Bí mật đội quân Lê Dương Pháp.

[dongadoan]

  Từ sau chiến dịch Biên Giới, Pháp tăng cường các chiến dịch càn quét chà xát bình định đồng bằng Bắc Bộ. Về phía ta, từ tháng 12/1950 đến tháng 5/1951, ta mở 3 chiến dịch lớn là chiến dịch Quang Trung đánh Vĩnh Yên, chiến dịch Hoàng Hoa Thám đánh ra vùng đường số 18 thuộc Quảng Ninh và chiến dịch Quang Trung đánh vào vùng Nam đồng bằng Bắc Bộ. Quân Pháp bị thiệt hại nặng. Hoạt động du kích của ta tạm lắng xuống sau những đợt càn quét của Pháp lại phục hồi. Nói như vậy không có nghĩa là quân Pháp chịu ngồi yên. Mùa hè năm 1951, Pháp tiếp tục các chiến dịch càn quét nhằm tiêu diệt các khu du kích của ta. Có nhiều trận càn huy động binh lực lớn như các trận càn Trái Chanh, Trái Quýt nhằm tiêu diệt trung đoàn 42 của ta. Trung đoàn này chuyên hoạt động địch hậu ở đồng bằng Bắc Bộ mà quân Pháp khiếp sợ gọi là "Trung đoàn ma". Như ta biết, trong các binh đoàn cơ động Pháp thường có 1 tiểu đoàn Lê dương. Với vai trò "xung kích", các đơn vị Lê dương phải nếm những đòn đau của bộ đội, du kích ta. Ví dụ, trong trận càn “Trái Quýt” (Mandarine) từ ngày 30/9 đến 8/10/1951 tại Thái Bình thuộc đồng bằng Bắc Bộ, tiểu đoàn 3 Lê dương có đại bác 105 và 155 yểm trợ nhiều lần xung phong vào Nội Thôn nhưng đều bị bộ đội địa phương đánh bật ra. Luỹ tre xanh của làng xóm Việt Nam đã chứng tỏ sức bền vững trước máy bay, đại bác và sự hung hãn của lính Lê dương Pháp.
 
  Tháng 11/1951, De Lattre mở cuộc tấn công đánh chiếm Hòa Bình hòng cắt đứt đường hành lang nối liền Liên khu 3 của ta với căn cứ địa Việt Bắc. Tham gia cuộc hành quân này có tiểu đoàn 1 thuộc trung đoàn 2 bộ binh Lê dương, các tiểu đoàn 1 và 3 thuộc trung đoàn 5 bộ binh Lê dương, các tiểu đoàn 2 và 3 thuộc bán lữ đoàn Lê dương 13 và cả 2 tiểu đoàn 1 và 2 dù Lê dương. Lập tức, ta mở chiến dịch Hoà Bình, nhanh chóng đưa các đơn vị chủ lực cơ động bao vây quân Pháp trong thị xã Hoà Bình và uy hiếp các tuyến đường tiếp tế của Pháp trên sông Đà và đường số 6. Ngày 16/11/1951, trận thắng đầu tiên của chiến dịch đã xảy ra. Trung đoàn 64 thuộc đại đoàn 320 đang có mặt ở Ngoại Đáy phát hiện 2 đại đội Lê dương xuất hiện ở Tứ Đền, nam Chợ Bến. Giữa ban ngày, bộ đội ta bất ngờ tiến công vào giữa đội hình quân địch. Quan tư De Vincent, chỉ huy tiểu đoàn bỏ mạng, cả cơ quan chỉ huy tiểu đoàn đầu hàng, 1 đại đội Lê dương bị tiêu diệt. Sau trận này, phân khu Chợ Bến ra lệnh cho binh lính không được đi ra ngoài và không được gửi thư từ.

  Sau khi chiếm đóng Hoà Bình, Pháp tổ chức thành 2 phân khu. Phân khu Sông Đà - Ba Vì có 5 tiểu đoàn bộ binh, 1 tiểu đoàn dù, 1 tiểu đoàn pháo, 1 trung đội xe tăng. Phân khu Hoà Bình - Đường số 6 có 6 tiểu đoàn bộ binh, 2 tiểu đoàn dù, 2 tiểu đoàn pháo, 1 tiểu đoàn thiết giáp, 1 đại đội xe tăng. Quân Pháp có ý định chiếm đóng Hoà Bình lâu dài và chờ đón tiêu diệt chủ lực ta.
 
  Sau khi cơ động bố trí lực lượng, ta đánh cứ điểm Tu Vũ để mở màn chiến dịch. Quân Pháp bắn 5 nghìn phát đại bác vẫn không cản được cuộc tấn công của ta. Tu Vũ thất thủ, 1 tiểu đoàn Morroco bị tiêu diệt. Sau trận Tu Vũ, quân ta liên tiếp tổ chức nhiều trận phục kích, uy hiếp nặng nề đường số 6, mạch máu tiếp tế trên bộ của quân Pháp. Những trận phục kích nổi tiếng là trận Cầu Dụ diệt 34 xe, trận Giang Mỗ diệt 10 xe có cả xe tăng. Trong trận Giang Mỗ, tiểu đội trưởng Cù Chính Lan dùng lựu đạn truy kích diệt xe tăng địch. Trong đợt 2 chiến dịch, ta tổ chức nhiều trận đánh các đoàn tàu Pháp trên sông Đà. Các tuyến tiếp tế đường thuỷ và đường bộ của Pháp cho Hoà Bình đều bị cắt đứt. Ta lại cho 2 đại đoàn luồn vào tấn công vùng địch hậu ở đồng bằng Bắc Bộ. Đồn bốt Pháp sụp từng mảng. 12 tiểu đoàn cơ động Pháp còn lại tại đồng bằng chạy ngược chạy xuôi cứu viện như đèn cù. Các khu du kích của ta không những phục hồi mà còn mở rộng hơn trước.
 

Đơn vị chiến thắng Tu Vũ nhận cờ tặng của Liên đoàn thanh niên tự do Đức

[dongadoan]

  Sau thắng lợi của đợt 2 chiến dịch, ta tiếp tục tổ chức đợt 3 (tháng 1/1952), diệt nhiều vị trí xung quanh Hoà Bình nhưng trận đánh đồn Pheo, trọng điểm đợt tấn công lại không thành công.
 
  Đồn Pheo do tiểu đoàn 2 (4 đại đội) thuộc bán lữ đoàn Lê dương 13 trấn giữ, chia làm 3 khu: đồi Pheo, làng Pheo và đồi Miều. Đồn có hệ thống hoả lực mạnh, được phối thuộc 4 khẩu pháo 105 và 1 trung đội xe tăng, được pháo từ các trận địa xung quanh chi viện. Địa hình Pheo phức tạp, bất lợi cho bên tấn công. Tuy nhiên, những cuộc điều tra chuẩn bị chiến trường của ta không phản ánh được tình hình ấy. Một phần do địa hình, thời tiết khó khăn và còn do trung đoàn 102 (đơn vị được giao nhiệm vụ đánh Pheo) còn chủ quan, đơn giản. Bàn cát của trung đoàn không thể hiện được sự bố phòng cẩn mật của địch. Lực lượng tiến công phân tán, chia đều 3 tiểu đoàn đánh 3 nơi. Tư tưởng chủ quan của cán bộ truyền sang chiến sĩ. Đơn vị trợ chiến còn không mang cả cơ số đạn dự trữ vì cho rằng "đánh một loáng là xong, mang làm gì cho nặng”. Vì vậy, bộ đội ta khi xung phong vào cứ điểm đã vấp phải một hình thái phòng ngự kiểu mới của Pháp ở vùng rừng núi. Bộ đội ta bị đạn bắn thẳng của Pháp uy hiếp từ nhiều phía, có khi từ cả 4 phía. Dù đã chiến đấu rất dũng cảm (sau này tài liệu Pháp cho biết, toàn bộ ban tham mưu Pháp trong đồn Pheo đều thương vong hết) nhưng quân ta vẫn phải rút ra ngoài. Sau này, cấu trúc phòng ngự của trung tâm đề kháng Pheo được chọn làm thí dụ giảng dạy trong nhà trường quân sự Pháp. (66)

  Dù trận Pheo không thành công nhưng tình thế quân Pháp ở Hoà Bình cũng chẳng cải thiện được gì mà vẫn bị quân ta vây chặt. Giữa lúc này, tướng De Lattre về Pháp và chết vì bệnh ung thư. Salan lên thay, chủ trương rút khỏi Hoà Bình. Ngày 22/2/1952, lúc 17 giờ, 5 tiểu đoàn Pháp ở thị xã Hoà Bình bắt đầu qua sông rút sang đường số 6. Pháo binh Pháp bắn chặn các ngả đường để ngăn cản quân ta truy kích. Trung đoàn 36 của ta ở phía Bắc thị xã nhận lệnh truy kích nhưng do trời tối và pháo địch bắn chặn nên sáng hôm sau mới tới thị xã. Lúc này, chỉ còn một bộ phận thuộc tiểu đoàn 2 dù Lê dương và tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn Lê dương 13 đang qua sông. Trung đoàn 36 lập tức tiến công. Đến chiều, trung đoàn 209 của ta tiến công vào lính Lê dương ở xóm Pheo đang rút. Máy bay Pháp lao xuống trút bom và nã pháo yểm trợ cho lính Lê dương chạy như vịt về phía đoàn xe đang đỗ trên đường 6. Hoạ vô đơn chí, quân Pháp còn bị đại đoàn 304 giáng cho đòn cuối cùng tại Đèo Kẽm trước khi về được Xuân Mai. Oái oăm thay, những đơn vị đầu tiên và cuối cùng chịu đòn sấm sét của quân ta trong chiến dịch Hoà Bình là các đơn vị Lê dương.

Truy kích địch trên đường 6

[dongadoan]

3. Điện Biên Phủ -  “vỡ nợ” canh bạc thuộc địa, tan hoang “huyền thoại" đạo quân
 
  Tháng 10/1952, ta đưa 3 đại đoàn mở chiến dịch tấn công lên Tây Bắc. Hàng loạt cứ điểm của Pháp bị tiêu diệt. Ngày 18/10, quân ta diệt Nghĩa Lộ, đặt toàn bộ phân khu quân sự Pháp vào thế tuyệt vọng vì không thể cứu viện bằng quân dù. Salan, Tổng tư lệnh quân Pháp ở Đông Dương lúc này (thay De Lattre đã chết) cho tăng viện lên Tây Bắc 9 tiểu đoàn cùng với 7 tiểu đoàn còn lại và một số đại đội độc lập, tổ chức một số khu vực phòng ngự lâm thời để ngăn chặn quân ta. Cùng thời gian này, hòng thu hút chủ lực ta từ Tây Bắc về, Salan đưa 3 vạn quân mở cuộc hành quân Lorraine đánh lên Phú Thọ. Ta không mắc mưu Salan, chỉ đưa 1 trung đoàn (trung đoàn 36) về cùng với 1 trung đoàn chủ lực (trung đoàn 176) đã bố trí sẵn, bộ đội địa phương và du kích tổ chức đánh địch. Quân Pháp không đạt được mục tiêu kéo chủ lực ta từ Tây Bắc về. Lùng sục phá phách kho tàng cũng chẳng được gì nên đành kéo nhau rút về đồng bằng. Rút cũng không xong. Ngày 17/11, tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn 2 bộ binh Lê dương về tới Chân Mộng trên đường số 2 thì lọt vào ổ phục kích của trung đoàn 36 và bị đánh thiệt hại nặng. 44 xe cơ giới bị phá huỷ. Hơn 400 quân chết và bị thương. Tại Nà Sản, Pháp đã xây dựng 1 tập đoàn cứ điểm với 10 tiểu đoàn, trong đó có tiểu đoàn 3 thuộc trung đoàn 3 và tiểu đoàn 3 thuộc trung đoàn 5 bộ binh Lê dương. Các cứ điểm được bố trí trên đồi cao bao bọc quanh sân bay, có công sự dã chiến và pháo binh yểm trợ. Đêm 30/11, quân ta tấn công đánh chiếm các vị trí Pú Hồng và Bản Hời. Ngày hôm sau, quân Pháp có máy bay, đại bác yểm trợ phản kích chiếm lại Pú Hồng. Đêm 1/12, quân ta đánh Bản Vây do 2 đại đội Lê dương phòng thủ và Nà Si. Cả hai trận đánh đều không thành công. Đến sáng, Pháp cho không quân ném bom vào đội hình ta và bắn hơn 5 nghìn quả đại bác cứu nguy cho các cứ điểm.
 
  Các trận đánh của ta không thành công vì các cứ điểm địch nằm trong cấu trúc chặt chẽ của tập đoàn cứ điểm Nà Sản, một chiến lược ngăn chặn mới của Pháp. Ta cần có thêm thời gian để đánh bại chiến lược này. Vì vậy, Bộ chỉ huy chiến dịch ta cho kết thúc chiến dịch Tây Bắc.

  Tháng 5/1953, tướng Navarre được bổ nhiệm làm Tổng chỉ huy quân viễn chinh Pháp ở Đông Dương. Ông ta vạch ra "Kế hoạch  Navarre" nhằm giành chiến thắng trong vòng 18 tháng. Chưa làm được gì nhiều thì tháng 11/1953, được tin chủ lực ta tiến lên Tây Bắc, Navarre cho 6 tiểu đoàn nhảy dù chiếm đóng Điện Biên Phủ hòng thiết lập một căn cứ đầu cầu không - bộ ngăn chặn chủ lực ta, làm bàn đạp tấn công vào hậu phương của ta và bảo vệ Lào. Điện Biên Phủ là một thung lũng dài khoảng 20km, rộng 5 - 7km, bao quanh là rừng núi, nằm gần biên giới Lào.

Navarre thị sát Điện Biên Phủ

[dongadoan]

  Sau khi chiếm được Điện Biên Phủ, Bộ chỉ huy Pháp nhanh chóng xây dựng một tập đoàn cứ điểm kiên cố gồm 7 cụm cứ điểm với 10 tiểu đoàn bộ binh, 2 tiểu đoàn dù, 2 tiểu đoàn pháo, 1 đại đội xe tăng và đơn vị chuyên môn khác được trang bị vũ khí hiện đại.
 
  Lực lượng tập trung tại Điện Biên Phủ gồm những đơn vị thiện chiến bậc nhất của Pháp ở Đông Dương lúc đó, được coi là "ngọn giáo" của quân viễn chinh. Trong các đơn vị được đưa lên Điện Biên Phủ có 4 tiểu đoàn Lê dương gồm:
 
  - Tiểu đoàn 1 và 3 thuộc bán lữ đoàn Lê dương 13
 
  - Tiểu đoàn 1 thuộc trung đoàn 2 bộ binh Lê dương
 
  - Tiểu đoàn 3 thuộc trung đoàn 3 bộ binh Lê dương

  - Tiểu đoàn 1 dù Lê dương.

  Các đơn vị hỗ trợ gồm:
 
  - Đại đội 1 súng cối nặng nhảy dù Lê dương

  - Đại đội 1 và 2 súng cối hỗn hợp Lê dương

  - Đại đội 5 sửa chữa hạng trung Lê dương.
 
  Sau này, trong quá trình chiến dịch, Bộ chỉ huy Pháp tăng viện thêm 5 tiểu đoàn và 2 đại đội dù, trong đó có tiểu đoàn 2 dù Lê dương và nhiều lính Lê dương tình nguyện chưa qua huấn luyện nhảy dù.

Lính Lê dương đổ bộ xuống thung lũng Điện Biên Phủ

  Bộ chỉ huy Pháp tin rằng ta khó có thể đưa 1 lực lượng lớn lên Tây Bắc trong một thời gian dài vì địa hình hiểm trở, đường sá không thuận tiện, tiếp tế khó khăn. Lực lượng hùng hậu của Pháp tại Điện Biên Phủ đủ sức nghiền nát khối chủ lực của Việt Minh. Navarre hạ quyết tâm chấp nhận chiến đấu, đối đầu với chủ lực ta tại Điện Biên Phủ. Từ chỗ chỉ là một cuộc hành quân ngăn chặn thông thường, Điện Biên Phủ đã trở thành nơi quyết định số phận của "Kế hoạch Navarre" và vận mệnh của chiến trường Đông Dương.

[dongadoan]

  Hạ tuần tháng 12/1953, Bộ Chính trị Đảng ta quyết định chọn Điện Biên Phủ làm điểm quyết chiến chiến lược trong Đông Xuân 1953-1954. Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp làm chỉ huy trưởng chiến dịch. Trước khi lên đường, Đại tướng đến chào Bác Hồ tại Khui Tát. Bác nói: "Tổng tư lệnh ra mặt trận, tướng quân tại ngoại. Trao cho chú toàn quyền. Có vấn đề gì khó khăn, bàn thống nhất trong Đảng uỷ, thống nhất với cố vấn thì cứ quyết định rồi báo cáo sau”. Trước khi chia tay, Bác dặn thêm: “Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng. Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh" .(67)
 
  Để chuẩn bị cho chiến dịch, ta đã sửa chữa và làm mới hàng trăm cây số đường giao thông, huy động hàng vạn dân công vận chuyển lương thực đạn dược ra chiến trường. Bộ chỉ huy Pháp lại một lần nữa đánh giá thấp đối phương. Họ không thể tin được ta có thể đưa trọng pháo vượt qua địa hình hiểm trở bố trí tại các triền núi bao quanh Điện Biên Phủ và có thể bảo đảm tiếp tế lương thực đạn được cho một đợt chiến đấu dài ngày. Sự chủ quan khinh địch và kiêu ngạo đã đưa quân Pháp đến thảm hoạ. Bốn đại đoàn của ta xiết chặt vòng vây quanh Điện Biên Phủ. Những cuộc tấn công nống ra xung quanh của quân Pháp trong tháng 12/1953 và tháng 1-2/1954 đều bị bẻ gãy với tổn thất nặng. Quân Pháp đã ở thế cá nằm trong giỏ.

 

Đại tướng Võ Nguyên Giáp giao nhiệm vụ cho 4 đại đoàn tại sở chỉ huy chiến dịch

  Ngày 13/3/1954, cuộc tấn công của ta bắt đầu với 2 nghìn phát đại bác bắn vào tập đoàn cứ điểm. Chiều tối cùng ngày, quân ta đánh trận mở màn vào cứ điểm Him Lam do tiểu đoàn 3 thuộc bán lữ đoàn Lê dương 13 phòng ngự. Him Lam nằm ở phía Bắc tập đoàn cứ điểm, có nhiệm vụ ngăn chặn quân ta tiến vào theo đường 41. Ta bố trí 3 tiểu đoàn trực tiếp đánh cứ điểm, 2 tiểu đoàn làm dự bị và 1 tiểu đoàn sẵn sàng đánh viện. Mặc dù quân Pháp đã dự đoán được ta sẽ tiến công trong ngày nhưng khí pháo ta bắt đầu bắn lúc 17 giờ ngày 13/3, lính Pháp vẫn bị bất ngờ. Trung sĩ Lê dương Kubiak kể lại như sau: "Vào lúc đó, thình lình, ngày tận thế đã đến... Tôi có cảm tưởng Beatrice bay lên, tan thành tro bụi. Xung quanh tôi, đất đá tung toé lên và lính Lê dương ngã vật xuống đây đó tử thương. Vô cùng sửng sốt, chúng tôi tự hỏi quân Việt lấy đâu ra lắm pháo thế để có thể bắn mạnh như vậy. Đạn pháo không ngừng trút xuống như một trận mưa đá bất chợt buổi chiều thu. Lô cốt, đường hào nối đuôi nhau đổ sụp chôn vùi người và vũ khí” (68).

  Không riêng Him Lam, cả khu trung tâm cũng tơi bời dưới cơn mưa đạn. Nhiều máy bay trúng đạn trên sân bay. Một kho xăng bốc cháy. Nhiều hầm hào công sự sụp đổ. Trung tá Langlais chỉ huy lực lượng phản kích đang tắm thì cuộc pháo kích của ta bắt đầu làm ông ta cuống cuồng không kịp mặc quần áo chạy về chỉ huy sở. Cố gắng liên lạc bằng vô tuyến vì nhiều đường dây điện thoại đã bị đứt, Langlais nắm được tình hình của các tiểu đoàn dù của mình và biết được Beatrice (Him Lam) đang bị các đợt xung phong của đối phương làm cho sứt mẻ nặng. Đột nhiên, một viên đạn pháo nổ vỡ nóc hầm của Langlais làm tất cả bị văng xuống đất nhưng hú vía, không ai việc gì. Vừa đứng lên thì một quả đạn pháo khác sạt qua vai trung uý Roy cắm xuống đất không nổ. Lúc 19h50, De Cat gọi điện cho Langlais cho biết trung tá Gaucher, chỉ huy phân khu trung tâm và toàn ban tham mưu bị chết vì đạn pháo, trừ thiếu tá Vado và Langlais được cử làm chỉ huy phân khu trung tâm.

[dongadoan]

  Trong khi pháo ta bắn cấp tập, quân Pháp chưa kịp phản ứng, quân ta cho bố trí sơn pháo ngay trước cứ điểm số 3 của Him Lam bắn trực tiếp vào các ụ súng địch yểm trợ cho bộ binh ta lên đặt bộc phá mở hàng rào. Khoảng 18 giờ 15, một lối đi đã được mở qua các bãi mìn và rào thép gai và xung kích ta đã chọc thủng tuyến phòng ngự vòng ngoài. Tiểu đoàn trưởng Pegot của Him Lam xin pháo Mường Thanh chi viện bắn càng sát hàng rào càng tốt Pháo thủ Pháp nhảy bổ vào pháo của mình nhưng đạn phản pháo của ta cực kỳ chính xác. 12 khẩu pháo, cối của Pháp đã bị phá huỷ, nhiều khẩu khác hư hại. Tuy nhiên, trong suốt trận đánh, pháo bính Pháp cũng đã bắn 6 nghìn phát đạn yểm trợ cho Him Lam. Trở lại cứ điểm số 3, khi lính Lê dương vừa kịp hoàn hồn thì xung kích ta đã lọt qua cửa mở lọt vào cứ điểm đánh toả ra hai bên. Một tiểu đội mũi nhọn lao thẳng lên lô cốt chỉ huy trên đỉnh đồi và 1 quả bộc phá 10kg đã kết thúc số phận sở chỉ huy đại đội địch. Sau khoảng 1 giờ chiến đấu, ta chiếm được cứ điểm số 3, tiêu diệt đại đội Lê dương 11. Trước đó, lúc 18 giờ 30, một quả đại bác của ta bắn trúng hầm chỉ huy Him Lam, giết chết thiếu tá tiểu đoàn trưởng Pegot và đại uý tiểu đoàn phó Paedi. Cuộc kháng cự của lính Lê dương ở Him Lam rơi vào tình trạng rắn mất đầu.
 
  Tại cứ điểm số 2 , khi vừa mở xong hàng rào cuối cùng thì một khẩu súng máy từ lô cốt tiền duyên bắn ra dữ dội. Quân ta dùng hoả lực bắn thẳng để kiềm chế nhưng không dập tắt được hoả lực địch. Tiểu đội trưởng Phan Đình Giót trườn lên vừa bắn vừa ném lựu đạn về phía lô cốt địch. Gần đến nơi thì lựu đạn hết, anh đã lao lên dùng thân mình lấp lỗ châu mai làm hoả lực địch bị dập tắt trong giây lát, đủ thì giờ cho làn sóng xung phong lao tới. Lúc 22 giờ 30, đại đội 10 Lê dương bị tiêu diệt, cứ điểm 2 lọt vào tay ta. Đến lúc này, Him Lam không còn một sĩ quan nào. Tiểu đoàn Lê dương chỉ còn các hạ sĩ quan chỉ huy.
 
  Tại cứ điểm 1, tiểu đoàn 11 của ta phải vượt qua hàng rào đạn đại bác Pháp ngăn chặn nên vào tuyến xuất phát xung phong chậm, lực lượng bị tiêu hao. Hoả lực trong đổ tuôn ra cửa mở. Trung đội bộc phá của ta mở được 7 hàng rào thì vấp phải hai hoả lực chéo cánh sẻ, lên người nào thương vong người đó. Quân ta đưa bộc phá dự bị và 1 khẩu DKZ lên bắn sập lô cốt tiền duyên nhưng hoả lực địch vẫn tiếp tục bắn xả ra. Cuộc chiến đấu trước cửa mở diễn ra quyết liệt suốt 4 giờ liền. Các đơn vị ta tại các cứ điểm 2 và 3 được lệnh đánh sang phối hợp diệt cứ điểm 1 nhưng không tìm ra lối đi giữa những bãi mìn và hàng rào thép gai dày đặc. Tránh tình huống trận đánh kéo dài, Bộ chỉ huy chiến dịch đôn đốc đơn vị tiến công kết thúc trận đánh trước khi trời sáng. Ta đưa 1 tiểu đoàn dự bị vào trận. Một cán bộ đại đội phó của ta bò lên quan sát phát hiện ra hai hoả điểm ngầm. Anh quay xuống đưa lên 4 khẩu đại liên bắn kiềm chế cho bộc phá lên mở nốt hàng rào cuối cùng. Tổ mũi nhọn lao lên, diệt 3 lô cốt mở đường cho xung kích ta ào ạt tiến vào tung thâm cứ điểm. Lính Lê dương chống cự tuyệt vọng nhưng trước sức tiến công mãnh liệt của ta và cũng không hy vọng có lực lượng tiếp viện từ Mường Thanh ra nên thế trận sụp đổ hoàn toàn. Lúc 23 giờ 30, đại đoàn trưởng đại đoàn 312 Lê Trọng Tấn báo cáo Bộ chỉ huy chiến dịch ta đã tiêu diệt cứ điểm Him Lam, diệt 300 và bắt sống 200 lính Lê dương, thu toàn bộ vũ khí. Theo tài liệu của Pháp thì bức điện cuối cùng của đại đội 9 Lê dương phòng thủ cứ điểm 1 gửi về Mường Thanh là lúc 0 giờ 15 ngày 14/3. Trung sĩ Kubiak và 94 người sống sót của tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn Lê dương 13 rút chạy vào rừng. Sợ bị quân nhà bắn nhầm trong đêm, họ trốn trong rừng đợi sáng.

[dongadoan]

  Sáng hôm sau, trời xấu, mây mù dày đặc. Không quân Pháp không thể hoạt động. Bộ chỉ huy Pháp tại Điện Biên Phủ chuẩn bị phản kích. Trung sĩ Kubiak và những người sống sót lôi thôi lếnh thếch về tới thung lũng thì gặp lính dù của binh đoàn 2 không vận đi phản kích. Lính Lê dương bị ấn vào tay súng, đạn và lựu đạn. Người ta ra lệnh cho họ quay trở lại cùng với lính dù chiếm lại Beatrice. Họ tiến theo đường 41 và vấp phải trận địa của cả 1 tiểu đoàn của ta. Khi quân Pháp đang chuẩn bị xung phong thì đột nhiên một sĩ quan Lê dương băng bó đầy mình loạng choạng đi về phía họ. Đó là trung uý Turpin của đại đội Lê dương 11. Anh ta mang một lá thư của chỉ huy đại đoàn 312 cho phép người Pháp đến thu nhặt thương binh ở Him Lam. De Catstries xin ý kiến Hà Nội. Cogny điện hỏi Sài Gòn rồi trả lời chấp nhận. Vào khoảng 9 giờ, một đoàn xe gồm 1 xe gíp có cờ chữ thập đỏ, 1 xe tải và 1 xe cứu thương tiến về phía Him Lam. Đại uý quân y Le Damany của tiểu đoàn 3 và cha tuyên uý bán lữ đoàn Lê dương 13 Trinquand ngồi trên xe cùng trung sĩ Kubiak và 11 lính Lê dương tình nguyện không mang vũ khí. Một nhóm nhỏ cán bộ chiến sĩ của ta đón họ tại chân đồi. Xác 300 lính Lê dương nằm chết la liệt trong đống đổ nát thật kinh khủng. Những người tìm kiếm thu nhặt được 12 thương binh. Một người tắt thở khi cha tuyên uý làm lễ xức dầu thánh cho anh ta. Vào lúc 10 giờ, đoàn xe chở về căn cứ. Tổng kết thiệt hại thấy rằng trong số 750 người của tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn Lê dương 13 chỉ còn sống sót 2 trung uý và 192 lính. Những người sống sót của các đại đội 9 và 10 được sát nhập vào tiểu đoàn 1 thuộc trung đoàn 2 Lê dương đang phòng thủ Huguette. Những người sống sót của các đại đội 11, 12 và đại đội chỉ huy về sở chỉ huy bán lữ đoàn. Bị đòn sấm sét của quân ta, tinh thần lính Lê dương xuống rất thấp. Ngày 17/3, 2 lính Lê dương của đại đội 10 đào ngũ khỏi Huguette. Đầu tháng 4, 10 lính Lê dương của tiểu đoàn 3 chạy sang đầu hàng ta.

  Sau khi tiêu diệt Him Lam, đêm 14/3 ta tiêu diệt cứ điểm đồi Độc Lập (Gabrielle) do 1 tiểu đoàn Algeria phòng thủ và đánh bại cuộc phản kích của tiểu đoàn dù nguỵ số 5 vừa nhảy xuống tăng viện. Toàn bộ tiểu đoàn Algeria bị tiêu diệt, chỉ có một nhúm lính Lê dương của đại đội cối phối thuộc cho  tiểu đoàn là thoát được. Đại đội Martin thuộc tiểu đoàn 1 dù Lê dương tăng cường cho tiểu đoàn dù 5 đi phản kích chiếm lại Độc Lập cũng bị mất một phần tư quân số. Ngày 17/3, tiểu đoàn Thái giữ vị trí Bản Kéo (Anne Marie) kéo cờ trắng ra hàng. Chỉ sau 5 ngày chiến đấu, cánh cửa phía Bắc của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đã mở toang.

[dongadoan]

  Từ ngày 30/3 đến trước ngày 1/5/1954 là thời gian ta mở đợt tiến công thứ hai nhằm vào 5 cao điểm phía Đông sân bay Mường Thanh, tả ngạn sông Nậm Rốm. Người Pháp gọi đây là "trận đánh 5 ngọn đồi" và giành giật những cứ điểm ở phía Tây sân bay, hữu ngạn sông Nậm Rốm mà người Pháp gọi là "cuộc chiến Huguette". Bộ đội ta đào hàng trăm cây số đường hào bao vây tập đoàn cứ điểm, hình thành các trận địa tiến công bóp nghẹt cứ điểm của quân Pháp, làm tê liệt sân bay. Quân Pháp chỉ còn con đường tiếp tế và tăng viện duy nhất là thả dù. Cao xạ ta tiến vào cánh đồng Mường Thanh, thu hẹp phạm vi thả dù tiếp tế, gây thiệt hại nặng nề cho không quân Pháp. Trong thời gian này, tiểu đoàn 1 thuộc trung đoàn 2 Lê dương bố trí tại cụm cứ điểm Huguette. Tiểu đoàn 1 thuộc bán lữ đoàn Lê dương 13 giữ cụm cứ điểm Claudine. Cả hai cụm cứ điểm này đều nằm phía Tây sân bay, hữu ngạn sông Nậm Rốm. Tiểu đoàn 3 thuộc trung đoàn 3 Lê dương bố trí tại Hồng Cúm và tiểu đoàn 1 dù Lê dương tham gia chiến đáu tại khu vực các điểm cao phía Đông. Sau đợt tiến công đánh 5 cao điểm phía Đông, quân Pháp chỉ còn giữ được một phần các cao điểm A1 và C1 (Eliane 2 và Eliane 1). Quân ta dùng chiến thuật vây lấn, tiêu diệt từng cứ điểm, dần dần thu hẹp vùng kiểm soát của Pháp, bóp nghẹt quân địch. Quân Pháp cũng liên tiếp tổ chức phản kích để cải thiện thế trận. Các tiểu đoàn Lê dương phòng ngự phía Tây sân bay bị tiêu hao, kiệt sức trước chiến thuật đánh lấn của ta. Tiêu biểu tại đây là trận đánh tiêu diệt trung tâm đề kháng bảo vệ sân bay Mường Thanh.

  Sáng ngày 14/4, đội tuần tiễu Pháp trên sân bay phát hiện đường hào của ta đã cắt đứt liên lạc giữa Huguette 1 (cứ điểm 206) và Huguette 6 (cứ điểm l05) với khu trung tâm. Một đường hào khác đâm thẳng vào sân bay. Cứ điểm Huguette 1 bị bao vây. Các tiểu đoàn dù thuộc địa 6 và 8 đã cố đánh mở đường nhưng bị súng cối và những bãi mìn của quân ta đánh bật trở lại. Chiến hào ta đã vây chặt các cứ điểm 206 và 105 và đâm thẳng vào sân bay. Liên tiếp trong 3 ngày 15, 16 và 17/4, Langlais huy động các tiểu đoàn 1 và 2 dù Lê dương và tiểu đoàn 6 dù thuộc địa cố sức mở thông đường tiếp tế đến cho Huguette 1 và Huguette 6. Lính Lê dương ở các cứ điểm này thiếu đạn được, lương thực và cả nước uống. Quãng đường chỉ vài trăm mét nhưng lớp lớp chiến hào và ụ súng của đối phương. Lính Lê dương phải mất nhiều giờ mới vượt được qua và phải chịu tổn thất nặng. Thêm vào đó là xác một chiếc máy bay Curtiss Commando nằm lù lù trên đường băng giúp cho đối phương một công sự nổi rất tốt để đặt liên thanh quét gục bất cứ lính Lê dương nào hung hăng xông lên. Tổn thất để tiếp tế cho 206 và 105 còn nhiều hơn trận phản kích chiếm lại đồi C1 nên sau 3 ngày, De Castries đành ra lệnh bỏ Huguette 6. Một đám quân được huy động từ tiểu đoàn 1 dù Lê dương, tiểu đoàn 1 thuộc trung đoàn 2 Lê dương và tiểu đoàn 8 dù thuộc địa cùng 2 xe tăng đi đón bọn ở Huguette 6 về. Sau khoảng nửa giờ đọ súng thì đội quân này kiệt sức vì - theo lời kể của Langlais sau này - hết hơi, hết đạn và hết người. Viên chỉ huy Huguette 6 được lệnh rằng tuỳ anh ta lựa chọn hoặc phá vòng vây rút chạy, bỏ lại toàn bộ thương binh hoặc đầu hàng. Lúc này, chiến hào ta đã luồn sâu vào hàng rào cứ điểm. Pháo không giật của ta lần lượt bắn sập 15 ụ súng của Pháp. Lính Lê dương trong đồn thiếu thức ăn, nước uống mà không dám ló đầu ra vì sợ bị bắn tỉa. Ngày 18/4, quân ta tấn công. Lính Lê dương liều mạng phá vây. Trong lúc tháo chạy hoảng loạn, không ai đếm rõ bao nhiêu người chết hay bị thương. Đến khi tập hợp lại thì mới rõ đơn vị Lê dương đóng tại cứ điểm 105 mất 106 người chết, 49 bị thương, 79 mất tích.

[dongadoan]

  Sau khi mất vị trí 105, cứ điểm 206 trở thành vị trí tiền tiêu phía tây bắc khu trung tâm. Đóng tại đây có đại đội 4 thuộc bán lữ đoàn Lê dương 13 mới đến thay thế cho đại đội 4 của tiểu đoàn 1, trung đoàn 2 Lê dương. Lính Lê dương chống cự khá quyết liệt Các chiến sĩ thuộc trung đoàn 36 đang vây cứ điểm này nghĩ ra cách đan những con cúi bằng rơm làm lá chắn che chắn an toàn cho các chiến sĩ đào trận địa phía sau nó. Đến ngày 19/4, 3 chiến hào ta đã tiến vào sát hàng rào. Quân ta bắn cối quấy rối, dừng DKZ bắn sập các ụ súng tiền duyên và bắn tỉa làm lính Lê dương vô cùng khốn quẫn, phải kêu cứu Mường Thanh. Bộ chỉ huy Pháp cho lính Lê dương và xe tăng ra lấp hào nhưng bị ta bắn cháy 1 xe tăng phải tháo chạy, từ bỏ ý định lấp hào.
 
  Tuy nhiên, khi chiến hào ta vào sát hàng rào thì con cúi tỏ ra giảm tác dụng vì không cản được đạn bắn lướt sườn và lựu đạn của địch mà còn làm lộ vị trí. Các chiến sĩ vốn là du kích ở địch hậu lại nghĩ ra cách đào đường hầm chui qua hàng rào vào sát lô cốt địch. Lúc 22 giờ ngày 22/4, trung đoàn 36 ra lệnh dùng các tốp xung kích nhỏ đánh vào cứ điểm chiếm lô cốt đầu cầu. Theo kế hoạch, pháo ta sẽ bắn 20 phát để yểm hộ nhưng mới bắn được 13 phát thì xung kích đã yêu cầu ngừng lại. Ba mũi tấn công cùng lúc nhô lên từ lòng đất. Lính Lê dương sửng sốt khi thấy những bóng lính Việt Minh cầm súng cắm lưỡi lê xuất hiện trong đồn. Đại uý đồn trưởng Chevalier báo cáo sở chỉ huy tiểu đoàn rằng "quân Việt chẳng khác gì nước trong khe thấm ra chỗ nào cũng thấy". Không bỏ lỡ cơ hội, 3 mũi xung kích của ta đánh thẳng vào sở chỉ huy. Sau 15 phút, trung đoàn mới kịp đưa vào đồn 2 trung đội tăng viện. Phần lớn 177 lính Lê dương giữ đồn bị bắt sống. Chỉ vài lính Lê dương chạy thoát được về khu trung tâm cho biết cứ điểm đã thất thủ trong đêm. Trận đánh 206 đã chứng tỏ sự thành công của chiến thuật đánh lấn. Từ đó trở đi, lính Pháp mỗi khi thấy đường hào ta tiến tới gần cứ điểm thì như thấy một cái chết được báo trước, xuất hiện từ lòng đất.
 
  Sáng sớm ngày 23/4, tin thất thủ Huguette 1 bay về Mường Thanh. Sau phút bàng hoàng, De Castries cho ý kiến là phải phản kích chiếm lại 206. Cả Langlais và Bigeard đều phản đối ý tưởng này vì theo họ, như vậy sẽ làm cho lực lượng dự bị cuối cùng là tiểu đoàn 2 dù Lê dương bị tiêu hao nặng. Nhưng, De Castries vẫn giữ ý kiến của mình. Bigeard được giao nhiệm vụ tổ chức cuộc phản kích. ông ta cho đưa lực lượng dự bị của tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn dù tiêm kích số 1, tiểu đoàn 6 dù thuộc địa và tiểu đoàn 1 thuộc trung đoàn 2 bộ binh Lê dương lên trung tâm đề kháng Eliane, rút toàn bộ tiểu đoàn 2 dù Lê dương đang đóng ở đây về Mường Thanh. Tiểu đoàn 2 dù Lê dương dù đã bị sứt mẻ trong những trận đánh trước đó, chỉ còn gần 400 quân nhưng vẫn là đơn vị mạnh nhất để tiến hành cuộc phản kích. Nó vốn là một tiểu đoàn tinh nhuệ, nhiều binh lính là cựu đoàn viên thanh niên Hít-le.
 

Xe tăng Pháp bị bazoka của ta tiêu diệt

  Bigeard đề nghị không quân cho máy bay B26 đến ném bom, pháo binh sẽ bắn 1200 phát đạn yểm trợ. Buổi trưa yên tĩnh, trời nắng. Đại đội ta phòng ngự khu vực sân bay đang nghỉ trưa thì được lệnh sắn sàng chiến đấu. Lát sau, máy bay Pháp thuộc phi đội 11F đến bổ nhào oanh tạc làm hai đợt. Sau đó pháo binh Pháp trút đạn vào 206. Cao xạ ta đánh trả, bắn rơi 1 máy bay. Lúc 14 giờ, tiểu đoàn 2 dù Lê dương có 3 xe tăng yểm hộ chia làm hai cánh tiến ra sân bay. Pháo ta đã tính toán phần tử bắn từ trước, lúc này mới lên tiếng. Những cột khói đen trùm lên lính Lê dương nhưng họ không chịu dừng lại. Chờ pháo ta ngớt bắn, lính dù lại xông lên. Khi hai đại đội dù Lê dương tiến vào trận địa trống trải của sân bay thì trở thành mục tiêu của lưới lửa dữ dội của những khẩu đại liên của đối phương trong xác chiếc Curtiss Commando. Trung uý De Bire bị thương nặng. Các đại đội 7 và 8 dù Lê dương bị thiệt hại nặng. Mũi phía nam cũng chẳng may mắn gì. Đại đội 5 dù Lê dương loanh quanh trong mớ hầm hố hỗn độn nên không đến kịp khi máy bay oanh tạc. Khi đại đội 5 và đại đội 6 dù Lê dương tấn công thì vấp phải lưới lửa dày đặc của quân ta phía bắc cứ điểm 206. Tuy nhiên, lính dù vẫn tấn công. Một số lợi dụng đường hào thoát nước sân bay, một số lợi dụng những hố bom để vận động. Số lính dù tiến theo hào thoát nước gặp một hố bom cắt đứt đường hào ta nên lợi dụng nó để đánh thọc vào sườn đại đội 213 của ta. Thế trận bỗng chốc hỗn loạn. Quân ta và lính dù Lê dương đánh giáp lá cà giành giật nhau từng đoạn chiến hào. Tiểu đoàn trưởng Quốc Trị cho rút về tuyến hào thứ hai và gọi pháo binh chi viện. Pháo ta bắn trùm lên tuyến hào thứ nhất. Tiểu đoàn 2 dù Lê dương thương vong nhiều trên trận địa vừa chiếm được Đúng lúc này họ được lệnh rút lui. Bigeard nhận thấy không thể hy sinh tiểu đoàn dù một cách vô ích. Chờ pháo ta ngừng bắn, tiểu đoàn 2 dù Lê dương rút chạy về Mường Thanh. Họ phải rút lui suốt chiều dài sân bay dưới đạn pháo truy kích. Nhiều người lao xuống các hố bom để tránh thì lại bị súng cối đối phương "cả cái". Cuộc lui quân cũng hao tổn như cuộc tấn công. Đến khi kiểm điểm thiệt hại thì thật đáng sợ. Tổng cộng 150 lính dù (tức là khoảng nửa tiểu đoàn) chết và bị thương. Điều đó nghĩa là tập đoàn cứ điểm đã mất đi những lực lượng dự bị cuối cùng. Viên tiểu đoàn trưởng Liesenfelt bị cách chức. Những binh lính sống sót của hai tiểu đoàn 1 và 2 dù Lê dương lừng danh sát nhập lại thành một tiểu đoàn gọi là tiểu đoàn hành quân dù Lê dương.

  Thời gian từ ngày 1 đến ngày 7/5/1954 là thời gian ta tiến hành đợt tấn công thứ ba và đợt tổng công kích, tiêu diệt hoàn toàn tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Đơn vị Lê dương cuối cùng bị xoá sổ tại Điện Biên Phủ là tiểu đoàn 3 thuộc trung đoàn 3 bộ binh Lê dương. Trước ngày 13/3 trước khi nổ ra trận đánh, tại Điện Biên Phủ có 2969 lính Lê dương. Trong số 4291 lính nhảy dù tăng viện sau này có 962 lính Lê dương. Như vậy, tổng số có 3931 lính Lê dương tham gia trận Điện Biên Phủ. Theo Bernard Fall, trong đó có thể có khoảng 1900 lính Đức. Theo các nguồn tư liệu Pháp thì tổn thất của lính Lê dương tại Điện Biên Phủ là khoảng 2322 chết, mất tích và bị thương. Đó là chưa kể tổn thất 294 sĩ quan và lính Lê dương trong thời gian từ 21/11/1953 đến 12/3/1954.
 
  Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, ngày 20/7/1954, Hội nghị Geneve về hoà bình ở Đông Dương được ký kết. Theo Hiệp định Geneve, Việt Nam tạm thời chia làm hai miền. Lực lượng kháng chiến tập kết tại miền Bắc và quân Pháp rút vào miền Nam. Ngày 10/10/1954, quân ta tiến vào giải phóng thủ đô Hà Nội. Quân Pháp sau khi rút khỏi miền Bắc cũng dần dần rút khỏi Việt Nam. Đơn vị  Lê dương cuối cùng rút khỏi Việt Nam ngày 12/3/1956 là tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn 5 bộ binh Lê dương, chấm dứt sự có mặt của đạo quân Lê dương Pháp tại Việt Nam.

[dongadoan]

* Một số lời đánh giá về đạo quân Lê Dương:

  - "Lính Lê dương, từ ngày đầu chiến tranh đã là chỗ dựa chủ yếu của tướng lĩnh Pháp" .
(Đại tướng Võ Nguyên Giáp, "Đường tới Điện Biên Phử”, NXB Quân đội nhân dân 1999, Trang 131).
 
  - "Trước đây ta thường hiểu sức mạnh của địch là ở vũ khí, trang bị hiện đại, chỗ yếu của địch là tinh thần, một công cụ xâm lược, một đội quân đánh thuê. Nay ta đã thấy rõ thêm cái mạnh của một đội quân nhà nghề... Tại Đông Khê, không đầy 3 đại đội của địch có thể đương đầu với 2 trung đoàn chủ lực của ta trong suốt 52 giờ liền. Đồn Pheo trong chiến dịch Hoà Bình được chính các chuyên gia quân sự Pháp coi là một mẫu mực trong tổ chức phòng ngự cứ điểm".
(Đại tướng Võ Nguyên Giáp, "Đương tới Điện Biên Phử', NXB Quân đội nhân dân 1999, trang 331-332).
 
  - "Cách duy nhất để chúng ta thể hiện lòng biết ơn đối với nước Pháp là cái chết"
(Đại tá Hoàng tử Amilakvari. chỉ huy bán lữ đoàn Lê dương 13)
 
  - " Khi một dân tộc thức tỉnh, những người con ưu tú nhất của nó sẵn sàng cống hiến đời mình để giải phóng cho nó. Khi một đế quốc lớn bị đe doạ sụp đổ, nó sẵn sàng hy sinh những hạ sĩ quan của mình".
(Menachem Begin, Người chỉ huy lrgoun, "Cuộc nổi loạn", 1951)