Trên các bờ sông Mê kông - hồi ức của đại tướng F.F.Krivda.

[qtdc]

(tiếp)

Lực lượng vũ trang CHND Campuchia và các đơn vị QĐNDVN, đã ở trên lãnh thổ Campuchia, thế là đủ. Họ chủ yếu bố trí dọc theo biên giới phía Bắc và Tây Bắc của đất nước phù hợp với tình hình quân sự-chính trị đã thiết lập và quân polpot không những không giảm hoạt động của chúng dọc theo biên giới với Thái Lan và bên trong đất nước, mà thậm chí còn tăng cường các hoạt động đó. Bất đắc dĩ phải kết luận rằng băng đảng Pol Pot có hỗ trợ trong nhân dân và do đó rất khó đối phó với chúng. Hoạt động của băng đảng Pol Pot, đặc biệt là trong mùa khô, cũng được các điều kiện môi trường góp phần giúp sức. Các rừng rậm, bụi cây, lau sậy dọc hồ Tonle Sap, các sông, suối, vô số đầm lầy tạo điều kiện cho việc di chuyển bí mật và tập trung quân trong một số khu vực nhất định để thực hiện hành động cướp phá chống lại cư dân, và thoát đi bí mật tránh được sự truy đuổi của các phân đội bộ đội Campuchia và Việt Nam.

Một việc có ý nghĩa lớn là người Khmer hoạt động trong các băng đảng Pol Pot, hiểu rất rõ đất nước mình, nói cùng một ngôn ngữ với các cư dân của nó, biết phong tục, tập quán truyền thống, được đào tạo tốt tại các căn cứ quân sự để tiến hành các hoạt động tuyên truyền nhân dân, có khá đủ số máy thu và phương tiện vô tuyến điện để đảm bảo thông tin liên lạc chỉ huy, kể cả các nhóm riêng biệt.

Từ những câu chuyện của các nhân chứng có mặt tại Phnom Penh, tôi đã biết được rằng tại chợ thành phố có đầy đủ hàng hóa sản xuất tại Thái Lan, từ đó tôi kết luận rằng biên giới với Thái Lan trên thực tế để mở.

Tranh luận về vấn đề này đi đến kết luận rằng chúng ta phải trước hết đóng cửa biên giới với Thái Lan và sau đó chúng ta mới có thể đấu tranh thành công với băng đảng của Pol Pot. Một số đồng chí, gồm cả Việt Nam và Campuchia, cho biết, để đóng cửa biên giới có chiều dài 400 km, có dạng thức biên giới trên bộ với Thái Lan là rất khó khăn. Những lập luận này, theo ý kiến của tôi, là vô căn cứ. Tôi nói với họ rằng chúng ta đã đóng cửa biên giới phía Bắc với Trung Quốc trên một chiều dài, cùng với biên giới Lào, là hơn 600 dặm và không chỉ đóng cửa mà còn xây dựng nên các cụm quân tại các hướng chiến lược chủ yếu, còn để đóng biên giới giữa CHND Campuchia và Thái Lan không cần các cụm quân mạnh như thế, mà chỉ cần các cụm quân 2 - 3 lần ít hơn so với phía bắc, đặc biệt là chúng đã có sẵn. Dựa trên những bàn bạc cân nhắc này, chúng tôi đã phát triển trên bản đồ CHND Campuchia một kế hoạch dự kiến đóng cửa biên giới, kế hoạch được quyết định sẽ làm rõ trong thời gian làm việc trực tiếp tại thực địa, và sau khi thảo luận với các cố vấn quân sự tại nước CHND Campuchia, chúng tôi quyết định đưa nó vào thực hiện. Trước khi công việc được tiến hành, kế hoạch phát triển được chúng tôi quyết định giữ bí mật.

Sự cần thiết để tôi khảo sát kiểm tra tình hình tại Campuchia, đã được tôi báo cáo Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Liên Xô Dmitry Ustinov, Tổng tham mưu trưởng N.V.Ogarkov, Bộ trưởng Quốc phòng CHXHCNVN Văn Tiến Dúng và Tổng tham mưu trưởng Lê Trọng Tấn. Tất cả đã bật đèn xanh cho chuyến đến thăm Campuchia, nhưng đột nhiên vấn đề bay bị đình trệ. Trên bức điện gửi chúng tôi, cố vấn quân sự cao cấp tại Campuchia, tướng Victor Zakharovitch Kopytin cho biết Bộ trưởng Bộ Quốc phòng CHND Campuchia rất bận rộn và chuyến đến thăm và làm việc của chúng tôi ở Campuchia được ông ấy mong muốn thu xếp trong tháng Giêng. Tôi nghi ngờ điều này và qua trung tướng Phùng Thế Tài biết được rằng Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Campuchia đồng chí Bu Thoong sẵn sàng tiếp chúng tôi bất cứ lúc nào. Sau khi nhận được sự đồng ý cho một cuộc gặp với Bộ trưởng Quốc phòng CHND Campuchia, ngày hôm sau chúng tôi bay đến Thành phố Hồ Chí Minh rồi sang Campuchia. Trong chuyến bay tới TP Hồ Chí Minh toàn bộ thời gian tôi nói chuyện với đồng chí thượng tá Hòa, cấp phó của thượng tướng Lê Đức Anh về các vấn đề của Campuchia. Tôi muốn biết quan điểm của anh ta về các vấn đề mà tôi quan tâm, nhưng Hòa chăm chú lắng nghe, không trả lời gì có tính xác định. Tôi hiểu vị trí của anh ta và tôi đã không nhấn mạnh vào câu trả lời, nhưng tôi biết rằng tất cả mọi chuyện mà chúng tôi trao đổi sẽ được báo cáo cho thượng tướng Lê Đức Anh, và với tôi nó là cần thiết. Tôi muốn định hướng cho ông ấy, và cho ông thời gian để suy nghĩ.

Cùng bay với chúng tôi là vợ của thượng tá Hòa và chúng tôi đã cố gắng dành cho cô ta sự quan tâm đầy đủ, và tặng một món quà lưu niệm khi chia tay. Cô nồng nhiệt cảm ơn chúng tôi vì sự quan tâm  thân thiện. Để bày tỏ lòng biết ơn, cô ép má mình vào tay tôi. Sau này tôi biết rằng đó là biểu hiện cao nhất của lòng biết ơn. Cô ở lại tại TP Hồ Chí Minh và một giờ sau, chúng tôi đã bay tới Phnom Penh. Từ TP Hồ Chí Minh đến Phnom Penh bay bằng AN-26 chỉ mất 40-45 phút, do đó chiều cao bay thấp và chúng tôi có thể quan sát dọc theo tuyến đường. Những cánh đồng lúa vô tận ở đồng bằng sông Mê Kông, chiếm diện tích đến 40 000 km2. Tôi hài lòng vì các cánh đồng được canh tác tốt.

.......

[qtdc]

(tiếp)

Chúng tôi không biết ai sẽ đón chúng tôi ở Phnom Penh, nhưng khi chiếc máy bay bắt đầu lăn trên sân đỗ sau khi đã hạ cánh, có người nói đồng chí Lê Đức Anh sẽ đón. Đó là một bất ngờ và đồng thời, là dấu hiệu sự thành công cho chuyến đi của chúng tôi. Tôi biết rằng tất cả các vấn đề có thể được giải quyết thành công với con người thông minh và chân thành này. Khi tôi ra khỏi máy bay, chúng tôi đã bắt tay ôm hôn nhau nồng nhiệt. Tôi chân thành vui mừng vì cuộc gặp gỡ này. Ông đi đón tôi cùng cấp phó của mình, đại tá Mai Xuân Tần và Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân cách mạng Campuchia. Cám ơn ông về cuộc đón tiếp, tôi thông báo với ông kế hoạch công tác của mình ở các vùng phía bắc, tây bắc và phía tây của đất nước này để nghiên cứu tình hình và đồng ý gặp lại nhau sau đó tại Phnom Penh. Ông nói với tôi rằng vì lý do sức khỏe, ông không thể đi cùng tôi nghiên cứu tình hình thực địa, và ủy nhiệm cho cấp phó của ông tướng Hòa làm việc này. Biết chuyện sức khỏe của đồng chí Lê Đức Anh, tôi cảm ơn ông vì ông đã chuẩn bị cho tướng (?) Hòa đi cùng với tôi trong chuyến đi này, anh ta là người mà tôi đã quen biết tại Hà Nội và trên chuyến bay từ Hà Nội đến TP Hồ Chí Minh. Tôi rất hài lòng với quyết định này. Hợp tác với thượng tướng Lê Đức Anh tất nhiên sẽ gắn chặt anh ta với hoạt động của tôi. Chúng tôi cả hai sẽ bị ràng buộc. Mọi thứ đều bình thường. Tại sân bay người ta nói với tôi rằng lúc 16 giờ Bộ trưởng Bộ Quốc phòng CHND Campuchia Bu Thoong đã sẵn sàng tiếp tôi. Điều này là rất tốt. Có cơ hội để báo cáo với ông mục đích chuyến công tác tại đất nước ông và kế hoạch làm việc ở các đơn vị quân đội.

Hóa ra có chuyện lạ. Theo tướng V.Z.Kopytin, ông thuộc loại bận rộn, vậy mà đột nhiên sẵn sàng gặp gỡ. Có một người nào đó ở đây đã che đậy. Tôi không muốn khuấy động vấn đề này với hy vọng rằng con người đã cố gắng giả dối đó sẽ thấy mình xử sự như vậy là không đẹp. Từ sân bay chúng tôi đến khách sạn, sắp xếp đồ đạc và tắm nước lạnh trong phòng tắm có vòi hoa sen. Vẫn còn thời gian để tập hợp suy nghĩ của mình, mặc dù đã hàng chục lần nghĩ ra như vậy.

Đến 16 giờ chúng tôi đi tới phòng tiếp khách. Nó ở rất gần. Chẳng mấy chốc Bu Thoong xuất hiện trong trang phục dân sự mặc áo sơ mi bỏ ngoài quần. Chìa tay ra, ông bước về phía tôi. Chúng tôi ôm hôn nhau. Bước vào phòng, ông mời tôi ngồi xuống bên cạnh ông trên một chiếc ghế sofa nhỏ kê ở phía trước một chiếc bàn con trên bày nước giải khát. Khi chúng tôi ngồi vào bàn, tôi hỏi thăm sức khỏe của ông và vợ con. "Vợ con tôi vẫn khỏe, - Bu Thoong đáp – còn đồng chí thì sao?". "Tôi cũng vậy, mọi thứ đều ổn". "Khi đồng chí tới Hà Nội, mời đồng chí đến chơi nhà chúng tôi. Vợ tôi và tôi sẽ rất vui mừng được tiếp đồng chí cùng toàn thể gia đình đồng chí". "Cảm ơn đồng chí rất nhiều. Nhất định tôi sẽ tìm dịp đến thăm đồng chí". Sau khi ân cần trao đổi, được sự đồng ý của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng CHND Campuchia, tôi đi vào vấn đề công việc.

Trước hết, tôi bày tỏ quan ngại về hiệu quả hoạt động kém cỏi của quân đội Campuchia và Việt Nam trong việc tảo trừ băng đảng Pol Pot. "Tôi có ấn tượng rằng quân polpot đi trên một con đường, còn quân Campuchia và Việt Nam đi một đường khác, mà không làm phiền nhau. Các cố vấn của tôi không thể báo cáo được một trường hợp tiêu diệt băng đảng Pol Pot trong bất kỳ khu vực nào. Họ không thể nói chính xác nơi tập trung hiện nay lực lượng chính quân polpot, thành phần của chúng ra sao, chúng được vũ trang những gì, dự định hoạt động sắp tới của chúng thế nào. Điều này cho thấy công tác trinh sát tiến hành rất tồi, không sử dụng được các điệp viên quân Campuchia và quân Việt Nam trong hàng ngũ băng đảng của Pol Pot, mặc dù có dư dật cơ hội để làm việc đó. Băng đảng của Pol Pot được bổ sung bởi người dân địa phương, và do vậy, hãy huấn luyện và sử dụng người của mình để cài vào băng đảng của chúng, việc này dễ dàng hơn nhiều so với các cá nhân trong các phân đội đã hoạt động của kẻ thù".

"Vâng, đồng chí nói đúng. Chúng ta cần nghiêm túc cải thiện tình hình trinh sát địch và càng sớm càng tốt. Nếu không có thông tin tình báo sẽ rất khó chiến đấu. Chúng ta thường hành động một cách tù mù, phải chịu tồn thất không đáng có về con người và vũ khí trang bị". "Sau khi làm việc ở vùng Tây Bắc và Tây, tôi nghĩ sẽ đặt vấn đề với đồng chí Lê Đức Anh và đồng chí Bộ trưởng về việc đóng cửa biên giới không cho quân polpot xâm nhập vào lãnh thổ Campuchia. Đánh giá theo đủ loại hàng hóa Thái Lan tràn đầy trên thị trường nước ta hiện nay, biên giới với Thái Lan, theo cái nhìn của tôi, đang để mở và quân polpot cùng các kẻ thù khác của Campuchia đang tự do thâm nhập vào đất nước, và các phản ứng thích hợp từ phía QĐND Campuchia và các đơn vị QĐNDVN thì tôi không cảm thấy. Cho đến khi chúng ta còn chưa đóng cửa biên giới trên bộ và trên biển với Thái Lan, cuộc chiến của chúng ta với quân polpot và các kẻ thù khác chưa thể kết thúc. Nó là một điều kiện tiên quyết. Chúng tôi có đủ các lực lượng, phương tiện có sẵn để đóng cửa biên giới và chỉ yêu cầu sự mong muốn và kiên trì".
...........

[qtdc]

(tiếp)

"Đó là một gợi ý tốt và chúng tôi sẽ nghiêm túc xem xét làm cách nào giải quyết vấn đề này". Ông không nói gì thêm về chủ đề này, và tôi quyết định tiếp tục. "Thưa đồng chí Bộ trưởng Quốc phòng CHND Campuchia kính mến. Điều kiện tự nhiên ở Campuchia là như vậy mà cuộc chiến với các băng đảng phiến loạn tương ứng trong nước là rất khó khăn, cần sử dụng các đơn vị cơ động, có khả năng trong thời hạn ngắn, từ khi nhận được thông tin về sự xuất hiện của kẻ địch trong một khu vực nhất định, nhanh chóng tiếp cận tiêu diệt chúng. Các phân đội cơ động như thế phải có tại mỗi tỉnh, có trong từng huyện, trong các thành phố, và trên quy mô quốc gia phải có một trung đoàn máy bay trực thăng với quân đổ bộ được huấn luyện tốt để triển khai nhanh chóng lực lượng của họ đến các khu vực có quân polpot. Cuối cùng, cần phải sắp xếp tốt công tác quân báo và điệp viên. Còn những vấn đề khác, nhưng đó là những vấn đề chính. Theo tôi, chúng phải được giải quyết kịp thời và đầu tiên. Với tôi đó là tất cả thưa đồng chí Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Cảm ơn đồng chí đã quan tâm".

"Đề xuất của đồng chí rất thú vị. Khi các đồng chí trở lại Phnom Penh, chúng ta nhất định phải thảo luận và đưa ra quyết định chính xác. Cảm ơn đồng chí rất nhiều vì những thông tin này".

Cuộc gặp của chúng tôi kết thúc tại đây. Sau khi uống cà phê chúng tôi chia tay.

Trong thời gian buổi tối, tôi làm việc với các cố vấn quân sự của tướng V.Z.Kopytin về việc lập dự thảo kế hoạch đóng cửa biên giới quốc gia với Thái Lan theo đề xuất của chúng tôi. Trong ba giờ chúng tôi thực hiện điều chỉnh lại đề xuất của chúng tôi, có tính đến quan điểm của cố vấn quân sự tại Campuchia. Họ có lý và có thực tế. Tướng V.Z.Kopytin trao trách nhiệm cho một nhóm các tướng lãnh và sĩ quan hoàn thành bản đồ và các tài liệu khác liên quan đến việc đóng cửa biên giới nhà nước với Thái Lan. Đến khi chúng tôi về lại Phnom Penh, các tài liệu này phải được chuẩn bị xong.

Chúng tôi cất cánh bay tới Siam Reap lúc 8:00 h sáng. Máy bay bay ở độ cao 3000 m. Thời tiết ủng hộ chúng tôi. Chúng tôi quan sát địa hình dọc theo tuyến đường bay. Điều ngạc nhiên là mặc dù tại Đông Nam Á mật độ dân số cao, nhưng ở khu vực này các điểm dân cư rất ít. Ngạc nhiên nữa là trên thực tế đất đai rộng lớn ở đây chưa canh tác. Bay cùng chúng tôi có một thông dịch viên, anh giải thích rằng hơn một phần ba dân số bị quân polpot giết hại. Bay gần tới hồ Tonle Sap nổi tiếng, nằm ở trung tâm đất nước và rất dồi dào các loại cá, chúng tôi quan sát thấy từ trên không một sân bay tuyệt vời với sân đỗ cho các máy bay và đường băng cất-hạ cánh bằng bê tông dài đến 3.200 m. Các cấu trúc xây dựng cạnh đường băng không thấy có, nơi giấu máy bay và các tòa nhà ga sân bay nằm cạnh núi, cách xa đường băng một cách đáng kể, rất khó phát hiện. Sân bay ở giữa đất nước, không ai quan tâm nó, ban quân quản không, và nó đang dần bị phá hủy.

Sau khi bay qua sân bay bị bỏ quên, chúng tôi bay tiếp trên hồ Tonle Sap. Nó có chiều dài 85 km và chiều rộng 15-30 km. Chúng tôi bay theo tuyến giữa hồ với mục đích giữ an toàn cho chuyến bay. Xung quanh hồ có rất nhiều băng đảng của Pol Pot, không chỉ trang bị vũ khí nhỏ mà còn có cả súng phòng không. Ở đây, máy bay Không quân Việt Nam đã bị bắn rơi. Tại Siam Reap chúng tôi hạ cánh theo kiểu máy bay tiêm kích, có nghĩa là, giảm độ cao rất nhanh. Đường băng rất tuyệt và chúng tôi đã hạ cánh một cách an toàn, dù hạ cánh tại sân bay không có phương tiện nào đảm bảo hạ cánh là cực kỳ nguy hiểm. Nhưng bạn có thể làm gì được. Chiến tranh là chiến tranh.

Tòa nhà đẹp đẽ của ga hàng không không có sự sống, bị bỏ hoang, các cửa kính bị vỡ, trần nhà tầng một đầy vết nước chảy thành dòng do mái nhà đã hư hỏng, rác và bùn đất vương khắp mọi nơi. Xung quanh sân bay bụi rậm mọc dày đặc tạo điều kiện tuyệt vời cho hoạt động của các nhóm biệt kích khác nhau. Không ai đón chúng tôi. Rõ ràng, bộ chỉ huy ở đây không nhận được mệnh lệnh về chuyến bay của chúng tôi đến nơi này. Đây là khu vực mặt trận. Chúng tôi đã phải chờ đợi khoảng 40 phút mới có ô tô từ Siam Reap tới. Người Khmer ra lệnh điều xe thế nào, đến giờ tôi vẫn không hiểu. Rõ ràng, lệnh từ Phnom Penh đã đến, nhưng có chậm trễ.


Mig-21 của Không quân Campuchia tại Pochentong năm 1991.
...........

[qtdc]

(tiếp)


Chúng tôi ngồi vào trong một chiếc xe con và hộ tống là một chiếc xe tải thùng trên chở các binh sĩ vũ trang rồi đi vào thành phố. Con đường thật kinh khủng toàn ổ gà, tất nhiên, nó không được sửa chữa – đang có chiến tranh. Hai bên phải và trái của con đường là các cánh đồng lúa xanh liên tiếp, và chẳng mấy chốc  ở ngoại ô Siem Ream đã thấy xuất hiện các biệt thự rất đẹp, nhưng không có sự sống và bỏ hoang. Thật thú vị, tất cả các công trình xây dựng đều mới, cũng như ở Phnom Penh, theo đánh giá của tôi, mới chỉ có thời hạn đưa vào sử dụng quãng 15-20 năm, cùng một khoảng thời gian xây dựng. Giai đoạn này tại Phnom Penh người ta đã xây dựng tổ hợp trường đại học tổng hợp, sân vận động Olympic và các tòa nhà hiện đại khác. Ai đó có thể sẽ nghĩ rằng khoảng thời gian này có một sự đột biến trong đời sống kinh tế. Trong cuộc trò chuyện với các đồng chí Campuchia, tôi được biết sau khi đánh đuổi người Nhật và người Pháp, gần như tất cả các nước trên thế giới, bao gồm cả Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác, đã hào hiệp giúp đỡ Campuchia, và chính phủ đã sử dụng rất khôn ngoan sự trợ giúp này nên đã dẫn đến sự phục hồi nền kinh tế và đời sống kinh tế của đất nước. Các đồng chí Campuchia cho rằng tất cả điều này diễn ra dưới triều đại cầm quyền của Sihanouk. Nếu vậy, rõ ràng có thể hiểu lý do tại sao đến bây giờ sự kính trọng của nhân dân đối với ông ta vẫn là một sức mạnh rất lớn. Theo đánh giá của các đồng chí ấy chỉ có sự liên kết với Pol Pot và các kẻ thù khác của nhân dân Campuchia mới làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của ông ta. Tôi rất thú vị khi biết điều này, mặc dù thông tin này cần phải được kiểm tra thêm.

Tại Siem Reap, chúng tôi quyết định nghe báo cáo của tham mưu trưởng bộ chỉ huy. Trong phiên báo cáo rõ ràng ta thấy kể cả tham mưu trưởng, sư đoàn trưởng cũng không thể giải thích kẻ thù đang ở đâu, chúng đang làm gì, phải chiến đấu với chúng thế nào, kết quả của cuộc chiến đấu này ra sao, không có bất kỳ một bản đồ báo cáo rõ ràng nào và rất khó hiểu các phân đội của đơn vị này làm nhiệm vụ gì ở đây. Tôi đã phải cẩn thận giải thích cho các đồng chí ấy cần phải làm gì để chiến đấu có kết quả với quân polpot. Những khuyến nghị này cũng tương tự như những việc mà tôi phát biểu với Bộ trưởng Bộ Quốc phòng CHND Campuchia Bu Thoong và do đó không cần phải lặp lại ở đây. Điều duy nhất mà tôi dừng lại chi tiết là công tác lập kế hoạch cho việc trinh sát thường xuyên và các hoạt động tác chiến, nhấn mạnh nhiệm vụ thiết lập bản đồ báo cáo tác chiến và phân tích tình hình liên tục. Các đồng chí Campuchia và Việt Nam đồng ý với đề xuất và bảo đảm với tôi rằng họ sẽ làm theo khuyến cáo. Thật kỳ lạ là không ai trong các cố vấn quân sự của chúng tôi gặp họ và cho họ những khuyến nghị như vậy. Cố vấn quân sự cao cấp tướng V.Z.Kopytin cam chịu việc người ta không cho họ đi đâu. Sự việc đã và đang là như thế, nhưng cần phải kiên trì và phá vỡ thực tế này. Biện bạch cho V.Z.Kopytin tôi có thể nói rằng ở Campuchia ông ấy là người mới và cần một lần nữa cho ông tìm hiểu mọi việc.

Sau một bữa ăn trưa nhẹ chúng tôi đi thăm kỳ quan thứ 7 của thế giới – quần thể kiến trúc hùng vĩ Angko Vat và Bayon. Cả hai quần thể được xây dựng trong giai đoạn giữa thế kỷ X và XIV, khi nhà nước Khmer đang ở thời kỳ cực thịnh và xét theo sự phát triển của mình, nó là một trong năm quốc gia hùng mạnh nhất trên thế giới. Các quần thể kiến trúc được xây dựng tại Angkor Vat cuối thế kỷ XI - đầu thế kỷ XII, và Bayon trong thế kỷ XIII, nhưng tôi thích Angkor Vat hơn vì kiến trúc của nó có ý nghĩa hơn Bayon. Không phải ngẫu nhiên biểu tượng quốc gia của Campuchia luôn luôn là Angkor Vat. Angkor Vat làm người ta choáng ngợp bằng hoàng các yếu tố kiến trúc của quần thể, các không gian rộng rãi của nó, năm ngọn tháp tráng lệ, các điêu khắc lộng lẫy trên các bức tường bên ngoài và bên trong quần thể. Và địa điểm xây dựng của nó cũng được những người sáng tạo nó sắp đặt rất tài tình. Toàn quần thể được bao quanh chu vi bởi một con hào rộng ngập đầy nước. Đi vào khu vực bên trong quần thể chỉ có thể bằng cách băng qua cây cầu. Như Angko Vat, Bayon cũng được xây dựng mà không sử dụng vữa và kim loại. Các bức tường, tháp, trần nhà được giữ vững cẩn thận bởi các tấm phẳng vừa khít. Khe hở giữa các tấm bản này gần như là không có. Bayon cũng như Angkor Vat, nằm trong một khu vực riêng biệt, bao quanh là các kênh chứa nước và cửa ra vào khu vực chỉ có thể đi qua cầu, dọc theo lối vào đó ở hai phía bên phải và bên trái là các tượng bán thân của các chiến binh. Hiện có hơn năm mươi bức như vậy, nhưng không có bức tượng nào giống hệt nhau. Bayon nhìn từ bên ngoài rất hùng vĩ. Các bức tường dày đặc các bức điêu khắc hoàn chỉnh, mô tả chiến thắng của Campuchia trong các cuộc chiến tranh chống lại nhà nước Xiêm, được bảo quản tốt, mặc dù ở một số nơi dưới ảnh hưởng của mưa, nắng và gió đã bắt đầu để mất vẻ ban đầu của nó.
...........

[qtdc]

(tiếp)

Không ai chăm lo bảo quản các di tích này, chúng không chỉ thuộc về người Khmer, mà thuộc về tất cả nhân loại. Có lẽ bây giờ đã có thay đổi. Bạn sẽ phải bàng hoàng trước trí tuệ con người thiết kế ra đồ án quần thể này và thể hiện chúng thành hiện thực. Người ta nói với tôi rằng việc xây dựng các quần thể này sử dụng đến hàng chục ngàn người lao động, chủ yếu là nô lệ, những người này sau đó bị giết chết để họ không thể lặp lại việc tạo ra một cái gì tương tự ở những nơi khác. Có thể đồng ý với sự chính xác của lời khẳng định này. Campuchia trong thế kỷ XI-XIII là một quốc gia hùng mạnh, chiếm đoạt nhiều đất đai và chinh phục các dân tộc khác. Trên các bức điêu khắc của đền Bayon mô tả chiến thắng của vua Campuchia đối với vua Xiêm, và cho thấy sự di chuyển của một khối lớn tù nhân bị xiềng chung. Rõ ràng, họ là những người đã xây dựng Bayon. Trên lãnh thổ của Campuchia vẫn còn khoảng 400 lâu đài và 800 ngôi chùa, một nửa trong đó đã đổ nát. Đây là bằng chứng cho sự hưng thịnh của quốc gia Campuchia thời kỳ hoàng kim này. Khi bạn nhìn thấy các di tích, bạn sẽ không tin lời tuyên bố rằng người Khmer là dân tộc lạc hậu, kém phát triển v.v. Tôi tin vào điều ngược lại. Những di tích như thế chỉ có thể xây dựng nên bởi một dân tộc tài năng và yêu lao động. Vấn đề trên chúng ta sẽ trở lại sau.

Trên đường trở về thành phố chúng tôi nhìn thấy những chuồng cá sấu. Chúng có đến hàng trăm kích cỡ khác nhau. Người ta nuôi cá sấu để lấy da, mặt hàng được giá rất cao trên thị trường toàn thế giới. Có vẻ là loài thú này không hung ác như trong phim và trên truyền hình. Nhưng đó chỉ là cá sấu trong lồng, mà không phải ở sông và đầm lầy. Rõ ràng, ở đó, chúng thể hiện một cách khác hẳn. Ở đây, người chăm sóc cho chúng đi giữa bầy cá sâu và dùng một cái sào thép dồn chúng xuống nước. Thực tế, anh ta đến gần con cá sấu từ đằng đuôi chứ không tiếp cận phía đầu con vật. Phương pháp tiếp cận phía đầu cá sấu là nguy hiểm.

Trời đã tối và chúng tôi ngồi trên xe đi ăn tối dưới sự bảo vệ vẫn của những người lính ấy. Bữa ăn do bí thư tỉnh ủy mời. Một tiếng rưỡi sau, cảm ơn lãnh đạo tỉnh vì bữa ăn tối, rồi chúng tôi đi nghỉ. Ngày hôm sau lúc 7:00 giờ sáng – chúng tôi bay đi Battambang - tỉnh phía tây của Campuchia.

Đến Battambang chúng tôi bay chỉ 40 phút. Độ cao chuyến bay khoảng 3.000 mét, thời tiết nắng và chúng tôi quan sát được địa hình rất tốt. Trải khắp nơi là những cánh đồng lúa, nhưng không phải tất cả đều được canh tác. Cần phải nói rằng địa hình Campuchia, đặc biệt ở vùng trung tâm của đất nước là bằng phẳng và rất dễ dàng cho việc trồng lúa và các loại cây trồng khác, và với chế độ mưa dồi dào, đặc biệt trong mùa mưa, tạo điều kiện hoàn hảo cho những vụ mùa bội thu.

Lúc 7giờ 40 chúng tôi đã ở trên sân bay. Đường băng chỉ dài 1.250 mét, nhưng chiếc AN-26 của chúng tôi thế là hoàn toàn phù hợp. Hai máy bay trực thăng đã chờ sẵn chúng tôi ở sân đậu và chúng tôi bước ra khỏi AN-26, chuyển sang trực thăng và lấy hướng bay tới một sư đoàn QĐNDCM Campuchia. Chúng tôi bay trên những khu vực bị quân polpot chiếm đóng, và vì vậy phải lấy độ cao tương đối lớn. Chúng tôi đến nơi một cách an toàn. Chúng tôi lên kế hoạch ở thăm đơn vị này và nghe bộ tư lệnh sư đoàn báo cáo về tình hình trong khu vực trách nhiệm của họ.

Khi nghe báo cáo, bức tranh cũ lại lặp lại một lần nữa. Nói chuyện bằng ngôn ngữ quân sự là khó khăn. Trên các bản đồ nguyên thủy chỉ có một số lá cờ hiệu, đánh dấu vị trí của đơn vị và một số phân đội. Chúng tôi nghe báo cáo của chủ nhiệm trinh sát, nhưng báo cáo quá dài dòng, mà chẳng trả lời được câu hỏi công tác quân báo được lập kế hoạch thế nào, kẻ thù nào đang ở trong khu vực trách nhiệm của sư đoàn, chúng được vũ trang ra sao, chúng đang làm gì và dự định tiếp theo của chúng, ở đâu và khi nào đã có giao chiến với kẻ thù, kết quả thế nào, hoạt động của đối phương suy yếu đi hay đang mạnh lên, trong thành phần các đơn vị và phân đội của kẻ thù có trinh sát của ta hay không và ta đang làm gì để sử dụng được những chiến sỹ quân báo đó, ví như tổ chức liên lạc với các toán trinh sát và chiến sỹ quân báo đang ở bên trong lòng các đơn vị đối phương - tất cả những câu hỏi này không có câu trả lời cụ thể. Tình hình không tốt hơn khi nghe báo cáo của các chủ nhiệm trinh sát và các ban chỉ huy khác trong đơn vị.

Khi nghe báo cáo phải dừng lại ngắn hạn và cho những lời khuyên cần làm thế nào để khắc phục tình hình. Họ lắng nghe chăm chú và cẩn thận ghi chép lại. Vào lúc 18 giờ ở Phnom Penh chúng tôi phải gặp gỡ với thượng tướng Lê Đức Anh, vì vậy phải triệt để tiết kiệm thời gian.

Vào hồi 14 giờ chúng tôi bay trực thăng đến Trabang, và từ đó lên máy bay của mình đã chờ sẵn ở đó, bay trở về Phnom Penh. Tại Phnom Penh, các cố vấn quân sự của chúng tôi dưới quyền V.Z.Kopytin đã trình bản đồ báo cáo giải pháp đóng cửa biên giới nhà nước Campuchia với Thái Lan, và các tính toán cần thiết. Trên bản đồ cũng dự kiến việc tuần tra của các tàu quân sự Campuchia dọc theo biên giới trên biển với Thái Lan. Bản đồ và tính toán chuẩn bị khá tốt, và nó rất quan trọng cho việc báo cáo các đồng chí Việt Nam và Campuchia.

Cuộc gặp gỡ thượng tướng Lê Đức Anh diễn ra tại một biệt thự. Tham dự cuộc họp có cấp phó của ông thiếu tướng Hòa, chuyên gia quân sự cấp cao Việt Nam đại tá Mai Xuân Tần và các nhà lãnh đạo khác. Về phía chúng tôi có thiếu tướng V.Z.Kopytin, chủ nhiệm chính trị đại tá Smirnov và cố vấn cho Tổng tham mưu trưởng QĐNDCM Campuchia đại tá Novokhatsky. Sau khi trao đổi lời chào mừng, trong thời gian một giờ đồng hồ tôi nêu ra các vấn đề chính cần được giải quyết.

...........

[qtdc]

(tiếp)

Trước hết, tôi cố gắng phác thảo tình trạng cuộc đấu tranh chống băng đảng Pol Pot, thông tin về kết quả chuyến đi khảo sát vùng phía bắc và tây bắc của đất nước và các thiếu sót được phát hiện trong quá trình làm việc. Tôi dành sự quan tâm lớn cho sự cần thiết tiến hành công tác trinh sát thường xuyên, trinh sát chiến dịch và điệp viên, nhấn mạnh rằng thực tế nó không được lên kế hoạch và không được thực hiện, mặc dù có khả năng rất lớn.

Cái chính trong báo cáo là vấn đề cần phải đóng cửa biên giới quốc gia trên đất liền và biên giới trên biển với Thái Lan. Tôi báo cáo các đề xuất của mình về việc cần làm việc đó thế nào, báo cáo giải pháp trên bản đồ. Phần này của báo cáo chiếm mất khoảng 35 phút. Sau đó, báo cáo về sự cần thiết xây dựng cho từng tỉnh, huyện, thành phố các đơn vị cơ động để chống lại các băng nhóm quân polpot. Đối với các hoạt động chống lại các lực lượng lớn hơn của đối phương tôi đề xuất thành lập trong QĐNDCM Campuchia trung đoàn trực thăng hỗn hợp có lính đổ bộ được đào tạo và vũ trang tốt. Vấn đề đặt ra là phải tăng cường công tác tư tưởng trong nhân dân và tăng cường vai trò hoạt động của nó trong cuộc đấu tranh chống lại băng đảng Pol Pot, về sự cần thiết phải có mối liên hệ chặt chẽ giữa những người lính QĐNDCM Campuchia và QĐNDVN với người dân địa phương và không thể để xảy ra sự bất thường trong mối quan hệ giữa họ.

Trong phần kết thúc của báo cáo, tôi nhắc nhở các đồng chí Việt Nam và Campuchia rằng nghị định thư về việc phân chia chức năng giữa các cố vấn quân sự Việt Nam và các cố vấn quân sự Liên Xô đã ký kết, nhưng tình hình hầu như không thay đổi. Các chuyên gia quân sự Liên Xô và các cố vấn tiếp tục phải làm việc trong một thế cô lập nhất định dẫn đến sự tách rời họ với đời sống quân đội và hiểu biết nghèo nàn về tình hình. Không thể tiếp tục mãi như vậy. Chúng ta phải hiểu rằng đây không phải chỉ là vấn đề về các cố vấn mà trên thực tế đó là quan hệ giữa các quốc gia.

Tại đó tôi kết thúc báo cáo của mình sau khi cảm ơn các đồng chí vì đã chú ý lắng nghe.

Sau khi tạm nghỉ, tướng Lê Đức Anh phát biểu. Ông nói khách quan và chi tiết, đánh giá tình hình hiện nay ở CHND Campuchia, tập trung vào các vấn đề thảo luận, nêu bật tầm quan trọng của các vấn đề đó, và khó khăn trong việc giải quyết. Với đề nghị của tôi, ông nói thêm rằng để đóng cửa biên giới với Thái Lan phải sử dụng rộng rãi các công trình vật cản và đề nghị cần xây dựng các tuyến huyết mạch để nhanh chóng điều động lực lượng, phương tiện tới các khu vực có nguy cơ bị các băng đảng Pol Pot có thể phá vỡ, phải xây dựng được một hệ thống thông tin liên lạc để chỉ huy các đơn vị và các phân đội bảo vệ đường biên giới. Những đề nghị này rất hợp lý và chúng tôi đã đưa chúng vào trong kế hoạch soạn thảo bảo vệ biên giới nhà nước. Tất cả mọi thứ chỉ ra rằng tướng Hòa, người mà chúng tôi đã nói chuyện cùng trong chuyến bay từ Hà Nội đến TP Hồ Chí Minh về những vấn đề này, đã báo cáo chi tiết cho đồng chí Lê Đức Anh và các bạn Việt Nam đã tiếp thu nó rất chân thành.

Tại đây, cuộc họp kết thúc. Nhóm chúng tôi hài lòng với quá trình họp và kết quả của nó. Sau đó, họ mời chúng tôi cùng ăn tối. Tâm trạng của đồng chí Lê Đức Anh và các đồng chí của ông rất phấn chấn. Ông nói đùa rất nhiều, ăn uống rất ngon miệng và thết tất cả một món ăn tuyệt vời giống như món ragu Hungary, được nấu sôi ngay trên bàn. Hướng tối những người tham dự, ông nói về trường hợp với ông thú vị nhất, xảy ra tại Leningrad. "Các đồng chí thân mến có biết, khi tôi ở Leningrad, một lần tôi vận quân phục và đang đi với đồng chí phiên dịch trên đại lộ Nevsky, chúng tôi bắt kịp một phụ nữ trẻ tay dắt theo một cậu bé độ 3-4 tuổi. Đột nhiên cậu bé quay sang tôi và hỏi: "Bác là ai? Người Đức phải không ạ?". Thông qua phiên dịch tôi nói không, tôi không phải người Đức, mà là người Việt Nam". “Vậy, bác là Việt Nam!? Cháu có thể hôn bác không?". Nói rồi cậu giơ tay lên với hy vọng tôi sẽ bồng cậu lên và cậu sẽ thực hiện mong muốn của mình. Đương nhiên, tôi bế cậu bé lên, cậu choàng tay quanh cổ tôi và hôn tôi hai lần".

Khi Lê Đức Anh kể lại câu chuyện, đôi mắt của ông rớm lệ và tôi nghĩ rằng cậu bé đã hấp thụ trong tâm trí trẻ thơ và trái tim của mình tình yêu của nhân dân ta với người dân Việt Nam, đã làm được trong lĩnh vực tăng cường các tình cảm quốc tế, quan hệ hữu nghị anh em giữa các quốc gia của chúng ta nhiều hơn hàng trăm nhà tuyên truyền.

Bữa ăn tối đã phần nào bị kéo dài, nhưng tôi thấy hài lòng, mặc dù tôi còn phải chuẩn bị cho một cuộc họp với Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng CHND Campuchia Chăn Xi và Bộ trưởng Quốc phòng Bu Thoong. Nó đã được lên kế hoạch sau khi tôi trở về từ vùng tây-nam đất nước, tức là, sau một ngày, nhưng thời gian theo tính toán của tôi, ngoại trừ buổi tối ngày hôm nay, là không bố trí được. Sáng sớm chúng tôi phải bay đến khu vực cảng Ream.

...........

[qtdc]

(tiếp)

15 Tháng Mười Hai năm 1982 chúng tôi bay trực thăng tới Kampongsom, được xem là cửa ra biển của Campuchia với một chuyến bay tiếp tục đến cảng Ream, được lên kế hoạch ký hiệp định với phía Campuchia làm căn cứ cho các tàu hải quân nhỏ và xuồng phóng ngư lôi Liên Xô, nằm chếch tương đối xa về phía nam Kampongsom. Gió nổi ngẫu nhiên, và chúng tôi nhanh chóng thu nhỏ khoảng cách giữa Phnom Penh và cảng chính của đất nước. Như mọi khi, lúc bay tôi cẩn thận nghiên cứu địa hình, so sánh nó với bản đồ. Vùng này của đất nước ít người sinh sống. Hầu như không có đường giao thông ngoại trừ con đường mà chúng tôi đang bay dọc trên đầu nó. Và ở nhiều nơi nó cũng đã bị phá hủy. Núi thấp, rừng rậm và cây cối mọc xung quanh làm cho ta gần như không quan sát xa được tạo điều kiện tốt cho các hoạt động của các băng nhóm đối phương khác nhau. Không phải ngẫu nhiên mà khu vực này có sự hoạt động mạnh của quân polpot và các băng cướp. Thực tế đây là con đường này cung cấp vận chuyển hàng hóa các loại đi khắp quốc gia xuất phát từ cảng Kampongsom. Các mặt hàng này đến được thủ đô chỉ khi chúng được các xe bọc thép đi hộ tống, và đôi khi các xe tăng PT-76 hộ tống. Sau 45 phút chúng tôi đã hạ cánh ngay trong khu vực cảng. Thực ra hạ cánh như thế không an toàn do gió lớn, nhưng kinh nghiệm thành công phi hành đoàn trực thăng lão luyện của chúng tôi đã hạ cánh thành công tại vị trí đã chọn. Tại bến tàu chỉ có một con tàu đang dỡ hàng, nhưng các sà lan đắm, các tàu nhỏ rất nhiều. Đê chắn sóng ở một vài nơi đã bị phá hủy và cần khôi phục. Các kho hàng có chất lượng tốt ở trên bờ trống một nửa. Tòa nhà khách sạn cao tầng tuyệt đẹp cũng trống rỗng. Người ta nói rằng đó là khách sạn được trang bị nội thất đầy đủ và khá tốt, nhưng không có ai sử dụng. Có một tuyến đường sắt dẫn tới cảng cùng một hệ thống nhánh đường sắt phát triển trong khu vực cảng. Nhưng nó không hoạt động.

Chúng tôi không ở lại đây lâu mà bay tiếp tới khu vực cảng Ream. Đây là mục đích chính trong nhiệm vụ của chúng tôi. Chúng tôi bay dọc theo bờ biển, bị chia cắt bởi nhiều vịnh đẹp, có thảm thực vật nhiệt đới phong phú, những hòn đảo ngập tràn trong cảnh quan cây xanh tươi tốt. Theo phần nhô lên khỏi mặt nước của các sà lan và tàu thuyền các loại bị đắm có thể xác định rằng độ sâu của vịnh không quá 4-6 mét.

Tôi nghĩ rằng sẽ là tuyệt vời nếu xây dựng trên bờ Vịnh và vô số các hòn đảo ở đây các nhà điều dưỡng, nơi hàng triệu con người có thể nghỉ ngơi thư giãn, tăng cường sức khỏe trong ánh mặt trời và bơi lội trong các lớp sóng trong xanh, ấm áp và êm đềm. Nhưng điều này còn ở thì tương lai, còn bây giờ chúng ta phải giải quyết các vấn đề khác.

Chúng tôi hạ cánh trên bờ vịnh và ngay lập tức được bao quanh bởi các chiến sĩ tiểu đoàn quân đội Việt Nam có nhiệm vụ bảo vệ vịnh này chống tấn công đổ bộ. Ngay sau đó viên chỉ huy tiểu đoàn trình diện. Rõ ràng là họ sống ở đây khá tốt - bơi, bắt cá, nấu ăn, và lo toan công việc. Không thấy có bốt gác nào. Trong lòng vịnh xinh xắn có bãi biển rất đẹp này chỉ có một bến tàu dài 150 mét và chiều dài bộ phận làm việc là 120 mét. Đó là tất cả các công trình cầu tàu bến cảng. Đã từng có một trạm phát điện diesel 5 máy, xưởng cơ khí, các công trình nhà ở nhưng chúng đã bị bỏ hoang đổ nát và cần phải khôi phục. Hệ thống cấp nước cũng bị phá hủy và phải phục hồi. Tôi thực sự rất muốn tắm biển nhưng không có thời gian. Chúng tôi vẫn còn phải kiểm tra thung lũng phía bắc của cảng Ream, nơi có một sân bay. Chúng tôi quyết định bay trực thăng ở độ cao thấp dọc theo ranh giới thung lũng, bao quanh bởi các ngọn núi nhỏ, và xem xét tình trạng sân bay. Trong quá trình bay, chúng tôi thay đổi kế hoạch và sau khi kiểm tra chung toàn bộ thung lũng đã cho trực thăng hạ cánh xuống sân bay. Đường băng được xây dựng bằng bê tông nhựa đường bị phá vỡ ở nhiều nơi và cần phải khôi phục lại nó và lập lại trật tự. Việc sửa chữa cần ít tiền và không tốn quá nhiều thời gian. Đường băng dài 1.100 m và có thể tiếp nhận các loại máy bay AN-2, AN-26 và máy bay trực thăng. Trước đây, nó được thiết kế cho thủy phi cơ, mặc dù tôi không nhìn thấy bất cứ chiếc nào thuộc loại máy bay này tại Campuchia. Có lẽ quân polpot đã đưa chúng sang hết Thái Lan. Sau khi xem xét tất cả tôi kết luận rằng cảng Ream, sau khi phục hồi lại, có thể phục vụ với tư cách một căn cứ tuyệt vời cho các tàu tên lửa nhỏ và các xuồng cao tốc phóng ngư lôi.

Chia tay với người tiểu đoàn trưởng, chúng tôi cất cánh bay về Phnom Penh. Đến Phnom Penh bay mất 85 phút. Thực tế là gió mạnh đã nổi lên cản trở và chúng tôi bay khá chậm.

......

[qtdc]

(tiếp)

Tuyến bay chếch về phía nam đường Kampongsom, Phnom Penh và các cảnh quan khá khác nhau. Ta có thể nhìn thấy rất nhiều ruộng lúa, vườn cây ăn trái, nhưng hầu như không có người. Nó giống như một không gian không sự sống. Chúng tôi tới Phnom Penh lúc 13 giờ, và lập tức đi ăn trưa với Bộ trưởng Bộ Quốc phòng CHND Campuchia Bu Thoong. Tham dự bữa ăn trưa có thượng tướng Lê Đức Anh, tướng Hòa và đại tá Mai Xuân Tần. Trước khi ăn tối, tôi thông báo cho Bu Thoong những việc đã làm và chúng ta sẽ làm trong tương lai gần. Ông cảm ơn tôi về thông tin và mong muốn tiếp tục có nhiều thành công hơn nữa. Bữa ăn tối diễn ra bình thường như mọi khi.

Đến 16 giờ tôi đi gặp Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Chăn Xi. Khi chúng tôi đi xe đến tòa nhà Hội đồng Bộ trưởng, các đồng chí Campuchia đã chờ đợi chúng tôi tại cổng vào. Chúng tôi lên tầng hai, từ đó người ta dẫn chúng tôi vào phòng tiếp khách. Chăn Xi và đồng chí cấp phó của ông đã có mặt. Ông mời tôi ngồi xuống bên cạnh. Sau đó ông bày tỏ sự vui mừng vì đã có cơ hội gặp tôi. Đến lượt mình, sau khi giới thiệu ngắn gọn, tôi cảm ơn ông đã cho tôi cơ hội gặp ông và bày tỏ ý kiến của mình về tiến trình xây dựng quân đội cách mạng nhân dân Campuchia. Hỗ trợ việc xây dựng quân đội quốc gia Campuchia, cũng như Lào và CHXHCN Việt Nam là nhiệm vụ tư vấn của chúng tôi. Biên chế tổ chức và cấu trúc của quân đội quốc gia các nước này được xây dựng với sự tham gia tích cực của các cố vấn và các chuyên gia Liên Xô. Trên cơ sở đó mà chính phủ Liên Xô cung cấp cho các quốc gia này các loại vũ khí, trang thiết bị kỹ thuật, đạn dược và tất cả các nhu cầu thiết yếu để cho bộ đội hoạt động. Đến thời điểm có cuộc họp này của chúng tôi, kế hoạch thực hiện đối với QĐNDCM Campuchia đã ít nhiều đạt kết quả, nhưng các cơ quan và đơn vị cần phải có máy móc kỹ thuật, ô tô, đặc biệt là xe tải. Họ đã bắt tay thực hiện kế hoạch, nhưng phần nhiều đưa vào sử dụng cho nhu cầu dân sự. Về vấn đề này, tôi đã yêu cầu đồng chí Chan Xi hãy gửi các xe máy kỹ thuật công binh và ô tô cho quân đội sao cho phù hợp với kế hoạch xây dựng QĐND Campuchia, đặc biệt là phục vụ cho công tác đóng cửa biên giới với Thái Lan sẽ đòi hỏi việc xây dựng các công trình chướng ngại vật nhân tạo và xây dựng các tuyến hành lang cơ động mà không có xe máy kỹ thuật công binh thì sẽ rất khó khăn trong thực hiện. Nhân dịp này, tôi đã báo cáo chi tiết đồng chí Chan Xi kế hoạch đóng cửa biên giới nhà nước với Thái Lan được chúng tôi soạn thảo và phát triển cùng với các đồng chí Campuchia và Việt Nam, mà sẽ tạo rất nhiều thuận lợi cho cuộc đấu tranh chống lại quân Pol Pot và các băng nhóm thù địch khác. Chan Xi nhận xét tốt đẹp về kế hoạch của chúng tôi, và mong muốn sẽ có nhiều thành công quân sự sau khi thực hiện kế hoạch đó.

Chúng tôi được phục vụ cà phê, và sau đó bày tỏ lòng biết ơn của mình đối với sự đón tiếp chân tình ấm áp và cơ hội bày tỏ mối quan tâm của chúng tôi về các vấn đề nhất định và tiến trình xây dựng QĐND Campuchia chống lại bè đảng Pol Pot. Đồng chí Chan Si cảm ơn tôi vì cuộc trò chuyện thẳng thắn thể hiện sự quan tâm đến vấn đề xây dựng QĐND Campuchia, ông nói rằng mình luôn sẵn sàng gặp gỡ tôi.

Hồi 16 giờ chúng tôi phải bay về thành phố Hồ Chí Minh.
Trong chuyến bay tới TP Hồ Chí Minh tôi suy nghĩ về việc tổng kết chuyến thăm Cộng hòa Nhân dân Campuchia. Sau khi phân tích tất cả các sự kiện, các cuộc họp, tôi đi đến kết luận rằng, chuyến thăm rất hữu ích. Trước hết, tôi có thể nhìn thấy tận mắt mình thực tế sống động và khẳng định sự cần thiết của các biện pháp chúng tôi đã đề nghị các bên Việt Nam và Campuchia trong cuộc đấu tranh quét sạch các băng nhóm Pol Pot rác rưởi ra khỏi đất nước này. Một kết quả quan trọng nữa là chúng tôi đã mở cho tướng V.Z.Kopytin con đường hợp tác chặt chẽ hơn với các đồng chí Việt Nam và Campuchia. Vấn đề không kém quan trọng nữa là đã củng cố thêm trên thực tế sự hiểu biết lẫn nhau giữa Bộ trưởng Bộ Quốc phòng CHND Campuchia và Tư lệnh các Lực lượng vũ trang QĐND Việt Nam tại Campuchia, thượng tướng Lê Đức Anh. Thật đáng tiếc vì khi giải quyết việc sắp xếp chuyến bay tới Campuchia chúng tôi đã mất đến hai ngày để thỏa thuận vấn đề, còn kéo dài chuyến viếng thăm lại không thể bởi chuyến bay sắp tới về Moskva đã được ấn định.

........

[qtdc]

(tiếp)

Tại sân bay Tân Sơn Nhất đại diện của Quân khu 9 chờ đón chúng tôi. Vị tư lệnh lúc đó đang ở Hà Nội họp, và do đó đón chúng tôi là đồng chí Tham mưu trưởng Quân khu 9. Từ sân bay chúng tôi đi xe đến khách sạn. Đây là dinh thự của một cựu đại tá quân đội Trung Quốc - một sĩ quan tình báo. Sau khi xem xét ngôi nhà, tôi đi đến kết luận rằng ông ta sống ở đây không tồi. Chúng tôi có thời gian rảnh và người ta mời chúng tôi đi tham quan thành phố Hồ Chí Minh. Điều này trùng hợp với mong muốn của chúng tôi. Tham gia chuyến đi tham quan thành phố có bốn người - bản thân tôi, sỹ quan trợ lý của tôi, con gái đồng chí tư lệnh quân khu 9 làm nhiệm vụ nữ phiên dịch tên Mai và trưởng phòng quan hệ đối ngoại. Thành phố gây những ấn tượng tốt cho tôi - đường phố rộng, các khối nhà cao tầng, khách sạn, nhà hàng và chan hòa ánh nắng. Một ấn tượng rất tốt nữa là bến cảng. Đến giữa cuộc dạo chơi của chúng tôi quanh thành phố thì mặt trời bắt đầu lặn, thành phố và cảng được thắp sáng ánh đèn. Thành phố Hồ Chí Minh không giống như Hà Nội. Cuộc sống của nó có chất phương Tây, du nhập vào từ bên ngoài. Thành phố có rất nhiều xe ô tô, xe máy, người đi xe đạp ít hơn nhiều, ngay cả hành vi của người đi bộ cũng khác hẳn Hà Nội và các thành phố khác của Việt Nam. Đồng hồ đã chỉ sau 20 giờ và các cửa hiệu nhà nước đã đóng cửa. Chúng tôi đi vào một trong các cửa hàng tư nhân và để họ không cảm thấy khó chịu vì mình, quyết định mua cho họ 100 đồng một quyển lịch đẹp in hình các cô gái đẹp Việt Nam.

Sau khi đi vòng quanh thành phố chúng tôi trở lại khách sạn, ăn tối và đi ngủ, nhưng muỗi không cho chúng tôi ngủ, và ý nghĩ của tôi đang ở Moskva.

Vào buổi sáng sau một bữa sáng nhẹ, chúng tôi đi xe đến sân bay, nhưng ngay lập tức chuyến bay về Hà Nội đã không thành, không giải quyết được. Chỉ một giờ sau mới sắp xếp xong, và chúng tôi bay đi. Đến bữa cơm trưa chúng tôi đã có mặt ở Hà Nội. Ngày mai là chuyến bay về Moskva.

Máy bay sang Moskva dự kiến cất cánh vào buổi chiều và vẫn còn nhiều thời gian để xem xét các tài liệu theo trình tự chuẩn bị cho cuộc họp với Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nguyên soái Liên Xô D.F. Ustinov. Một số tài liệu tôi muốn đem theo mình, nhưng như thế sẽ vi phạm nguyên tắc bí mật mà tôi không bao giờ cho phép. Có thể điều đó là tốt, bởi vì những trường hợp này luôn luôn là cơ hội luyện tập cho bộ nhớ lưu giữ nhiều dữ liệu và con số khác nhau. Mới có 13 giờ, chúng tôi đã đi xe đến sân bay. Chúng tôi lái xe rất chậm, vì cây cầu bắc qua sông Hồng đầy ô tô, và đang có một pha ách tắc giao thông. Tuy nhiên, chúng tôi đến sân bay đúng giờ, nhưng các chuyến bay bị trì hoãn một chút do chuyến lưu trú tại Hà Nội của Tổng bí thư Đảng NDCM Campuchia Heng Somrin. Ông phải bay cùng chiếc máy bay này với đoàn đại biểu sang dự lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Liên bang Xô Viết. Tôi hiểu ra rằng tôi sẽ bay tới Moskva cùng với đoàn Campuchia. Đoàn đại biểu Campuchia lên máy bay sau đó, sau khi một vài người vào trong cabin hạng nhất, rồi họ đã ổn định chỗ ngồi xong. Với việc đồng chí Heng Somrin và các thành viên của đoàn đại biểu có mặt trong cabin, tôi đi lên chào đón họ. Đoàn gồm có cả Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Campuchia Bu Thoong. Chuyến bay diễn ra vào ban đêm và các đồng chí Campuchia lặng lẽ nghỉ ngơi. Chúng tôi bay tới Moskva lúc 5 giờ sáng. Tôi được các đồng chí của Tổng cục 10 ra đón. Thời tiết rất tệ - sương mù, giá lạnh và ẩm ướt, đường đóng băng. 6 giờ sang tôi đã đến nhà. Không có thời gian nằm xuống nghỉ ngơi. Hôm nay tôi sẽ phải đi khám lại ở phòng khám nha khoa. Một lần nữa, tôi lại đau răng và rất khó chịu. May mà phòng khám có các bác sĩ đã quen thuộc, họ ngay lập tức bắt tay vào việc. Buổi sáng Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng, đô đốc Svet Turunov Savitch cho biết Bộ trưởng Quốc phòng sẽ tiếp tôi lúc 14 giờ. Điều này rất tốt. Tốt hơn nữa là khi bạn gặp các thủ trưởng ngay lập tức sau khi xuống máy bay và không phải lo lắng một vài ngày chờ đợi sự kiện này.

.......

[qtdc]

(tiếp)

Tôi không quá lo lắng về cuộc gặp tới đây và việc báo cáo với ông về tình hình tại Việt Nam, Lào và Campuchia các vấn đề trên phạm vi lớn. Trước khi có cuộc gặp này, tôi đã nhiều lần phải báo cáo ông khi làm tư lệnh cụm quân phương Nam, và khi giữ cương vị phó tổng tư lệnh bộ đội vùng Viễn Đông. Về Dmitri Fedorovitch Ustinov vào thời gian này tôi đã có niềm tin vững chắc với ông với tư cách một con người của quốc gia, có trí tuệ lớn, dâng hiến toàn bộ cuộc sống cho những lợi ích của nhân dân, cho việc việc tăng cường sức mạnh kinh tế và quân sự của nhà nước chúng ta. Không phải ngẫu nhiên mà trong cuộc chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại, ông được giao trọng trách Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Quốc phòng Liên Xô và dù đang ở độ tuổi trẻ, đã hoạt động thành công trên cương vị của mình. Ông đã có đóng góp to lớn vào thắng lợi của nhân dân ta trong cuộc chiến chống chủ nghĩa phát xít. Trở thành Bộ trưởng Quốc phòng ông vẫn tiếp tục cống hiến tất cả mọi sức lực và tài năng phi thường của mình cho nền quốc phòng quốc gia của chúng ta và tình hữu nghị giữa các nước xã hội chủ nghĩa. Không giống như một số nhà lãnh đạo khác, ông là một con người khiêm tốn, ân cần và chu đáo Đặc biệt phẩm chất xuất sắc trong tính cách của ông trong quan hệ với mọi người là khả năng lắng nghe họ. Ông có thể nghe đến 30, 40, 50 phút hoặc nhiều hơn, mà không làm gián đoạn người báo cáo hay bất cứ ai đang báo cáo ông những dữ liệu về một vấn đề bất kỳ nào. Không. Trong suốt cuộc đời của mình tôi đã có nhiều lần báo cáo các thủ trưởng lớn, nhưng một người đàn ông chăm chú và kiên nhẫn như vậy tôi mới biết lần đầu tiên. Trong thời đại "trước perestroika" của chúng ta, hay đúng hơn là trong sự sụp đổ của nhà nước của chúng tôi do lỗi của những kẻ phản bội nhân dân, bạn đôi khi có thể nghe nói về Dmitri Fedorovitch Ustinov và một điều gì đó làm mất uy tín tên tuổi ông. Nhưng đó là những người chưa bao giờ tiếp xúc gần gũi với con người này không phải là người biết ông vào thời điểm đó, nhưng coi tất cả những gì người ta bịa đặt gièm pha ông ấy như là sự thật.

Dự kiến trong cuộc họp, tôi sẽ báo cáo ông tình hình quân sự-chính trị tại CHXHCNVN, CHND Campuchia và CHDCND Lào và toàn khu vực, tiến trình xây dựng các quân đội nhân dân Việt Nam, Lào và Campuchia, về việc thực hiện kế hoạch cung cấp của Liên Xô để xây dựng các đội quân quốc gia này các loại vũ khí, đạn dược và trang bị kỹ thuật, sự cần thiết phải xây dựng các căn cứ kỹ thuật, mà thiếu chúng sẽ không thể đạt được trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao của các đơn vị QĐNDVN, QĐNDCM Campuchia và QĐND Lào, tình trạng phòng thủ trên các hướng chiến lược phía Bắc, về những việc đã làm để củng cố và cải thiện tình hình đó, về tình hình chống băng nhóm Pol Pot tại Campuchia, quân phỉ Lào và sự cần thiết phải đóng cửa biên giới với Thái Lan.

Trước khi bắt đầu báo cáo về tất cả những vấn đề này tôi đã đến gặp đô đốc Turunov Svet Savitch. Chúng tôi trao đổi về một số vấn đề, nhất trí về một cuộc gặp gỡ cá nhân. Đã hết giờ và tôi đến nơi tiếp khách. Vào hồi 14 giờ tôi bước vào văn phòng Bộ trưởng Quốc phòng, ông đứng lên từ sau bàn làm việc, như ông thường làm, bước đến tiếp tôi. Tôi báo cáo mình đã có mặt còn ông nói, "Cậu có vẻ trẻ ra đấy, Fedot Filippovich" rồi chỉ cho tôi chỗ ngồi. "Các bạn bè của chúng ta, thưa đồng chí Bộ trưởng quốc phòng, không cho chúng ta già, và công việc cũng không cho phép". "Rất tốt. Hãy báo cáo những gì cậu thấy là quan trọng”. Sau khi được phép, tôi bắt đầu đặt ra các vấn đề. Dmitri hút thuốc và biết rằng tôi đã hút thuốc được và ông mời tôi một điếu thuốc "Marlboro". Ông không biết được rằng tôi đã bỏ thuốc sau khi mổ. Tôi cố gắng từ chối với lý do hút thuốc khi có mặt Bộ trưởng Quốc phòng là không phù hợp, và không chấp nhận được, nhưng ông vẫn chìa cho tôi bót thuốc lá mở rộng, mà tôi nhón lấy một điếu để không làm ông giận. Tiếp theo lời mời hút thuốc, ông chìa chiếc quẹt bật châm thuốc cho tôi hút. Tôi kéo vài hơi, nhưng rồi cuốn hút bởi chính báo cáo của mình, quên cả hút tiếp, và Dmitri Fedorovitch cũng không nhấn mạnh việc đó nữa. Bản báo cáo về tất cả các vấn đề đã định, hóa ra xét theo sự chăm chú lắng nghe của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. là khá thú vị. Trong thời hạn 45 phút báo cáo chỉ hai lần ông hỏi: "Fedot Filipovitch, thực sự như vậy à?", và tôi đã trả lời ông rằng "Chính là như vậy, thưa đồng chí Bộ trưởng quốc phòng", và đồng thời nhìn thẳng vào mắt ông. Khi báo cáo, tôi biết rằng Bộ trưởng Quốc phòng có nhiều kênh mà qua đó có thể xác minh sự thật. Nhưng sự việc không phải ở khả năng của Bộ trưởng Quốc phòng, mà là danh dự, nhân phẩm. Chúa luôn cứu tôi tránh khỏi các yếu tố phiêu lưu và tôi không bao giờ cho phép điều đó trong toàn bộ đời phục vụ quân ngũ của mình.

Sau báo cáo, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng tỏ ra quan tâm việc tôi xử lý thế nào để phát triển mối quan hệ với các nhà lãnh đạo chính phủ và quân đội của CHXHCNVN, CHND Campuchia và CHND Lào. Tôi trả lời rằng mối quan hệ rất tốt, tôi không cảm thấy có vấn đề khó khăn gì, luôn luôn có cơ hội, nếu cần thiết, để gặp gỡ và trình bày các đề nghị hoặc phát biểu quan điểm của mình. Lãnh đạo Đảng, chính quyền và quân đội các nước bạn đánh giá cao sự hỗ trợ của chúng ta trên tất cả các vấn đề xây dựng nhà nước, đảng và quân đội và luôn luôn cảm ơn các nhà lãnh đạo chúng ta vì sự hỗ trợ kinh tế vô tư và sự giúp đỡ trong công tác xây dựng lực lượng vũ trang.

"Thế còn cô ấy và cháu gái bé bỏng của cậu thế nào?". "Cảm ơn đồng chí rất nhiều. Họ vẫn ổn cả thưa đồng chí". "Hãy chuyển cho vợ và cháu gái cậu lời chúc sức khỏe và thịnh vượng chân tình nhất của tôi". "Cảm ơn, đồng chí Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Vợ và cháu nhỏ của tôi sẽ rất xúc động bởi sự quan tâm của đồng chí". Dmitri Fedorovitch biết rằng vợ của con trai tôi đã qua đời, để lại hai cô gái nhỏ mà chúng tôi đã chăm sóc nuôi dưỡng.

"Khi quay lại Hà Nội, cho tôi gửi lời chào khi cậu gặp Bộ trưởng Quốc phòng Văn Tiến Dũng, và khi cậu tới Campuchia và Lào - hãy chuyển lời chào của tôi đến các đồng chí Bu Thoong và đồng chí Khamtay Sifandon". "Rất cám ơn đồng chí vì đã trao cho tôi một sứ mệnh đẹp đẽ. Nhất định tôi sẽ chuyển, thưa đồng chí Bộ trưởng".
 
"Chuyển lời chào của tôi đến toàn thể tập thể các cố vấn và chuyên gia của chúng ta. Tôi chúc họ sức khỏe và thành công trong công việc của họ".

Tại đây cuộc gặp kết thúc. Bộ trưởng Quốc phòng đứng dậy từ sau chiếc bàn làm việc của mình và đưa tay ra bắt tay tôi tạm biệt.
.......