng người mẹ của ba đứa con ông không có mặt. Họ đã chia tay với nhau cách nay vài năm.

Câu chuyện bi kịch của gia đình xảy ra từ sau ngày ông rời quân ngũ về nghỉ hưu. Trong cuộc sống hàng ngày, khi “cơm chẳng lành, canh không còn ngọt” thì thiếu gì chuyện để người ta nói. Thông thường những chuyện như gương “người tốt, việc tốt”, ít được nhắc đến. Thói đời là thế. Khi mâu thuẫn lên cao thì chẳng còn gì để được gọi là tốt của nhau nữa. Bà đâm đơn ly hôn. Ông thấy cay đắng quá. Viết những dòng này, tôi thấy cay cay ở khóe mắt… Những năm ở chiến trường quốc tế, bà thường sang thăm ông. Thấy ông bà sống hạnh phúc, thực lòng chúng tôi không nghĩ đến tình huống ngày hôm nay. Tình cảnh của ông bà bây giờ chẳng giống ai. Ở nhiều nước trên thế giới, vợ chồng ly hôn là chuyện thường trong các mối quan hệ gia đình và xã hội. Ở ta, vợ chồng ly hôn, nhất là khi đầu đã bạc, răng đã long là chuyện lớn lắm. Người ta xem chuyện này quan trọng đến mức sẽ có ảnh hưởng dây chuyền trong gia đình và ngoài xã hội.
Ông thấy trước được vấn đề, nên đã cố gắng thuyết phục bà, và đã sử dụng đến phương cách cuối cùng là thông qua các con, mong sao bà nghĩ lại. Nhưng mọi cố gắng của ông đều bị thất bại. Đơn của bà đã nằm trên bàn ông chánh án nhiều ngày, nhiều tháng. Ông bỏ về quê để thể hiện rằng: ông không đồng ý ly hôn. Tòa gửi giấy gọi ông nhiều lần, ông đều vắng mặt. Thế là điều khoản cuối cùng của bộ luật hôn nhân và gia đình đến với ông. Tòa xử vắng mặt, thuận tình theo đơn ly hôn của bà.

[crawling0805]

Một nỗi buồn khác đến với ông trước đó, cô con gái yêu quý của ông qua đời do bệnh ung thư. Một lúc ông phải mang hai cái tang: tang con và “tang tình”. Kể từ đó, từ cái ngày tòa phán quyết cho bà được ly hôn, ông sống một mình. Nói đúng hơn ông sống giữa tình đồng đội. Nhưng đồng đội cũng chỉ biết thông cảm cho hoàn cảnh éo le của ông. Biết làm gì bây giờ, đó là việc riêng của ông bà, gia đình ông bà và cái pháp lý của bản án đã tuyên.

Ông sống một mình, nhưng không cô đơn. Hàng ngày đồng đội vẫn đến thăm ông. Ông cũng vậy, hiếm khi thấy ông ở nhà. Ông vẫn năng động, mạnh mẽ, khó đoán được ông đang vui hay buồn. Thỉnh thoảng ông lại nhảy tàu về Huế, quê ông, lúc thì viếng mộ con gái, khi thăm bạn bè, người thân. Những lúc trải gió, trở trời, ông vào viện ít ngày. Đại diện hội cựu chiến binh thay nhau vào thăm ông.
Năm rồi, ông khoe với chúng tôi: “Tao đã làm được hai việc: một là nâng cấp được căn nhà, hai là xây được một cái nhà thờ ở quê!”.
Xây nhà thờ là một việc lớn, có mấy ai đã làm được như ông. Còn nâng cấp nhà đang ở, tôi nói: “Ông làm hơi trễ đấy! Nhưng trễ còn hơn không!”.

Để kết thúc bài viết đã dài, tuy chưa nói lên hết những điều thú vị của đời ông, tôi xin trích đoạn thơ ngắn của thiếu tướng Minh Long đã được ghi lên chiếc bình hoa tặng ông trong ngày mừng thọ ông 80 tuổi”

   Trai xứ Huế,
   Đâu có giặc,
   Đều có mặt.
   Chiến tướng này
   Từ lính lên
      Trí, dũng, liêm, trung
      Bộc trực tính riêng.
      Về đời thường
      Vẫn tiếp tục
      Đấu tranh cho chân lý.

Cuộc đời của ông là vậy đó. Vì ông vẫn thường được gọi là Lê Văn Nẹt.

TP.HCM. Tháng 6 năm 2007.