Ý kiến bác Huonghn76 là chính xác nhất về bản chất giai thoại, nhưng cái thời lính Xuân Thủy - Nam Định chúng tôi bị gán sự vụ này là lúc nhà nước mới nhốt hai tỉnh cũ Hà Nam - Nam Định thành một rọ nên mới có tỉnh Nam Hà, rồi đỉnh điểm của những tư duy phi thực tiễn của các ông lớn về cấu trúc vùng miền về địa lý, dân số, sắc tộc, văn hóa kinh tế xã hội, phong tục tập quán, mà để cho gọn dễ quản lý nên các cụ quyết định nhốt luôn Ninh Bình vào chung cái rọ kia thành ra tỉnh Hà Nam Ninh (27 tháng 12 năm 1975) là lúc tôi đã ở miền Đông Nam bộ. Cũng như ý kiến bác Huonghn76 về chuyện dính đòn oan thì thời điểm này chính lính Ninh Bình cũ cũng bị gọi là dân "cầu tõm - chín củ thành mời" mà chi tiết giai thoại tếu ở chỗ: Địa danh Nam Định không hề có cầu tõm nên tôi không có khái niệm về cái nhà vệ sinh mát mẻ do gió lùa từ dưới lên này, quê tôi gọi nó là "Cầu chồ" xung quanh thưng bằng nhiều thứ vật liệu khác nhau, có nhà khá giả thì xây gạch thành căn nhỏ giống Cabin điện thoại công cộng với đặc điểm bên dưới là những ống cống bi xếp chồng lên nhau chừng hai thớt để đựng chất phế thải của gia chủ cộng thêm ít tro rơm ra sau mỗi lần đi, đến cuối năm nông dân moi lên, ủ cho khô và nhập cho HTX nông nghiệp theo chỉ tiêu giao cho mỗi gia đình, gọi là "Phân Bắc" quí hơn loại "phân chuồng" lấy từ chuồng lợn. Mọi chuyện rồi cũng rơi vào dĩ vãng trong quá trình hàng chục năm thuyên chuyển nhiều đơn vị. Năm 1995 ra quân về vùng huyện Nhà Bè (quận 7) hoang vu, hình ảnh làm tôi xao xuyến là "thực mục sở thị" cái cầu tõm ở khắp nơi trên ao của mỗi gia đình, mà rất trái khoáy là loại cầu này làm cao lênh khênh trên các cọc cây Tràm và lộ thiên ngay trước cửa chính nhà ở cho nên dù là khách đến nhà chơi với mấy chú bác nông dân, ngồi uống trà trong nhà nhưng các cô gái con chủ nhà cứ bình tĩnh ung dung ra ngồi cho mát.... đến khi nghe rào rào tiếng cá quẫy dữ dội, khách nhìn ra ao thì thấy một màn hình tivi vuông vuông mà biên tập viên là con gái chủ nhà với khuôn mặt đê mê mãn nguyện, bên dưới hàng trăm chú cá chép, rô phi, cá Tra loại ba bốn cân quần lên hụp xuống cũng mãn nguyện không kém. Đến thời điểm này tôi mới có hiểu biết đầy đủ về "cầu tõm" nhưng có lẽ loại cầu này thi vị và công năng đắc dụng hơn loại cầu tõm Hà Nam. con chuyện "chín củ thành mười" qua các lần "tường thuật" lính ta còn quả quyết là : củ thứ mười là do bố chồng thả xuống từ bên kia bờ ao, trong khi con dâu rửa khoai lang cạo vỏ ở cầu ao bên này thấy nổi bên cạnh rổ thì nhanh chóng chao vào rổ với câu lẩm bẩm trong miệng: Xém mất củ khoai mộng. Đặc điểm của khoai lên mầm (mộng) thì ngọt hơn nhưng xốp và nổi trên mặt nước lúc rửa
Thời còn trong lính tôi nghe anh em kể về câu chuyện : 9 củ thành 10 củ - của người Cầu tõm nó có ý nghĩa nhân văn hơn ,sâu sắc hơn , vậy ta có thể coi giai thoại chín củ thành mười , qua nhiều bản sao (tam sao thất bản) nó có nhiều dị bản . sau đây là một dị bản của chín củ thành mười . Câu chuyện như sau :
Vốn dĩ vùng đất sau này mà người ta gọi là Hà-Nam-Ninh thường xuyên khốn khó bởi chiêm khê mùa thối . người nông dân quanh năm quần quật vẫn không đủ gạo ăn . Chuyện ăn khoai lang thay cơm là rất thường xuyên liên tục .
Một buổi nọ có nhà kia đi làm đồng tới trời xẩm tối mới về , thay vì nấu cơm ăn nhưng phải đem rổ khoai lang ra bờ ao rửa để luộc . trong gia đình có 9 người thì chỉ luộc đúng 9 củ thôi . do trời xẩm tối người rửa khoai lang đã vớt nhầm cục nổi của ai mới ị , sau đó đem vào nhà luộc , luộc xong theo tiêu chuẩn mỗi người mỗi củ sao lại thừa ra một . làm người luộc khoai khó xử bởi đã đếm đi đếm lại đủ 9 củ không dư ,sao bây giờ là 10 . đến khi bẻ đôi mới biết củ này đích thực là gì .
Sở dĩ câu chuyện chín củ thành mười có tính nhân văn là đề cao tính hay lam hay làm và cần kiệm của người Hà nam chứ không phải bôi bác . câu chuyện này tương tự chuyện con cá gỗ của người xứ Nghệ ,đề cao anh học trò nghèo hiếu học nhưng hoàn cảnh phải "Ngộ biến tòng quyền" .
Dilber MC Theme by HarzeM