Bộ Tổng Tham mưu Xô-viết trong chiến tranh

[SaoVang]

Nhưng hãy trở về với miền Pri-ban-tích. Chiến tuyến ở đây có lợi cho chúng ta. Tới ngày 29 tháng Tám, chiến tuyến chạy dài xuống phía Tây Nác-va 20 ki-lô-mét, và kéo xa nữa tới bờ Tây hồ Tsút-xcôỉ-ê, bao quanh Tác-tu, hồ Vưa-txơ – I-a-rơ-vi, tiếp đến thượng lưu sông Ga-u-i-a, ăn xuống phía Tây Ma-đô-na 20 ki-lô-mét, vòng qua Gô-xti-ni, Pô-li, Ba-út-xca, En-ga-va (Mi-ta-va), Dô-be-le, Si-a-u-lai, Rôt-xi-e-nư, Vi-rơ-ba-lít.

Từ khu vực Tác-tu, ở tuyến này có thể mở những mũi đột kích vào sau lưng tập đoàn địch đang tiếp tục chống cự ở phía Tây Nác-va, hoặc tiến công chia cắt hoàn toàn hai tập đoàn quân 18 và 16 của quân Đức quốc xã. Hình thái tác chiến như vậy cho phép ba phương diện quân Pri-ban-tích tập trung những nỗ lực của mình ở khu vực Ri-ga được thuận lợi hơn. Cuối cùng, kết quả đạt được sẽ đưa quân ta từ Si-a-u-lai tiền mạnh sang phía Tây và cắt nhỏ toàn bộ cụm quân địch tại miền Pri-ban-tích.

Mặt trận kéo rất dài như vậy buộc bộ chỉ huy Đức phải hoạt động, như ta thường nói, theo hình những ngón tay xòe ra. Tuy vậy, lực lượng dịch cũng chưa phải là đã cạn, chẳng hạn chúng vẫn còn giữ một tập đoàn xe tăng lớn bên tả ngạn sông Tây Đvi-na ở phía Nam Ri-ga. Ngoài ra, chúng đã điều tới miền Pri-ban-tlch một số sư đoàn xe tăng và bộ binh, rút từ những khu vực khác trên mặt trận Xô - Đức, trước đây hãy còn “yên tĩnh”. Một số đơn vị được chở đến bằng máy bay. Trang bị và khí tài cũng đang tiếp tục vận chuyển tới.

Bộ tổng tư lệnh tối cao Liên Xô quyết định phải hoàn toàn kết thúc việc giải phóng miền Pri-ban-tích. Vì thế phải đặt kế hoạch mở những mũi đột kích của phương diện quân Lê-nin-grát và Hạm đội Ban-tích Cờ đỏ ở E-xtô-ni-a, còn của ba phương diện quân Pri-ban-tích thì ở Lát-vi-a, đặc biệt ở khu vực Ri-ga. Đại bản doanh điều động tập đoàn quân 61 - vừa mới rút về làm nhiệm vụ dự bị - sang dải hoạt động của phương diện quân Pri-ban-tích 3, để khi cần thiết sẽ sử dụng vào hướng Ri-ga.

Trên mặt trận phía Đông của miền Pri-ban-tích, đã tiến hành việc điều động, tổ chức lại một phần các đơn vị bộ đội: chuyển khu vực Tác-tu vào dải hoạt động của phương diện quân Lê-nin-grát và tập đoàn quân đột kích 2 cũng chuyển giao sang phương diện quân Lê-nin-grát. ở đây đã chuẩn bị lực lượng gồm 14 sư đoàn để đột kích trên hướng Rác-ve-re vào phía sau cánh quân Nác-va của địch. Còn tiếp sau thì phương diện quân Lê-nin-grát phải đánh chiếm Tan-lin.

Nhiệm vụ của những phương diện quân khác cũng được xác định như sau.

Phương diện quân Pri-ban-tích 3, không kể tập đoàn quân 61, được phối thuộc thêm quân đoàn xe tăng 10 và sự đoàn pháo binh cận vệ 2, sẽ đột phá phòng ngự địch ở hai địa đoạn phía Nam hồ Vưa-txơ - I-a-rơ-vi và phát triển kết quả trên hướng chung tới Txe-xít, rồi sau đó tới Ri-ga.

Phương diện quân Pri-ban-tích 2 tiêu diệt tập đoàn địch bố trí ở Ma-đô-na, đồng thời từ khu vực Ma-đô-na tiến công dọc theo bờ Bắc sông Tây Đvi-na tới Ri-ga và sử dụng một bộ phận lực lượng tiến công vào Đơ-déc-be-ne.

Phương diện quân Pri-ban-tích 1 sử dụng lực lượng của tập đoàn quân 43 và tập đoàn quân đột kích 4, từ phía Nam đột kích vào Ri-ga, không cho địch rút quân về phía Tây. Đồng thời, các đơn vị bên cánh trái của phương diện quân, làm nhiệm vụ yểm hộ đánh cánh quân địch bố trí tại Me-men, phải tiến công vào Tu-cum-xơ, Ke-me-ri, để cắt địch ra khỏi miền Cuốc-lan-đi-a.

Trong thời gian này, lương quan lực lượng ở miền Pri-ban-tích đối với chúng ta có thuận lợi hơn. Về đạn dược, vẫn như trước đây, đòi hỏi của chúng ta rất lớn, nhưng Bộ tổng tư lệnh tối cao Liên Xô chưa có khả năng phân phối đấy đủ cho tất cả các phương diện quân. Cần phải chọn giữa miền Pri-ban-tích với các mặt trận khác, và cố nhiên là phải phân phối đạn dược trước tiên cho mặt trận nào sẽ quyết định kết cục của chiến cuộc và chiến tranh nói chung.

Việc chỉ đạo những hành động chiến đấu ở miền Pri-ban-tích do A. M. Va-xi-lép-xki thực hiện tại chỗ cho đến ngày 1 tháng Mười. Còn từ 1 tháng Mười trở đi thì Va-xi-lép-xki chỉ chịu trách nhiệm có hai phương diện quân là phương diện quân Pri-ban-tích 1 và phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3, ở đây; dự kiến sẽ diễn biến những sự kiện quan trọng hơn.

[SaoVang]

Còn những chiến dịch của phương diện quân Lê-nin-grát vả hai phương diện quân Pri-ban-tích 2 và 3 thì từ ngày ấy, do I. A. Gô-vô-rốp chỉ đạo. Thời gian này, Gô-vô-rốp làm tư lệnh phương diện quân Lê-nin-grát. Hình thức chỉ đạo có phần đặc biệt như vậy, giúp cho Đại bản doanh tập trung được mọi chú ý vào hướng chiến lược chủ yếu, đồng thời bảo đảm phối hợp được vững chắc những hành động chiến đấu ở miền Pri-ban-tích.

Lê-ô-nít A-lếch-xan-đrô-vích Gô-vô-rốp bấy giờ đã là nguyên soái Liên Xô, là người có công lao và uy tín lớn trong quân đội. Đồng chí đã giữ một vai trò xuất sắc trong chiến dịch lịch sử Mát-xcơ-va. Hồi ấy, đồng chí chỉ huy tập đoàn quân 5, bám chắc con đường cái lớn Min-xcơ.

Năm 1943 dưới sự chỉ huy của đồng chí, phương diện quân Lê-nin-grát hiệp đồng với các phương diện quân bạn đã phá vỡ vòng vây đang bóp nghẹt thành phố Lê-nin. Gô-vô-rốp ít nói, khô khan, có phần hơi khó tính, thường gây ấn tượng không hay lắm trong những buổi tiếp xúc ban đầu, nhưng tất cả những ai đã làm việc dưới sự lãnh đạo của Lê-ô-nít A-lếch xan-đrô-vích đều biết rất rõ là vẻ nghiêm khắc ấy chỉ là cái bề ngoài của một tâm hồn rộng rãi và nhân hậu của người Nga.

*
*   *

Ngày 14 tháng Chín, cá ba phương diện quân Pri-ban-tích đồng loạt bắt đầu chiến dịch quyết định nhằm tiêu diệt địch ở miền Pri-ban-tích, và đến ngày 17 tháng Chín thì cả phương diện quân Lê-nin-grát cũng tham gia. Tuy nhiên, kết quả lại phát triển chậm trên hướng chủ yếu là hướng Ri-ga.

Cả lần này, ta cũng không chia cắt được tập đoàn địch. Chúng vừa đánh vừa lùi về tuyến đã chuẩn bị trước, cách Ri-ga 60 đến 80 ki-lô-mét. Bộ đội ta tập trung trên những đường tiếp cận tới thủ đô nước Lát-vi-a, đúng là chỉ gặm dần được phòng ngự địch, đẩy chúng lùi từng mét một.

Chiến dịch tiến triển như vậy không thể đưa đến thắng lợi nhanh chóng được, mà còn gây cho ta nhiều tổn thất lớn. Địch lại tổ chức phản kích bên cánh trái của phương diện quân Pri-ban-tích 1. Ngày 16 tháng Chín, tập đoàn quân xe tăng 3 của chúng từ tuyến Ken-mư - Ten-sai chuyển sang tiến công, đạt được thắng lợi tạm thời ở khu vực Đô-be-le. Hai ngày sau, chúng lại mở mũi đột kích mạnh thứ hai vào bộ đội ta, lần này từ phía Ri-ga đánh ra. Mũi đột kích này bị bẻ gãy. Quân Đức mưu toan tổ chức lại, nhưng cũng không thành công.

Tất cả những hiện tượng trên chứng minh rằng quân địch đang ra sức tìm mọi cách giữ vững liên lạc giữa Cụm tập đoàn quân “bắc” với đất Đông Phổ, để khi cần thiết có thể rút bằng đường bộ ra khỏi miền Pri-ban-tích. Dấu hiệu chuẩn bị rút quân của địch, trinh sát ta đã phát hiện được.

Cố nhiên, chúng ta không thể lấy việc ấy để tự an ủi. Trong khi đánh giá tình hình chung, Đại bản doanh đã công nhận chiến dịch ở Ri-ga phát triển không thuận lợi, và đã quyết định chuyển những nỗ lực chủ yếu sang sườn bên trái phương diện quân Pri-ban-tích 1, trong khu vực Si-a-u-lai để làm thay đổi tình huống đến tận gốc.

Ở đây, ta dự định thành lập một tập đoàn đột kích mạnh và mở cuộc tiến công vào Me-men, nhưng lại không được làm giảm bớt tính tích cực của hai phương diện quân Pri-ban-tích 2 và 3 trên hướng Ri ga và của phương diện quân Lê-nin-grát ở E-xtô-ni-a.

I. V. Xta-lin chú ý đặc biệt đến chiến dịch Me-men. Đồng chí tự mình trao ổôi với A. M. Va-xi-lép-xki về tất cả những vấn đề liên quan đến chiến dịch, như: xác định thành phần những lực lượng cần thiết, cách điều động, tổ chức lại bộ đội chú ý giữ bí mật khi cơ động bộ đội, nhưng vẫn còn ngại là chiến dịch tổ chức ra có đạt được yếu tố bất ngờ hay không.

Sau khi cân nhắc mọi số liệu do Bộ tổng tham mưu cung cấp, Đại bản doanh cho rằng, thời cơ này là hoàn toàn thuận lợi. Vậy là bắt đầu tập trung ở khu vực Si-a-u-lai và ở phía Bắc Si-a-u-lai bốn tập đoàn quân binh chủng hợp thành (tập đoàn quân đột kích 4, các tập đoàn quân 43, 51, cận vệ 6), một tập đoàn quân xe tăng (cận vệ 5), và cả một quân đoàn xe tăng độc lập với một quân đoàn cơ giới độc lập.

Bộ đội được điều động và tổ chức lại trong phạm vị cự ly tối đa không được quá 240 ki-lô-mét. Để bảo đảm cho việc điều động và tổ chức lại được bí mật, ta đã làm một số lớn đường sá (hơn 25 con đường hành quân) cho các đơn vị vận động và chiếm quyền khống chế trên không.

Các tập đoàn quân của phương diện quân Pri-ban-tích 2 đã chuyển sang phía Nam Ri-ga, thay cho bộ đội của phương diện quân Pri-ban-tích 1 đã rút khỏi đấy.

[SaoVang]

Mục đích của chiến dịch Me-men là từ phía Tây và Tây - Nam Si-a-u-lai đột phá phòng ngự địch, tiêu diệt tập đoàn quân xe tăng 3 của chúng, và tiến ra biển Ban-tích tới những khu vực Pa-lan-ga, Me-men, cửa sông Nê-man và do đó mà cắt đường rút lui của quân địch từ miền Pri-ban-tích về Đông Phổ. Theo chỉ thị của Đại bản doanh ngày 24 tháng Chín nhiệm vụ ấy hoàn toàn giao cho phương diện quân Pri-ban-tích 1.

Những ngày tiếp sau, I. V. Xta-lin còn tự mình chỉ dẫn thêm cho A. M. Va-xi-lép-xki và I. Kh. Ba-gra-mi-an là việc tiêu diệt quân địch đã bị chia cắt nhỏ ở khoáng giữa Đông Phổ và Ri-ga, sẽ do lực lượng của hai phương diện quân hiệp đồng tác chiến với nhau - phương diện quân Pri-ban-tích 1 và 2 - tiến hành. Tập đoàn quân 39 của phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3 cũng được điều sang tham gia chiến dịch. Trong khi tiến công dọc theo sông Nê-man, tập đoàn quân 39 phải phối hợp với phương diện quân Pri-ban-tích 1.

Quân địch phát hiện ra việc điều động và triển khai bộ đội của ta rất muộn, chúng không thể ngăn trở được việc thực hiện ý định của Đại bản doanh. Chiến dịch Me-men bắt đầu đúng hạn định - ngày 5 tháng Mười - và đã phát triển thắng lợi. Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 5 tiến vào đột phá trong ngày tiến công thứ hai và lập tức lao nhanh về phía Pa-lan-ga và Me-men.

Quân địch đã nhận ra rằng mũi đột kích ấy uy hiếp chúng như thế nào. Từ sáng ngày 6 tháng Mười, chúng bắt đầu cho rút quân khỏi Ri-ga qua miền Cuốc-lan-đi-a về Đông Phổ. Các phương diện quân Pri-ban-tích 3 và 2 chuyển sang truy kích. Nhưng trong điều kiện những đội hậu vệ của địch kháng cự lại rất mạnh, lại thêm địa hình hiểm yếu và đạn dược thiếu thốn, tốc độ truy kích lần này không cao lắm.

Đến ngày thứ sáu của chiến dịch, tập đoàn quân xe tăng cận vệ 5, do tướng V. T. Vôn-xki chỉ huy, cuối cùng đã tiến ra tới bờ biển. Trong lúc ấy, tập đoàn quân cận vệ 6 và tập đoàn quân đột kích 4 trên đường tiến quân đã chạm trán với những lực lượng lớn của cụm tập đoàn quân “bắc” ở tuyến San-đút, Pri-e-cu-le và sau nhưng trận đánh quyết liệt đã chặn đứng chúng lại: do đó đã bảo đảm được vững chắc mặt phía Bắc cho những tập đoàn quân còn lại của phương diện quân Pri-ban-tích 1 hoạt động, và đến ngày 12 tháng Mười thì những tập đoàn quân ấy đã vòng qua được Me-men, tiến ra biên giới Đông Phổ. Và tập đoàn quân 39 của tướng I. I. Li-út-ni-cốp cũng tiến về phía Tây tháng lợi.

Quân địch không thể nào ngăn cản được sức đột phá của tập đoàn quân cận vệ 6 và tập đoàn quân đột kích 4, cuối cùng bắt buộc phải từ bỏ cái âm mưu thất bại của chúng là thoát về Đông Phổ. Những đòn đột kích của ta bắt chúng phải chuyển sang phòng ngự ở Cuốc-lan-đi-a trên những tuyến đã chuẩn bị sẵn. Vì vậy mà hình thành ra “vùng nhốt thú Cuôc-lan-đi-a” khét tiếng này.

Trong chiến dịch ở Si-a-u-lai và Me-men, đã nổi bật tài cầm quân đặc sắc của I. Kh. Ba-gra-mi-an cùng kiến thức quân sự rộng lớn và những kinh nghiệm thực tiễn phong phú của đồng chí. Những chương trên đã nói về đồng chí nhiều, không những đặc điểm trong phẩm chất của I-van Khơ-ri- xtô-phô-rô-vích Ba-gra-mi-an sẽ chưa được nêu lên đầy đủ nếu không kể ra đây sự quan tâm của đồng chí đến mọi người xung quanh, việc biết tôn trọng ý kiến của những người khác, sức cảm hóa mạnh, tính trung thực và lòng mến khách của đồng chí. Rõ ràng việc kết hợp tốt đẹp tất cả những đức lính ấy, làm cho đồng chí sống thật thoải mái giữa bất kỳ một tập thể nào trong quân đội và rất vững vàng trên bất kỳ cương vị trọng trách nào.

Sau chiến tranh, là viện trưởng Học viện Bộ tổng tham mưu, I-van Khơ-ri-xtô-phô-rô-vích đã phục vụ cho một sự nghiệp cực kỳ quan trọng là đào tạo những cán bộ chỉ huy quân đội; rồi sau đó làm chủ nhiệm Tổng cục hậu cần của các Lực lượng vũ trang Liên Xô, đồng chí góp phần rất ích lợi của mình vào công tác bảo đảm sẵn sàng chiến đấu cho lục quân, không quân và hải quân của chúng ta.

[SaoVang]

*
*   *

Đi đôi với chiến dịch Me-men, các Lực lượng vu trang xô-viết vẫn tiếp tục đánh chiếm thủ đô nước Cộng hòa xô-viết Lál-vi-a. Quân chiếm đóng phát-xít Đức bị đẩy lùi từng bước một ra khỏi những trận địa của chúng. Ngày 13 tháng Mười, Ri-ga được giải phóng.

Sau sự kiện này, Đại bản doanh cho là có thể giải thể phương diện quân Pri-ban-tích 3. Chỉ thị ấy được ban hành ngày 16 tháng Mười. Tập đoàn quân đột kích 1 của trung tướng N. Đ. Da-khơ-va-ta-ép và tập đoàn quân không quân 14 của trung tướng I. P. Giu-ráp-li-ốp chuyển sang thuộc biên chế của phương diện quân Pri-ban-tích 2. Tập đoàn quân 67 của trung tướng V. D. Rô-ma-nốp-xki chuyển thuộc phương diện quân Lê-nin-grát. Còn tập đoàn quân 54 của trung tướng X. V. Rô-ghin-xki rút về làm đội dự bị của Đại bản doanh.

Hai phương diện quân Pri-ban-tích 1 và 2 cùng chịu trách nhiệm thanh toán cánh quân địch còn đóng lại ở Cuốc-lan-đi-a gồm có 29 sư đoàn và nhiều đơn vị đặc chủng cùng binh khí kỹ thuật khác. Ngày 10 tháng Mười, tập đoàn quân đột kích 4, tập đoàn quân cận vệ 6, và hai tập đoàn quân xe tăng cận vệ 5 và 51 được điều lên phía Bắc để tiến đánh tập đoàn quân 18 và 16 của bọn Đức. Đầu tháng Mười một, còn có tập đoàn quân cận vệ 2 từ biên giới Đông Phổ điều sang giúp sức các tập đoàn quân trên. Trên sông Nê-man chỉ còn lại có tập đoàn quân 43.

Bộ đội của phương diện quân Pri-ban-tích 2 cũng quay vòng đánh cánh quân địch ở Cuôc-lan-đi-a.
Đại bản doanh muốn tiêu diệt sớm quân địch ở đây, nhưng nhiệm vụ ấy gặp nhiều khó khăn và không thể thực hiện đúng hạn định được. Rốt cuộc, bộ đội ta đã phải vây chặt quân địch ở cái bán đảo Cuốc-lan-đi-a ấy.

Như vậy là những hành động chiến đấu của bộ đội xô-viết ở miền Pri-ban-tích đã diễn ra gần suốt năm 1944. Trong toàn bộ thời gian đó, trong biểu tiến trình vẫn chỉ ghi có một nhiệm vụ chủ yếu là: cắt Cụm tập đoàn quân “bắc", đồng thời xé nhỏ ra và tiêu diệt chúng từng bộ phận.

Nhiệm vụ ấy được thực hiện qua nhiều giai đoạn: trong tháng Hai - tháng Ba 1944 phải giành được hình thái chiến dịch cần thiết để hoạt động sâu trong phạm vị đất đai miền Pri-ban-tích: trong tháng Bảy - tháng Tám, bộ đội xô-viết phải làm cho quân địch thất bại nặng và chiếm lĩnh những tuyến có lợi để hoàn thành cuộc tiến công: trong tháng Chín - tháng Mười phải đập tan những lực lượng chủ yếu của Cụm tập đoàn quân “bắc” và dồn tàn quân của chúng về Cuôc-lan-đi-a.

Việc cần thiết phải tiêu diệt quân địch ở miền Pri-ban-tích trong thời gian này có một ý nghĩa thật đặc biệt, vì quân đội xô-viết đã tiến ra biên giới Liên Xô và Đông Phổ, mở ra hướng chiến lược quyết định là hướng Tây tiến về Vác-sa-va, Béc-lin, và hướng Tây - Nam tiến về Bu-đa-pét, Viên, nên không thể để lại cái căn cứ bàn đạp chiến lược cho quân địch ở phía sau những phương diện quân đang tiến công ấy. Vì vậy, trong giai đoạn chiến đấu cuối cùng, Bộ tổng tham mưu và Tổng tư lệnh tối cao đã luôn quan tâm tới vùng Pri-ban-tích.

Mặc dầu cuộc chiến đấu diễn ra thật phức tạp, qua nhiều đột biến và đã đem theo cả những thất bại tạm thời, song bản hoà âm kết thúc cuộc chiến đấu là chiến dịch Me-men nổi tiếng về ý định và tổ chức thực hiện ấy quả là một mẫu mực kiệt xuất của nghệ thuật quân sự xô-viết.

[SaoVang]

CHƯƠNG MƯỜI BỐN
Chiến cục cuối cùng

Năm mới tại “biệt thự gần thành phố” của Xta-lin ở Cun-xê-vô. - Hút lực lượng địch vào Đông Phổ và sang phía Nam. - Gh. C. Giu-cốp được cử làm tư lệnh phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 1. – I. V. Xta-lin đảm nhiệm việc phối hợp hành động của bốn phương diện quân. - Có thể tiến công liên tục vào Béc-lin được không? - Sớc-sin đã kích thích lòng tham của Mỹ ra sao. - Cuộc họp tại Đại bản doanh ngày 1 tháng Tư 1945. - Đức đầu hàng.

Còn mấy tiếng đồng hồ nữa là bước sang năm 1945, A. I. An-tô-nôp báo cho tôi:

- Pô-xcri-ô-bư-sép vừa gọi dây nói báo cho biết là chúng ta sẽ đến “Biệt thự gần thành phố” của Xta-lin lúc mười một giờ rưỡi đêm, không mang theo bản đồ và tài liệu.

Tôi hỏi: vậy là thế nào, A. I. An-tô-nốp trả lời và bông đùa:

- Có thể chúng ta được mời đến ăn mừng Năm mới? Tốt chứ sao...

Mấy phút sau, I-a. N. Phê-đô-ren-cô, tư lệnh bộ đội xe tăng thiết giáp và cơ giới, gọi điện thoại tới chỗ chúng tôi. Đồng chí cũng hỏi xem chúng tôi có biết gì về việc đồng chí được triệu tập đến “biệt thự gần thành phố” cửa Xta-lin, mà lại đi người không kia chứ..

Tôi trả lời là chính chúng tôi cũng không biết tại sao lại có chuyện mời lạ như vậy.

Đúng 23 giờ, An-tô-nốp với tôi cùng đi bằng xe của đồng chí, dọc đường cứ cố đoán xem lý do cuộc triệu tập này. Thường thì những chuyến đi báo cáo hàng ngày của chúng tôi cho Tổng tư lệnh tối cao bao giờ cũng muộn hơn thế này; còn việc liên hoan thì chưa bao giờ chúng tôi được mời cả; vả lại trong những năm chiến tranh, gần như chúng tôi đã quên bẵng đến cả cái từ “liên hoan” ấy.

Tại “biệt thự gần thành phố” của Xta-lin, chúng tôi còn chạm trán với mấy quân nhân nữa: A. A. Nô-vi-côp. N. N. Vô-rô-nốp, I-a. N. Phê-đô-ren-cô, A. V. Khơ-ru-li-ốp và một lát sau thì cả X. M. Bu-đi-on-nưi cũng đến. Đúng là chúng tôi được mời đến đón mừng Năm mới, bàn tiệc dọn sẵn như thế kia đủ chứng tỏ việc đó lắm.

Còn mấy phút nữa thì đến mười hai giờ đêm. Các đồng chí ủy viên Bộ chính trị cùng đến với mấy đồng chí bộ trưởng dân ủy, mà tôi chỉ nhớ có hai người: B. L. Van-ni-cốp và V. A. Ma-lư-sép. Có mặt tất cả hai mươi lăm nam đồng chí và chỉ có một nữ đồng chí vợ Pan-mi-rô Tô-li-át-ti, Tổng bí thư Đảng cộng sản I-la-li-a. Cả hai vợ chồng bấy giờ đều có mặt ở đây.

Như thường lệ trong mọi bữa tiệc, Xta-lin ngồi vào chỗ của mình ở đầu bàn. Cái bình nước lọc đặt bên tay phải đúng như mọi khi. Chẳng có ai phục vụ quanh bàn ăn cả, mỗi người tự mình lấy thức ăn vào đĩa mình tùy thích.

Lúc chuông điểm mười hai tiếng, Tổng tư lệnh tối cao nói mấy lời ca ngợi những thành tích lớn lao của nhân dân xô-viết, đã làm tất cả những gì có thể để đánh tan quân đội Hít-le cho thắng lợi của chúng ta càng chóng đến. Đồng chí chúc mừng các Lực lượng vũ trang Liên Xô và chúc mừng tất cả chúng

- Chúc mừng các đồng chí Năm mới!

Chúng tôi chúc mừng sức khỏe lẫn nhau và nâng cốc chúc cho ngày toàn thắng sẽ đến trong năm 1945 này. Không khí dè dặt lúc ban đầu bỗng tan ngay. Chuyện trò trở nên náo nhiệt. Chủ nhân cũng bỏ cả nghi thức: sau mấy tuần chạm cốc liền rời khỏi bàn, tra thuốc vào tẩu, hút và bắt chuyện với vị khách nào đấy. Những người còn lại chẳng có gì gò bó nữa, cũng phân ra từng nhóm. Tiếng cười, câu nói thật là rộn rã.

M. Bu-đi-on-nưi lấy chiếc đàn bai-an mang theo để ở gian ngoài. Ngồi xuống chiếc ghế cứng, đồng chí kéo đàn thật cừ. Phần lớn là những bài dân gian Nga, những bản nhạc van-xơ và pôn-ca. Như mọi tay chơi đàn bai-an thiện nghệ, đồng chí nghiêng nghiêng đầu, tai ghé xuống đàn. Người ta thấy ngay đó là môn giải trí ưa thích của đồng chí. 

C. E. Vô-rô-si-lốp ngồi xuống cạnh Xê-mi-on Mi-khai-lô vích Bu-đi-on-nưi. Rồi nhiều đồng chí khác cũng kéo đến

Khi Bu-đi-on-nưi chơi đã thấm mệt, Xta-lin mở máy hát. Đồng chí tự chọn lấy đĩa. Khách thử nhảy chơi, nhưng nữ chỉ có một người, nên cuộc vũ không thành. Bây giờ, khi chủ nhân rút trong chồng đĩa ra cái đĩa “ba-rư-nhi-a" thì X. M. Bu-đi-on-nưi không nhịn được nữa, liền đứng dậy bước vào nhảy. Đồng chí nhảy thật hùng dũng, điệu nhảy dân gian Nga, tay vỗ vào đầu gối, vào ủng da đập nhịp, thật khéo. Mọi người vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt. 

Trọng tâm chương trình âm nhạc là những bài hát quân đội do đội ca vũ của giáo sư A. V. A-lêch-xan-đrốp trình bày. Những bài hát ấy tất cả chúng tôi đều biết và cùng đồng ca theo

[SaoVang]

Khoảng ba giờ sáng, chúng tôi ở Cun-xê-vô ra về. Buổi đón Năm mới trong không khí nghỉ ngơi lần đầu tiên trong những năm chiến tranh này đặt ra nhiều suy nghĩ. Mọi người đầu cảm thấy ngày kết thúc chiến tranh chẳng còn bao xa. Từ nay mới đỡ căng thẳng, mặc dầu chúng tôi biết rằng, thời gian sắp tới đây, sẽ mở ra một cuộc tiến công to lớn mới, và không ít trận giao tranh quyết liệt đang chờ đợi chúng tôi

A. I. An-tô-nốp bỗng đề nghị không trở về địa vị làm việc như mọi khi nữa, mà về ngủ đêm ở gia đình. Năm mới bắt đầu hoàn toàn chẳng khác gì thời bình. Bữa tiệc chiêu đãi Năm mới ở nhà Tổng tư lệnh tối cao và tôi ngủ đêm ở gia đình - đó là những việc không thểo đúng chế độ đã qui định ở Bộ tổng tham mưu trong những năm chiến tranh

Nhưng bộ mặt Mát-xcơ-va vẫn còn có vẻ thời chiến. Phố xá chúng tôi đi qua đều vắng vẻ, đèn tắt, nhà cửa hai bên lạnh lẽo, cửa sổ rèm che kín. Thỉnh thoảng có hơi để lọt ra chút ánh sáng yếu ớt, duy có điều là đội tuần tra thành phố và những người trực ban phòng không cũng chẳng phạt những hiện tượng vi phạm ấy nghiêm khắc như trước.

Tóm lại, mọi việc trong đêm nay đều gợi lên ấn tượng: chiến tranh sắp kết thúc.

*
*   *

Việc xây dựng kế hoạch cho giai đoạn kết thúc cuộc đấu tranh trên mặt trận Xô - Đức bắt đầu trong quá trình chiến cục hè - thu năm 1944. Những kết luận thực tiễn rút ra từ tình hình chiến lược không phải đã có ngay được trong một thời gian ngắn ở Bộ tổng tham mưu và Đại bản doanh, mà phải hình thành dấn dần trong quá trình công tác.

Những điều tổng kết về đợt tiến công tuyệt vời của chúng ta trong mùa hè và mùa thu năm 1944 trên tất cả các hướng, càng làm cho chúng ta thêm tin tưởng. Quân đội Liên Xô đã đánh tan 219 sư đoàn và 22 lữ đoàn địch. Quân địch bị mất tất cả 1600000 người, 6700 xe tăng, 28000 khẩu pháo và súng cối, 12000 máy bay. Nước Đức phát-xít không thể nào bổ sung được những thiệt hại kế trên. Tổn thất về tinh thần của chúng cũng rất lớn.

Đến cuối tháng Mười 1944, quân đội xô-viết đã đến biên giới Phần Lan và tiến công.thắng lợi ở Bắc Na Uy, quét địch ra khỏi miền Pri-ban-tích, trừ bán đảo Xư-rơ-ve và ở Cuôc-li-an-đi-a, đột nhập vào Đông Phổ đến tuyến Gôn-đáp, Áp-gu-xtốp. Ở phía Nam Đông Phổ ta đã tiến công vượt sông Nác-va và Vi-xla tại một số nơi, chiếm được nhiều căn cứ bàn đạp quan trọng trong những khu vực Rô-gia-nu, Xê-rốt-xcơ, Ma-gnu-sép, Pu-la-vư, Xan-đô-mia; hướng chiến lược Béc-lin đang mở rộng ở phía trước. Phương diện quân U-crai-na 2 tiến vào Bu-đa-pét. Phương diện quân U-crai-na 3, ngày 20 tháng Mười, giải phóng Bê-ô-grát, thủ đô Nam Tư.

Tuy vậy, thắng lợi đến với chúng ta thật không phải dễ dàng. Quân số các sư đoàn hao hụt dần. Tốc độ tiền quân của các sư đoàn chậm hẳn lại. Hít-le rút một phần lực lượng ở một số khu vực phòng ngự của chúng ở Tây Âu điều sang Phía Đông và lập ra ở đây một chiến tuyến dày đặc và vững chắc mà muốn đột phá được, ta cần phải chuẩn bị thật chu đáo.

Bộ tổng tham mưu hiểu rõ mọi nỗi khó khăn, gay go của việc tiếp tục phát huy thắng lợi. Những điều kiện và triển vọng của cuộc tiến công lại không phải nơi nào cũng giống nơi nào.

Hệ thống phòng ngự của quân địch ở miền Cuốc-li-an-đi-a đặc biệt vững chắc. Đột phá và tiêu diệt ba mươi sư đoàn địch đóng chặt ở đấy đòi hỏi chúng ta phải trả một giá rất đắt.

Tình hình ở Đông Phổ có thuận lợi hơn. Phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3 phần nào chiếm ưu thế về lực lượng hơn quân địch (Thời gian này quân Đức ở Đông Phổ có: 11 sư đoàn bộ binh, 2 sư đoàn xe tăng. 2 lữ đoàn xe tăng, 2 lữ đoàn kỵ binh, cộng tất cả là 17 binh đoàn. Trong biên chế của phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3 có: 40 sư đoàn bộ binh, 12 quân đoàn xe tăng, 5 lữ đoàn xe tăng, cộng là 47 binh đoàn. Nhưng cũng cần phải lưu ý là quân số các sư đoàn bộ binh địch đông hơn các sư đoàn bộ binh của ta rất nhiều. Khả năng chiến đấu của những quân đoàn xe tăng Liên Xô và những sư đoàn xe tăng Đức thì tương đương với nhau.)

Căn cứ vào đó, Bộ tổng tham mưu cho rằng: Nếu được tăng cường một bộ phận lực lượng lấy trong đội dự bị của Bộ Tổng tư lệnh tối cao, thì có thể mở mũi đột kích mạnh qua suốt Đông Phổ đến tận cửa sông Vi-xla, sâu từ 220km dến 250 ki-lô-mét. Nhưng đáng tiếc là sau đấy, ở đây đành phải hạn chế - ít ra là trong thời gian đầu - ở những mục tiêu đơn giản hơn.

[SaoVang]

Còn về hướng Vác-sa-va - Pô-dơ-nan, và cả hướng Xi-lê-di, là những hướng thực tế đang quyết định vận mệnh của Béc-lin, thì thấy sức chống cự của quân địch tại đây sẽ rất mạnh. Lúc này, chúng tôi cho rằng phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 1 và phương diện quân U-crai-na 1, với mức cố gắng tối đa, cũng chỉ có thể tiến hành chiến dịch tiến công trên một chiều sâu không quá 140 tới 150 ki-lô-mét mà thôi.

Ngược lại, trong các dải tiến công của các phương diện quân U-crai-na 4, 2 và 3, căn cứ trước hết vào những lý do chính trị, Bộ tổng tham mưu lại cho là sẽ đạt được những kết quả thật lớn và thấy hiện ra triển vọng quân ta sẽ tiến nhanh đến tận tuyến Mô-ráp-xca - Ô-xtơ-ra-va, Brơ-nô, đến tận những đường tiếp cận với Viên.

Việc chiếm được Bu-đa-pét và vượt sông Đa-nuýp trong một thời gian ngắn là hoàn toàn hiện thực đối với chúng ta. Đại bộ phận quân địch ở đây là những sư đoàn quân Hung. Theo dự đoán của ta hồi ấy, thì sức chiến đấu của các sư đoàn Hung đó có thể đã bị tan rã bởi phong trào phản chiến đang lan rộng trong hàng ngũ nhân dân Hung và bởi sự tàn bạo của bọn phát-xít đang ra sức tìm mọt cách cố giữ lầy nước Hung trong phạm vi thế lực của cái Đế chế thứ ba. Nhưng rất tiếc là những dự đoán ấy chưa thành sự thật được. Chế độ độc tài phát-xít được bọn Đức ủng hộ vẫn còn buộc được nước Hung vào guồng máy chiến tranh của Đức thêm một thời gian nữa.

Từ cuối tháng Mười, trên hướng Bu-đa-pét đã diễn ra những trận chiến đấu cực kỳ ác liệt và đẫm máu. Chống lại phương diện quân U-crai-na 2 là cả một tập đoàn địch gồm đến 39 binh đoàn mà nòng cốt là 7 sư đoàn xe tăng (5 sư đoàn Đức và 2 sư đoàn Hung), địch dựa vào hệ thống những công sự được chuẩn bị kỹ từ trước để kháng cự quyết liệt. Cuộc chiến đấu để chiếm thủ đô Hung kéo dài đến ba tháng rưỡi. 

Những kết quả rất hạn chế chúng ta giành được trong tháng Mười chứng minh sự cần thiết phải cho các sư đoàn đã lâu chưa thay phiên được nghỉ ngơi, phải tổ chức điều động, đưa những lực lượng hậu cần lên phía trước, xây dựng những nguồn dự trữ vật chất cần thiết để đột phá và tiếp tục phát triển chiến dịch; và cuối cùng, trên cơ sở việc đánh giá tình huống, chọn lấy những phương hướng có lợi nhất, để xây dựng những kế hoạch tiêu diệt triệt để chủ nghĩa phát-xít Đức trong thời gian ngắn nhất.

Ngay hồi đầu tháng Mười một 1944, Đại bản doanh đã nghiên cứu toàn diện tình hình mọi công việc ở các khu vực hoạt động của phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 2, Bê-lô-rút-xi-a 1 và U-crai-na 1. Đối diện với những phương diện quân ấy là tập đoàn chiến lược chủ yếu của địch: hai cụm tập đoàn quân “trung tâm” và “A”, tuy biên chế của chúng không còn đầy đủ như trước. Những phương diện quân của ta bấy giờ chưa đủ ưu thế cần thiết về lực lượng để tiến công. Từ đó có thể rút ra kết luận là: nếu cứ tiếp tục tiến công trên hướng Béc-lin thì sẽ không có lợi, cần phải tạm thời chuyển sang phòng ngự

Trong lần báo cáo thường kỳ cho Tổng tư lệnh tối cao, A. I. An-tô-nốp đặc biệt kiên trì bảo vệ quan điểm này và đến khi cho phép chuẩn bị những chỉ thị thích hợp. Chúng tôi được phép làm như vậy. Rạng ngày 5 tháng Mười một 1944, chỉ thị đã được gửi cho các phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3 và 2 chuyển sang phòng ngự. Mấy hôm sau, lại ban hành những mệnh lệnh như thế cho bộ đội cánh phải của phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 1.

Ngay từ đầu, ta đã dự kiến tiến hành chiến cục cuối cùng củ chiến tranh chống nước Đức Hít-le làm hai giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, những hành động tích cực trước hết vẫn tiếp tục trên hướng cũ, nếu có thể nói như vậy, tức là ở sườn phía Nam mặt trận Xô - Đức trong khu vực Bu-đa-pét. Ta dự kiến sẽ tạo ra bước ngoặt ở đây, bằng cách đưa những lực lượng chủ yếu của phương diện quân U-crai-na 3 tiến vào giữa hai con sông Tít-xa và Đa-nuýp ở khu vực quá phía Nam Két-kê-mét. Từ đày, các đơn vị của phương diện quân ấy có thể hành động phối hợp với phương diện quân U-crai-na 2 đột kích sang phía Tây và Tây - Bắc.

[SaoVang]

Chúng ta hy vọng rằng bộ đội của hai phương diện quân trên, nếu hiệp đồng chặt chẽ với nhau, sẽ có thể tiến công với tốc độ cao và sau 20 đền 25 ngày là sẽ đạt tới tuyến Ban-xca - Bít-xtơ-ri-xa, Cô-mác-nô, Nát-ca-ni-gia, và một tháng sau, đến cuối tháng Chạp sẽ tiến tới những đường tiếp cận với Viên.

Chúng ta tin chắc rằng cứ thực sự uy hiếp tiêu diệt sườn phía Nam của chúng, là ta sẽ buộc bộ chỉ huy Đức phải điều những lực lượng bổ sung từ hướng Béc-lin đến và như vậy sẽ tạo ra điều kiện thuận lợi cho những lực lượng chủ yếu của chúng ta, tức là những phương diện quân đã bố trí ở phía Bắc mạch núi Các-pát tiến lên phía trước.

Bộ tổng tham mưu tin chắc rằng, đến đầu năm 1945, Quân đội Liên Xô ở hạ lưu sông Vi-xla sẽ tới Brôm-béc, đánh vào Pô-dơ-nan, chiếm lấy Bre-xlau, Pác-đu-bi-xe, I-gla-va và Viên, nghĩa là từ tuyến bố trí trong tháng Mười của mình tiến lên phía trước từ 120 cho tới 350 ki-lô-mét. Sau đó, sẽ bắt đầu giai đoạn hai của chiến cục và kết quả là nước Đức sẽ phải đầu hàng.

Vậy là những tính toán sơ bộ hồi cuối tháng Mười 1944 chỉ vạch ra một nội dung chung của chiến cục kết thúc chiến tranh gồm hai giai đoạn thôi. Hướng đột kích chủ yếu vẫn còn chưa xác định được, nên lúc này, vẫn chưa nói rõ được ý định đột kích phá vỡ mặt trận chiến lược của địch và chia cắt những tập đoàn của chúng.

Để xây dựng ý định ấy được chính xác hơn, hồi đầu tháng Mười một, Bộ tổng tham mưu tổng kết những kết quả chúng ta đã giành được, đánh giá tóm tắt hình thái chiến lược của hai bên, đã xác định rằng Quân đội Liên Xô đã giành được những thắng lợi quyết định đối với kết cục của chiến tranh.

Việc kết thúc cuộc chiến đấu trên mặt trận Xô - Đức đã được quyết định, giờ phút tiêu diệt toàn bộ quân địch đang nhích lại gần. Chúng ta có ưu thế hơn địch không riêng về mặt quân số mà cả về mặt trình độ huấn luyện và trang bị kỹ thuật nữa. Công tác hậu cần tổ chức tốt, bảo đảm thành công chắc chắn cho mọi hành động chiến đấu, việc cung cấp cho tiền tuyến ngày một tăng lên nhiều.

Chúng ta đánh giá hình thái chiến lược của quân đội xô viết và quân đội các nước Đồng minh chống Hít-le là hình thái đang tiến gần tới ngày kết thúc việc bao vây nước Đức Những đòn đột kích của ta phối hợp rất khéo với hành động của các nước Đồng minh ở Tây Âu. Quân đội Liên Xô và những lực lượng Anh - Mỹ thực ra đã chiếm được những trận địa xuất phát để tiến công quyết định vào những trung tâm sinh tử của nước Đức. Đã sắp tới lúc tiến hành đợt tiến công như vũ bão cuối cùng và trong thời gian ngắn. sẽ hoàn thành việc tiêu diệt toàn bộ quân địch. 

Những sự kiện sau này đã xác nhận việc đánh giá tình hình như vậy là đúng đắn, một sự đánh giá làm cơ sở cho việc nghiên cứu tỉ mỉ mặt chiến dịch của ý định chiến cục cuối cùng ở châu Âu.

Ý định trên được thảo luận rất cặn kẽ trước hết ở chỗ A. I. An-tô-nôp với sự tham gia của cục trưởng Cục tác chiến, các phó cục trưởng A. A. Cru-dơ-lốp và N. A. Lô-mốp, các chủ nhiệm những khu vực mặt trận có liên quan. Tất cả những ý kiến phát biểu ở đây, sau được Cục tác chiến xác định rõ thêm.

Cục tác chiến lại còn tính toán kỹ các lực lượng và phương tiện, nghiên cứu cụ thể những yếu tố khác của chiến dịch, rồi cuối cùng đem thể hiện thành biểu đồ: kết quả của mọi tính toán đều ghi vào bản đồ, sau đó thì lại được đem ra thảo luận cặn kẽ một lần nữa. Cũng như những lần trước, các chiến dịch mở màn đều được đặt kế hoạch hết sức chi tiết, còn nhiệm vụ về sau của các phương diện quân là chỉ vạch ra những nét chung.

Trong quá trình nghiên cứu, tìm kiếm và sáng tạo, ban đầu mới chỉ nảy ra ý kiến, rồi sau kết tinh lại rõ dần ra thành ý định chung về những hành động của chúng ta. Mọi người thừa nhận rằng khu vực phía giữa của mặt trận Xô - Đức là khu vực quyết định, bỏi vì những mũi đột kích của quân ta ở đây sẽ chọc thẳng đến những trung tâm sinh tử của nước Đức bằng con đường ngắn nhất. Nhưng chính ở đây lại lả nơi tập trung cụm quân địch dày đặc nhất.

Để tạo ra những điều bện thuận lợi hơn cho cuộc tiến công của chúng ta, cần phải căng cụm quân phía giữa của quân Đức phát-xít ra. Vì vậy. chúng ta phải đẩy mạnh những hoạt động ở hai bên sườn mặt trận chiến lược đến mức tối đa. Và, như thế là không riêng gì ở Hung và Áo, mà cả ở Đông Phổ nữa. Cuộc tiến công mãnh liệt vào Bu-đa-pét và Viên đòi hỏi phải kết hợp với cuộc tiến công vào Khuê-ních-xbéc.

Chúng ta biết chắc rằng quân địch ở Đông Phổ và ở Hung sẽ nhạy cảm đến cao độ. Khi bị ép mạnh, nhất định chúng sẽ điều những đội dự bị và những đơn vị khác từ những nơi chưa bị đánh dồn về. Và, kết quả sẽ là: ở hướng Tây - hướng dự kiến sẽ xảy ra những sự kiện quyết định, chúng sẽ yếu hẳn đi.

[SaoVang]

Những dự kiến của chúng ta đều tỏ ra chính xác. Do những hành động tiến công của quân đội xô-viết trong tháng Mười một - tháng Chạp 1944, nên quân địch đã tập trung - theo tính toán của ta - ở Đông Phổ 26 sư đoàn, trong số đó có 7 sư đoàn xe tăng, và ngay sát thủ đô Hung 55 sư đoàn, trong đó có 9 sư đoàn xe tăng.

Như sau này đã rõ, trong thời gian ấy Hít-le cho rằng: năm 1945, quân đội xô-viết sẽ đột kích chủ yếu không phải trên hướng Béc-lin từ phía Đông, mà lại qua đất Hung và Tiệp. Vì vậy, chủ lực của quân đội Đức được điều động tới đấy. Lần này nữa, Bộ tổng chỉ huy Đức lại buộc phải theo ý định của ta và trong khu vực mặt trận chủ yếu đối với chúng ta, chúng còn lại tất cả có 49 sư đoàn, trong đó chỉ có 5 sư đoàn xe tăng.

Mặt trận chiến lược của địch có hình thái độc đáo như sau: các cụm quân mạnh thì đóng ở hai bên sườn, còn ở giữa lại tương đối yếu và không có những đội dự bị lớn bảo đảm. Điều đó buộc chúng ta phải nghĩ ra những phương pháp hoạt động sao cho hợp lý nhất ở trên hướng chủ yếu. Trong trường hợp này, có nên bỏ ý nghĩ cho tiến quân đều trên toàn bộ mặt trận để đẩy lùi địch hay không? Hay sẽ đột kích thẳng vào khu giữa tương đối yếu, chia cắt mặt trận chiến lược quân Đức ra và không để mất thời gian, phát triển tiến công vào Béc-lin thì có tốt hơn không.

Với phương án hành động sau, ta sẽ dễ dàng tiêu diệt toàn bộ quân địch bị chia cắt, thực sự đẩy nhanh việc giành lấy mục tiêu cuối cùng của chiến tranh. Bộ tổng tham mưu dừng lại ở phương án đó. Chúng tôi tin chắc rằng, cần phải tiến hành đột kích vào Béc-lin càng sớm càng tốt và phải đột kích liên tục không được dừng lại.

Nhưng gần đây, lại có lập luận cho rằng Bộ tổng tham mưu đã gác vấn đề đánh chiếm Béc-lin lại trong một thời gian không hạn định. Chúng tôi khẳng định đó là một lập luận hoàn toàn không có cơ sở. Những sự kiện xảy ra về sau chỉ bổ sung những cái gì cần hiệu chỉnh vào trong kế hoạch của chúng ta mà thôi.

Việc xác định rõ nhiệm vụ sắp tới và những phương pháp hành động hợp lý nhất cho từng phương diện quân không phải là không khó. Trước hết phải suy nghĩ nát óc về phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3. Cánh quân địch đóng ở Đông Phổ rất mạnh, lại dựa vào những cứ điểm đã chuẩn bị kiên cố từ những chướng ngại vật thiên nhiên, những vùng dân cư, rất thuận lợi cho việc phòng ngự. Từ đây, quân địch có thể đột kích vào sườn quân ta đang tiến trên hướng Béc-lin. Vì vậy chúng ta phải chiến đấu không những để kìm hãm chúng lại, mà còn để cô lập chúng, không cho liên lạc với những khu vực khác trên mặt trận chiến lược và tùy theo sức mạnh mà chia cắt chúng ra, không cho chúng hành động tập trung.

Nhiệm vụ chiến dịch nhiều mặt như vậy - kìm hãm, cô lập và chia cắt chúng - đòi hỏi cuộc tiến công vào Đông Phổ phải sử dụng ít ra là hai phương diện quân: một để đột kích từ phía Đông vào Khuê-ních-xbéc và một để cô lập cánh quân Đông Phổ của địch ra khỏi cụm tập đoàn quân “A” của chúng trên hướng Béc-lin cũng như ra khỏi cả hậu phương chiến lược của chúng nữa.

Mũi vu hồi sâu từ phía Nam và Tây-nam vào Đông Phổ đồng thời sẽ yểm hộ bên sườn cho quân ta tiến đánh Vác-sa-va, Pô-dơ-nan, Béc-lin. Mũi đột kích từ phía Đông vào cánh quân địch ở Đông Phổ giao cho phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3 là thích hợp hơn cả, còn phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 2 thì sẽ đảm nhiệm việc mở những mũi vu hồi vào cánh quân ấy.

Còn giải quyết nhiệm vụ chủ yếu - mở cửa vào mặt trận chiến lược của địch và tiến công cấp tóc sang phía Tây - thì có thể sử dụng phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 1 và phương diện quân U-crai-na 1, lúc này đã ở trên hướng ấy và đã chiếm được những căn cứ bàn đạp trên sông Vi-xla. Cần phải tìm mọi cách bổ sung thật đủ xe tăng cho các phương diện quân ấy mà trước hết là tổ chức ra những tập đoàn quân xe tăng vả những quân đoàn xe tăng độc lập.

Trong ba ngày cuối tháng Mười và đầu tháng Mười một 1944, hướng đột kích, dải tiến công, chiều sâu nhiệm.vụ trước mắt và tiếp sau của từng phương diện quân đã được xác định cụ thể. Bấy giờ, chúng tôi còn ước tính cả thời hạn tối thiểu, cần thiết để tiêu diệt hoàn toàn bộ máy chiến tranh của Hít-le.

Chúng tôi dự kiến có thể đạt được mục tiêu đó trong khoảng 45 ngày tiến công với chiều sâu từ 600 tới 700 ki-lô-mét, qua hai giai đoạn nối tiếp nhau, không có lúc tạm dừng chiến dịch ở giữa. Giai đoạn đầu được dành cho 15 ngày, giai đoạn sau 30 ngày. Theo kế hoạch thì tốc độ tiến công không cao lắm, vì dự kiến là trong những trận đánh kết thúc, sức chống cự của địch sẽ rất quyết liệt. Nhưng cả ở đây, thực tế đã đính chính lại: các đơn vị bộ đội xô-viết anh hùng đã tiến công vượt mức kế hoạch.

[SaoVang]

Trong khi xác định cho rõ chiều sâu các nhiệm vụ, chúng tôi có tính đến tất cả những điều kiện cụ thể, nhất là những đặc điểm của địa hình. Chẳng hạn đối với phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3, khu vực hoạt động chiến đấu có nhiều khó khăn, mà địch lại mạnh, nên chiều sâu nhiệm vụ trước mắt chỉ xác định có 50 tới 60 ki-lô-mét.

Dải hoạt động của phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 2 có thể cho phép đặt kế hoạch nhiệm vụ trước mắt đến tuyến Mơ-la-va, Đrô-bin, tức là 60 tới 80 ki-lô-mét. Chiều sâu các nhiệm vụ trước mắt cho phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 1, phương diện quân U-crai-na 1 và một phần của phương diện quân U-crai-na 4 có thể lên 120 tới 160 ki-lô-mét. Còn những nhiệm vụ tiếp sau của các phương diện quân Bê-lô-ru-xì-a 1 và U-crai-na 1, hoạt động trong điều kiện đồng bằng ở miền Tây Ba Lan, thì chiều sâu cũng đến 130 tới 180 ki-lô-mét.

Các hướng đột kích vạch ra cũng thật đáng tin tưởng. Phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 2 đột kích hai mũi: tới Ma-ri-en-buốc, cắt cánh quân Đông Phổ ra khỏi những đơn vị khác của địch và tới A-len-stai-nơ, cắt đôi cánh quân Đông Phổ ấy ra. Phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a I sẽ cho một bộ phận lực lượng tiến vòng qua Vác-sa-va, còn một bộ phận lực lượng tiến ra gặp những đơn vị của phương diện quân U-crai-na 1 đang tiêu diệt cánh quân Ken-txe - Ra-đôm của bọn Đức. Các lực lượng đột kích tiếp giáp nhau cửa hai phương diện quân U-crai-na 1 và U-crai-na 4 sẽ tiến công vào Cra-cốp. Còn hai phương diện quân ở phía Nam: U-crai-na 2, và 3, thì mục tiêu cuối cùng phải đạt trong những chiến dịch tiến công ở giai đoạn đầu của chiến cục vẫn là Viên như cũ.

Khi chuẩn bị ý định chiến cục năm l945, Đại bản doanh không triệu tập một hội nghị đặc biệt gồm những đồng chí tư lệnh các phương diện quân như trước kia, chẳng hạn như lần xây dựng kế hoạch “Ba-gra-chi-on'“. Lần này, chỉ triệu tập từng người một về Bộ tổng tham mưu và thảo luận với từng đồng chí tư lệnh về mọi chi tiết chiến dịch của phương diện quân của họ, rồi sau báo cáo lên Đại bản doanh những ý kiến đã thống nhất với nhau.

Các nguyên soái Liên Xô Ph. I. Tôn-bu-khin, C. C. Rô-cô-xốp-xki, I. X. Cô-nép và đại tướng I. Đ. Tséc-ni-a-khốp-ki đã làm việc lại Bộ tổng tham mưu đến ngày 7 tháng Mười một và trong cả những ngày lễ. Sau ngày lễ thì tiến hành thảo luận toàn bộ ý định chiến cục nói chung tại Đại bản doanh và không có gì bổ sung quan trọng vào ý định đó. Chúng ta thống nhất với nhau là trên hướng chủ yếu sẽ bắt đầu tiến công vào ngày 20 tháng Giêng 1945, nhưng chưa phê chuẩn kế hoạch các chiến dịch và chưa ra chỉ thị cho các phương diện quân.

Mấy hôm sau, Tổng tư lệnh tối cao quyết định nguyên soái Liên Xô Gh. C. Giu-cốp, Phó Tổng tư lệnh tối cao, là người có kinh nghiệm nhiều nhất, sẽ chỉ huy những đơn vị quân đội đánh chiếm thủ đô Béc-lin của nước Đức. Ngày 16 tháng Mười một 1944, Gh. C. Giu-cốp được chỉ định giữ cuơng vị tư lệnh phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 1. Nguyên soái Liên Xô C. C. Rô-cô-xốp-xki từ đây chuyển sang phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 2 thay G. Ph. Da-kha-rốp. Xta-lin đích thân thông báo việc ấy cho các đồng chí trên bằng điện thoại.

Tổng tư lệnh tối cao tự mình đảm nhiệm việc phối hợp hành động của bốn phương diện quân trên hướng tiến vào Béclin, do đó A. M. Va-xi-lép-xki không cần phải công tác ở phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3 nữa. Với tư cách là đại điện của Đại bản doanh, đồng chí được giao nhiệm vụ chỉ đạo những chiến dịch của hai phương diện quân Pri-ban-tích 1 và 2. Nhưng ngày 20 tháng Hai 1945, khi đại tướng I. Đ Tséc-ni-a-khốp-xki hy sinh, A. M. Va-xi-lép-xki lại trở về phương diện quân Bê-lô-ru-xi-a 3, đồng chí làm tư lệnh phương diện quân thì A. I. An-tô-nôp được cứ giữ chức tổng nham mưu trưởng.

Vậy là chúng ta đã dự kiện mở đồng loạt những đòn đột kích mãnh liệt của một số phương diện quân ngay từ đầu năm 1945 trên hướng chiến lược Béc-lin. Những đòn đột kích ấy nhằm phá vỡ và chia cắt mặt trận địch ra từng mảnh, phá hủy đường giao thông và thông tin liên lạc của chúng, làm rối loạn sự hiệp đồng của những cụm quân địch đang bố trí tại đấy và ngay trong giai đoạn đầu của chiến cục, tiêu diệt những lực lượng chủ yếu của chúng. Nhờ đó sẽ tạo ra những điều kiện thuận lợi để kết thức chiến tranh.