Suy nghĩ của một người con - Phần 3

[Đậu Thanh Sơn]

Chào chị Hatuyenha

      Em vẫn theo dõi đọc bài của chị và các thành viên của trang VMH. Nhưng dạo này phần vì bận công việc, phần thì mệt mỏi, phần thì ... nên em lười viết lắm, kể cả bài của em, em cũng đang bỏ ngõ.
Sáng nay đọc một loạt bài của chị, biết chị vẫn bình an, dù bị ngã cùng cháu, nhưng chỉ bị bầm tím đầu gối, như thế cũng rất may. Cầu chúc chị và gia đình luôn khỏe và viết được nhiều về cụ và đồng chí bạn bè của cụ nữa...

      Trong bài chị có nói đến các cụ ở Vinh mang bánh "Cu Đơ" ra HN chiêu đãi anh em món đặc sản xứ Nghệ. Em xin tham gia một chút không biết có bị loãng bài của chị không. Món này ở Hương Sơn quê em không gọi là bánh cu đơ chị ạ, mà gọi là kẹo cu đơ. Hiện nay có rất nhiều bài viết về món kẹo này. Em xin mượn bài viết "Huyền thoại về kẹo cu đơ" của tác giả Lê Văn Vỵ viết về kẹo này để chị cùng mọi người đọc cho vui và hiểu thêm về mảnh đất Hương Sơn quê em...
      Cũng trong bài viết này, tác giả cũng có nhắc đến năm 1950 Trường thiếu sinh quân về học tại Thịnh Xá (Sơn Thịnh) bây giờ. Không biết năm đó cụ Nguyễn Sơn có về đấy không. Nếu có dịp họp mặt lại các cụ lần tới chị hỏi xem nhé.


Huyền thoại về kẹo Cu đơ (Kỳ 1)


Từ Hương Sơn, cu đơ có măt khắp nơi, lên tàu, lên xe, lên máy bay mang chút quà mọn ngọt ngào thơm thảo của người dân Hà Tĩnh gửi đến bạn bè bốn phương. Từ gói kẹo lạc trong lá chuối khô đến kẹo cu đơ trong hộp nhựa, hộp các tông được phong bao gắn nhãn mác, cu đơ Hà Tĩnh hòa nhập vào thương trường, khẳng định thương hiệu…là cả hành trình gian nan …
 
Kẹo cu đơ gắn liền với tên tuổi của ông cu Hai, gắn liền với làng Thịnh Xá, một làng quê trù phú, trọng chữ nghĩa, học hành, tấp nập buôn bán phía hữu ngạn dòng sông Ngàn Phố (Hương Sơn, Hà Tĩnh).

Phải mất rất nhiều thời gian, chúng tôi mới nối liên lạc được với bà Đinh Thị Bình (sinh năm 1925; gọi ông cu Hai bằng chú ruột, trú quán tại Hà Nội từ năm 1960). Bà Đinh Thị Bình (khó khăn lắm) nhớ lại: “ Cha tôi là Đinh Nho Vân con cả. Con thứ là chú Vi. Gọi Vân Vi cho chảy ca mà. Chú Đinh Vi con thứ, nên gọi là Hai. Chú Hai sinh khoảng năm 1901, mất khoảng năm 1966. Chú có 5 con hai trai ba gái. Tất cả đều rời quê kiếm ăn. Không ai theo nghề của cha cả. Năm con đã mất 4. Bây giờ chỉ còn cháu Liên (con út) hiện ở Thành phố Hồ Chí Minh.
 
Vườn nhà ông Cu Đơ
 
Khoảng năm 53, 54 gì đó, ta giải tù hàng binh thực dân Pháp về Thịnh Xá. Rất nhiều lính Pháp đến nhà chú Hai ăn kẹo lạc, uống rượu đã phiên chuyển từ “hai” (tiếng Việt) sang “deux” (tiếng Pháp) và tên gọi Cu Đơ có từ ngày đó”. Nhưng theo bà Lê Thị Hạnh (77 tuổi, cùng quê) thì biệt danh cu Hai lại bắt nguồn từ giá mỗi đĩa kẹo lạc hai tiền, nên khách quen gọi ông cu Vi là cu Hai.

Chúng tôi tìm về Thịnh Xá, qua chợ Gôi, rẽ phải, ngoặt ra bờ sông Ngàn Phố là tìm đến đươc nhà của ông cu Hai. Nhưng vườn nhà đã bán cho gia chủ khác. Di tích của ông Cu Hai chỉ còn đất vườn. Nhà cửa, cây cối, hàng rào cho đến các công trình trên đất đã khác. Bà Lê Thị Hạnh (77 tuổi) cho biết: Năm 1992, anh Đinh Nho Nguyên (con thứ 3 của ông Đinh Vi) bán vườn nhà cho gia đình bà.

Theo bà Hạnh, trước khi làm nghề nấu kẹo, ông cu Hai làm nghề buôn trầu. Hàng ngày, ông quảy hai sọt vào các nhà dân dọc hai bên bờ sông Ngàn Phố. Nhưng rồi lụt bão, trầu chết rũ. Nghề buôn trầu không ăn thua. Ông Hai chuyển sang nấu kẹo. “ Tôi không còn nhớ rõ lắm, nhưng ông bắt đầu nấu kẹo khoảng năm 47, 48 gì đó. Kẹo ông Hai nấu là kẹo khuôn. Khuôn làm bằng bẹ chuối. Kẹo nấu xong đổ lên giấy, hay lá chuối. Chỉ bán ở chợ Gôi, Choi. Nhưng từ 1950 trở đi, ở Thịnh Xá có trường Thiếu sinh quân hoc tại trường THCS Sơn Thịnh bây giờ. Hàng ngàn người. Hết lớp này rồi lớp khác. Ngoài bộ đội tình nguyện Việt Lào từ mặt trận Trung Lào cũng về an dưỡng, khoảng năm 1953, 1954 có thêm hàng binh Pháp cũng về đây. Làng Thịnh Xá là hậu phương tấp nập, nhộn nhịp. Nghề kẹo của ông cu Hai “phất” lên từ đó. Hàng ngày, HS, bộ đội tù binh người Pháp đến nhà ăn kẹo, uống nước chè xanh”. Bà Hạnh nhớ lại
 
Trường THCS Sơn Thịnh (Bây giờ)
 
Kẹo lạc Hương Sơn được nấu từ nguyên liệu lạc , mật mía, chanh, gừng. Lạc và mía được trồng trên những bãi bồi phù sa hai bên bờ sông Ngàn Phồ phì nhiêu. Chanh tứ thì quanh năm ra quả. Ở Hương Sơn, vườn nhà nào cũng có một luống gừng. Gừng trồng trên đất trau nắng, chở từ ruộng về, được tấp nhả bừa (gốc rạ trộn bùn) vừa tốt vừa thơm. Cho nên kẹo cu đơ được nấu từ những thứ nguyên liệu thuần phác nhà quê không trộn lẫn. Làm kẹo, ông cu Hai tuân thủ một nguyên tắc không pha trộn, không sử dụng bất cứ nguyên liệu nào khác được sinh ra từ đất quê.

Hương Sơn còn nỗi tiếng chè xanh. Chè xanh được trồng trên các dãy đồi lộng gió, thoáng đãng phơi nắng, tắm mưa, xanh mỡ màng. Chè xanh cắt xuống, rửa nước đầu nguồn Ngàn Phố, hãm nước giếng khơi “ ba chò”: Cho chát, cho đặc, cho thơm, mà “đi” với kẹo cu đơ thì phải biết. Sự kết hợp gữa thơm, chát, ngọt quyện vào lưỡi làm nên một vị đặc thù khó quên, khiến nhiều người nghiện. Đã chè xanh phải đi với miếng kẹo lạc. Xong thong thả rít một hơi thuốc Lào ngửa cổ, phả khói lên trời là thú quê không gì sánh bằng. Bao nhiêu mệt mỏi lên thác, xuống ghềnh, nắng mưa ngấm vào xương cốt cứ là tiêu tan.

Vì thế cu đơ phải sinh ra từ đất chè xanh. Ăn cu đơ mà không chè xanh thì coi như không phải ẩm thực đúng kiểu cách. Thứ quà quê này gắn liền với văn hóa ẩm thực vừa dân dã, vừa cao sang. Còn thú gì hơn, trăng lên, chè xanh đổ bát B 52 (bát sắt, to, dùng cho bộ đội thời chiến), kẹo lạc chặt miếng lên đĩa, ngồi ngoài hiên, ngắm trăng sáng, hưởng cơn gió thổi từ sông Ngàn Phố về mát rượi, chuyện làm ăn, chuyện làng xóm cứ thế mà râm ran.

Cho nên, nhà ông cu Hai phải bắc mấy dãy ghế dài. Ra cả ngoài sân, trước ngõ. Khách ngồi dưới bóng tre xanh, nghe chim hót, nghe gió xào xạc, nghe mái chèo vỗ sóng trên sông Ngàn Phố, và hương đồng gió nội quyện với hương mật mía, hương chè xanh ngào ngạt…

Kẹo ông cu Hai nấu đổ ra khuôn. Ngoài ra, chiều khách ăn kẹo non, ông cu Hai đổ vào đọi (bát) gọi là “kẹo đọi”. Rồi sau này, kẹo đổ lên lá bánh đa úp lại. Kẹo cu đơ bây giờ là tên gọi cho thứ kẹo ngoài bánh trong kẹo này.

Nhân dân Hương Sơn, Hà Tĩnh đã lấy tên người sáng tạo để gọi tên đặc sản cũng là một cách vinh danh cho người đã có công sản sinh ra thứ quà mang đậm hồn quê.
“ Vi có nghĩa là làm. Cái hay của ông Vi chính là đã làm ra kẹo cu đơ. Kẹo cu đơ gắn liền với một thời kỳ của Thịnh Xá, với phong cảnh trên bến dưới thuyền, với làng quê- hậu phương nhưng là cửa ngõ đón, đưa những đoàn quân, nơi gắn liền với trường học, trường chỉnh huấn, chỉnh quân, với các chợ Gôi, Choi, Phố, Rạp vv…Cu đơ gốc không phải ốp bánh đa như bây giờ. Dân gian lưu truyền rằng: Khách vào ăn kẹo đọi ở nhà ông cu Hai dùng bánh đa múc kẹo lên, thấy ngon, bùi, từ đó kẹo được đổ trên bánh đa. Gốc kẹo đổ vào bánh đa ra đời từ đó! ”. Ông Đào Bỉnh (83 tuổi, Sơn Ninh) chia sẻ.

Nghề nấu kẹo không có gì khó khăn. Bí quyết nhà nghề không có gì bí hiểm cả: “ Ông Cu Đơ không dấu nghề. Bà con đến học, ông bày cả”. Bà Hạnh nói.

Người dân Hương Sơn trữ lạc trong chum. Mùa mía kéo che, mật trong vại. Thỉnh thoảng ngày nông nhàn làm một nồi, hãm ấm nước chè xanh, làng xóm hú gọi nhau bù khú.

Trong ký ức tôi không thể nào quên mỗi lần đến phiên chợ Rạp, mẹ lại cho ra chợ, đến hàng kẹo lạc của bà Duyên. Bà Duyên chít khăn đen, môi ăn trầu đỏ tươi, vừa cười, xởi lởi, cầm dao, giơ dùi (một khúc gỗ) chặt bôm bốp kẹo lạc, gói vào lá chuối khô dúi vào tay tôi. Những hạt lạc vỡ do vết dao chặt bà gom sạch bảo tôi khum tay lại đón lấy. Tôi nhanh nhẩu ngửa cổ, cho vào miệng nhỏm nhẻm nhai khoái chí. Nhưng từ ngày bà Duyên mất, chợ Rạ không ai bán kẹo nữa.

Tại Thịnh Xá, sau khi ông Cu Đơ qua đời, “thời vàng son” kẹo cu đơ Thịnh Xá đã qua. Cả làng còn lại 5 người nấu kẹo mang ra chợ bán. Ông Nguyễn Văn Hùng (53 tuổi) cạnh nhà ông Cu Đơ kế tục nghề nấu kẹo cho đến nay, nhưng mỗi ngày cũng chỉ một nồi dăm chục chiếc gọi là.

Kẹo cu đơ có nguồn gốc từ Hương Sơn. Nhưng theo điều tra của chúng tôi cả huyện Hương Sơn, hiện nay, người theo nghề không quá 25. Chủ lò kẹo lớn nhất là của bà Hường (thị trấn Phố Châu).

Lò kẹo cu đơ của bà Hường thường xuyên có 9 thợ làm. Từ tráng bánh, chọn lạc, mua mật, bắc nồi , nấu kẹo, đóng gói, tất cả cung đoạn ấy đều trông chờ vào tay của 9 người đàn bà.

Cu đơ bà Hường nấu tại nhà, không nhập cho các đại lý, sản xuất đến đâu là bán đến đó. Không biển quảng cáo, chào mời. Khách mua ăn hay làm quà cho người thân ở xa như Thành phố Hà Nội, Hồ Chí Mình và nhiều nơi khác.

Bí quyết để có kẹo ngon theo bà Hường là mật Sơn Thọ (Vũ Quang) được chắt ra từ những cánh đồng mía dưới dãy núi Giăng Màn. Lạc bãi Sơn Trung hay Sơn Giang , Sơn Bằng, Sơn Châu (Hương Sơn). “ Lạc phơi giòn, không có hạt lép và sâu. Mật Sơn Thọ không chua. Đặc. Vàng óng. Phụ gia không sử dụng. Mùa đông thêm gừng trong vườn nhà. Mùa hè tinh chanh. Sử dụng phụ gia như bột nở kẹo bạc màu, ăn rát lưỡi. Sử dụng dầu chuối, mất mùi vị của kẹo lạc quê hương”. Bà Hường nói.

Sau khi cho mật đun sôi, bỏ lạc quấy đều khoảng gần 1 tiếng là bắc ra, múc rải lên bánh đa đã quạt khô. Sau đó gấp lại. Kẹo cu đơ nhà bà Hường có hình bán nguyệt như nửa vầng trăng.

Từ Hương Sơn, cu đơ đã đi khắp bốn phương. Nghề cu đơ đã ra Nghi Xuân, đến Hồng Lĩnh, xuôi Can Lộc, Thạch Hà, vào Thị xã Hà Tĩnh và có một làng: Làng cu đơ ở phường Đại Nài (TP Hà Tĩnh).
(Tác giả bài viết: Lê Văn Vỵ)

[hatuyenha]

  Đậu Thanh Sơn@ thân mến , cám ơn em đã quan tâm . Câu chuyện về kẹo Cu Đơ của em cũng thật hay , mà chị trả lời em luôn là trường TSQ LK4 được ông già chị đề nghị thành lập với quyết định năm 1947 và 6/1/1948 làm lễ khai giảng . Có vài chuyện mà các cụ lão TSQ quyết giữ "bản quyền"
   1/ Khi chuẩn bị thành lập trường thì thượng tướng Trần văn Quang lúc ấy là chính ủy LK4 có hỏi ông già là "đặt tên trường gì anh ? " cụ Sơn bảo :Thiếu sinh quân chứ gì nữa , TQ họ toàn đặt vậy mà . Các lão TSQ dựa vào đấy mà quyết giữ trường TSQ LK4 là cái tên tướng Nguyễn Sơn đặt đầu tiên cho trường.
   2/ Khi thành lập trường Tướng Nguyễn Sơn bảo với nhạc sĩ Phạm Duy : cậu sáng tác cho trường một bài hát . Thế là bài hát "Bài ca Thiếu sinh quân" ra đời . Sau 65 năm đến tận giờ các lão cựu TSQ vẫn hát vang bài hát như ngày nào ở trường .
    Đấy là chính sử , à còn một kỷ niệm chính sử nữa là : Tướng Nguyễn Sơn bàn với bà mẹ Thởn chủ tịch phụ nữ làng Cổ Định Nay là Tân Ninh Triệu sơn Thanh hóa là chi mỗi học sinh TSQ nhận mẹ nuôi, chị nuôi để cho tụi nhỏ có miếng ăn ngon vì thời đó rất đói . Dân làng Cổ định có gì ăn thì TSQ  được ăn thứ đó. Anh Lê đình Cảnh con trai mẹ Thởn nguyên phi công lái máy bay tiêm kích có nói mẹ anh vẫn nhắc các anh phải đi tìm được cho cụ con nuôi TSQ của mẹ và các anh đã tìm được. Mà lạ các mẹ nuôi chị nuôi đã ra đi hết mà bây giờ  hậu duệ của các mẹ vẫn đi về thăm nhau , các con nuôi về xây mộ cho các mẹ , về với các anh chị em nuôi như ruột thịt . Một mối tình quân dân đặc biệt .
    Còn sử truyền miệng là chuyện "Kẹo Cu Đơ " , mình xin lỗi là Kẹo chứ không phải Bánh như mình đã kể.
    Tướng Nguyễn Sơn đến đầu năm 1950 là đã tạm biệt trường TSQ LK4 , tạm biệt LK4 để sang TQ nên lúc ở Hương Sơn như em nói thì không biết cụ đã rời chưa ? Vì trường TSQ là ngôi trường cơ động : " Trường không mái " trường TSQ LK4 là trường hòa trong dân ,nếp nhà ,mái đình vài tháng lại chuyển.
    Thế đã em nhé , cám ơn em đã khơi mạch cho chị kể lại những gì chị biết được . Chị dạo này hay bị đơ em ạ . Chú Đại ta tiến sĩ sử học Nguyễn văn Khoan đang rủ chị sưu tập toàn bộ những gì chưa in sách về những cậu chuyện quanh cuộc đời của cụ Sơn để làm một quyển sách nhân 105 năm ngày sinh của cụ để khi ra về với tổ tiên mà không thấy ân hận.

[hatuyenha]

   Sáng sớm nay ,anh Trần hàn Phong trước khi đi tổ chức lễ hỏa táng và mai táng cụ bà Trần kiếm Qua đã gọi điện báo cho mình biết. Thật buồn, cụ mất hôm 13/1/2013 sau khi nhập viện 15 ngày về nhà 3 ngày thì mất. Lúc mất anh Trần Hàn phong đang đi công tác Miến Điện , vợ và con anh phong đều đang không ở Bắc kinh. Năm nay cụ thọ 99 tuổi âm sang năm là 100 tuổi đấy . Cụ không qua được cái rét , cái ô nhiễm của Bắc kinh năm nay như cây đèn hết dầu ,héo dần . Thương quá, dù vẫn biết cụ phải ra đi nhưng vẫn mong cụ qua được lễ 100 tuổi để cả bọn con cháu về chúc thọ cụ cho  con cháu đỡ ân hận . Mình vì nghĩa con đã làm một bàn thờ ở nhà để cúng cơm 49 ngày cho cụ theo phong tục Việt nam . Có cháu bé chúc cụ bà được ở cạnh cụ ông nơi chín suối mà mình sót quá , mấy chị em mình sẽ đều đặt ảnh cụ bên ảnh cụ Sơn cho phải đạo.

[quân y 103]

Xin chia buồn với chi Hà và gia đình mẹ Hai .

[hatuyenha]

Lập bàn thờ , rồi cúng cơm ,rồi ngồi nói chuyện với cụ như ngày nào ngồi tâm sự với cụ bằng tiếng TQ bồi ở Bắc kinh , hết một cuộc đời người phụ nữ.
Thương cụ lại thật thương khi nhớ đến những năm bố mẹ và mấy chị em chúng mình sống ở Bắc kinh bình yên thì cụ Trần kiếm Qua sống cô đơn một mình trút nỗi buồn giận lên những tấm ảnh hai cụ chụp chung với nhau ở Ngũ đài Sơn và ở Diên an , anh Trần hàn Phong cứ thấy trong thùng rác có ảnh bị xé . Mới học phổ thông nhưng anh đã tìm cách dấu đi những tấm ảnh còn lại . Cụ vẫn ngày ngày luyện khí công , tập thể dục, các con cháu bận đi làm cụ vẫn lại một mình nghe đài ,đọc báo, xem TV . Không ai không thương cụ . Có cháu con các anh chị sứ quán mình nghe tin cụ mất cháu chúc cụ được ở bên cụ ông . Long mình không khỏi sót xa ,thương cụ.
  Có khách mình xuống đây. Lúc khác tâm sự.

[hatuyenha]

    Mấy hôm nay các anh chị trong họ đến thắp hương cho cụ Trần kiếm Qua , đều nhắc đến chuyện của cụ , nhắc lại những chuyện lần đầu tiên  cụ
bà bước chân về cửa nhà chồng năm 1998 mà Tổng bí thư Đỗ Mười mời còn Tổng bí thư Lê khả Phiêu tiếp đón cụ và các anh tại nhà khách của TƯ Đảng ở phố Hoàng văn Thụ .
   Mình thì cũng ngất ngây trong khói hương mà nhớ những lần nói chuyện tâm sự với cụ bằng tiếng Bắc kinh bồi của mình. Từ những năm 199X cho tới tháng 12 năm 2011 sang làm cầu truyền hình mỗi lần kể chuyện cụ Hồng Thủy mà cụ vẫn gọi , là mắt cụ luôn long lanh , ngấn nước mới biết trong trái tim già theo năm tháng tình yêu vẫn vẹn nguyên trong cụ. Thế mới biết cụ yêu Hồng Thủy của  cụ biết nhường nào ? Cụ vẫn nhớ như in lần Hồng Thủy mang về miếng thịt bảo cụ làm nhưng cụ không chịu làm lại bỏ đi, Hồng Thủy tức giận vứt miếng thịt xuống đất . Cụ cứ nhắc đi nhắc lại : mẹ và bố các con cãi nhau chỉ duy nhất lần ấy. Khi mình và em Việt Hằng đến thăm cụ, xin một bữa cơm có bánh chẻo của Bắc kinh mà vợ chồng anh Việt làm rất ngon thì cụ bảo sao lại chỉ ăn bánh chẻo thôi , phải bảo các anh làm cho Vịt quay Bắc kinh mà ăn chứ  hay những món ngon của Bắc kinh nữa.
  Cụ ngồi nhìn các con ăn một cách sung sướng vì lâu nay , anh Việt chăm cụ rất kỹ nên toàn cho cụ ăn những món ăn ít thịt, ít mỡ , dễ tiêu.
  Lần VTV đến quay cụ ở Bắc kinh , khi đưa quyển sách " Nguyễn Sơn - một vị tướng , một nhân cách" của nhà XBQD vừa XB tháng 10 năm 2011 , vừa nhìn thấy ảnh Hồng Thủy của cụ tóc xoăn bồng bềnh cụ reo lên : Hồng Thủy rồi chỉ tay vào tẩu thuốc trên môi cụ Sơn , cụ bà nói :vẫn thích hút thuốc lám cơ . Chỉ một mình từ năm 1945 đến tận năm 2013 , gần 70 năm trong cuộc đời chắc cụ chẳng thể có giây phút nào quên Hồng Thủy yếu quí của cụ . Vẫn nồng nàn, rực lửa , da diết trong mơ. Cụ vẫn kể cuộc đời cụ chỉ khóc có hai lần : một lần quyết đinh chia tay với Hồng Thủy , nhường lại cho bà vợ Việt nam cũng đã sinh một con gái ( là mình ) và trong bụng mang bầu ( em Cương ) như ngày nào bà có anh Trần hàn Phong và có bầu anh Trần tiểu Việt khi Hồng Thủy của bà về chiến đấu ở Việt nam năm 1945 , lần khóc đấy là năm 1950 ở vườn hoa của Trung Nam Hải , lần thứ hai là lần được tin Hồng Thủy đã mất tại Việt nam năm 1956 . Mà lạ Cụ Trần Kiếm Qua tuổi Dần (1914),  mẹ mình cụ bà Lê Hằng Huân cũng tuổi Dần (1926) , mỗi người một cách nhưng yêu và thông cảm cho Hồng Thủy - Nguyễn Sơn đến vậy.
  Là phận con mình thật kính trọng hai cụ.

[hatuyenha]

  Hôm nay các cụ lão cựu vệ nhí đến thắp hương cho cụ bà Trần kiếm Qua . Tuy gọi các anh nhưng các anh đều đã trên dưới 80 cả rồi , thắp hương rồi lấy tay xoa ảnh cụ thì thầm : chúng cháu là TSQ LK4 học sinh của bác Sơn đến thắp hương cho bác. Mong bác sống khôn chết thiêng phù hộ cho các cháu ở bên Trung quốc và chúng cháu ở Việt nam. Mong bác nhanh siêu thoát.
  Anh Bùi quí Hợp kể chuyện : mình có kỷ niệm này với cụ Sơn , một lần cụ Sơn đi công tác ngang qua nhà mình ở Nghệ an . Ông bố mình mới thưa với cụ Sơn : thưa TL, cháu Hợp nhà tôi được học TSQ LK4 ạ , Cụ Sơn hỏi kỹ tên cháu đầy đủ là gì ? ông bố mình thưa :dạ Bùi quí Hợp ạ . Một hôm đang học tập mình được cán bộ gọi lên gặp cụ Sơn . Đang lo lắng thì cụ Sơn hiền hòa xoa đầu : yên tâm học nhé , bố mẹ ở quê đều khỏe mạnh cả .
  Câu chuyện đã qua xa khoảng 65 năm , nhưng mình chưa một lần quên cái xoa đầu ấm áp ấy của vị TL bận thế mà chẳng quên thông báo cho một cậu học sinh nhỏ tình hình gia đình .
  Anh Đô , đại tá CA , nguyên trưởng phòng điều tra tội phạm của bộ CA khi xưa giong rất to : TSQ mình không thể gọi con thầy là cháu được , con Hà là em bọn mình mới đúng lễ truyền thống của Việt nam mình. Nhiều người cứ gọi là cháu , sai toét . Bọn mình làm sao ngang hàng với thày Sơn được.
  Anh Phi thì thầm : em giúp bọn anh liên lạc với anh Ngân ở Mỹ , bọn anh hoan nghênh anh ấy về nước , tất cả RSQ LK4 đều mong được đón tiếp anh Ngân ở Việt nam. À hôm sau đoàn TP bác gửi cái băng rồi bóc ra in lại đưa cụ Thước ký chứ cụ không có thời gian viết lại đâu cụ nói với anh vậy nhé.
  Mình rất cảm động, tăng mỗi anh mấy quyển sách của cụ Sơn .

[hatuyenha]

   Hôm nay mình nhận được một bức điện chia buồn từ Mỹ với nội dung sau:

    Xin chia buồn cùng gia quyến về sự ra đi của cụ bà Trần kiếm Qua .
    Đối với chi nguyện bình sinh Tướng Nguyễn Sơn đã gặp nhiều bất hạnh nhưng ông có hai mối tình lớn của hai người đàn bà chung thủy và dũng cảm : bà Lê Hằng Huân và bà Trần Kiếm Qua .
    Phải là người đàn ông rất có tư cách thì mới có được những người đàn bà hết lòng thương yêu và hy sinh như vậy.

                                                                                            Cali 1/24/2013.

[hatuyenha]

  Hôm nay có một anh bạn người Bắc kinh đến chúc Tết mình để ngày mai anh ta lại lại bay đi Xi ri lan ca . Mình hỏi kỹ anh ta xem người Bắc kinh làm thế nào khi nhà có người chết ? Cậu ta cười nói rằng từ thời ông bà tôi  DCS đã làm tiêu mất tục lệ này rồi nên chúng tôi mà từ thời bố mẹ tôi đã chẳng làm gì ở nhà cả mà cũng không hiểu tại sao, cũng chẳng để lại một truyền thống gì , đặc biệt ở Bắc kinh, mất hết. Đúng như mình dự đoán ,chắc các ông anh mình cũng vậy khi bà cụ Trần kiếm Qua mất . Thôi mình yên tâm khi mình theo phong tục Việt nam lập bàn thờ bà và hàng ngày bát cơm quả trứng cúng cụ và thanh bông hoa quả không kể  mình sẽ cúng bà đến hết 49 ngày như vậy.  Thành tâm là chính với người mẹ già "nhường lại bố mình " cho mẹ con mình , để những ngày tháng rất ít ỏi được sông dầy đủ có bố có mẹ của mấy chị em mình được an lành trên đất nước của bà . Thật rất cảm động, càng nghĩ càng thương cụ.

[hatuyenha]

   Hôm nay mới đến NT Mai dịch được để thắp hương cho bố Sơn mình và anh Vũ tuyên Hoàng . Vẫn cắm cho bố một quả cầu hoa Hồng và mời bố về nhà ăn Tết. Cả mấy chị em mình toàn mua hoa thật cho bố chứ chẳng đứa nào dám cắm hoa giả dù rất đẹp và sặc sỡ . Năm nay con gái mình mua được bó hoa Violet Tím cho ông ngoại như ngày xưa mình vẫn làm . Mình khấn cho bố mình biết việc cụ bà Trần kiếm Qua đã sang thế giới bên ấy. Sau 49 ngày bố đi tìm cụ bà nhé.
   Mộ anh Vũ Tuyên Hoàng đã xây rất khang trang , mọi khi chưa xây trông thật thương . Chị Nga vợ anh để cái ảnh anh còn trẻ rất đẹp.
   Hôm trước gia đình bác Vũ ngọc Phan đã đưa anh Vũ hoài Tuân về Thanh Tước , như vậy là các anh đã về đông đủ gần các bác. Mình thật tiện hàng năm đi thăm mộ.