Phỏng vấn 1 con bò

[lonesome]

Cái này lẽ ra phải post vào chỗ truyện tiếu lâm nhưng em muốn để riêng cho đỡ bị loãng. Bài của ANTG Cuối Tuần ạ.

Phỏng vấn con bò

Phần 1:

Phóng viên: Thưa anh, nỗi đau khổ nhất của một con bò là gì ?

Bò: Tất nhiên là về trí tuệ. Dân gian có câu:  "Dốt như bò". Và câu đó rõ ràng ám ảnh tôi trong suốt cuộc đời.

Phóng viên: Vậy niềm vui mừng nhất của bò là gì, thưa anh?

Bò: Nói thực nhé, là thấy kẻ khác dốt hơn mình.

Phóng viên: Và anh đã thấy chưa?

Bò: Thú thực là thấy rồi.

Phóng viên: Thấy ở đâu ạ?

Bò: Ở điện ảnh. Vừa rồi tôi có xem đoạn phim quảng cáo của một tác phẩm lịch sử.

Phóng viên: A, tác phẩm ấy đang gây ra nhiều tranh cãi.

Bò: Vì chưa được xem toàn bộ phim, nên tôi không dám tranh cãi về nội dung của nó. Nhưng đoạn giới thiệu cho thấy khá rõ về hình thức, và ở thể loại phim cổ trang này, hình thức cũng đôi khi chính là nội dung.

Phóng viên: Vâng. Hình thức của phim lịch sử rất quan trọng. Đặc biệt là phục trang và bối cảnh.

Bò: Và hầu như tất cả những người xem đoạn phim ấy đều kêu lên rằng nó giống như của nước ngoài. Thậm chí giống đến mức gần như sao y.

Phóng viên: Điều này báo chí có nói rồi.

Bò: Và cũng chính qua báo chí, tôi biết rằng một ông họa sĩ nổi tiếng và một bà tiến sĩ khoe là cố vấn cho phim đã biện hộ. Lời biện hộ của họ dài dòng nhưng có thể tóm tắt bằng hai ý chính:

1. Trang phục và khung cảnh giống của nước ngoài vì thực tế chúng ta cũng giống như họ.

2. Nếu không giống họ, không nhờ họ thì không làm phim lịch sử được.

Với tư cách một con bò, tôi đọc những lời của hai vĩ nhân ấy và cười bò ra.

Phóng viên: Tại sao cười?

Bò: Tại vì đầu tiên, hai vị chả hiểu gì điện ảnh cả. Đây là thể loại phim truyện, và trong thể loại này, tính hư cấu rất cao. Chúng ta có thể giống ai đó, nhưng sẽ không bao giờ 100% là ai đó cả. Vậy ai cấm các vị ấy khuếch trương những cái khác biệt lên? Ai cấm các vị sáng tạo trên cơ sở chất liệu dù có ít ỏi đấy? Nếu không nói, chính sự sáng tạo mới thể hiện bản lĩnh và tài năng của các vị.

Nếu tư liệu có gì, sao chép nấy thì cần chi tới sự cố vấn của các nhà văn hóa, chỉ cần nhờ hai ông bà thợ may cho xong. Và họ tưởng điện ảnh của nước bạn cũng tuân thủ đúng 100% lịch sử phục trang, cảnh trí truyền thống đấy à? Chỉ cần xem bộ phim cổ trang mới nhất của đạo diễn Trung Quốc Trương Nghệ Mưu, ai cũng thấy ông ấy chả quan trọng gì thực tế, chỉ khiến sao cho đẹp và hấp dẫn mà thôi.

Phóng viên: Đúng vậy.

Bò: Tôi có thể nói thẳng ruột bò (vì tôi không có ruột ngựa) là hai vị cố vấn chưa tinh. Tính sáng tạo kém, tính lệ thuộc cao cho nên tác phẩm mới có hậu quả như vậy.

Phóng viên: Này, chê một con người có danh vị như thế trên báo chí, anh phải cẩn thận lắm.

Bò: Theo tôi, báo chí của ta cẩn thận đã quá lâu rồi. Dốt thì bảo dốt, giỏi thì bảo giỏi, chả có gì phải loanh quanh ở đây cả.

Phóng viên: Bà tiến sĩ có bào chữa, nói rằng con rồng thêu trên áo của Việt Nam khác, còn con rồng của Trung Quốc khác?

Bò: Ối trời ơi, xin hỏi bà, trong mấy chục tiếng đồng hồ của bộ phim, có mấy phút máy quay phim đặc tả vào hình thêu trên áo? Phải tìm hiểu rõ sức thể hiện và đặc trưng hình ảnh của ống kính máy quay phim rồi hãy nhận lời cố vấn nhé.

Phóng viên: Còn gì nữa không, thưa anh?

Bò: Sau khi bị thiên hạ chất vấn, ông họa sĩ tuyên bố, chúng ta không làm phim lịch sử được. Ý nói là ông đã cố hết mức rồi mà còn như thế, đứa khác đừng có mà mơ. Xin thưa để ông rõ: Chưa ai dám nói phải có lịch sử Trung Quốc mới có lịch sử Việt Nam, vậy cũng chớ có tuyên bố không có Điện ảnh Trung Quốc thì không có Điện ảnh Việt Nam…

[lonesome]

Phần 2:

Phóng viên: Thưa anh Bò, anh có thể bàn một chuyện nghiêm túc không?

Bò: Có chứ. Ví dụ như tôi khẳng định trên đời không có gì nghiêm túc bằng sữa bò chẳng hạn.

Phóng viên: Sữa là món ăn cho vào bụng. Còn những món ăn cho tâm hồn thì sao?

Bò: À, thì gần đây xã hội xôn xao về bộ phim "Lý Công Uẩn, đường tới thành Thăng Long". Xôn xao rất dữ dội, và tôi thấy đã đến lúc phải bàn về nó một cách đàng hoàng.

Phóng viên: Đúng thế.

Bò: Đầu tiên, có ý kiến nói rằng bộ phim này mới trình những đoạn giới thiệu thôi, và không nên căn cứ vào đó vội xét đoán. Tuy là bò nhưng tôi cũng biết là phần giới thiệu phim luôn luôn được lắp ghép bởi những cảnh nhà làm phim ưng ý nhất. Nói tóm lại, là "tinh hoa" của tác phẩm. Cho nên bảo rằng không đủ đại diện cho phim là chưa đúng. Nó hoàn toàn có tư cách này.

Phóng viên: Vâng.

Bò: Có ý kiến khác, nói bộ phim ấy bị thiên hạ "đánh hội đồng". Tôi xin thưa rằng, "đánh hội đồng" không phải là một phẩm chất thường xuyên của giới phê bình Điện ảnh Việt Nam. Phần lớn là ngược lại, "khen hội đồng" hoặc phổ biến nhất là "thờ ơ hội đồng". Cho nên một tác phẩm Điện ảnh dư luận ồn ào phải được coi là tín hiệu tốt chứ không nên phản bác.

Phóng viên: Tiếp theo, thưa anh.

Bò: Có ý kiến cho rằng muốn phát biểu về bộ phim này phải là những nhà chuyên môn. Xin thưa tác phẩm ấy không cất trong viện hàn lâm, muốn vào xem phải có giấy chứng nhận. Tác phẩm định phát trên truyền hình cho quảng đại quần chúng. Vậy chả có lý do gì bắt một bộ phận quần chúng nào đó phải im mồm.

Phóng viên: Ừ nhỉ.

Bò: Thêm một số người nói bộ phim ấy là tấm lòng của nhà sản xuất với thủ đô, cần trân trọng. Nếu như tác phẩm làm ra đem đến rạp chiếu miễn phí thì khác, còn như họ chiếu trên tivi, có thu quảng cáo thì tấm lòng đó cũng nên được đề cao ở một mức độ vừa phải mà thôi.

Phóng viên: Nhất trí.

Bò: Phản ứng chung của những người xem phim ấy là nó giống Trung Quốc. Trung Quốc là một đất nước vĩ đại, cũng như nhiều quốc gia khác trên thế giới này cũng rất vĩ đại, và chúng ta cần học tập. Nhưng bất cứ dân tộc nào cũng muốn thể hiện quá trình lịch sử của mình là một quá trình độc lập, cố gắng tránh bị lệ thuộc. Mong mỏi đó rất chính đáng, rất tự nhiên và rất đáng trân trọng.

Phóng viên: Vâng.

Bò: Rõ ràng phim "Lý Công Uẩn, đường tới thành Thăng Long" đã không làm được điều đó. Nó cho người xem cảm giác (mà trong văn hóa, cảm giác quan trọng vô cùng) là chúng ta quá phụ thuộc vào nước ngoài, quá giống họ. Cảm giác ấy không thể chấp nhận. Chính cha ông chúng ta còn viết trong sử sách  "Núi sông bờ cõi đã chia, phong tục Bắc Nam cũng khác". Vậy bây giờ chúng ta tự hào là hiểu biết hơn, có tinh thần độc lập, giữ gìn bản sắc hơn lại xử sự kém vậy sao?

Phóng viên: Buồn thật!

Bò: Lịch sử Việt Nam, cũng như bất cứ lịch sử quốc gia nào, cũng bao gồm giữ nước và dựng nước. Khán giả có quyền đòi hỏi chính đáng các phim lịch sử phải có điều này, bất kể những chi tiết vụn vặt. Một bộ phim mà tính "hòa đồng" trong trang phục, trong kiến trúc đậm đặc cao như thế thì đã giảm lòng mong mỏi của họ đi rất nhiều. Nhất là trong Điện ảnh, phần "nhìn" quan trọng hơn phần "nghe".

Phóng viên: Chính xác.

Bò: Khán giả Việt Nam xưa nay không hề khó tính. Thậm chí, họ còn dễ dãi, tha thứ thường xuyên. Nên việc họ phản ứng đồng loạt chắc chắn phải có một cái gì đấy nên suy nghĩ chứ không nên coi thường.

Phóng viên: Cũng có nhà nghiên cứu nói rằng phải có cái nhìn ngụ ngôn, ví dụ như vua Trung Hoa mặc áo đó, mà vua Việt Nam cũng dám mặc áo đó là tín hiệu đáng tự hào.

Bò: Ý này không dở. Nhưng đại đa số khán giả lao động không có tính phức tạp ấy. Họ tư duy theo kiểu đơn giản, nhưng họ chiếm tới 80% dân số Việt Nam nên cũng cần lưu ý tới họ một cách đàng hoàng, nhất là trong những vấn đề có tính tự tôn dân tộc. Chớ buộc họ phải "lắc léo" như mình.

Phóng viên: Vâng.

Bò: Nói thẳng ra, tôi tin chắc những người làm phim, và những người cố vấn cho nó, thiếu tính tự tôn này. Đấy là điều quan trọng nhất, còn cảnh nọ cảnh kia, hay câu thoại này, câu thoại khác trong phim không đủ che lấp điều đó. Tôi xin nhắc lại! Điện ảnh là hư cấu. Trong thể loại phim truyện, trình độ cũng như cảm xúc của anh như thế nào, anh sẽ hư cấu như thế đó, đừng đổ lỗi phụ thuộc vào ai

[lonesome]

Phần 3:

Phóng viên: Thưa anh, điều anh lo lắng nhất là gì?

Bò: Là làm thế nào để tôi giữ được bản sắc của tôi. Bò phải ra bò, không thể ra trâu hay chó, mèo, gà, vịt…

Phóng viên: Đúng thế. Không ai ăn phở bò nếu như không có mùi đặc trưng.

Bò: Chả riêng phở đâu, bất cứ lĩnh vực gì cũng vậy. Chẳng hạn như Điện ảnh.

Phóng viên: Ối trời, Điện ảnh thì liên quan thế nào đến bò? Hay nói chính xác hơn, đến bản lĩnh giữ gìn bản sắc của bò?

Bò: Dạ thưa, có đấy ạ. Nhà báo biết vừa qua, rất nhiều bộ phim Việt Nam hợp tác sản xuất với Trung Quốc không?

Phóng viên: Biết.

Bò: Tất cả các bộ phim ấy đều là câu chuyện của Việt Nam. Do đó, phần lớn tiền của phim, nếu không muốn nói là tất cả, cũng là tiền Việt Nam. Phía Trung Quốc chỉ góp về kỹ thuật, bối cảnh, đạo cụ mà thôi.

Phóng viên: Đúng vậy.

Bò: Lý thuyết thì thế, nhưng trên thực tế, các ông đạo diễn Việt Nam ngoài hiện trường chả có tiếng nói gì. Ông thì ú ớ vài câu, ông ngồi im thin thít. Để phía đối tác hò hét, chỉ huy, làm tất cả.

Phóng viên: Trời ơi, có chuyện đó nữa sao?

Bò: Có lâu rồi. Có nhiều rồi. Và trong giới Điện ảnh, hầu như không ai không biết "bí mật" này.

Phóng viên: Vậy sao không ai lên tiếng?

Bò: Tôi cũng tự hỏi câu đó? Sao không ai lên tiếng nhỉ? Bò như tôi, mồm còn bận phải nhai lại, chứ người thì sao? A, thì ra cũng có một số người giống bò, có khả năng nhai lại, nhưng không phải nhai lại cỏ, mà là nhai lại văn hóa.

Phóng viên: Tức thật.

Bò: Hiện tượng các đạo diễn bù nhìn rơm quá lộ liễu có thể thấy rất dễ dàng và nếu ta để ý sẽ nhận ra những bộ phim đó không bao giờ do đạo diễn Việt Nam nổi danh đứng tên, bởi nếu có chút "danh" và chút "dự" thì không ai chịu ngồi yên cho kẻ khác lấy tên mình ra kinh doanh cả.

Phóng viên: Nghe chuyện này tôi bực quá. Tôi biết nông dân có bù nhìn giữ dưa ở ngoài đồng, nhưng ai ngờ Điện ảnh cũng có bù nhìn, mặc dù không có… dưa.

Bò: Khôi hài nhất là tôi thấy có ông giám đốc hãng phim còn lên báo chí phét lác, kể rằng Đoàn phim của ông sang Trung Quốc "kiên cường, mạnh mẽ" ra sao. Trong khi thực tế, đạo diễn của ông ngồi im như cục đất. Mà thử hỏi làm sao không ngồi im khi quay phim người Trung Quốc, ánh sáng, hóa trang, phục trang…rất nhiều khâu cũng Trung Quốc luôn.

Nền Điện ảnh chúng ta yếu kém, cần học tập người khác là điều tất nhiên, nhưng đến mức độ để thiên hạ thao túng hết liệu có nên chăng? Đó là chưa kể, đồng tiền ít ỏi của Việt Nam làm sao phải tiêu trên đất Việt Nam, đằng này họ thi nhau "kích cầu" cho thiên hạ. Chả có quốc gia nào dùng ngân sách công như vậy cả.

Phóng viên: Đúng không?

Bò: Đúng. Ví dụ như nước Pháp có tài trợ cho phim Việt thì phần lớn cũng có luật lệ để đồng tiền ấy phải tiêu trên nước Pháp. Tôi rất ngạc nhiên khi ở ta nhà nước cấp ngân sách sau đó các đoàn phim cứ tự do làm gì thì làm.

Phóng viên: Anh ơi, dân gian ta có câu: "Lơ ngơ như bò đội nón".

Bò: Chả cần nón, chỉ cần xem phim tôi đã lơ ngơ rồi

[lonesome]

Phần 4:

Phóng viên: Anh Bò ơi, anh làm gì mà nhe răng ra thế?

Bò: Tôi bật cười.

Phóng viên: Cười là tốt lắm anh Bò ạ. Ví dụ như con người, rất cần cười.

Bò: Thế người thường xuyên cười gì?

Phóng viên: À, phần lớn họ cười các con vật khác.

Bò: Sao họ không cười lẫn nhau nhỉ?

Phóng viên: Chắc họ không tìm ra lý do.

Bò: Vô lý. Như vậy họ không đọc báo rồi. Vừa qua, tôi đọc một tờ báo lớn, có một bài phê bình một bộ phim cổ trang khá lớn, khiến tôi buồn cười quá.

Phóng viên: Tại sao thế?

Bò: Tại bài báo được chia làm ba phần: Phần đầu khen ngợi cái tâm của người đạo diễn làm phim, cứ như ông ấy là một hòa thượng của nghệ thuật. Hai phần còn lại, tác giả chê bộ phim rất dở. Tính cách nhân vật không rõ, câu chuyện không có kịch tính, quá nhiều chi tiết dài dòng. Tóm lại là bộ phim đó không hay.

Phóng viên: Thôi anh Bò ơi, anh đừng buồn. Phim không hay hiện nay phổ biến mà.

Bò: Tôi không có ý định tranh luận về giá trị của bộ phim ấy. Tôi chỉ muốn có ý kiến về cách phê bình.

Phóng viên: Ý kiến của anh ra sao?

Bò: Cái tâm của tác giả không liên quan gì tới tầm vóc của tác phẩm. Bởi cái tâm không chiếu trên màn ảnh, mà cái tư duy, cái suy nghĩ, cảm thụ… Cho nên nói về nó là thừa, là vớt vát và kỳ quái.

Phóng viên: Kỳ quái sao?

Bò: Một bài phê bình nghệ thuật cần trình bày có tính khoa học. Về khoa học, phần lớn khán giả xem phim không hề biết mặt mũi, tuổi tác cũng như hoàn cảnh gia đình, hoàn cảnh xuất thân, có vợ, có con hay đã ly dị của ông đạo diễn. Khán giả chỉ đánh giá nghệ sĩ qua tác phẩm mà thôi. Vậy lôi cái tâm ra để làm gì? Tại sao phải nhấn mạnh phẩm chất này?

Phóng viên: Ừ, tại sao nhỉ?

Bò: Phải chi có nhiều đạo diễn đang là tội phạm hình sự, đang đi buôn lậu hoặc đang tham gia đua xe thì ông đạo diễn này mới cần nhấn mạnh cái tâm. Còn hiện nay, gần như tất cả các đạo diễn đều bình thường, đều có phẩm chất đạo đức ổn định, cái tâm kia có gì nổi bật đâu.

Phóng viên: Quả có vậy. Ông ấy không hiến thân mình cho trẻ em nghèo, cũng không hy sinh cho đồng bào bão lụt.

Bò: Nói một cách khái quát, nếu chỉ xét về cái tâm, thì hầu như toàn thể loài người đều thua xa… Bò. Bò suốt cuộc đời không hại ai, không đả kích ai, không tham nhũng, không nghiện ngập, không trai gái, không sát sinh. Bò chỉ ăn cỏ và cung cấp bơ, sữa cho con người. Nhưng chưa từng có một dòng chữ nào viết về cái tâm, ca ngợi cái tâm của Bò. Vì Bò không làm ra phim, không làm ra nhạc và không viết tiểu thuyết, không đóng vai kịch nào trên sân khấu dù vai tướng cướp hay vai cô gái ngây thơ. Nghĩa là với Bò, người ta không xét tới cái tâm. Tại sao với người lại khác?

Phóng viên: Tại người không phải Bò.

Bò: Không phải ở chỗ nào ?

Phóng viên: Người… có bạn.

Bò: Bạn thì sao?

Phóng viên: Bạn bè thường sợ mất lòng nhau. Tác giả bài báo muốn phê bình bộ phim, nhưng lại sợ ông đạo diễn buồn.

Bò: Buồn cũng là một trạng thái cần thiết mà.

Phóng viên: Chả phải ai cũng nghĩ thế. Không tìm ra cách khen phim, vì quả thực bộ phim ấy quá dở, nhà phê bình đành ghi nhận cái tâm của đạo diễn, để chứng tỏ mình cũng có tình người.

Bò: Theo nhà báo, như vậy, chỉ do không ai có tình… Bò, mà Bò không được ca ngợi ư?

Phóng viên: Chắc vậy.

Bò: Tôi thì có cảm giác tình người ở đây đã bị lạm dụng, hoặc ít ra được đặt không đúng chỗ. Cái lối phê bình cứ lẫn lộn giữa tác giả và tác phẩm thật quá buồn cười. Nó chỉ chứng tỏ nền nghệ thuật của ta không chuyên nghiệp. Tôi xin phát biểu bằng trí tuệ thấp kém của Bò!

[lonesome]

Phần 5:

Phóng viên: Bò ơi, anh đi đâu về thế?

Bò: Tôi vừa dự buổi ra mắt một bộ phim.

Phóng viên: Lại phim? Sao anh cứ suốt ngày phim?

Bò: Nhà báo thấy như vậy, đáng lẽ phải mừng chứ? Không lẽ suốt ngày tôi đi ra mắt quán bia hay quán rượu thì mới vừa lòng?

Phóng viên: Thôi được. Vậy anh xem phim gì?

Bò: Một bộ phim lịch sử, cổ trang.

Phóng viên: Anh thấy nó khá không?

Bò: Chuyện ấy xin để người xem phán xét. Người xem, có lẽ đấy mới là cái đích cuối cùng của tác phẩm, chứ không phải nhà báo hay các nhà chuyên môn.

Phóng viên: Vâng. Thế các nhà chuyên môn nói gì?

Minh họa của Tả Từ.

Bò: Tất nhiên là nhiều ý kiến. Nhưng có một ý khen ngợi khiến tôi đồng tình nhưng hơi buồn. Đó là bộ phim ấy thuần Việt".

Phóng viên: A, thuần Việt. Đó là một phẩm chất rất quý.

Bò: Tôi hoàn toàn tin là rất quý. Nhưng tôi cứ nghĩ, đáng ra đó phải là một yếu tố đương nhiên.

Phóng viên: Xin anh nói rõ ý này?

Bò: Khen tác phẩm ấy thuần Việt, nghĩa là đã có những tác phẩm không thuần Việt, đúng không nào?

Phóng viên: Hình như đúng.

Bò: Tôi xin nhắc lại, sự thuần Việt của phim Việt, cũng như thuần Pháp của phim Pháp hay thuần Mỹ của phim Mỹ là những phẩm chất hoàn toàn tự nhiên, tự nó đáng ra phải có. Bởi bất kỳ ai có học thức đôi chút đều biết rằng văn hóa cần đa dạng, và sự đa dạng này dựa trên những bản sắc độc đáo rất mạnh.

Phóng viên: Vâng.

Bò: Không có gì nguy hại cho điện ảnh hơn nếu như tất cả các bộ phim đều có đặc trưng giống nhau. Nói cách khác, việc giữ gìn bản sắc là việc của tất cả các quốc gia, các nền điện ảnh chân chính chứ không phải của riêng chúng ta.

Phóng viên: Vâng.

Bò: Chưa kể do quá trình đấu tranh giành và giữ vững nền độc lập của Việt Nam rất gian khổ, nên việc làm sao cho có một nền văn hóa thuần Việt phải đặc biệt được coi trọng.

Phóng viên: Chính xác.

Bò: Vậy mà không hiểu tại sao, gần đây xuất hiện một số bộ phim lai căng. Người xem lờ mờ cảm thấy một số bộ phim ấy, không Việt Nam từ ý đồ cho tới cách thể hiện.

Phóng viên: Lý do của điều này ở đâu?

Bò: Có rất nhiều. Một là trình độ kém. Hai là bản lĩnh kém. Ba là ý thức dân tộc kém. Bốn là tưởng những sự bắt chước đó hay.

Phóng viên: Anh không nên quá khắt khe, anh Bò. Anh chắc hiểu hôm nay thế giới đang toàn cầu hóa sự giao lưu và ảnh hưởng lẫn nhau trong nghệ thuật rất dễ xảy ra.

Bò: Chẳng những dễ xảy ra, mà tôi nghĩ nó còn nên khuyến khích. Nhưng có một khoảng cách rõ ràng giữa hội nhập và bị thao túng cũng như có khoảng cách rất khác biệt giữa tính hiện đại và tính bị lệ thuộc. Ngay cả khi văn hóa nước ngoài có nhiều những phẩm chất tốt (và chắc chắn như vậy) thì nhiệm vụ của một nghệ sĩ chân chính vẫn là tìm ra và xây dựng những giá trị của riêng dân tộc mình chứ không phải chỉ chạy theo họ. Tôi hoàn toàn tin chắc về vấn đề này.

Phóng viên: Tôi cũng đồng ý với anh.

Bò: Quay lại bộ phim tôi vừa xem. Tại sao người ta có cảm giác nó "thuần Việt"? Có nhiều nguyên nhân, nhưng theo tôi một nguyên nhân quan trọng là người xem đã đối chiếu với những cảm giác khác khi xem những bộ phim khác. Và những bộ phim kia đã không "thuần" ở nhiều mức độ. Nếu trao giải "thuần Việt" cho phim ấy chắc cũng xứng đáng. Nhưng câu hỏi đặt ra là tại sao phải có giải này, và ai là kẻ phải chịu trách nhiệm khi tính "Việt" được chuyển từ hiển nhiên đến… cần khen?

[lonesome]

Phần 6:

Phóng viên: Anh Bò này, theo anh, bất hạnh nhất của một con Bò là gì?

Bò: Có lẽ là phải trở thành phở bò trong khi đang có những dự định lớn lao, nhà báo ạ.

Phóng viên: Thế bất hạnh nhất của một con người là gì?

Bò: Có lẽ là phải trở thành một nạn nhân không mong muốn.

Phóng viên: Anh nói cũng đúng, con người chúng tôi có nhiều loại nạn nhân lắm: nào nạn nhân lũ lụt, nào nạn nhân động đất, nào nạn nhân tai nạn giao thông...

Bò: Tôi biết. Những tai nạn ấy tuy rất thảm khốc, nhưng còn hiểu được. Điều tôi thấy kỳ lạ là có những người đột nhiên trở thành nạn nhân của báo chí.

Phóng viên: Nạn nhân báo chí? Ví dụ ai?

Bò: Ví dụ như ông Phó tổng giám đốc đài truyền hình.

Phóng viên: À. Vụ ông ấy thì tôi biết.

Bò: Đấy là một nhân vật tôi không quen. Nhưng nghe nói hình như có tài và có cả cá tính.

Phóng viên: Này anh Bò ạ, tài và cá tính, những phẩm chất chả phải lúc nào cũng gây thuận lợi cho nhau.

Bò: Tôi hiểu điều đó. Nhưng để tôi nói tiếp: Ông Phó Tổng giám đốc một ngày đột nhiên từ chức. Một chức vụ mà nếu nhìn bằng mắt thường, ai cũng thấy là "ngon" và bằng lối cư xử thông thường phần lớn người ta không làm như vậy.

Phóng viên: Ừ. Rồi sao nữa?

Bò: Rồi báo chí, nhất là các báo mạng, om lên vì chuyện kia. Họ nói nhiều đến mức khiến ông kia cảm thấy khó xử. Có nhiều lý do để một con người có năng lực bỗng nhiên rời khỏi chức vụ. Và không phải lý do nào anh ấy hoặc chị ấy cũng phải nói ra.

Phóng viên: Đúng vậy.

Bò: Nhiều ý kiến cho ông là anh hùng, nhiều ý kiến cho ông là tấm gương, nhiều ý kiến thì thầm cho rằng ông dại.

Phóng viên: Anh theo ý kiến nào?

Bò: Ý kiến tôi là hãy để người ta được yên, khi hành động người ta có thể đúng, có thể sai. Nhiều lúc đúng với xã hội nhưng sai với chính người ta hay ngược lại. Việc đổ xô vào có quá nhiều bình luận sẽ khiến đối tượng không còn cư xử theo ý mình nữa. Anh bỗng dưng bị một áp lực không hề mong muốn và không hề chuẩn bị áp đặt lên bản thân.

Phóng viên: Bò ạ, trường hợp đó nhiều báo đưa tin với ý định tốt thôi mà.

Bò: Tôi biết sự tốt ấy. Tôi cũng biết có những tờ báo chỉ muốn nhân chuyện từ chức của anh để phát động một phong trào "tự giác từ quan", coi đó là cách cư xử cần khuyến khích. Nhưng quan tâm thái quá, tạo ra một áp lực nặng nề như thế có nên chăng? Sau vụ này, tôi kinh hoàng phát hiện ra rằng "từ chức" không khó bằng "giải thích tại sao từ chức". Tôi tin chắc, những ai định theo tấm gương tốt họ thấy dư luận ầm ĩ như vậy cũng phải…sờn lòng. Cứ yên vị cho xong là hơn.

Phóng viên: Anh Bò này, trong vụ đó đúng là một số phương tiện thông tin đại chúng đã hơi quá. Nhưng suy cho cùng họ không ác ý. Họ chỉ muốn… đề cao một tấm gương.

Bò: Làm báo chân chính, có chiều sâu thì không bao giờ nên xử sự đơn giản như thế. Làm báo mà không nghĩ tới số phận từng con người nhỏ, sẽ chẳng khi nào hoàn thiện cho một đám đông to.

Phóng viên: Phó Tổng giám đốc đài truyền hình không phải là một con người nhỏ!

Bò: Sai! Tại sao cứ nhìn vào chức vụ. Tại sao không thấy đấy như là một người đàn ông nhỏ bé, cũng có yêu, có ghét, có thù, có đúng, có sai, như bao người khác? Chưa kể còn có gia đình. Tôi kiên quyết cho rằng trong việc này một số tờ báo đã không điều chỉnh, họ vội vàng khai thác số phận (vốn không phải bi kịch) của một cá nhân một cách tham lam.

Phóng viên: Anh Bò ạ, nếu như một bác nông dân tuyên bố từ chức thì chả ai nói làm gì. Đây là một vị trí lớn. Làm cao, khi xảy ra điều gì thì phải chịu áp lực cao, đấy cũng là lẽ thông thường thôi mà anh.

Bò: Cái thứ lý lẽ thông thường ấy nên dùng cho… Bò thôi nhà báo ạ. Vì Bò không đi học, và Bò không được giáo dục về tế nhị, về nhân đạo và về sự nhân bản trong việc đưa tin, vốn là những phẩm chất cao quý của một người làm báo lớn. Chừng nào còn vội vã và a dua chạy theo hiện tượng, chừng đó còn khổ nhiều người và nhiều… Bò!