Chân dung người lính
Bốn mươi năm Lèn Hà - A69...QĐND - Thứ Ba, 26/06/2012, 9:12 (GMT+7)
QĐND - Đại tá Trần Hữu Thoan, Chủ nhiệm Chính trị Binh chủng Thông tin liên lạc, điện thoại mời tôi cùng tham gia chuyến hành hương của các anh về Lèn Hà, chuẩn bị kỷ niệm tròn 40 năm sự kiện 13 cán bộ, chiến sĩ Trạm thông tin A69 anh dũng hy sinh (2-7-1972/2-7-2012). Sở dĩ có sự “đặc cách” này bởi tôi là thổ dân ở Lèn Hà, là nhà báo từng nhiều năm tâm huyết sưu tầm, tìm hiểu và viết về hang Lèn Hà và Trạm A69.
Tháng 5-2009, kỷ niệm 50 năm truyền thống Đường Trường Sơn huyền thoại, hang Lèn Hà đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia và Trạm thông tin A69 đã được tuyên dương Đơn vị anh hùng LLVT nhân dân...
1. Lèn Hà là một ngọn núi đá nằm về phía tây tỉnh Quảng Bình. Từ đây theo đường 15 trở ra Bắc hơn năm chục cây số là Ngã ba Đồng Lộc nổi tiếng. Còn từ đây theo đường 12A ngược hướng Tây là Ca Tang, La Trọng, Khe Dinh, Khe Ve, Bãi Hà, Cổng Trời, Cha Lo; thẳng hướng Nam là đường 20 Quyết Thắng, hang Tám Cô, đèo Mụ Giạ, đèo Đá Đẽo, phà Xuân Sơn… Tất cả đều là những trọng điểm ác liệt của tuyến đường Trường Sơn huyền thoại những năm đánh Mỹ.
Nhà bia tưởng niệm các liệt sĩ Trạm A69 dưới chân Lèn Hà. Ảnh:Thanh Lãng
Giữa lưng chừng núi đá Lèn Hà có một cái hang rất rộng, gọi là hang Hà. Thời chống Mỹ, hang Hà được chọn đặt Trạm tổng đài cơ vụ A69 của tuyến thông tin dây trần thuộc Trung đoàn Thông tin 134, có nhiệm vụ bảo đảm liên lạc từ Hà Nội đến các mặt trận Trị Thiên, Nam Lào và phục vụ trực tiếp các đơn vị chiến đấu trên địa bàn, như: Đoàn phòng không B67, căn cứ hải quân ở Cửa Gianh, hậu cứ Đoàn 559, đồn biên phòng Cha Lo, Quân y viện 4… Ngoài ra, hang Hà còn là kho dự trữ tiền phương của Binh chủng Thông tin liên lạc. Trạm tổng đài cơ vụ A69 là một trong ba đơn vị cấp trung đội của đại đội 9. Quân số của trạm lúc cao nhất là 33 người thuộc nhiều bộ phận. Trong đó, tiểu đội tổng đài gồm 13 nữ chiến sĩ.
Ở đây, ngoài nắng mưa, muỗi vắt, bệnh tật, thiếu thốn, đạn bom… Trạm A69 còn phải đối mặt với các loại biệt kích thám báo. Nhiều lần, anh em đã phát hiện được các loại thiết bị nghe trộm của địch nối vào đường dây. Vượt lên muôn vàn khó khăn nguy hiểm, đơn vị đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giữ vững huyết mạch thông tin phục vụ chiến trường. Trạm đã được Nhà nước tặng thưởng hai Huân chương Chiến công; được các đồng chí: Tổng Tham mưu trưởng Văn Tiến Dũng, phó Tổng tham mưu trưởng Lê Trọng Tấn, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Lê Quang Đạo, Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn Đồng Sĩ Nguyên, Chính ủy Binh chủng Thông tin liên lạc Lê Cư… trực tiếp gọi điện thăm hỏi và khen ngợi sau nhiều chiến dịch lớn.
Ngày 2-7-1972, vào lúc 13 giờ 25 phút, máy bay Mỹ mở một trận tập kích bất ngờ và hết sức khốc liệt bằng các loại hỏa tiễn, bom phát quang, na-pan, bom bi… vào khu vực Trạm A69. Mười ba cán bộ, chiến sĩ của trạm, trong đó có mười nữ chiến sĩ tổng đài tải ba, đã anh dũng hy sinh. Hầu hết doanh trại bị đốt cháy, trạm máy trên hang đá bị hư hỏng nặng, mạng cáp nhập đài và hơn một nghìn rưỡi mét dây các tuyến xung quanh khu vực trạm bị phá hủy hoàn toàn. Vượt lên đau thương mất mát, các chiến sĩ còn lại đã phối hợp với dân quân địa phương khẩn trương quy tập liệt sĩ, cấp cứu thương binh và khắc phục đường dây. Chỉ hơn một giờ sau, thông tin được nối thông suốt với Bộ Quốc phòng ở thủ đô Hà Nội…
2. Tôi gọi điện cho Thượng tá cựu chiến binh Hán Bình Lương, Phó ban liên lạc “Hội A69” khu vực Hà Nội, báo cáo việc tôi sắp vào Lèn Hà. Sở dĩ phải “điều lệnh” như vậy vì xét “công lao” và nguyện vọng của tôi, năm 2009 các anh chị đã kết nạp tôi vào “Hội A69”, mặc dù tôi là lớp hậu sinh và chưa làm lính thông tin ngày nào.
Hội phó Lương hào hứng khoe: Hội cũng được binh chủng mời cử đại biểu vào tham dự lễ kỷ niệm “40 năm...” tổ chức ngay tại Lèn Hà. Nhưng cả hội ai cũng muốn đi, nên Ban liên lạc quyết định sẽ lo một chuyến xe cho gần bốn chục người cùng vào. Ngặt một nỗi bây giờ anh chị em đều đã là “phó thường dân”, nhiều người hoàn cảnh gia đình còn rất khó khăn, việc tự túc kinh phí cho một chuyến hành hương về chiến trường xưa quả là nan giải. Vừa rồi, Ban liên lạc về thăm đơn vị cũ là Lữ đoàn Thông tin 134. Trước là để đề nghị đơn vị giúp đỡ về mặt thủ tục và kinh phí xây nhà tình nghĩa cho 3 gia đình liệt sĩ A69 hy sinh ở Lèn Hà, nay đang hết sức khó khăn. Sau nữa là báo cáo kế hoạch và xin hỗ trợ phương tiện cho “Hội A69” về thăm lại Lèn Hà dịp kỷ niệm 40 năm sự kiện bi hùng ngày 2-7-1972. Vấn đề thứ nhất thì đơn vị hứa sẽ báo cáo lên binh chủng. Vấn đề thứ hai thì đơn vị hứa sẽ hỗ trợ hội 5 triệu đồng để thuê xe ca...
Theo quy định thì thân nhân liệt sĩ được tặng nhà tình nghĩa phải là các đối tượng: Cha, mẹ, vợ (hoặc chồng) và các con liệt sĩ. Nhưng trong số 13 liệt sĩ Lèn Hà ngày ấy thì 12 người chưa có gia đình. Bốn mươi năm đã trôi qua, các bậc phụ mẫu đều đã dần khuất núi, việc hương khói cho các liệt sĩ đều do các anh chị em đảm nhiệm. Trong số này hiện có 3 gia đình thuộc diện hộ nghèo, là gia đình em trai đang thờ cúng liệt sĩ Lương Văn Chấn ở Trùng Khánh (Cao Bằng), gia đình em trai đang thờ cúng liệt sĩ Bùi Thị Lung ở Kim Bôi (Hòa Bình) và gia đình em trai đang thờ cúng liệt sĩ Nguyễn Thị Thảo ở Nho Quan (Ninh Bình). Chiếu theo quy định thì các gia đình trên đây không thuộc diện được tặng nhà tình nghĩa. Vì vậy anh Lương đã cùng Ban liên lạc hội lên “gõ cửa” Bộ tư lệnh Binh chủng. Trước đó, hồ sơ đề nghị của “Hội A69” cũng đã được Lữ đoàn 134 gửi lên Thủ trưởng Bộ tư lệnh. Sau khi nghe Ban liên lạc hội trực tiếp trình bày thêm, bộ tư lệnh “quyết” luôn: Trường hợp thân nhân liệt sĩ Lương Văn Chấn, binh chủng sẽ thẩm tra xác minh cụ thể và giải quyết sau. Còn hai trường hợp thân nhân hai liệt sĩ Bùi Thị Lung và Nguyễn Thị Thảo, bộ tư lệnh giao cho các cơ quan chức năng phối hợp với Ban liên lạc “Hội A69” triển khai xây nhà tình nghĩa ngay trong tháng 7-2012. Kinh phí ban đầu mỗi nhà 60 triệu đồng!
Thêm một tin vui nữa: Cũng trong buổi làm việc hôm ấy, binh chủng quyết định tặng “Hội A69” 10 triệu đồng, hỗ trợ chuyến hành hương về Lèn Hà sắp tới. Thế là ước mơ bao năm mong một chuyến về lại Lèn Hà của những người lính Trạm A69 năm xưa sắp trở thành hiện thực. Mọi người vui và cảm động lắm. Tôi hỏi anh Lương: Chị Thanh, chị Vang, chị Nghiêm có đi được chuyến này không? Anh Lương hào hởi: Nhất định rồi! Ba bà ấy còn hăng hái sốt sắng hơn mấy ông Ban liên lạc ấy chứ...
3. Sở dĩ tôi hỏi về ba chị trên đây, bởi đây là 3 nữ chiến sĩ cuối cùng của tiểu đội tổng đài Trạm A69 may mắn sống sót trong sự kiện ngày 2-7-1972. Chính các chị đã nén đau thương, căng sức làm nhiệm vụ thay đồng đội đã hy sinh, tiếp tục giữ vững thông tin liên lạc trong nhiều ngày sau đó...
Hôm ấy, sau bữa cơm trưa, ba chị em Nguyễn Thị Thanh, Phạm Thị Vang và Nguyễn Thị Nghiêm lên hang vào phiên trực. 13 giờ 20 phút, có tiếng máy bay gầm rú trên đầu. Một loạt bom đinh tai nhức óc ập xuống, sức ép từ ngoài quật vào xô nghiêng bộ tổng đài tải ba to cồng kềnh như một chiếc tủ. Cả ba chị em đeo nguyên tổ hợp tai nghe cùng nhào lên đỡ khối máy. Lại một loạt bom nữa, lần này tiếng nổ nhỏ hơn nhưng ánh chớp sáng lòa. Sau này mọi người mới biết, loạt bom thứ nhất là bom phát quang, loạt tiếp theo là bom cháy, sau đó là bom bi. Một kiểu hủy diệt rất “hoàn hảo” của đế quốc Mỹ.
Ba chị em đang căng sức với khối máy chao đảo thì anh Hán Bình Lương, nhân viên nguồn điện đang trực ở ngách hang phía trên vội chạy xuống hỗ trợ. Đúng lúc ấy loạt bom thứ hai vang lên, một mảnh bom văng lên vòm hang, rơi suýt trúng đầu cô Vang. Cô Thanh vừa cúi người nhặt hòn đá chèn chân máy thì một mảnh bom khác xẹt ngang phía trên đầu, chém vào vách đá một tiếng “choang” rồi rơi xuống trước mặt mọi người. Chưa ai kịp hoàn hồn thì một loạt bom bi vang lên, tiếp đó là đì đoàng những tiếng bom bi nổ chậm, lúc cấp tập, lúc thưa thớt…
Khu lán dưới chân lèn bốc cháy rần rật! Từ hang xuống đó chỉ độ hai trăm mét nên nghe rõ cả tiếng người hô hoán, tiếng con gái kêu la. Lửa như đang cháy trong lòng mỗi người trên hang. Thanh định chạy xuống thì thấy một người đang đang bò lên. Trời ơi, chị Lung, toàn thân đang bốc khói, quần áo, đầu tóc bị cháy nham nhở… Anh Lương nhào xuống bế xốc Lung chạy lên hang, nhưng loay hoay không bước qua được những tảng đá lưỡi mèo lởm chởm... Thanh chạy xuống hỗ trợ dìu lên, đặt Lung nằm xuống nền bê tông chân đế máy nổ...
Lửa vẫn cháy bừng bừng phía dưới! Đại đội phó quân sự Nguyễn Văn Hựu từ chân lèn chạy lên, áo quần tơi tả, mặt mũi nhem nhuốc, đứng sững trước mặt mọi người. Tất cả đồng thanh: “Anh em dưới đó làm sao không?”. Anh Hựu rắn rỏi: "Nhà cháy nhưng không ai việc gì, đang cùng dân quân dập lửa, cứu hàng…".
Sau này anh Hựu nói rằng lúc ấy anh đã biết hết tất cả, nhưng sợ mọi người không chịu nổi đau đớn. Vả lại, nhiệm vụ giữ vững thông tin lúc này là quan trọng cấp bách nhất, phải để chị em tập trung vào nhiệm vụ này. Nhưng ngay lúc ấy có mấy dân quân địa phương cũng chạy lên xem người và máy móc trên hang có bị gì không, do không nắm được ý anh Hựu nên đau đớn thông báo 10 chị em dưới đó đã hy sinh. Thanh, Vang và Nghiêm òa lên khóc, toan chạy xuống với chị em. Anh Hựu chặn lại, giọng nghẹ ngào nhưng kiên quyết:
- Các em phải ở lại… Chỉ còn ba đứa chúng mày thôi… Mỗi phút đứt liên lạc là chiến trường biết bao hy sinh… Chúng mày hiểu không?
Thanh như bừng tỉnh, vội chạy về vị trí tổng đài, bật tất cả các lá báo máy nhưng tất cả đều tắt lịm. Thanh soát lại một lần nữa, chỉ còn một đôi tuần hộ (âm tần) để đấu vào các tổ đường dây, nhưng tín hiệu chập chờn, rất yếu. Loay hoay mãi, cuối cùng đôi tuần hộ cũng liên lạc được với tổ 23 của trạm:
- A lô, đề nghị 23 liên lạc với trung đoàn, thông báo là A69 ở Lèn Hà bị trúng bom. Mười ba người chết. Tổng đài hỏng nặng…
Anh Hựu yêu cầu ba người tiếp tục bám máy tìm cách liên lạc. Anh và Lương chạy xuống tổ chức các lực lượng khắc phục đường dây. Hơn một giờ sau, bằng hệ thống dây bọc thay thế tạm thời, A69 đã liên lạc thông suốt với Hà Nội. Những lá báo máy lại đổ rào rào, lách cách như reo. Gương mặt ba cô gái đã ánh lên niềm vui, dù trong lòng vẫn đang đau xót rối bời…
Đó là phiên liên lạc suốt đời Nguyễn Thị Thanh không thể nào quên!
Và đó cũng là phiên liên lạc đánh dấu một nét son trong lịch sử Lữ đoàn thông tin 134, Đơn vị anh hùng LLVT nhân dân...
Bút ký của Mai Nam Thắng
Dilber MC Theme by HarzeM