Bà mẹ của mười liệt sĩ - Truyện kí của Tô Phương

[anhquaynop]

*
*    *

Bốn tháng sau, kết thúc đợt hoạt động của mặt trận phía Bác Sài Gòn thắng lợi, đồng chí Chín Phương ghé lại ấp Phước Hòa thăm má Tám. Nhà cũ của má giặc Mĩ lại đốt, còn trơ những chiếc cột gỗ cháy thui. Chiếc hầm cũ còn lại bị bom tấn và đạn pháo của giặc làm sập. Bà con trong ấp giúp má dựng lại một gian nhà nhỏ bên cạnh lùm tre. Lùm tre cũng bị pháo Mĩ dập, giơ xương ra. Nhưng dưới gốc những cây tre sống sót, đang trồi lên nhiều búp măng bụ bẫm sau các cơn mưa.
 
Bộ chỉ huy Miền gửi về tặng má Tám năm thước vải, một chai mật ong và một chiếc khăn len vuông. Đồng chí Chín Phương nói:
 
- Đợt hoạt động của mặt trận phía bắc Sài Gòn vừa qua quân và dân ta đánh to, thắng lớn là nhờ có công đóng góp của má trong đó.
 
- Má có làm được cái gì đâu mà nói công của má.
 
- Thưa má! Má quên rồi sao. Hồi đó anh Tám Thắng Bí thư huyện ủy ở dưới hầm má nuôi, là lúc anh và các đồng chí lập kế hoạch hiệp đồng với bộ đội để mở chiến dịch đó. Sau đó con về làm việc má cũng nuôi. Chính gian hầm của má đào là nơi ra đời bản mệnh lệnh chiến đấu của đồng chí Bí thư huyện ủy Củ Chi.
 
Cơm nước xong, má Tám chỉ cho Chín Phương hai cái hầm. Má dặn:
 
- Pháo địch bắn, thì con nhảy xuống hầm bên phải. Địch càn quét, thì con xuống hầm bên trái, có ngõ thông ra địa đạo, liên lạc được với đội nữ du kích Củ Chi. Má cười nói tiếp: Thỉnh thoảng tụi con Thảo, con Hường lần theo địa đạo vào đây thăm má, với lại để lấy lương thực, thực phẩm, áo quần, thuốc men cho đơn vị. Chả là nhà má là “kho hậu cần” của Hội mẹ chiến sĩ xã Phước Hiệp mà.
 
Buổi tối má đốt đèn và thắp hương lên bàn thờ các liệt sĩ. Thắp hương xong, má lại ngồi ngoáy trầu và chuẩn bị bên chiếu. Một lúc, gần tàn những nén hương, má đi lại bàn thờ giữa, nhắc chiếc ảnh cỡ 9 × 12 lồng trang trọng trong khung kích, đưa cho Chín Phương. Má nói:
 
- Chín Phương à! Hồi con thay mặt đơn vị báo tin cho má biết thằng Huội hi sinh, thì thằng trong ảnh này còn sống. Nó tên là Nguyễn Văn Sướng, em kế thằng Huội, con thứ chín của má. Nó hi sinh trong đợt hoạt động của mặt trận phía Bắc Sài Gòn vừa rồi.
 
Như sực nhớ ra điều gì, má vừa đi lại bàn thờ vừa nói: “Đồng chí Tám Thắng, Bí thư huyện ủy vừa gửi cho má một gói trà ngon. Để má châm trà rồi hai má con mình uống nghen!”.
 
Ấm nước kêu ro ro một lúc, rồi sôi sùng sục, nước trào ra lầm cho bếp lửa đang hừng, tắt ngấm. Má Tám pha trà vào chiếc ca làm bằng ống rốc-két, má rót ra hai chén nhỏ, cầm một chén đưa cho Chín Phương “Con uống đi!”. Hương trà thơm ngào ngạt. Má vừa uống nước vừa nói chuyện;
 
- Con ạ! Thằng Sướng này thật đúng với cái tên của nó, sướng từ nhỏ đến lớn. Từ bén đến lúc trưởng thành nó chỉ có đi học. Học hết tú tài toàn phần thì xung phong vào bộ đội địa phương huyện Củ Chi. Các anh của nó đi bộ đội thì cực khổ, thiếu thốn mọi thứ. Thắng Sướng đi bộ đội huyện, nên tháng nào cũng đảo về nhà vòi má cái nọ, cái kia. Má cũng nghĩ: Nó chiến đấu gian khổ, sống nay chết mai, má không có điều kiện chăm lo cho những đứa ở xa, thì săn sóc chu đáo được đứa nào ở gần càng hay đứa đó. Trong chiến dịch vừa rồi, đơn vị nó hoạt động ở Trung An và nó đã hi sinh ở đó. Anh em kể lại rằng, sau một ngày hai bên đánh nhau quyết liệt, gần tối thì tiểu đội của nó bị địch bao vây. Nó ôm khẩu súng trung liên nhảy xuống sông, vừa chửi vừa bắn trả lại địch. Nó làm toáng lên như thế, là cốt nhử địch tập trung về phía nó. Đúng như dụng ý của nó, bọn địch tập trung đuổi theo bắn cho đến lúc nó chết mới thôi. Tiểu đội của nó rút lui được an toàn. Bác Thái làm nghề chài lưới ở Trung An vớt được xác nó, để trên ghe, khâm liệm tử tế. Bác còn cho cô con giá tìm đến nhà báo cho má biết tin. Người con gái áy tên là Tư Thủy, đội viên đội nữ du kích Củ Chi, cũng là bạn thân của nó. Lâu nay cháu Tư Thủy vẫn thường xuyên đi lại chăm sóc má như con gái trong nhà. Tội nghiệp con bé, mỗi lần đến nhà nhìn thấy nhà thằng Sướng để trên bàn thờ, là nó khóc nức nở.
 
Thấy má Tám nói chuyện râm ran, má Năm Hợp ngồi bên cạnh cũng sang chơi. Má Tám Rành giới thiệu:
 
- Chị Năm Hợp đây cũng có ba người con là liệt sĩ đó Chín Phương ạ! Quay lại phía má Năm, má Rành nói tiếp: Còn đây là đồng chí Chín Phương, cán bộ bộ đội Miền đi công tác ghé qua đó chị Năm.
 
Má Năm và đồng chí Chín Phương nói chuyện cởi mở. Má Năm Hợp nói:
 
- Chín Phương à! Tôi nghĩ, không biết khắp nước mình có người mẹ nào hi sinh chịu đựng to lớn hơn không, chứ ở đất Củ Chi này, má Tám Rành đây là người hi sinh cống hiến rất lớn cho cách mạng, không còn lời nào để nói cho xứng nữa. Má Tám không xông ra trận mạc, nhưng bọn địch ở đây đều khiếp sợ má. Mà chúng khiếp sợ cũng phải, vì má đã sinh ra cả chục anh hùng, dũng sĩ từng làm cho chúng kinh hồn phải không đồng chí?

[anhquaynop]

VIII. CÒN MỘT MÌNH, MÁ CŨNG ĐÁNH GIẶC ĐẾN CÙNG
 
Mùa xuân năm 1972.
 
Bộ chỉ huy mặt trận Sài Gòn - Gia Định mở Đại hội anh hùng, chiến sĩ thi đua của địa phương, má Tám Rành được Bộ chỉ huy mời về dự Đại hội. Đội nữ du kích Củ Chi được Huyện ủy giao nhiệm vụ đưa má Tám đi, về và bảo vệ cho má được an toàn.
 
Trước đó vài tuần, chính trị viên đội nữ du kích Củ Chi là Lê Thị Sương cho bà con ấp Phước Hòa tung tin là má Tám bị bệnh nặng, cần phải đưa vào Sài Gòn điều trị, để cho bon ngụy ở địa phương thấy má vắng nhà cũng không nghi ngờ. Sương cử ba chiến sĩ gái cũng là ba dũng sĩ diệt Mĩ được về dự Đại hội là Lan, Thanh, Mai làm thêm nhiệm vụ đưa má đi, về và bảo vệ má. Đơn vị còn cử một tổ du kích do Nguyễn Thị Nga phụ trách, đóng vai cháu của má để trông nom nhà cửa của má trong những ngày má đi vắng.
 
Khu Đại hội nằm sau trong vùng căn cứ, cách Hố Bò khoảng một ngày đường. Từ năm 1970 địch nhiều lần tập trung lực lượng càn quét ra đây. Nhưng hầu như chúng đều thất bại. Sau mỗi đợt càn, chúng cay cú nã pháo, dội bom liên miên vào đây để trả thù.
 
Ở đây gần giống như một thung lũng. Bầu trời không được thoáng đãng lắm. Mới sáng ra mà những đám mây màu xám tro từ phía chân trời đã ùn ùn kéo tới. Gần trưa, mới trông thấy những tia nắng. Một thứ ánh nắng yếu ớt vừa mới xuyên qua những áng mây ngậm đầy hơi nước, ánh lên một màu xám chì, trên những mái nhà vải bạt vừa mới dựng dưới những tán cây ô môi.
 
Bom, đạn đại bác của giặc Mĩ là đổ la liệt từng khoảng rừng cao su và cây săng lẻ. Những cây còn lại, cành lá vẫn xum xuê, căng nhựa sống vào mùa mưa như đang thay áo mới. Những hố bom lớn như những ao sâu hun hút đáy phễu. Những xác xe bọc thép của địch còn nằm ngổn ngang. Cỏ xanh và những cành mắc cỡ tim tím mọc kín, che lấp từng ổ dây xích xe bên dưới.
 
Các đại biểu về dự Đại hội ở tản mác trong các lán ven rừng. Đến ngày Đại hội, trong lời khai mạc, đồng chí chính ủy mặt trận Sài Gòn - Gia Định nói: “Khu vực chúng ta tổ chức Đại hội mừng công hôm nay cũng là chiến trường nóng bỏng của ngày hôm qua”.
 
Má Tám được mời lên Đoàn Chủ tịch Đại hội. Khi má đi lên cả Đại hội đứng dậy vỗ tay hồi lâu. Đồng chí chính ủy mặt trận Sài Gòn - Gia Định giới thiệu: “Má Tám Rành, Củ Chi, là người mẹ tiêu biểu nhất của chiến trường chúng ta. Má có tám con trai và hai cháu trai (một cháu nội và một cháu ngoại) đã anh dũng hi sinh trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ. Năm nay má đã 71 tuổi rồi, nhưng không bao giờ má chịu nghỉ ngơi. Má là chính trị viên của xã đội Phước Hiệp và của đội nữ du kích Củ Chi”.
 
Lần dự Đại hội đó má gặp lại Chín Phương. Thấy Chín Phương đi chân gỗ, má ôm chầm lấy anh và xúc động hỏi:
 
- Trời, Chín Phương! Con bị thương hồi nào?
 
- Năm ngoái, trên mặt trận đường 3 má ạ!
 
- Gần hai năm nay má mong con mãi, không thấy con trở lại Củ Chi.
 
- Dạ, thưa má! Tuy bận chiến đấu ở xa mặt trận Củ Chi, nhưng con vẫn luôn luôn hỏi thăm tin tức về má và bà con ấp Phước Hòa. Lúc con ở trên Miền con đã biết hai năm qua, hai người con cuối cùng của má đã hi sinh.
 
Buổi tối, trước khi bế mạc Đại hội, Chín Phương và đoàn đại biểu bộ đội chủ lực Miền đến thăm má Tám. Má Tám kể lại với anh Chín:
 
- Nguyễn Văn Nảng là người con sát con út của má. Nảng có thân hình khỏe mạnh, cao lớn, nước da màu nâu, mắt sáng, hay cười. Năm 1971 nó là xã đội trưởng Phước Hiếp. Nó ham đánh giặc lắm. Suốt ngày suốt đêm nó nằm ngoài địa đạo, tổ chức cho du kích đánh giặc hết trận này đến trận khác, làm cho bọn giặc ăn không ngon, ngủ không yên. Thằng xã trưởng Mẹo treo giải thưởng một triệu đồng cho ai lấy được đầu của xã đội trưởng Nảng. Giải thưởng nó treo tháng trước, tháng sau Nảng đã chỉ huy du kích diệt trừ thằng Mẹo. Xác nó anh em đem về ngay phòng làm việc của thằng trung tá quận trưởng Củ Chi, kèm theo mấy chữ “Du kích Củ Chi trừng trị tên ác ôn có nhiều nợ máu”.

[anhquaynop]

Tháng 5, giặc mở một cuộc càn quét lớn vào xã. Nảng chỉ huy đội du kích quần nhau với địch suốt một ngày. Riêng mình Nảng ngày đầu đã diệt được 10 tên Mĩ, bắn cháy một xe M113. Buổi tối Nảng tổ chức một tổ đi diệt xe tăng địch đang cụm lại ở Bãi Dài. Họ vừa diệt được mỗi người một chiếc xe bọc thép bằng thủ pháo, thì địch từ ngoài vây chặt. Anh em trong tổ kể lại: “Lúc ấy Nảng bảo anh em tập trung thủ pháo dồn lại cho anh, còn họ thì rút lui. Bị nhiều vết thương ở đầu, ở bụng, nhưng Nảng vẫn gắng sức đánh địch đến viên đạn cuối cùng, diệt nhiều lính Mĩ trong dãy nhà vải bạt. Sau đó, Nảng nằm im chờ cho bọn Mĩ bu đến gần, anh mới xông ra bám chặt, vật nhau với tên Mĩ chỉ huy, bóp cổ nó chết tươi và anh kiệt sức, hi sinh luôn”.
 
- Thưa má, còn cậu Út hi sinh như thế nào? - Chín Phương hỏi.
 
Má Tám lấy khăn rằn lau khô những giọt nước mắt lăn trên gò má, nói tiếp:
 
- Nó là Nguyễn Văn Luông. Sau khi Nảng hi sinh, thì Luông lên thay làm xã đội trưởng. Lúc đó đồng chí Tám Thắng, Bí thư huyện ủy cử cán bộ về nói với má rằng: “Đồng chí Luông là người con trai cuối cùng còn lại trong gia đình má, huyện ủy thấy anh Luông làm xã đội trưởng trong tình hình hiện nay không an toàn lắm. Huyện muốn hỏi ý kiến của má, nếu má đồng ý thì huyện sẽ điều anh Luông đi làm nhiệm vụ khác”. Má đáp: Nếu do nhu cầu công việc của cách mạng cần điều thằng Luông đi đâu thì huyện cứ điều. Còn vì sợ nó hi sinh mà điều nó đi làm công chuyện khác an toàn hơn, thì không nên. Thằng Luông sẽ không bằng lòng, vì nó thề quyết đánh giặc đến cùng để trả thù cho các anh nó đã hi sinh. Đối với má, má cung nghĩ như nó, thằng Luông là đứa con trai cuối cùng của má nếu có tiếp tục hi sinh vì sự nghiệp đánh thắng giặc Mĩ, má cũng sẵn sàng. Còn một mình má, má cũng cũng đánh giặc đến cùng bằng sức lực còn lại của má. Má biết các đồng chí ở huyện ủy rất thương quý má, lo cho má, muốn má giảm bớt đau khổ, hi sinh. Nhưng các đồng chí đó lại nắm vững hơ ai hết, yêu cầu cao nhất của cuộc chiến đấu quyết liệt này là hi sinh tất cả để giành thắng lợi, chớ không được chùn bước. Chùn bước lúc này là đầu hàng, là nhận lấy sự thất bại. Những năm tháng đồng chí Tám Thắng, Bí thư huyện ủy làm việc trong nhà má, má thường nghe đồng chí ấy căn dặn cán bộ như vậy. Má nghĩ: nếu ai cũng tham sống, sợ chết thì làm sao có độc lập tự do được! Hồi còn sống, ba sắp nhỏ thường dạy dỗ các con không được sống hèn, không được phản bội Tổ quốc, phản bội nhân dân. Vì nghĩa lớn, dầu có hi sinh tánh mạng, cũng không ngần ngại. Tất cả các con của má đều không phụ lòng dạy dõ của ba chúng nó. Có lúc nào đó má thấy yếu đuối, thì tự nhiên đêm đó má thấy ông ấy hiện về, nghiêm khắc phê bình má. Má lại thắp ba nén hương đứng trước bàn thờ chồng và các con, bày tỏ sự hối hận về những suy nghĩ không phải của má. Hai hàng nước mắt chảy ròng ròng trên mặt, má kể tiếp chuyện út Luông đánh giặc và hi sinh.
 
Du kích trong xã rất phục tài săn máy bay lên thẳng Mĩ của xã đội trưởng Luông. Hồi ấy giặc Mĩ thường dùng loại Hu 1A, 1B bay đầy trời để “săn” du kích, cán bộ. Luông tổ chức nhiều trận địa săn máy bay lên thẳng của địch. Có khi một mình một súng, Luôn cũng quần nhau với máy bay Mĩ. Lúc đầu nhiều bà con trong xã chưa tin, cho rằng Luông hơi liều. Trong lúc địch chủ quan, ngày nào máy bay chúng cũng bay đến rất đông và rất thấp. Một hôm, mới mờ mờ đất, máy bay chúng đã bay đến từng đàn. Cây cối trong vườn tược, trong các khu giồng và những lô cao su còn sót lại đề bị cánh quạt của máy bay lên thẳng quạt ngã rạp đất. Luông vẫy bình tĩnh theo dõi địch. Chờ khi chiếc nào sà xuống thật gần, Luông mới hạ lênh bắn. Các trận địa phục kích nhất loạt nổ súng. Từng chiếc máy bay lên thẳng Mĩ rụng. Lúc ấy, bà con trong xã mới thật yên tâm, phấn khởi. Nhiều ngời khen rằng: “Phải đánh máy bay lên thẳng kiếp xáp lá cà như xã đội trưởng Luông, bọn Mĩ mới khiếp sợ”.
 
Đầu tháng 9 năm 1971, Luông được điều lên phụ trách đại đội đặc công huyện. Trong đợt chiến đấu phối hợp với cánh quân phía Bắc thành phố Sài Gòn, đơn vị Luông có nhiệm vụ đánh trận địa pháo ở căn cứ Đồng Dù. Trận ấy, Luông lập công xuất sắc, được tặng thưởng Huân chương chiến công giải phóng hạng Hai. Cuối tháng chín, đơn vị Luông lại được lệnh đánh trận địa pháo căn cứ Đồng Dù lần thứ hai. Trận này đơn vị của Luông cũng hoàn thành tốt nhiệm vụ, nhưng Luông đã anh dũng hi sinh.
 
Đêm khuya ở vùng hậu cứ mùa này hay mưa. Tiếng mưa gõ đều trên mái lều vải bạt. Tiếng chim “bắt cô trói cột” gặp hoài ngoài rừng cao su. Tiếng súng lớn từ hướng Sài Gòn vọng ì ầm, ánh lên những loạt chớp liên hồi, thâu đêm.
 
Tăm má Tám về, Chín Phương cũng như các anh hùng, dũng sĩ đoàn đại biểu bộ đội chủ lực Miền đều thao thức mãi không sao ngủ được. Các anh suy nghĩ rất nhiề về tấm lòng biển cả của má và chiến công anh dũng của những người con, người cháu mà má đã sinh ra và dành hết cả cuộc đời đẻ nuôi dưỡng, dạy dỗ họ trưởng thành. Má Tám ơi, trong mỗi bước chân chúng con hành quân tiến về phía trước, chúng con luôn luôn thấy ấm áp tình thương mênh mông của má. Trong những đường lê cản bước quân thù, chúng con đã nhận được ở má cả sức mạnh phi thường. Má là người mẹ Việt Nam rất hiền dịu, nhưng đồng thời má cũng là đồng chí chính ủy, đồng chí tư lệnh trưởng, người chiến sĩ xung kích chỉ đường cho chúng con xông pha trên mọi trận tuyến.

[anhquaynop]

*
*    *

Đầu năm 1973, sau khi hiệp định Pa-ri được kí kết, nhưng ở đất Củ Chi không có một giờ đồng hồ ngừng tiếng súng. Địch ra sức tấn công lên chiếm vùng kiểm soát du kích và tiếng súng trừng trị bọn lấn chiếm của đồng bào, chiến sĩ Củ Chi càng nổ dữ dội.
 
Từ Trung Lập Hạ, Phú Hòa Đông, Phú Hòa Tây đến An Phú, An Nhơn, Nhuận Đức, Phước Hiệp vẫn giăng mù mịt. Trước kia giặc Mĩ tìm mọi cách để hủy diệt Củ Chi. Nay Mĩ thua phải cuốn cờ rút về nước, nhưng bọn ngụy Sài Gòn vẫn điên cuồng thực hiện ý đồ đó. Chúng lo sợ vùng giải phóng Củ Chi mở rộng sẽ là mũi dao sắc nhọn lúc nào cũng kề vào cổ họng chúng. Cuộc chiến đấu chống địch lấn chiếm sau Hiệp định Pa-ri trở nên quyết liệt vô cùng. Địch ra sức bao vây, càn quét để tìm diệt lực lượng du kích. Chúng cho rằng du kích Củ Chi là lực lượng nguy hiểm và đáng sợ nhất, vì họ có cơ sở bám chặt trong dân chúng. Đội nữ du kích của Lê Thị Sương lại một lần nữa rút xuống địa đạo, liên tục tổ chức các trận đánh chớp nhoáng, nhỏ, lẻ. Tháng trước xảy ra nạn đói vì các con đường hầm tỏa về các ấp bị địch chặt đứt cả. Nhưng rất may, nhờ má Tám đào xong đường hầm, từ nền nhà mới sang nền nhà cũ của má, nên nối liền được hệ thống địa đọa của đội nữ du kích. Đêm thông hầm, thật xúc động, Lê Thị Sương trườn lên khỏi miệng hầm, bò vào đến cái bếp của má Tám thì ngất xỉu. Má Tám bế Sương vào trong nhà đổ mấy thìa nước đường. Tỉnh dậy, Sương nói:
 
- Má Tám ơi! Cả đội nữ du kích chúng con đang bị đói.
 
- Má biết rồi. Má đang cháy ruột, cháy gan vì mấy bữa rày không liên lạc được với các con.
 
- Má Tám làm sao huy động các má, các chị ngay trong đêm nay đưa ra địa đạo một ít lương thực, kẻo chị em du kích kiệt sức hết.
 
- Dưới hầm của má đã có sẵn năm chục kí gạo rồi. Muối rang đầy một hũ, đủ để tụi bay xài một tuần. Đêm nay chuyến vô từng đó, đến đêm mai lại có nữa. Má dặn bà Năm Hợp, bà Năm Thành, dì Bảy Chánh rồi, không lo.
 
Cách thu xếp khéo léo của má giúp đội nữ du kích vượt qua được cơn đói. Nhưng một khó khăn mới lại xuất hiện: thiếu thuốc chữa bết thương, chữa bệnh sốt rét, ghẻ lở cho chị em do nằm hầm lâu ngày.
 
Một đêm, má Tám đang nằm trên võng thiu thiu ngủ, thì nghe dưới bếp vang lên ba tiếng “bộp, bộp, bộp”. Đúng là tín hiệu của du kích, má đi xuống kéo bếp dịch sang bên kia rồi lật miếng tôn có phủ một lớp đất sét dựng sát vô góc nhà. Cửa hầm thông với địa đạo hiện ra. Chính trị viên Lê Thị Sương và du kích Trần Thị Tuyết, Mai Thị Nguyệt và Nguyễn Thị Quỳnh Thông bấm đèn pin bước lên.
 
Má Tám mừng quý hỏi rối rít:
 
- Bữa nay, tụi bay hết kêu đói chưa. Má đoán đêm nay thế nào cũng có đứa vào nên má nấu sẵn nồi khoai từ. Khoai từ của má trồng đó, ngon lắm, các con ăn đi. Ăn không hết thì mang về địa đạo cho tụi nó ăn với nghe.
 
Lê Thị Sương vừa bóc vỏ khoai, vừa nói:
 
- Thưa má, bữa nay chúng con vào đây để nhờ má cùng Hội lo gấp một việc nữa.
 
Má Tám ngừng ngoáy trầu, hỏi:
 
- Việc gì mà phải gấp dữ vậy?
 
- Thuốc tây má ạ! Hiện nay tụi con không còn một viên thuốc. Thuốc dự trữ đem ra dùng sạch trong các đợt chiến đấu vừa rồi. Chúng con đã báo cáo với huyện đội, nhưng huyện đội cũng chưa gởi xuống kịp. Hiện nay quân số chiến đấu giảm sút, vì chị em bị bệnh sốt rét và ghẻ lở nhiều.
 
Số chị em bị thương nhẹ trong các trận chống địch lấn chiếm vừa rồi cũng không có thuốc kháng sinh để chữa vết thương. Má xem có cách nào giúp chúng con được không?
 
Má Tám suy nghĩ hồi lâu rồi nói:
 
- Tụi bây chủ quan quá, để nước đến chân mới lo. Thuốc men là việc hệ trọng lắm chớ. Bọn địch nó biết mình cần nên nó kiểm soát gắt gao, không được mang thuốc ở Sài Gòn ra vùng giải phóng. Thôi được rồi, tụi bay yên tâm, để các má lo liệu. Ba đêm sau tụi bay đến đây, thế nào cũng có một đợt thuốc. Ngày mai má sẽ bàn với các má, các chị trong lực lượng đi Sài Gòn về Hậu Nghĩa mua ngay.
 
Sáng hôm sau má Tám và chị Sáu Son đi chợ Hậu Nghĩa, bà Năm Thành và chị Ba Thôn đi chợ Tân Quy. Riêng chị Tư Lương và chị Chín Đào thì đi ngược về phía chợ Trảng Bàng, chợ Tây Ninh. Má Tám bàn bạc, dặn dò mọi người rất kĩ. Má nói: “Đắt mấy cũng phải mua. Chọn thứ tốt, thứ thiệt để mua. Mua nhầm loại xấu, loại giả, ảnh hưởng đến tính mạng tụi nó. Thuốc tây là con dao hai lưỡi đó, nếu dùng không đúng”.
 
Chợ nào cũng vậy, các má các chị mua đủ các loại thuốc tây, không đến nỗi khó lắm, nhưng làm sao đem được về tới Củ Chi mới là chuyện khó. Sài Gòn đi Củ Chi chỉ có ba mươi cây số mà đến ba trạm khám thuốc tây. Nhưng các má, các chị cao tay hơn bọn cảnh sát nhiều. Theo sáng kiến của má Tám người thì nhét thuốc vào cổ vịt, cổ ngỗng mua vè, người thì để thuốc vào ruột quả bí đỏ, bí xanh, người thì quấn vào hai ống chân hoặc giấu dưới đế guốc. Riêng má Tám thì làm hộp trầu cau thành hai ngăn, ngăn trên đựng trầu cau, ngăn dưới đựng thuốc tây. Lúc lên xe đò đi về, má vẫn ung dung mở hộp trầu cau ra để lấy ống ngoáy, ngoáy trầu trước mắt bọn cảnh sát ngụy.
 
Mỗi một ngày đi chợ, các hướng má chỉ huy đều mua mang về một ố thuốc, trót lọt cả. Góp gió thành bão, “kho” thuốc tây ở nhà má Tám khá đầy đủ. Đêm thứ ba, chính trị viên Lê Thị Sương và Trần Thị Hải, y tá của đơn vị vào. Má Tám nói đùa như thật:
 
- Các má, cách chị đã đi hết các chợ, tìm hết mọi cách mà cũng không làm sao mua được thuốc tây. Người thì bị cảnh sát bắt lúc đang mua, người thì bị cảnh sát lục trên xe, làm tình làm tội đủ điểu.
 
Sương căn chặt môi im lặng, kéo Hải ngồi xuống bên cạnh. Cả hai đều chảy nước mặt dàn giụa. Má Tám thấy thương quá không nỡ đùa lâu, nên má nói:
 
- Má nói đùa với các con một chút xíu cho vui vậy thôi, chớ các má, các chị lo đầy đủ cả rồi.
 
Má Tám xuống hầm xách lên một thùng sắt (thùng đạn đại liên Mĩ) đưa cho Sương và Hải. Sương vừa mở ra, Hải xuýt xoa, reo to lên: “Ôi thuốc tây, nhiều quá, đủ hết các thứ!”.
 
- Từ giờ đến cuối tháng các má, các chị cung cấp cho các con ba thùng thuốc như thế này nữa, được không? - Má cười hà hà, giơ cả hai tay vuốt nhẹ lên mái tóc của Sương và Hải - Các con cứ yên tâm đánh giặc giỏi, còn gạo với thuốc men, các má se lo cho, không thừa thì cũng đủ dùng, chỉ có điều là tụi bay phải cho các má biết trước. Đánh giặc mà không lo xa thì hỏng hết đấy.
 
- Sương xúc động nói:
 
- Các má, các chị vì các con mà phải vượt qua hết mọi khó khăn, nguy hiểm. Chúng con chẳng biết nói lời nào cho vừa. Con xin thay mặt…
 
 Má Tám ngắt lời Sương:
 
- Đó cũng là bổn phận của các má, các chị. Má đề nghị nếu chị em có đứa nào yếu sức quá, nhưng đứa bị thương chẳng hạn thì các con đưa vô đây má chăm sóc cho nghe. Nằm dưới địa đạo vết thương lâu lành lắm. Má già rồi, má không cầm được súng, bắn được giặc nữa, nhưng má còn đủ sức chăm sóc, nuôi dưỡng các con được. Đó cũng là góp phần vào nhiệm vụ đánh giặc. Đồng chí chính ủy mặt trận Sài Gòn - Gia Định nói với má ở Đại hội vừa rồi như vậy đó.

[anhquaynop]

IX. TOÀN THẮNG
 
Những ngày mùa xuân năm 1975, cuộc chiến đấu trên vùng đất Củ Chi này càng quyết liệt. Kẻ địch biết rằng nếu vỡ thế trận “tử thủ” ở vùng Củ Chi, thì coi như “cánh cửa thép” phía Tây Bắc Sài Gòn bị phá toang. Do đó Bộ Tổng tham mưu ngụy phải tung thêm mấy trung đoàn chúng gọi là thiện chiến, tinh nhuệ về Củ Chi. Lí Tòng Bá, chuẩn tướng tư lệnh sư đoàn 25 ngụy, đóng ở căn cứ Đồng Dù cũng được lệnh phải “tử thủ”, phải đánh gãy xương sống Việt cộng ngoài cửa ngõ Sài Gòn.
 
Đội nữ du kích Củ Chi được lệnh phối hợp với bộ đội địa phương huyện và bộ đội chủ lực Miền mở những trận đánh lớn trên toàn vùng. Tin thắng trận trên toàn miền Nam dồn dập dội về Củ Chi, càng làm cho chị em nức lòng, phấn khởi.
 
Nửa đêm, Võ Thị Trong, đội trưởng nữ du kích Củ Chi, luồn theo địa đạo đến nhà má Tám. Nhưng má Tám đi đâu mất. Mấy tháng nay, trong gian nhà nhỏ của má Tám, đêm nào cũng có các chiến sĩ nữ du kích, lúc thì đến “lãnh” thuốc, lúc thì đến “lãnh” gạo, lúc thì đi hoạt động về ghé qua xin má ngụm nước, củ khoai. Mới đêm qua chính trị viên Lê Thị Sương còn bàn bạc với má kế hoạch may cờ Tổ quốc và cờ Mặt trận dân tộc giải phóng, để đón ngày toàn thắng. Má đi đâu? Ai bắt má? Trong và hai chiến sĩ Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Thị Xuyến ngơ ngác đi tìm vòng quanh nhà. Mấy bụi khoai từ má trồng đang xanh mơn mởn. Cây ớt chín cạnh lu nước sai trĩu quả. Bếp lửa lạnh ngắt. Hộp đựng trầu của má còn nguyên trên chiếc chõng tre. Nhưng quay sân có nhiều dấu giày đinh. Trong bấm đèn pin xem đi xem lại. Đúng rồi. Dấu giày đinh còn giẫm cả lên chiếc giường má nằm. Một điều gì đó chẳng lành đã đến với má. Trong thấy đau nhói trong tim.
 
Má Năm Hợp nhà bên cạnh, thấy có bóng người, theo dõi hồi lâu, biết đúng là nữ du kích. Má lên tiếng hỏi:
 
- Các con tìm má Tám, phải không?
 
- Thưa má, vâng ạ! - Trong trả lời - Má có biết má Tám đi đâu không?
 
Má Năm Hợp ra hiệu cho ba chị đến gần, má nói nho nhỏ, giọng xúc động:
 
- Má Tám bị chúng nó bắt đi trưa nay.
 
- Ai bắt hả má? - Trong hỏi rất to như sắp bật ra tiếng khóc.
 
- Thằng xã trưởng Kén dẫn một tiểu đội lĩnh về đây bắt má. Nó nói với má Tám: “ Mời bà già lên quận co việc cần vài ngày rồi về”. chúng nó trói má bằng dây thừng. Má không kịp lấy thêm quần áo và hộp trầu cau. Trong và các chiến sĩ lập tức quay trở về địa đạo và Trong triệu tập ban chỉ huy đội nữ du kích họp. Đội trưởng Võ Thị Trong nói:
 
- Bọn địch đã bắt má Tám đưa về quận lị. Chúng ta phải khẩn trương cứu má ra khỏi bàn tay độc ác của địch. Nếu chậm trễ sẽ xảy ra hai tình huống rất nguy hiểm: Một là địch thủ tiêu để trả thù. Hai là đợt tổng tiến công của quân ta sắp đến đánh vào quận, tình trạng của má sẽ không an toàn.
 
Chính trị viên Lê Thị Sương nói:
 
- Bằng bất cứ giá nào, chúng ta cũng phải bảo vệ má an toàn đến ngày toàn thắng. Tôi đề nghị, ngay đêm nay, ta cử trinh sát vào quận nắm tình hình địch và điều tra xem chúng giam má ở khu vực nào. Ngày mai làm kế hoạch tác chiến, xin chỉ thị của huyện đội là hành động ngay.
 
Võ Thị Trong trực tiếp chỉ huy các tổ trinh sát đi làm nhiệm vụ. Lê Thị Sương viết thư báo cáo và cử liên lạc mang về huyện đội. Toàn đơn vị được lệnh chuẩn bị chiến đấu.
 
Ngày hôm sau, ban chỉ huy đội nữ du kích lại họp. Đội trưởng Trong nói:
 
- Địch giam má Tám ở buồng số 2, dãy nhà ngang phía sau trại lính. Buồng giam má có cửa sổ thông qua nhà bếp. Cửa sổ chắn loại song sắt cỡ lớn. Tình hình bọn địch trong quận rất hoang mang. Chúng nó công khai bàn tán: “Các ông bự ở Sài Gòn đang chở vợ con đem hột xoàn, vàng bạc và đô-la ra nước ngoài, ta dại gì mà phải “tử thủ”. Đứa nào lo chuồn sớm thì sống”.
 
Mấy ngày này lính trong quận bỏ chạy khá nhiều. Bọn lính ở Sài Gòn vừa được phái lên đây cũng đang ở trong tình trạng chán ngán. Lính bảo an với lính chủ lực bắn nhau. Việc phòng thủ sơ hở. Bọn ác ôn ở quận rút vào trong căn cứ Đồng Dù hòng lẩn tránh sự trừng phạt của cách mạng. Chúng tôi đã giao nhiệm vụ cho các cơ sở trong quận. Cụ thể là: đêm nay ta sử dụng ba tổ bí mật luồn sâu, đánh vào ba trại lính trước cổng quận. Anh Mai, binh sĩ địch được ta giác ngộ làm nhiệm vụ dẫn đường. Khi ba tổ này nổ súng, ta sử dụng hai tổ khác bí mật luồn vào phía sau nhà bếp, dùng cưa sắt cưa cửa sổ buồng số 2, đưa má Tám ra ngoài. Hai tổ này bắt liên lạc với chị Tư Vĩnh nấu bếp cho địch trong quận, là cơ sở của ta.

[anhquaynop]

Chính trị viên Sương và các ấp đội phó Hường, Thảo, đều tham gia ý kiến. Họ bàn bạc và phân công các tổ chiến đấu rất tỉ mỉ. Quá trưa, đơn vị nhận được lệnh của huyện đội. Huyện đội đồng ý kế hoạch và thời gian tác chiến của đơn vị, đồng thời cử thêm một trung đội đặc công xuống phối hợp, hỗ trợ chiến đấu.
 
Đêm cuối tháng tư, trời khô, đầy sao. Phía Tây Ninh, Hóc Môn, Khiêm Cường những tiếng nổ dây chuyền dậy đất, những cột lửa cuồn cuộn bốc lên cao. Hướng Sài Gòn đèn pha cực mạnh quét liên hồi lên bầu trời, đèn dù bắn báo động tắt dần vàng ệch như ma trơi và pháo hiệu xanh đỏ cầu cứu của địch liên tiếp vút lên trời. Súng lớn, súng nhỏ khắp vùng Củ Chi vẫn nổ như mặt trống bị thúc dồn.
 
Các chiến sĩ nữ du kích và bộ đội đặc công huyện bí mật tiếp cận các mục tiêu. Đội trưởng Võ Thị Trong chỉ huy ba tổ chiến đấu phía trước. Chính trị viên Lê Thị Sương phụ trách hai tổ giải thoát má Tám phía sau quận lị. Đúng giờ, tiếng pháo thủ nổ đinh tai, tiếng tiểu liên bắn từng loạt ngắn giòn giã. Một lúc sau, bọn lính trong quận mới nổi còi báo động. Súng các cỡ của địch thi nhau bắn loạn xạ ra ngoài. Đại đội lính ngụy ở dãy nhà ngang cạnh nhà bếp bị cấp chỉ huy thúc ra phía trước để ứng cứu cho bọn lính vừa ở Sài Gòn lên bị đánh dồn trong ba nhà vải bạt.
 
Chị Tư Vĩnh dẫn Sương vào tận nhà giam má Tám. Sương cạy cửa buồng số 2, gọi:
 
- Má Tám ơi, má Tám! Chúng con là nữ du kích Củ Chi vào cứu má đây.
 
- Tiếng đứa nào như tiếng con Sương phải không? - Má Tám hỏi giọng run run như muốn khóc vì quá xúc động.
 
- Dạ! Con là Sương đây má ạ! Má yên tâm chờ chúng con cưa hai song sắt đã.
 
Loáng một cái, Sương và Dung cưa xong hai song sắt. Sương chui vào dìu má Tám bước ra. Má Tám nói:
 
- Các con hãy sang buồng bên cạnh cứu hai má nữa. Má không thấy mặt, nhưng biết rõ buồng bên có hai má cũng vừa bị chúng bắt.
 
Sương và Dung lại tiếp tục cưa hai song sắt cửa buồng số 3. Sương nhận ra má Hai Thương, bà mẹ của năm liệt sĩ ở Phú Mĩ Hưng và má Sáu Toàn, bà mẹ của bốn liệt sĩ ở Nhuận Đức, đều là những người mẹ đỡ đầu đội nữ du kích Củ Chi. Kẻ thù thật đê hèn, trước giờ chết chúng nó vẫn còn tiếp tục gây tội ác bằng cách trả thù cả những mẹ chiến sĩ.
 
Các má vô cùng xúc động ôm chầm lấy Sương và các nữ du kích. Họ đưa các má về vị trí đã quy định an toàn. Lúc sắp qua khỏi khu nhà bếp của quận, chị Vĩnh ôm lấy má Tám không muốn rời. Má Tám xúc động nói:
 
- Nhiệm vụ của cháu còn nặng nề. Cháu hãy dũng cảm ở lại tiếp tục công việc của mình cho đến ngày thắng lợi trọn vẹn, không còn bao lâu nữa.
 
Chị Tư Vĩnh nói trong tiếng nấc nghẹn ngào:
 
- Nhờ má về nói giùm bà con ấp Phước Hòa, con nấu cơm cho địch là vì nhiệm vụ của tổ chức giao, con không phản dân, hại nước đâu nhá.
 
- Cháu yên tâm, cách mạng biết cho cháu là bà con cũng sẽ biết.
 
Trước khi rút, đội trưởng Trong chỉ huy một tổ xông vào phòng làm việc của tên quận trưởng. Hắn chạy mất, nhưng Trong nghe có tiếng động ở phòng bên cạnh. Trong đạp cửa phòng bước sang, chiếu đèn phin, thấy tên xã trưởng Kén đang thu mình trong xó tủ. Trong hét to:
 
- Xã trưởng Kén, mày là một tên ác ôn khét tiếng của xã Phước Hiệp, mày phải đền tội.
 
Trong nói vừa dứt thì chiến sĩ Nguyễn Thị Gái đã lia một loạt tiểu liên làm nó ngã gục, trước khi nó rút súng lục định bắn đội trưởng Trong. Trong cùng các chiến sĩ thu tài liệu, bản đồ của tên quận trưởng. Trong còn lấy bút mực đỏ viết năm chữ: “Nữ du kích Củ Chi” thật to lên tờ giấy dể trên bàn làm việc của hắn, rồi mới rút.
 
Sau gần hai giờ chiến đấu với nhiệm vụ chính là tập kích, tiêu hao sinh lực địch và cứu má Tám, đội nữ du kích đã hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ, có thể nói là vượt xa yêu cầu. Gần sáng, bộ đội đặc công huyện và nữ du kích về tới địa đạo, từng tốp ngồi uống trà, ăn kẹo đậu phộng trong lúc tiếng súng ở quận Củ Chi vẫn còn nổ hoài. Thì ra, do ta đánh vào giữa đội hình chúng rồi rút ngay, làm cho bọn lính Sài Gòn đánh nhầm bọn lính bảo an ở quận ra ứng chiến. Sáng hôm sau, bà con đi chợ Củ Chi kể lại, địch phải dùng hạng chục xe hơi để chở xác lính chết và bọn bị thương.

[anhquaynop]

*
*    *

Má Tám về lại nền nhà cũ của mình. Má sửa sang lại bàn thờ của nhà đã bị lính ngụy vào đạp gãy chân. Má nâng niu lau mười chiếc khung ảnh của mười liệt sĩ đặt lên ngay ngắn. Đêm đêm, má lại đốt đèn, thắp hương. Gian nhà lá bé nhỏ, thân thuộc trở nên ấm cúng khi các cán bộ, chiến sĩ T4 (mật danh của vùng Sài Gòn - Gia Định) đi về. Cây bông vạn thọ mọc dưới giàn mướp bắt đầu trổ hoa. Má ngồi bên chiếu, thỉnh thoảng lại ngắm cây bông vạn thọ do má lấy giống hôm đi dự Đại hội ở vùng căn cứ về, ươm một đám, bon đạn Mi có lần cào sạch chỉ còn một cây. Nó trổ hoa bây giờ là trái mùa, thế mà bông nào cũng có những màu vàng, đỏ rực rỡ. Đây là loài hoa vạn thọ đặc biệt, mỗi bông có ba màu khác nhau. Má ước mong tha thiết rằng một ngày nào đó khi thống nhất nước nhà, má được ra Hà Nội viếng Lăng Bác Hồ, tặng cây vạn thọ này cho người trồng bông trông nom vườn cây của Bác, để “Kính dâng lên Bác loại hoa vạn thọ ở Củ Chi, nó đã vượt lên trên bom đạn, nở hoa và sống mãi”.
 
Những ngày cuối cùng của cuộc chiến tranh, ở vùng đất Củ Chi này không ngớt xảy ra những cuộc tranh chấp ác liệt giữa ta và địch. Tên chuẩn tướng Lí Tòng Bá cho quân của sư đoàn 25 liên tiếp xông ra. Quân giải phóng ngày càng siết chặt vòng vây các cứ điểm địch ở Củ Chi, Đồng Dù. Tin chiến thắng dồn dập vào những ngày cuối tháng 4-1975. Phái Tây Bắc huyện là tỉnh Tây Ninh đã được giải phóng. Bọn giặc ở núi Bà Đen chạy thục mạng về Trảng Bàng vẫn chưa hoàn hồn, chúng chạy về Củ Chi. Đến đây, bọn chúng bị cấp chỉ huy ở Sài Gòn buộc phải dừng lại tử thủ những ngày cuối cùng. Hướng Tây Nam Sài Gòn, binh đoàn 232 của ta đã vượt sông Vàm Cỏ Đông,thần tốc đánh vào tỉnh lị Hậu Nghĩa, trung đoàn 50 của địch chạy như chuột bị hun khói. Rồi chúng lại ùn ùn về Củ Chi. Có thể nói Chủ Chi những ngày này trở thành cái túi hứng bọn lính ngụy thất trận với cảnh hỗn quân, hỗn quan. Chúng nó thất trận, nhưng trước lúc giẫy chết còn ngoan cố phá phách người dân Củ Chi một cách khủng khiếp.
 
Tình hình cuộc chiến đấu vào những ngày này vô cùng khẩn trương, quyết liệt. Cứ nhìn các chiến sĩ du kích Củ Chi mỗi khi vào nhà má Tám không ăn trọn bữa cơm, không kịp uống cạn chén nước, áo, quần bê bết bùn đất và khét lẹt mùi thuốc súng, mắt ai cũng thâm quầng vì thiếu ngủ, má cũng hiểu được rằng cuộc chiến đấu đang ở thời kì quyết định.
 
Lê Thị Sương nói với má Tám:
 
- Cuộc chiến đấu cuối cùng thật ác liệt, con đề nghị má giúp cho con một việc, má bàn với má Hợp, má Thành, sửa sang lại mấy chiếc hầm, sắp tới cho con gởi thương binh vào ở đấy.
 
- Thì chuyện đó má đã biểu mấy con giao cho má từ lâu rồi. Thôi tụi bay yên tâm về việc đó đi.
 
- À, thưa má! Việc may cờ má đã chuẩn bị đến đâu rồi?
 
- Cờ đỏ sao vàng một trăm chiếc. Cờ Mặt trận cũng một trăm chiếc. Các mẹ, các chị đang tiếp tục may thêm. Ngày mừng đại thắng, đội du kích Củ Chi mình tiến về Sài Gòn phải giương cao cờ đỏ rợp trời phải không các con? Hà hà.
 
- Má Còn phải may một lá cờ đỏ sao vàng thiệt to để treo lên ngọn cây điệp. Cây điệp tuy bọn giặc làm trơ trụi cành lá, nhưng vẫn còn thân cây với cái ngọn cao vút.
 
- Ừ! Nhứt định má sẽ treo lá cờ đỏ sao vàng to nhứt lên cây điệp này.
 
Một buổi tối, một tiểu đội trinh sát của bộ đội chủ lực Miền theo sơ độ và sự chỉ dẫn của cấp trên, vượt qua các đồn bót và trận địa của địch, tìm đến nhà má Tám. Đồng chí tiểu đội trưởng gỡ cửa. Từ bên trong má Tám nói như quát:
 
- Các ông đi đi.
 
Toàn tiểu đội thất vọng. Đồng chí tiểu đội trưởng giở bản hướng dẫn chỉ đường về nhà má, bấm đèn pin xem đi xem lại coi mình có lầm không. Đúng rồi. Nhưng tại sao má lại… Hay là…
 
Sau hơn nửa giờ ngồi trong nhà theo dõi, má thấy các chiến sĩ trinh sát vẫn quây quần ngồi bên nhau yên lặng chờ, má mới lặng lẽ mở cửa. Má khẽ gọi:
 
- Thôi, các con vào đi; đúng nhà rồi đó. Má phải làm như vậy mới khỏi mắc mưu kẻ thù. Các con đứng trách má nghen! Vì địch ở đây tìm cách lừa gạt bà con dữ lắm.
 
Má Tám nắm tay từng chiến sĩ đưa xuống hầm.
 
- Các con xuống nghỉ tạm, để má đi nấu cháo gà cho ăn nghen! Má còn một con gà trống cồ chuẩn bị đón các con ở bộ đội chủ lực về mà!
 
Chỉ một lát sau, má Tám đã bưng lên nồi cháo gà có mùi rau răm và mùi lá hẹ thơm phức. Mấy má con vừa ăn, vừa nói chuyện đến gần sáng.

[anhquaynop]

Tiểu đội trưởng Công thưa với má:
 
- Tiểu đội trinh sát chúng con về đây có nhiệm vụ liên lạc với du kích và bộ đội địa phương huyện, nắm tình hình địch ở Củ Chi và căn cứ Đồng Dù. Đồng thời chuẩn bị hành lang cho binh đoàn chủ lực Miền tiến về giải phóng Sài Gòn. Chắc là tụi con phải ở lại đây lâu lâu, má cố gắng giúp đỡ chúng con nhen.
 
Đêm hôm sau, tiểu đội trinh sát vừa đi làm nhiệm vụ trở về, thì nghe nhiều loạt súng tiểu liên Mĩ ở đầu ấp nổ liên hồi. Tiểu đội trưởng Công lệnh cho các chiến sĩ sẵn sàng chiến đấu.
 
Anh em vừa kịp rút xuống hầm, thì bọn địch ập đến. Chúng nó có ba thằng. Thằng đi đầu lấy mũi giày đinh đạp mạnh vào cửa nhà má. Má Tám nằm trên chiếc chõng tre, nói như thét, cốt để báo hiệu cho các chiến sĩ dưới hầm biết:
 
- Đêm hôm khuya khoắt, các ông đến nhà tôi để làm gì?
 
Một thằng lên tiếng:
 
- Nè, bà già. Mấy thằng Việt cộng vừa chạy vô đây, bà giấu ở đâu?
 
Một thằng khác tiếp:
 
- Bà hổng nói thì cái nhà này ra tro, hiểu không?
 
Má Tám bình tĩnh ngồi dậy ngoáy trầu:
 
- Các ông nói chi lạ vậy. Tui một thân một mình già yếu, làm không đủ ăn, lấy cái gì mà nuôi, mà giấu Việt cộng trong nhà.
 
Tên có bộ râu quai nón hất hàm ra lệnh:
 
- Khám nhà.
 
Ở dưới hầm tiểu đội trưởng Công chỉ huy các chiến sĩ luồn và các ngách, chuẩn bị chiến đấu. Chúng giẫm giày đinh trên nền nhà kêu “lộp cộp”. Đất, đá vụn rơi xuống mặt, mũi anh em dưới hầm. Thằng có râu quai nón cười khà khà, vẻ đắc chí:
 
- Ồ, hầm đây rồi tụi bây ơi, hầm đây rồi! Nó gí mũi súng và ngực má Tám: Nè bà già, lần tày thì đừng hòng chối nghe. Tôi sẽ lấy cái này - nó gằn gặc vào đầu má - cho bà hết có cái đội nón.
 
Hắn ra lệnh cho hai tên kia xuống khám hầm. Chúng khệ nệ khiêng nắp hầm, rồi bấm đèn pin chiếu xuống. Đứa nọ nhìn đứa kia đùn nhau, không đứa nào dám xuống trước. Má Tám vẫn ngồi trên giường, nhai trầu bỏm bẻm. Tên chỉ huy lại giục đồng bọn:
 
- Đ.me, xuống nhanh đi chúng mày.
 
Hai thằng lính lò dò bước xuống. Các chiến sĩ trinh sát đang thu mình vào ngách hầm đợi chúng như mèo rình chuột. Các anh cho cho hai thằng lính xuống thật sát bên ngách hầm và bỗng một tiếng “ự” rồi một tiếng “ự” nữa. Hai tên lính ngụy lần lượt lăn khuỵch xuống đất như hai bao gạo do hai đòn võ hiểm của Công và chiến sĩ Châu. Anh em khác liền nhét khăn vào miệng chúng rồi trói gô lại. Bên trên, vọng xuống đất có tiếng giày đinh của thằng chỉ huy đi đi, lại lại có vẻ sốt ruột chờ đợi kết quả. Một lát sau, nó chõ mồm xuống miệng hầm, gọi như thét:
 
- Tụi bây có thấy chi không? Răng mà lâu dữ rứa?
 
Lời nói chưa dứt thì nó đã bị một cú hát nhẹ lăn tõm xuống hầm. Các chiến sĩ liền trói gọn nó lại. Thì ra, lợi dụng lúc thằng địch còn lại một mình đang chúc đầu xuống hầm, má Tám đã nhanh chân đạp nó một cái thật mạnh, khiến nó mất đà ngã nhào xuống hầm.
 
Nhờ mưu trí của má Tám, ba tên địch bị các chiến sĩ trinh sát tóm gọn. Chúng nó đã cung cấp cho các anh một số tài liệu quan trọng về căn cứ Đồng Dù. Hôm sau, tiểu đội trưởng Công cùng với hai chiến sĩ Châu và Bá dùng ba bộ quân phục và súng lấy được của địch, đột nhập quận lị Củ Chi giữa ban ngày để nắm tình hình địch.
 
Đêm 27 rạng ngày 28-4-1975, các binh đoàn chủ lực của quân giải phóng đã dội bão lửa vằm nát căn cứ Đồng Dù, đánh tan tác bọn ngụy đủ các sắc lính trong quận Củ Chi, chỉ vẻn vẹn có bốn giờ đồng hồ.
 
Được sự hỗ trợ của du kích và bộ đội địa phương, bà con ác xã còn bị địch cào trắng như: Phú Hòa Đông, Phú Hòa Tây, Nhuận Đức, Đức Lập, Trung Lập Hạ, An Nhơn, An Phú, Phú Mĩ Hưng… nổi dậy diệt bọn ác ôn, truy quét bọn tàn quân. Cả huyện Củ Chi giương cờ, trống giục, đón mừng ngày hội chiến thắng của quân cách mạng, giải phóng Sài Gòn.
 
Các mẹ, các chị ấp Phước Hòa náo nức đi phân phát cờ đỏ sao vàng, cờ Mặt trận dân tộc giải phóng cho bà con cả xã. Riêng má Tám đã nhanh chóng treo lá cờ đỏ sao vàng to nhất trên ngọn cây điệp, nơi mà cách đây ba mươi năm, má đã treo lá cờ đỏ búa liềm để cổ vũ bà con hướng về cách mạng. Lá cờ phấp phới tung tay trong gió như lòng người rộn rã niềm vui chiến thắng.
 
Sáng ngày 30-4-1975, trên đường làm nhiệm vụ truy quét địch còn ngoan cố chống cự, chính trị viên Lê thị Sương ghé vào nhà, gặp má Tám để xin thêm một số cờ và thăm mấy chiến sĩ gái bị thương đang nghỉ ở nhà má. Sương reo vui, nói với má.
 
- Má ơi! Dương Văn Minh đầu hàng vô điều kiện rồi. Toàn thắng rồi má ơi! Tên chuẩn tướng Lí Tòng Bá và toàn bộ tư lệnh sư đoàn 25 ngụy bị bắt sống. Sáng nay đội nữ du kích chúng con vừa giải chúng nó về chỗ tập trung. Bộ mặt thằng nào thằng ấy tái mét không còn hột máu.
 
Hai má con ôm chầm lấy nhau, sung sướng, nghẹn ngào.
 
Bầu trời sáng 30-4-1975 ở Củ Chi trong xanh, những pháo hiệu xanh, đỏ của quân ta thi nhau vút lên mừng ngày toàn thắng.

[anhquaynop]

X. SUM HỌP
 
Cả nước reo vui, mừng ngày độc lập và thống nhất trọn vẹn. Vùng Củ Chi vượt lên sự tàn phá của bom đạn địch, sự sống nhanh chóng hồi sinh. Cây cối đâm chồi nảy lộc, tỏa màu xanh mơn mởn bên những hố bom chưa kịp lấp. Cánh đồng Củ Chi lại đầy ắp nước phù sa trong những dòng kênh rạch, soi bóng những rặng trầm bầu duyên dáng. Hai bên bờ sông Sài Gòn, ghe thuyền tấp nập. Bà con xóm Đìa đã lần lượt trở về làng cũ tiếp tục nghề chái lưới cổ truyền. Đêm đêm, tiếng hát, tiếng cười của các cô thanh niên xung phong ngược dòng sông lên vùng kinh tế mới, hòa trong tiếng máy bơm nước, tiếng gõ be thuyền náo nức.
 
Má Tám sửa sang lại chiếc nhà lá của mình trên nền đất cũ. Ngày nay má vẫn bện chiếu và chăm sóc các khóm hoa. Giống hoa vạn thọ ba màu vàng, đỏ, và đổ sẫm rực rỡ của má đem từ Đại hội anh hùng, chiến sĩ thi đua về, bây giờ cả ấp Phước Hòa nhà nào cũng có.
 
Sợ má hiu quạnh, huyện Củ Chi giành cho má một gian nhà ở cạnh cơ quan để có người chăm sóc má. Má từ chối: “Gần trọn đời người, tôi sống ở mảnh đất gò quê hương, bây giờ tôi không thể rời đi đâu được. Mặc dù các con và các cháu tôi hi sinh hết cả, nhưng tôi không lúc nào thấy cô đơn. Bà con trong ấp, trong xã, trong huyện đã hết lòng giúp đỡ, chăm sóc tôi. Ở đâu, tôi cũng coi đó là gia đình của mình”.
 
Đúng như má nói, gian nà lá nhỏ của má lúc nào cũng ấm cũng. Thắng trận rồi, các con của má từ các chiến trường lần lượt trở về thăm má. Có những người con đầu hai thứ tóc, được má nuôi trong những ngày kháng chiến chống Pháp, bây giờ là cán bộ cấp sư đoàn. Có những người con là anh hùng quân đội, đã chiến đấu cùng đơn vị với các con cháu của má. Ngược lại, cũng có những con tuổi đời mới mười tám, đôi mươi quê ở tận sông Hồng, sông Mã, vừa nhập ngũ sau ngày 30-4-1975, đi vào chiến đấu ở các tỉnh biên giới phía Nam từ năm 1978, cũng về đây với má. Má âu yếm nắm chặt tay từng đứa con, nói giọng đôn hậu: “Các con đay dù mới cũ, Nam hay Bắc… đã là bộ đội, là cán bộ cách mạng, thì đều là con của má nghen”. Tình cảm của má bao la. Má thương yêu tất cả cán bộ, chiến sĩ. Và, tất cả cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng vũ trang nhân dân qua đây, đều gọi má là má Tám Củ Chi.
 
Họ đi khắp mọi miền đất nước, khi về đến ngôi nhà lá đơn sơ của má Tám, ngồi bên má, nghe má kể chuyện nhân dân Củ Chi đánh giặc, chiến sĩ nào cũng thấy ấm cũng như đã về tới quê hương của chính mình vậy. Những cuộc gặp gỡ như vậy rất nhiều. Phải chăng đó là những cuộc sum họp trọn nghĩa, trọn tình? Các bạn bè Quốc tế đến thăm má đều nhận rõ ở má một tình cảm trong sáng, cao đẹp về một người mẹ Việt Nam.
 
Khi các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhàn ước đến thăm má, hỏi má có gì khó khăn, má chỉ thưa rất từ tốn: “Cảm ơn các đồng chí bận trăm công nghìn việc, lo cho dân, cho nước mà vẫn quan tâm chăm sóc tôi. Ở đây, bà con cô bác và chính quyền địa phương chăm sóc giúp đỡ tôi chú đáo lắm”.
 
Nếu có đồng chí nào hỏi về chiến công đánh Pháp, đánh Mĩ của các con, các cháu, mà đều khiêm tốn trả lời:
 
- Ở đất Củ Chi này có rất nhiều gia đình đóng góp sự hi sinh to lớn cho cách mạng, chớ có riêng gì nhà tôi. Ba chục năm đánh giặc, ở Củ Chi có hàng ngàn hàng vạn thanh niên chiến đấu kiên cường, chớ không riêng gì con cháu nhà tôi. Ở đây, hầu như nhà nào cũng có dũng sĩ, nhà nào cũng có người hi sinh cho Tổ quốc. Rứt ruột đẻ con ra, người mẹ nào mà chẳng thương và tiếc những đứa con đã hi sinh. Nhưng tôi nghĩ niềm an ủi và tự hào nhất đối với các bà mẹ là con mình chết không uổng, vì sự hi sinh đã làm nảy mầm cho một đất nước hồi sinh và trường tồn.
 
Nhiều nhà báo, nhà văn trong nước và nước ngoài hỏi về cuộc đời của má. Má lắc đầu, cười hà hà, rồi vui vẻ kể chuyện về sự hi sinh to lớn của má Hợp, má Thành, dì Bảy, chị Năm… và bà con cô bác trong ấp. Má nói:
 
- Không có các bà, các chị và bà con ấp Phước Hòa này đùm bọc, che chở thì tôi đã chết lâu rồi. Các ông có ghi và viết thì nên ghi chép, viết lách về họ. Chính bà con này mới là những người mẹ, người chị anh hùng, thật đáng nêu gương.
 
Nhiều đại biểu cơ quan, đoàn thể thăm và tặng quà cho má. Má đều khéo từ chối.
 
- Tôi đã được Đảng và Chính phủ chăm sóc chu đáo ruồi. Các đồng chí nên tặng những thứ này cho các gia đình thương binh, liệt sĩ khác còn khó khăn hơn tôi nhiều.
 
Má Năm Hợp nhà bên cạnh nói với những người đến thăm má:
 
- Má Tám có tới người con và cháu là liệt sĩ mà má không hề đòi hỏi sự ưu tiên, ưu đãi gì. Cho nên gia đình tôi có ba người si sinh tôi càng không dám đòi hỏi gì hơn.
 
Một hôm, anh Hai, Bí thư huyện ủy Củ Chi về thăm, báo tin với má:
 
- Má chuẩn bị đi Hà Nội họp đại biểu các gia đình thương binh, liệt sĩ tiêu biểu trong cả nước nhen.
 
Lâu nay má chỉ mong ước một lần được về Hà Nội thăm Thủ đô, viếng Lăng Bác Hồ và thăm cán bộ, đồng bào miền Bắc suốt mấy chục năm cho con cái vào miền Nam chiến đấu, nhường cơm, sẻ áo cho đồng bào miền Nam ruột thịt. Mong ước ấy đã đến một cách bất ngờ, làm má vừa sung sướng, vừa hồi hộp. Má nói:
 
- Chứng nào đi, chuẩn bị như thế nào, đồng chí Bí thư?
 
- Má chỉ thu xếp việc nhà cửa sao cho thật gọn. Ví dụ như thóc gạo, khoai sắn, cái gì khô, cái gì chưa khô, cất ở đầu, nhà cửa nhờ các má, các chị nào trông coi hộ… Còn mọi thứ khác như áo quần, chăn màn, tiền nong thì đã có Thành ủy và Ủy ban nhân dân thành phố và tụi con lo cho má chu đáo cả rồi. Ngày giờ lên đường cụ thể con se báo sau, nhưng chắc chắn là khoảng đầu tháng 12 này đó má à.
 
Những ngày tháng 12 năm 1977 đối với má thật đáng ghi nhớ. Trời Hà Nội mưa lâm râm và rét ngọt. Các loại hoa lay-ơn, vi-ô-lét nở sớm làm cho phố phường Thủ đô càng thêm duyên dáng. Nhân dân Hà Nội náo nức chào đón các cụ, các mẹ, các chị địa biểu những gia đình thương binh, liệt sĩ tiêu biểu trong cả nước. Miền sung sướng và xúc động trào dâng làm má Tám khóc hoài. Đi viếng Lăng và thăm nhà ở của Bác, má khóc. Được gặp các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Chính phủ, má cũng khóc.
 
Má hứa với đồng chí Tổng Bí thư Lê Duẩn và Chủ tịch Phạm Văn Đồng là khi về địa phương, má sẽ không ngừng phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, gương mẫu thực hiện và vận động mọi người chấp hành nghiêm chỉnh mọi đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ, hăng hái đẩy mạnh sản xuất và sẵn sàng chiến đấu, góp phần xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội.
 
Ngày 30 tháng 10 năm 1978, má Tám được Đảng và Chính phủ tuyên dương anh hùng các lực lượng vũ trang nhân dân. Trong buổi lễ trao tặng danh hiệu vẻ vang này tổ chức tại Ủy ban huyện Củ Chi, đồng chí Bí thư huyện ủy nói: “Hơn ba phần tư thế kỉ má Tám đã sống như cây sao, cây lim, chịu đựng trước mọi phong ba bão táp của cuộc đời. Hôm nay đất nước đã độc lập, thống nhất trọn vẹn, các con trai, cháu trai ruột thịt của má vĩnh viễn ra đi. Các đồng chí ấy đã hoàn thành nhiệm vụ một cách vẻ vang. Nhưng má Tám không bao giờ cô đơn. Má đang sống và luôn luôn sống trong tình thương mênh mông của Đảng, trong sự đùm bọc chăm sóc của bà con Củ Chi anh hùng. Hôm nay, có dịp ôn lại cuộc đời tần tảo và sự hi sinh to lớn của má, chúng ta càng tự hào về tầm vóc thời đại chúng ta và của người mẹ Việt Nam quang vinh”.
 
Đón nhận danh hiệu anh hùng, phần thưởng cao quý của Đảng và Chính phủ, má Tám lại khóc. Trong những giọt nước mắt sung sướng và xúc động ấy có cả những giọt nước mắt nhớ thương vô hạn của má đối với những người con, cháu và bạn bè của chúng đã ngã xuống trên vùng đất Thép này.

[anhquaynop]

HƯƠNG TRÀM
 
(Viết về Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân - Người mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ thị Phúc, dân quân xã Nam Thái Sơn, huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang)
 
I

Đúng giờ hẹn, Tiệu đã có mặt ở bãi tràm. Anh đứng nép mình vào một gốc tràm, hai chiến sĩ du kích cảnh giới đứng phía sau.
 
Một chiếc ghe nhỏ chở ba người lướt nhẹ nhàng trên dòng kênh. Gần đến chỗ hẹn, chiếc ghi đi chậm lại, người ngồi giữa bấm đèn pin liên tục bốn lần. Nhận đúng ám hiệu, Tiệu cũng bấm đèn pin đáp lại bốn lần. Chiếc ghe dừng hẳn. Người ngồi giữa ghe bước lên bờ đi về phía gốc tràm. Tiệu bước ra đón và hỏi nhỏ:
 
- Đồng chí là Mười Bình?
 
Người kia hỏi lại:
 
- Đồng chí là Vũ Đình Tiệu, xã đội trưởng Nam Thái Sơn phải không?
 
- Dạ báo cáo đồng chí tôi là Tiệu đây ạ!
 
- Còn tôi là Mười Bình. Tôi già rồi, từ giờ cậu cứ gọi tôi bằng chú Mười nhá, gọi như vậy vừa giữ được bí mật, lại vừa thân mật.
 
Mảnh trăng lưỡi liềm treo lơ lửng trên nền trời màu tím. Gió nhẹ, sóng biền từ xa rì rầm. Làng xóm ngủ lặng. Tiệu đưa chú Mười đi theo con đường mà trước đây anh vẫn thường đưa Hai Phương về nhà mình.
 
Má Tám đã tắt đèn từ sớm, nhưng má và Gấm vẫn thức. Tiệu đưa chú Mười vào nhà. Má Tám khẽ bảo Tiệu:
 
- Cơm nước có sẵn rồi đó.
 
Tiệu chưa kịp trả lời, Mười Bình nói ngay:
 
- Cám ơn thím. Tôi đã ăn uống xong xuôi rồi mới đi. Bây giờ sắp sáng rồi, tôi xin phép được nghỉ vì mấy đêm nay họp hành liên miên. Còn công việc thì ngày mai hãy bàn.
 
Tiệu bấm đèn pin đưa chú Mười vào hầm bí mật.
 
Nghe giọng Mười Bình nói, má Tám thấy sao quen quá.
 
Mười Bình nằm thao thức mãi. Trước khi theo đoàn quân Nam tiến, anh còn đọc một lá thư của chống má Tám giử về làng Phương Xá cho chú Năm. Những năm đnáh giặc ở miền Đông, anh nhiều lần muốn xuống miền Tây tìm thăm vợ chuồng chú thím Phúc và bà con làng Nam Thái Sơn, mà không sao đi được. Gần đây anh được cấp trên cho chuyển sang oct Đảng, và được điều về miền Tây Nam Bộ. Qua đồng chí Hai Phương, Bí thư huyện ủy cũ, anh biết rõ má Tám tức là Đỗ Thị Phúc. Anh không muốn để cho gia đình nhận ra anh giữa đêm hôm.
 
Tiếng gà khắp làng gáy xôn xao, tiếng người nói chuyện và tiếng gồng gánh kĩu kịt. Mười Bình đoán chắc phía trước nhà có con đường lớn, và bên kia đường là dòng kinh…
 
Mờ sáng má Tám đã dậy làm thịt gà nấu cháo. Sau đó má thổi một nồi cơm, vắt làm hai vắt to bằng quả bưởi, và hãm một ấm trà thật đặc. Má đốt đèn, rón rén bưng tất cả những thứ ấy vào hầm. Vừa bước tới cửa hầm, ngòn đèn chớm soi tỏ khuôn mặt Mười Bình, má sửng sốt, cái mâm đồng đang bưng suýt nữa sơi xuống đất. Không thể ghìm được nỗi xúc động đột ngột, má gọi to:
 
- Trời! Anh Minh! Anh Minh!
 
Mười Bình giật mình choàng dậy:
 
- Kìa, thím Phúc!
 
Tiệu và Gấm lật đật chạy vào, ngơ ngác. Tiệu ngập ngừng nói:
 
- Chú Mười có ngủ được không ạ?
 
Má Tám rầy Tiệu:
 
- Bác Minh đó con ơi, anh của bố mẹ, bà con chú bác với nhà ta đó. Hai vợ chồng chào bác đi!
 
Bác Minh mỉm cười:
 
- Thím đừng rầy cháu. Đêm hôm qua tôi bảo cháy gọi tôi bằng chú Mười đó. Với lại nó biết thế nào được. Ngay cả thím cũng còn bất ngờ nữa là. Hồi còn ở ngoài Bắc, tôi đọc thơ chú Xừ gởi về cho chú Năm, biết bà con làng Phương Xá ta lập nghiệp ở đây cả. Khi về huyện nhận công tác, tìm hiểm các đồng chí lãnh đạo địa phương, biết làng Nam Thái Sơn ta mười lăm năm nay chiến đấu rất kiên cường - Mười Bình hạ giọng - Tôi có nghe tin chú Xừ đã mất. Hai cháu được mấy con rồi?
 
Gấm, con gái má Tám, lễ phép đáp:
 
- Thưa bác, cháu được hai đứa!
 
Chúng nó tên là gì, đâu cả rồi?
 
- Thưa bác một đứa tên là Lạc, một đứa tên là Liệu. Các cháu đang ngủ cả rồi ạ.
 
Má Phúc vui vẻ nói:
 
- Còn đây là Cừ, con bà hai của ông nhà tôi. Bây giờ tất cả đều ở chung một nhà. Hai vợ chồng nó đi suốt ngày, suốt đêm. Tôi vừa nuôi con, nuôi hai cháu - má cười xởi lời nhìn Gấm và Tiệu - Tôi còn phải nuôi vợ chồng nó đó. Nói vậy thôi, chớ bác đừng lo. Mời bác cứ ở lại đây luôn với gia đình tôi cho các cháu nó vui.
 
…
 
Từ đó, gia đình má Tám trở thành địa điểm bí mật của đồng chí Mười Bình và các đồng chí cán bộ cáp trên khác về đây lãnh đạo phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân huyện Châu Thành (nay là huyện Hòn Đất). Các đồng chí tỉnh ủy viên như: Ba Ca, Sáu Nheo, Tám Đức, Chín Trọng… đều được má Tám nuôi một thời gian dài trong chiếc hầm bí mật của má.
 
Làng Nam Thái Sơn tiêu điều. Ban ngày không nghe một tiếng cười. Ban đêm không thấy ánh sáng đèn. Sẩm tối, không một ai được ra khỏi nhà. Ngoài đường chỉ có bọn mật thám, bọn lính “Hổ Xám” do tên đại úy Đằng chỉ huy, vây ráp lùng sục. Ba đảng viên: anh Phấn, anh Hội, chị Mai đã bị chặt đầu, vùi xác ngoài Kinh Ba. Thằng Láu bây giờ là thiếu tá chỉ huy cả một vùng từ Rạch Giá đến Hà Tiên. Tuần trước nó treo cổ cụ Quyền lên ngọn cây gòn chỉ vị cụ không giậm chân lên lá cờ đỏ sao vàng.