Vui vẻ chết như cầy xong thửa ruộng

[Linh Quany]

   Chào các chú và các anh !
   Nghe chuyện của các chú bác thời chống Mỹ với các cô gái bản buồn cười quá, bộ đội ta ngày ấy cũng hồn nhiên, vô tư thật đấy. Bọn cháu sau này có vậy cũng không sợ kỷ luật đâu ạ. Quan còn hơn lính ấy chứ !
  Trên vùng cao phía Bắc, có những nơi bà con dân tộc ít người cũng có suy nghĩ là, cái gì thì để cho con, cái gì cho chồng rạch ròi như câu chuyện các chú kể, con thì bất khả xâm phạm ( Nếu cố tình thì ...cũng chẳng sao ), còn của chồng thì cho ...giao lưu có hạn chế. Có vùng cháu đi qua cứ chiều chiều thấy bà con ra suối tắm quần áo vứt tất trên bờ, cái bồ đồi qua cũng kệ, quan điểm là mặt không ai giống ai nhưng cái khác thì như nhau nên có chuyện kể bộ đội trêu mấy cô thiếu nữ xấu hổ quá ...kéo váy lên che mặt, đâm ra " cái của em lại phải nhìn thấy mặt bồ đồi " làm đến lượt mấy chú bộ đội trẻ cũng đỏ hết...cả lưng. Tối về vẽ bản đồ...
  Vài lời tếu táo cùng các chú, nếu có gì không phải mong các chú bỏ qua cho cháu nhé. Cháu rất chờ xem cùng các chú hành quân qua nhiều vùng đất lạ, nhiều phong tục tập quán và nền văn hóa phong phú các dân tộc anh em để bổ sung cho trình độ hiểu biết có hạn của mình. Kính chúc các chú khỏe !
  

[anhtho]

Phụ họa bác Xuanxoan một câu chuyện về tình huống "mặt đối mặt":

       

Tấm hình của anh Xuanxoan và chuyện của anh Trinhsat mà Vetran thấy thì khoái phải biết. Chu cha mần răng mà xóa đi đây, mặc dù không giám trích dẫn hình của anh Xuanxoan nhưng nó chình ình như vậy, mà theo dõi cấm Vetran mở vào Re nay đâu có được. Thôi từ mai em không tham gia viết vào đây nữa.

[xuanxoan]

 
  Điều tôi sợ nhất sau chiến tranh kết thúc:

 Trước năm 1975 người lính ra trận có một hậu phương Miền Bắc vững chắc, có một gia đình làm chỗ dựa tinh thần, có một niềm tin và nỗi khao khát cháy bỏng là thống nhất đất nước thì đường ra trận của người lính đúng như trẩy hội mùa xuân; những ai đã từng ở Trường Sơn cuối năm 1974 được chứng kiến khí thế ra trận của người lính - quân vào, quân ra lấy hàng rầm rập suốt ngày đêm đúng là như thác đổ, khi đó bọn tôi lật cánh từ chiến trường Lào về Tây nguyên góp phần làm đường dây 559 thêm sôi động bởi cả một sư đoàn với phong thái ung dung, đỉnh đạc, tính hài hước vui vẻ, tinh thần lạc quan yêu đời của người lính phong trần, từng sông pha trận mạc nơi đất nước bạn nay mới được “về quê” để chiến đấu - đúng với tâm nguyện người lính. 

 Nhưng “Chiến tranh đâu phải là trò đùa…” tuổi xuân trôi qua ở chiến trường với đầy kỷ niệm vui buồn, đồng đội hy sinh đã được đưa về đất mẹ, tuy vẫn còn “ rải rác biên cương mồ viễn xứ/chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh/áo bào thay chiếu anh về đất/sông Mã gầm lên khúc độc hành…như lời bài thơ Tây tiến của Quang Dũng”; những người còn sống sót có đấy những tấm Huân chương “đỏ” ngực, nhưng di chứng của cuộc chiến trên mỗi thân thể của mỗi người thì vô cùng đa dạng. Tồi tệ nhất là di chứng của chất độc da cam mà có một hồi nhân dân chưa biết nên khi anh em đồng đội bị nhiễm chất độc mầu da cam về sinh con đẻ cái bị “dị tật” thì miệng lưỡi dân gian nói là gia đình đồng đội ta ăn ở thất đức mới đẻ con “quái thai”, nay hiểu ra thì chẳng gì cứu vớt được: đau! Đau! Đau lắm, muốn chết trời cũng không cho chết; có lẽ đời lính chiến trường khổ nhất, khổ đến tột cùng, khổ đến tận cam lai vẫn còn khổ - chính là dính vô chất độc mầu da cam.

  Nhưng kể cũng lạ, cùng đơn vị người bị dính, người không bị dính chất độc da cam như ở Dbộ Tiểu đoàn 3 tình nguyện, bọn tôi cùng ăn, cùng uống nguồn nước, cùng hít thở khí trời vùng chiến trận nhưng Chọn là y tá tiểu đoàn bộ người Thanh Hóa lại bị nhiễm chất độc, truyền qua các con, có một đứa lành lặn hơn, có chồng và người ta nói chỉ có thế hệ thứ 2 những khi con Chọn lấy chồng thì thế hệ thứ 3 vẫn bị ảnh hưởng chất độc da cam, gia đình cháu lại tan vỡ - đến cam lai mà vẫn còn khổ, có lẽ không còn gì khổ hơn nữa. Ở Mỹ khi người Mỹ tham chiến ở Việt Nam thì xã hội có hội chứng “sau Việt Nam”, khi người Mỹ tham chiến ở Irac hay Afghanistan cũng có các hội chứng tương tự như vậy. Còn ở Việt Nam thắng lợi to lớn quá, hòa bình rồi mà cứ ngỡ như mơ lên mọi cái riêng tư, mọi di chứng chiến tranh đều được đặt qua bên; anh em rời quân ngũ tự mình bơi chải kiếm sống kẻ đạp xích lô, người lên rừng buôn bạc trắng, kẻ bán phở chợ Đồng Xuân ai may mắn thì tiếp tục đi học, ra làm công chức “sáng cắp ô đi, tối cắp ô về” vui thú điền viên, đến giờ nhìn lại chẳng ai giàu có gì; âu cũng đặc trưng của một thế hệ người tham gia bảo vệ Tổ quốc và khi đặt “Tổ quốc trên hết” thì mọi riêng tư phiền muộn đều tan biến đâu hết.

  Riêng tôi có thể bị thể nhẹ bị nên lúc đang học học viện của Đảng ở Thủ Đức năm 1979 có một đoàn gì đó tôi không nhớ, trong đó có một nhà sư đến bắt mạch cho tôi và có nói tôi bị chất độc nặng (hồi đó chỉ nói là chất độc thôi) và có bốc thuốc và châm cứu cho tôi; Sợ thật sự, khi nhà sư báo cho mình biết nhưng không có tiền mua thuốc nên nhà sư dặn tôi cứ mỗi buổi sáng vắt một quả chanh uống nguyên chất trước khi đánh răng sẽ bớt và không biết đúng hay không, tôi tin và duy trì việc uống nước chanh nguyên chất này trong 5 năm tới khi ra trường và thật sự là khi đó tôi đang yêu cô bé quàng khăn quàng đỏ (do người bé nhỏ, mà gia đình tôi đặt tên gọi riêng)… mà không dám “động đậy” thế là tan vỡ một mối tình và người đó trách tôi đến giờ, sao hồi đó anh không “hư” một tí để thành vợ thành chồng.

  Trục trặc mãi đến năm 1985 khi gặp là cưới liền nói như vợ tôi bây giờ nói thấy tội tôi “ngồi xó bếp” không ai thèm rước mới đồng ý cưới; Năm 1986 khi vợ có bầu tôi sợ suốt 9 tháng 10 ngày mà không dám nói; khi đưa vợ đi đẻ đứa con đầu lòng thấy tôi, một thằng đàn ông cứ  chộn rộn ra vô phòng đẻ, một bà cụ chăm đẻ bảo tôi ra gốc đa quỳ lạy thắp hương vái, không có hương bà cụ cho bó hương và bảo vái - tôi vái theo lời bà cụ: Cầu Trời, cầu Phật phù hộ cho mẹ tròn con vuông; cầu Trời, cầu Phật phù hộ cho mẹ tròn con vuông nhưng tôi vái thêm câu…con trai cũng được, con gái cũng được, cầu mong mẹ tròn con vuông …chỉ đến khi bác sĩ ra bảo sinh con trai, lành lặn, cháu khỏe, tôi mới thở phào nhẹ nhõm; (cháu mới tốt nghiệp đại học y khoa Hà Nội 2 năm nay).

  Run thật, chỉ sợ đẻ con dính chất độc da cam mà không dám nói đến giờ, đánh trận một thân một mình sao đời nhẹ thế, nếu bị hy sinh chắc cũng nhẹ thênh, nhưng khi có gia đình cái gì cũng phải tính trước tính sau, nặng thật;  đời lính trở về sau chinh chiến 1975 mà vẫn còn run sợ là thế đó.

  (ghi chú: suy nghĩ nhiều mình mới đưa bài viết này, cũng là cái tôi chẳng giống ai, nếu bi ai quá, cá nhân quá mình sẽ rút)

[linhcnn72]

Cũng là suy nghĩ chung của cánh lính trước 75 cả thôi, bác xuanxoan. Khi đó cũng có ai biết là da cam da quýt gì đâu mà đề phòng, mãi về sau này mới biết (thời trước thông tin mờ mịt lắm). May thì con cái không sao, mà cũng chẳng biết nữa, còn đời sau nữa thì sao?Bản thân chúng ta chắc ít nhiều cũng "dính" cho nên mới lắm bệnh tật như vậy, cũng tự an ủi rằng vẫn còn đỡ hơn nhiều anh em khác còn khó khăn hơn , đó là một cái giá phải trả cho ngày chiến thắng .Kệ nó đi, vẫn cứ vui vẻ mà sống !!!

[vanthang341ht]

 
  Điều tôi sợ nhất sau chiến tranh kết thúc:

 
  Nhưng kể cũng lạ, cùng đơn vị người bị dính, người không bị dính chất độc da cam như ở Dbộ Tiểu đoàn 3 tình nguyện, bọn tôi cùng ăn, cùng uống nguồn nước, cùng hít thở khí trời vùng chiến trận nhưng Chọn là y tá tiểu đoàn bộ người Thanh Hóa lại bị nhiễm chất độc, truyền qua các con, có một đứa lành lặn hơn, có chồng và người ta nói chỉ có thế hệ thứ 2 những khi con Chọn lấy chồng thì thế hệ thứ 3 vẫn bị ảnh hưởng chất độc da cam, gia đình cháu lại tan vỡ - đến cam lai mà vẫn còn khổ, có lẽ không còn gì khổ hơn nữa. Ở Mỹ khi người Mỹ tham chiến ở Việt Nam thì xã hội có hội chứng “sau Việt Nam”, khi người Mỹ tham chiến ở Irac hay Afghanistan cũng có các hội chứng tương tự như vậy. Còn ở Việt Nam thắng lợi to lớn quá, hòa bình rồi mà cứ ngỡ như mơ lên mọi cái riêng tư, mọi di chứng chiến tranh đều được đặt qua bên; anh em rời quân ngũ tự mình bơi chải kiếm sống kẻ đạp xích lô, người lên rừng buôn bạc trắng, kẻ bán phở chợ Đồng Xuân ai may mắn thì tiếp tục đi học, ra làm công chức “sáng cắp ô đi, tối cắp ô về” vui thú điền viên, đến giờ nhìn lại chẳng ai giàu có gì; âu cũng đặc trưng của một thế hệ người tham gia bảo vệ Tổ quốc và khi đặt “Tổ quốc trên hết” thì mọi riêng tư phiền muộn đều tan biến đâu hết.

 
  Run thật, chỉ sợ đẻ con dính chất độc da cam mà không dám nói đến giờ, đánh trận một thân một mình sao đời nhẹ thế, nếu bị hy sinh chắc cũng nhẹ thênh, nhưng khi có gia đình cái gì cũng phải tính trước tính sau, nặng thật;  đời lính trở về sau chinh chiến 1975 mà vẫn còn run sợ là thế đó.

  (ghi chú: suy nghĩ nhiều mình mới đưa bài viết này, cũng là cái tôi chẳng giống ai, nếu bi ai quá, cá nhân quá mình sẽ rút)

    Không hề gì bạn ạ.
    Bạn đang trải lòng không chỉ với các CCB trong kháng chiến chống Mỹ mà cả với các thế hệ sau chúng ta nữa. Bạn cũng như tôi thật may mắn cho chúng ta không dính hoặc chỉ dính rất nhẹ chất dioxin mà chưa hoặc không bột phát. Nếu có cũng phải nhắm mắt chấp nhận thôi. "Vui vẻ chết như cày xong thửa ruộng" mà. Phải không bạn?

[Linh Quany]

Cháu xin phép các chú câu chuyện cháu trích dẫn bên Bệnh của lính sang chú XuanXoan ạ !

   ...   Bố vợ em nguyên là sĩ quan đặc công thời chống Mỹ, hoạt động tại chiến trường Tây Nam bộ, chủ yếu là Tây Ninh và sang cả Campuchia từ năm 1968 cho đến giải phóng miền Nam, năm 1976 cụ được xuất ngũ về quê. Sau 17 năm khi đi chiến đấu trở về thì mới sinh được cô con gái đầu lòng ( chính là sếp của em bây giờ ). Cụ bị nhiễm chất độc màu da cam trong chiến trường mà cũng không biết, mãi đến những năm gần đây do sức khoẻ kém đi khám thương tật _ bị một mảnh đạn vào đầu nhưng không lấy ra được mới phát hiện ra. Ngày đó khi tìm hiểu nhau biết chuyện em cũng trăn trở lắm, tuy vợ em không có sao nhưng cũng không đảm bảo là đến thế hệ thứ 3 an toàn. Khi chúng em có đứa con gái đầu lòng, em lúc nào cũng lo nơm nớp, liên tục đưa nhau đi khám thai, bác sĩ nói bình thừơng nhưng em cũng không hết lo, thêm một số kẻ độc mồm độc miệng phán linh tinh càng làm em suy nghĩ. cũng may ông bà bên nội hay an ủi là cái này chỉ bị di truyền theo bên nội chứ cún nhà em không bị ảnh hưởng. Ơn trời khi cháu ra đời hoàn toàn khoẻ mạnh và trí tuệ phát triển đến nay bình thường, có vẻ hơi thông minh nữa, không dốt như em.
   Tuy như vậy nhưng để nhận chế độ thương binh của cụ cũng gặp rất nhiều khó khăn với mấy bác cán bộ chính sách cơ quan TBLĐXH , em nghe cụ kể lại nhiều khi tức phát điên lên, do giấy tờ lúc xuất ngũ không để ý bị thiếu và cụ cũng thẳng tính không chịu làm cái phong bao nên mãi không được hưởng chính sách. Sau này có một nguời anh em họ hàng là một vị tướng bên quân khu Một đã về hưu đến chơi biết chuyện giúp đỡ thì mới có chút tiền xương máu hưởng tuổi già.
   Đến bây giờ do ảnh hưởng của viên đạn trong đầu nên mỗi khi trở trời là cụ rất hay cáu gắt. Hàng tháng cũng có chế độ đi nằm viện đông y châm cứu, an dưõng vài ngày. Bình thường thì vẫn khoẻ lắm, hàng tuần đi xe máy mang quà ra cho con rể và cháu ngoại. Hai bố con gặp nhau vẫn bắt con rể chia đôi sòng phẳng chai rượu mật nhân xong mới về .
   

[quangcan]

.... 
  Điều tôi sợ nhất sau chiến tranh kết thúc:

   ......Run thật, chỉ sợ đẻ con dính chất độc da cam mà không dám nói đến giờ, đánh trận một thân một mình sao đời nhẹ thế, nếu bị hy sinh chắc cũng nhẹ thênh, nhưng khi có gia đình cái gì cũng phải tính trước tính sau, nặng thật;  đời lính trở về sau chinh chiến 1975 mà vẫn còn run sợ là thế đó.

  (ghi chú: suy nghĩ nhiều mình mới đưa bài viết này, cũng là cái tôi chẳng giống ai, nếu bi ai quá, cá nhân quá mình sẽ rút)

đậm: có gì chú, chuyện thường, thực tế của xã hội và vẫn tồn tại trong cuộc sống, dưới Thái Bình nhiều gia đình vẫn còn phải làm hầm nuôi con bị dính chất độc màu da cam cơ mà, 

[SaigonGuider]

...
  (ghi chú: suy nghĩ nhiều mình mới đưa bài viết này, cũng là cái tôi chẳng giống ai, nếu bi ai quá, cá nhân quá mình sẽ rút)

Có gì đâu mà, đàn anh Xuanxoan - lứa em đây lại thấy là một tự sự đậm nét bi hùng của một chiến binh thực sự đã trải đã từng. Cá nhân em thấy cũng đâu khác gì những tự sự về di chứng của sốt rét rừng mà đậm chất thơ ca "...đoàn binh không mọc tóc, quân xanh màu lá dữ oai hùm"
Từ những tự sự trên... chỉ mong là... đừng bị những éo le của cái gọi là tính trội tính lặn

Tản mạn về éo le của tính trội tính lặn
Nhiều năm gần đây, lên núi lên non phía tây, thấy những cô gái người thiểu số to cao, da hồng trắng, chân dài lún phún lông măng... ai cũng thắc mắc là "ui, sao... mọi, mà đẹp dzữ trời?"
Cách đây lâu lâu, có dịp cùng đi với một cụ giáo sư già Pháp quốc, ông già ấy nói tiếng Việt, phân tích từ hán nôm mà làm em... lạnh gáy suốt chặng đường.
Nhiều ngày cùng Ông rong ruỗi, mới biết thêm về nhiều tháng năm mà người Phú-lãng-tây-dương, đã không chỉ "ba cùng" mà còn cả... "tận cùng" với các tộc người thiểu số trong chính sách "chia để trị" ở rìa đất in-do-chi-na này (vốn nguyên nghĩa nó là "đất giữa nam ấn cận rìa tung của" - chứ không phải là tung của). Người tây dương đã từng mị dân đồng bào bằng cách đặt danh xưng "bạn là tôi" - tức là Moir (moa-e). Chẳng hiểu vì sao từ những ký sự Moir de haut (người miền thượng du) lại đẻ thành từ Mọi mà ta quen bảo là... cách gọi khinh thường?

Chính có lẽ từ những tận cùng thời... bà cố nội, hồi nẳm - mà nay ta thấy lắm những "chân dài... nơi bản xa" đến vậy!
Thì ta học, cũng được biết ấy là do tính trội tính lặn gì đó rồi mà...  

Vâng! "Từ những tự sự trên... chỉ mong là... đừng bị những éo le của cái gọi là tính trội tính lặn" - Ý SGG em chỉ muốn nói về nỗi sợ, của cá nhân em thôi, về những "nỗi niềm tự hào, truyền thống của lớp cha anh trong giải phóng đất nước, chống giặc ngoại xâm, bảo vệ biên cương tổ quốc"... mà lại vướng vào tục lụy trội/lặn không chỉ với những thế hệ đời sau mà ngay trong lúc ta còn đang nhắc nhớ này.
Đó là điều mà cần gióng giã trong từng nhịp đập trái tim mình!

Lan man sang chữ tượng hình, tượng thanh
Ở trên kia SGG có nói về "trình phân tích hán-nôm của ông già giáo Pháp - giờ xin kể cho rõ thêm.
Ông bảo "ngày xưa lắm, do triều đình nước Nam không đón khách, nên lên bản đồ, không biết phải gọi tên đất ấy là gì... tìm hiểu trong thư tịch phương Bắc, mới thấy người ta gọi đất ấy là Án-nam. Yé-nàn nguyên âm khẩu là Chí-nam (tượng thanh), xa tít về phía nam - Nhưng cái "ý hiểu" (tượng hình) thì coi như là "Trấn nam/Án ngữ phương nam" thì người Phú-lãng-sa mới viết vào passport của ta là Annamit (người xứ Annam)

Biển học mênh mông, càng ra khơi càng... mù mờ nhiều phương hướng. Ở đây, SGG kể ra, chỉ là những điều mình được nghe được thấy, không muốn để gợi nguồn cho những tranh cãi gì!

Mà chỉ muốn giữ cái phương vị chuẩn rằng "đã biết cái tính trội/lặn qua nhiều đời... rồi chơi với nền văn hóa chữ viết tượng thanh, tượng hình - Thì... nếu mà cứ chăm chăm tin vào cái khẩu âm của nó thì có ngày... chết ngắt"

-
hức hức... viết tới đây thì điện thoại reo réo rắt "các anh già 308" đang triệu tập nữa kìa. Tạm biệt topic của già Xuanxoan chút nhé!

[binhyen1960]

. Người tây dương đã từng mị dân đồng bào bằng cách đặt danh xưng "bạn là tôi" - tức là Moir (moa-e). Chẳng hiểu vì sao từ những ký sự Moir de haut (người miền thượng du) lại đẻ thành từ Mọi mà ta quen bảo là... cách gọi khinh thường?

 Thật lòng là BY không nhất chí với SGG chỗ này.

 Mặc dù phần lớn chúng ta chẳng phải là những nhà ngôn ngữ hay nhân chủng học nhưng ít nhất thì ở góc độ từ "mọi" của người VN chẳng ai hiểu theo cách ấy cả.

 Nếu theo cách gọi và hiểu của SGG thì từ đó trong ngôn ngữ tiếng Việt hiện nay là do người Pháp "khai hóa" để dùng chính sách chia để trị. Hãy nhớ là lịch sử VN có cả 4000 năm và 54 dân tộc chung sống trên cái mảnh đất "giữa nam Ấn và gần Tung của", còn người Pháp chỉ đô hộ An Nam chúng ta chưa đủ 100 năm.

 Vậy thì từ "Man di, mọi rợ" trong ngôn ngữ tiếng Việt ở đâu ra của hơn 3 ngàn năm trước?

 Còn chuyện hôm nay nếu thấy ở cái xứ "mịt mù" cũng có những "chân dài" bát ngát thoang thoảng chút "ngoại bang" chẳng xịn An Nam thì cũng là điều dễ hiểu của 100 năm Tây phương đô hộ.  Lính QTN VN ở K lịch sử ghi có 10 năm với chính sách "khắt khe" như vậy mà hôm nay vẫn còn thấy "rơi vãi" khối ra đó còn gì. Dễ hiểu thôi.

 Nhân tiện BY đưa đường link để các bác nghiên cứu về nguồn gốc từ này trong ngôn ngữ tiếng Việt, không có ý gì khác.

 http://www.viethoc.org/phorum/read.php?11,43749

[anhtho]

 từ: xuanxoan trong Hôm nay lúc 10:56:43 AM
  
   Hỏi Vetran một xí.

   Hồi ở Thủ Đức 1979 có sư ông (giờ cụ chắc đã viên tịch) bắt mạch cho mình và nói bị chất độc, có châm cứu, và bốc cho mấy thang thuốc và kê đơn để mình uống (rất tiếc là tờ giấy ghi tên thuốc mình không giữ) nhưng do không có tiền mua, cụ bảo nếu thế cứ mỗi sáng cắt một quả chanh vắt cho vô cốc và uống lúc buổi sáng sẽ thuyên giảm. Mình tin và thực hiện. Sau này khi có con sợ nhưng may không sao; không biết uống chanh như thế có tác dụng gì không?..(hồi đó đâu ai đã biết chất độc da cam mà khám)..


Thưa anh! em là Anhtho đây! Lúc này anh hỏi Vetran cũng không khác chi hỏi hũ hèm "bớt chua chưa". Sáng nay sau khi tiếp anh  Dauthanhson,  nhà báo Hoàng văn thì Vetran cùng doanh nhân Phongtran mới duyệt hết một chai rượu mật nhân nên Vetran của em đang "thăng". Tuy nhiên vẫn đủ tỉnh khi em nhéo cho bốn cái và ảnh nói" Anh Xuanxoan có nhiễm độc, nhưng không phải Dioxin, bởi ngoài chất độc da cam, trong chiến tranh CMCN còn rất nhiều chất độc thoát ra từ những kho chứa của cả địch và ta. Điển hình các mạch nước ngầm bị nhiễm hóa chất trên phạm vi các tỉnh miền Trung miền Bắc bây giờ mới phát tác và đang là một trong những mối nghi ngờ là nguyên nhân gây ra các bệnh "lạ" làm đau đầu nghành y tế và xã hội là minh chứng . Vị Sư trụ trì ngôi chùa ấy trả lời anh Xuanxoan sau khi bắt mạch là câu cảnh báo của một nhà tu dưới lăng kính của nhà tu trong xã hội cũ đối với một "người lính"về quan niệm một trong ngũ giới "bất sát sinh". Nên cảnh báo cái chất độc anh bị nhiễm là như vậy. Còn dịch chiết của chanh chủ yếu là Acid xcitric không giải quyết được gì nếu anh bị nhiễm "màu da cam". Có chăng ngoài quê ta khi em còn nhỏ, các cụ thường mời nhau cốc nước chanh là quí vì có thể xua tan mệt mỏi lúc trưa hè. Nhưng sau này học trong quân y em mới hiểu ra là cái nước chanh ấy, ngoài một lượng vi tamin c rất nhỏ thì chất làm khỏe chính là đường chứ không phải cái vị chua của chanh ( những năm cuối thập niên 70, đường đối với nhà bố mẹ em cũng là của quí xa xỉ). Em kính anh