...một đợt sát hạch mới trọng đại hơn, kỳ thi “Trung học đệ nhất cấp”… Cuối cùng thì hỏng bét, quyển vở chuẩn bị sang trang nhưng lại gặp phải tờ giấy "hẩm"...
... Vậy là sau 5 năm học cuối cùng là con số không to tướng đang ở phía trước. Tiếp tục hoặc dừng lại phụ thuộc vào sự nổ lực của chính mình. "Tuổi nhỏ làm việc nhỏ" phải vượt lên chính mình để theo kịp bạn bè, nhưng xấu hổ quá đi thôi. Tôi đã bảo rồi mà, rong chơi cho lắm vào bi giờ bị tụt hậu thật đáng mặt Ba chỏm. Đây là lần đau đầu tiên trong đời nhớ mãi!
Còn nhớ ngày bước vào phòng thi áp lực của thần hồn lấn át hết thần tính, Ba chỏm chỉ còn biết cầu mong thần may mắn sẽ mĩm cười cho những sĩ tử nhiều thú rong chơi “bắt bướm” ngoài vườn. Thây kệ việc học là của ngày mai hôm nay cứ vậy cái đã. Buổi sáng thi môn khoa học thường thức thì an tâm rồi, con chữ đã nằm tất cả trong bộ nhớ chỉ chờ phát đề sau đó đọc lướt qua một vòng thì “ký ức” sẽ hiện về đấy thôi chẳng bận tâm nao núng.
Buổi thi sáng… mọi việc cũng trơn tru qua mau, tiếng trống báo hiệu hết giờ đã điểm và bài cũng đã nộp xong, lòng nhẹ nhàng ra về. Như vậy phân nữa thử thách trong ngày coi như quẳng gánh lo được rồi. Hi hi !
Hòa theo dòng người chen chúc lối ra ở cổng chính, Ba chỏm thả bộ từ trung tâm huyện lỵ nơi có ngôi trường Trung học Diên Khánh dành chỗ cho sĩ tử đợt này. Phía đối diện là mái trường dấu yêu Ba chỏm gắn bó trong mấy năm qua. Tạm biệt ngôi trường “mi nhon” cấp tiểu học, Ba chỏm chuẩn bị trở thành người lớn rồi đấy nhé mày có biết không hởi “ Cộng đồng Khánh Hòa”. Vừa thả bộ vừa suy nghĩ miên man trong tiếng cười vui rộn rã của mọi người. Mấy đứa có cha mẹ đến đón trông mặt hớn hở hẳn ra. Còn Chỏm tôi thong dong một mình bước đều trên con đường quen thuộc ngày nào, tôi đi lại lắm lần. Ủa, mà sao hồi đó Cha Mẹ mình sao chẳng quan tâm đến chuyện đưa đón Ba chỏm những dịp hệ trọng thế này nhỉ. Thú thật tôi cũng chẳng còn nhớ vì sao nữa, có lẽ bách bộ khoảng cây số cũng không đến nỗi nào, chỏm tự an ủi lòng mình. Phải chăng Ba thì hàng ngày tới xưởng, mẹ phải oằn đôi quang gánh ra chợ sớm nên Chỏm phải lầm lủi một mình "tự lực cánh sinh". Ba chỏm này lan man quá, cái quan trọng là môn toán cho buổi chiều liệu có kham nổi không !? Nhưng nói về toán thì “chết tui rùi” môn học này thằng tui còn lơ mơ lắm. Có phải bởi do vậy mà mãi về sau này tôi chưa bao giờ thích thú bất cứ loại hình kinh doanh nào cả. Hai chữ kinh tế với tôi cũng rất mơ hồ, không thích dính liếu tới việc hạch toán bán buôn chút nào. Mà nếu như vậy để sống được không phải nhờ đến “kê tính” thì sống bằng cái gì đây nhỉ... Cứ mặc kệ “ngày mai trời lại sáng” lúc ấy Chỏm chưa nhiều nghĩ đến tương lai, mà cũng đâu có ai nhắc nhỡ tương lai là gì để mà còn biết. Hết đệ tứ vào lính cũng đeo được cái lon trung sỹ, rồi tú tài 1 cũng ve vẩy được chiếc alpha nơi cổ áo cũng không xoàng. Nhỏ không học lớn làm đại úy cơ mà... Cũng phải thôi, hồn nhiên tuổi thơ thái quá như tôi thì ắt sẽ có ngày không vui.
Những năm tháng ấy tôi vẫn biết nếu chăm chỉ làm con mọt sách thì khi vào lớp đỡ phải tim đập chân run, mặt xanh như tàu lá chuối khi trả bài…vậy mà những lúc tụi nó miệt mài cấm đầu vào đống sách vở còn thằng tôi lại ung dung thả mồi bắt bóng vô hình. Có ai biết trước là sẽ học tài thi phận đâu nhỉ. Mấy thằng bạn cùng lớp học giỏi nhất nhì nhiều năm liền cũng rụng như sung đấy thôi, "tầm cỡ" như mình là cái thá gì mà phải lo toan cho nặng cái đầu. Tự trấn an lòng mình vậy.
Buổi thi chiều… hồi trống báo hiệu vừa dứt thí sinh xếp hàng lần lượt vào phòng ngồi đúng số báo danh buổi sáng. Cũng may có thằng bạn cùng lớp tên Nguyễn Công Khương "cây" toán có hạng của lớp 5E ngồi cạnh cũng thấy ấm lòng “chiến sĩ”. Trong cái may được ngồi gần kề thằng bạn lại có cái rủi cũng không nhỏ; rủi là bởi ông giám thị chiều nay có khuôn mặt sắc lạnh như tiền, nhìn khó đăm đăm thì đố mà thằng nào mà dám cựa quậy thì sẽ biết tay ông. Đề bài phát ra hơn nữa giờ “chấm mút” cũng được mấy câu lý thuyết, đúng sai thì để tính sau. Còn bài toán giải Ba chỏm nhìn như đám rừng chỉ còn biết ngồi đó cắn bút “làm thơ”, chờ đợi thằng bạn vắt óc xong xin nó trợ giúp chứ còn biết sao. Nhưng khốn nạn thật, huých cùi chỏ hai ba lần mà chẳng thấy nó nhúc nhích “hồi âm tri kỷ” cứ cấm đầu ghi ghi chép chép thấy mà phát thèm. Đến lúc phải quyết định lên tiếng xem sao thì bị nó giùng giằng, có lẽ lúc khẩn cấp tôi quên cả giám thị đang dõi theo nhất cử nhất động của mình. Bỗng giám thị lên tiếng làm tôi giật mình nhìn lên, với một chất giọng đanh thép: “số báo danh…..mang bài lên đây”, như sét đánh mang tai tôi rụt rè đứng dậy nhấc từng bước chân nặng nề, xấu hổ đến bàn giám thị chờ đợi... Những tưởng để nhắc nhỡ, khiển trách hoặc cảnh cáo lần một rồi cho qua. Nhưng hỡi ôi mang lên thì có, lúc xuống ngồi lại tay không. Bị tịch thu bài “trắng trợn” giữa ban ngày thế này thì còn "làm ăn" được gì nữa nào. Kiểu này thì rớt là cái chắc, hết đường hy vọng, cánh cửa vào trung học bị đóng sầm lại, không gì cứu vãn nổi.
Thú thật thời ấy thi cử cứ căng như dây đàn không như bây giờ, giám thị giả bộ mắt không nhìn thấy, tai như điếc, miệng như câm để con em “kiếm chút cháo”. Ai nỡ “đoạn tuyệt” như ông Nguyễn Văn Thiện Hữu(giám thị) dang tay thẳng cánh với Ba chỏm thì hết đường sống rồi…Xét cho cùng “hèn” thì yếu mà “thiếu” điểm thì rớt vậy thôi, có ân hận cũng đã muộn màng. Đàng này bị “truất quyền” thi cử thì đáng mặt nào. Tôi còn nhớ rất rõ thời khắc ấy xấu hổ cứ đeo bám, nhục nhã lắm. Bây giờ thì chấp nhận làm cái mõm trâu “nhai lại” lần nữa đi Chỏm ơi. Đây là bài học đầu đời đáng nhớ không bao giờ tái diễn ở lớp con cháu sau này.
Nhưng chao ơi, 1 năm thì quá dài cho kẻ yếu hèn và cũng hổ thẹn lắm lắm, ráng mà vực dậy cho mùa thi năm sau vậy nhá !…Mới hơn 10 tuổi, còn nhỏ quá chẳng lẽ ra trường sớm biết làm gì, có mà làm “nhà báo”...
Ngày công bố điểm trúng tuyển cũng đến, cha mẹ, anh chị em, chú bác háo hức đến tận sân trường nghe đọc kết quả trúng tuyển cho con em mình. Chuyện thi cử tệ hại tôi giấu nhẹm chẳng cho ai biết cả nên cũng chẳng tha thiết đi xem kết quả nữa. Ngồi nhà chờ rớt là cái chắc. Ông chú ruột cũng tỏ ra quan tâm thằng cháu đích tôn tức tốc đến trường...khi nghe đọc kết quả trên loa phóng thanh có tên Khương thì mừng huýnh lên tưởng là thằng cháu đậu rồi, nhưng khi nghe đọc lại lần nữa rốt cuộc bị chưng hửng trống không vì đó là Nguyễn Công Khương...thằng bạn .
Những ngày này tôi không được vui lắm nhưng cũng không buồn nhiều vì sự kém cõi được biết trước. Thôi hẹn năm sau ta làm lại “cuộc chơi”…Hoa phượng sân trường cũng bắt đầu nở rộ, tiếng ve sầu râm ran báo hiệu cho Ba Chỏm lại một mùa hè năng động, đầy buồn...nhưng cụt hứng mất rồi, đâu dám ngẫng mặt nhìn lên mà rong chơi đây đó…
Đùng một cái có thông tin của Ty Giáo Dục Khánh Hòa thông báo sẽ tuyển sinh đầu vào cho hai lớp trung học đầu cấp của một ngôi trường mới được Tỉnh hạt đầu tư xây dựng. Ngôi trường mới “toanh” có tên Trung Học tỉnh hạt Trịnh Phong, tên của một vị tướng quân trấn thủ thành Diên Khánh. Hiện nay miếu thờ ông vẫn ngự trị ngay tại gốc dầu đôi di tích lịch sử cổ xưa của Huyện Diên Khánh quê Ba chỏm đấy. Ai có dịp đi vào cửa ngõ thành phố Nha Trang một lần sẽ đập vào mắt ngay thôi, nó cứ sừng sửng giữa thanh thiên bạch nhật không thể bỏ qua.
Một tin vui khôn tả cho những sĩ tử thiếu may mắn vừa qua chợt tìm thấy chút tia sáng cuối đường hầm… Còn nước còn tát, dồn hết sức bình sinh để vực dậy những yếu kém, “thất bại là mẹ thành công” quyết tâm làm lại "cuộc đời" học sinh… Nhiều bè bạn xóm thôn hàng ngày phải “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” vì cuộc sống tất bật, vì miếng cơm manh áo...không được may mắn cắp sách đến trường. Gia đình mình cũng sung sướng gì đâu, Chỏm sao nỡ phí hoài công sức Cha Mẹ, mày nỡ đốt sách bán chữ cho kẻ biếng nhác học hành thế sao...
Để đuổi kịp những “người anh em” trong cùng niên khóa sắp tới. Một đợt luyện thi cấp tốc “tiếp liên hè” không thể sao lãng. Nếu lần này không xong thì mày có đầu môi lưỡi chót thì cũng chẳng có ai nói lời cảm thông đâu nhé. Lòng tự trọng buộc Chỏm phải bằng mọi giá vượt qua trong kỳ thi này…và rồi Khổng Tử cũng không nở phụ lòng "người hiếu học"...Tôi đã trúng tuyển vào bậc trung học niên khóa 1971-1972. Trang giấy trắng lại được mở ra để bắt đầu nắn nót cho “từng con chữ” tiếp theo…
Đây là ngôi trường Trung học Tỉnh hạt Trịnh Phong của 40 năm trước, được xây dựng để tưởng nhớ đến Bình tây đại tướng quân Trịnh Phong trấn giữ thành cổ Diên Khánh.
Khi chia tay vào bộ đội thằng bạn lớp trưởng đã tặng tôi tấm hình này để nhớ một thời còn ngồi chung ghế nhà trường và được mang theo bên mình suốt quãng đời quân ngũ. 
"Liệt sỹ Trịnh Phong là ân nhân là Vị cứu tinh" để Ba chỏm tiếp tục sự nghiệp học đường.
