Bà mẹ của mười liệt sĩ - Truyện kí của Tô Phương

[anhquaynop]

V

Má Tám ngồi một mình trên chiếc chõng tre. Căn nhà vắng lặng, chỉ nghe tiếng mưa rơi. Nén hương trên bàn thờ chốc chốc lại lóe lên khi cơn gió thổi tạt vào. Mùi hương dìu dị càng làm má nhớ đến ông Xừ, Gấm và Tiệu.

Những năm cả miền Tây đồng khởi thì vùng tam giác Nam Thái Sơn, Thổ Sơn, Ba Hòn bị địch dìm trong lưỡi lê, mũi súng. Tiếng pháo giặc nhói vào tim mọi người. Trong xã, đồn bốt, ấp chiến lược địch mọc lên nhan nhản. Cuộc chiến đấu ác liệt diễn ra liên tiếp trên mảnh đất nhỏ hẹp này. Hàng trăm xe bọc thép về xã cày ủi xơ xác làng xóm. Giặc bắt tất cả thanh niên canh gác và tập quân sự.

Những cuộc càn bắt lính xảy ra liên tục. Những gia đình có con đến tuổi đăng lính nháo nhác lo sợ. Có người đút lót cho bọn hội đồng xã vài con gà, vài lít rượu hoặc vài ngàn bạc thì chúng lơ cho ít ngày, tháng sau chúng lại bắt. Dân chúng số bị lùa ra lộ 80, số lánh ra bưng dựng chòi ở lại hoặc bỏ đi làm ăn xa. Ngày xe ủi gầm rít, đêm pháo các cỡ của giặc chà xát, cấu xé. Số cán bộ và du kích còn lại tạm thời lánh ra bưng. Một số cô bác lớn tuổi xin giấy hợp pháp ở lại làng. Lòng người như lửa đốt. Chi bộ Nam Thái Sơn bị bật ra ngoài bưng.

Giữa lúc ấy, Liệu từ căn cứ của huyện trở về. Anh đang phụ trách đơn vị bộ đội địa phương mới thành lập. Bây giờ cuộc chiến đấu ở xã đang diễn ra quyết liệt, huyện cử anh trở lại. Lúc chia tay, đồng chí Bảy Công, huyện đội trưởng dặn dò:

- Liệu à! Địa bàn vùng Nam Thái Sơn quan trọng lắm, vì vậy mà địch cố sống cố chết bám lấy. Là người địa phương, cháu trở lại xã hoạt động thuận lợi hơn những đồng chí khác. Nhưng tình hình hiện nay khác trước dữ lắm, phải hết sức tỉnh táo. Huyện ủy và huyện đội mong rằng cháu sẽ cùng với các đồng chí lãnh đạo xã trong một thời gian ngắn củng cố lại chi bộ, xây dựng tốt lực lượng chiến đấu, đẩy mạnh đấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị, làm cho thế trận chiến tranh nhân dân ở địa phương phát triển lên một bước mới.

Bảy Công tiễn chân Liệu ra cuối bãi tràm. Đêm vùng hậu cứ tĩnh mịch lạnh lẽo. Sao đầy trời, chiếu lấp loáng trên dòng kinh. Bước chân xuống ghe, Liệu quay lại nắm chặt bàn tay chai sạm của chú Bảy Công, người thay mặt ban chỉ huy huyện đội và nói:

- Xin hứa với chú, cháu sẽ cố gắng hết sức mình để hoàn thành nhiệm vụ. Mong chú tin ở chi bộ Đảng và lòng dân Nam Thái Sơn.

Bước chân về đến vùng đất của xã, Liệu thấy ngỡ ngàng như một nơi nào xa lạ. Mới xa quê nhà có một thời gian mà giờ đây mọi thứ đều thay đổi. Liệu nằm ngoài bưng ba ngày, ba đêm. Các địa điểm liên lạc đều không có người lai vãng. Liệu đến Miếu bà bỏ thư liên lạc, đêm trước, đêm sau trở lại vẫn thấy lá thư còn nằm đó. Tại sao các đường liên lạc đều tê liệt cả? Các đồng chí hi sinh cả rồi sao? Nếu mình về nhà liệu có bị chúng phục kích không. Sau mấy đêm thăm dò, theo dõi quy luật hoạt động của địch, đêm thứ năm Liệu mới lần về nhà. Nghe tiếng gõ vào liếp cửa đúng ám hiệu, má Tám hồi hộp mở cửa. Trong bóng tối lờ mờ má nhận ra Liệu. Má Tám chưa kịp nói câu nào thì Liệu đã kêu: “Bà… b… à… à… bà”.

- Cháu - Giọng má nghẹn lại.

- Thưa bà con đã về!

- Mấy bữa nay ruột gan bà nóng như lửa đốt, bà đoán thế nào cũng cũng về.

Má Tám đóng cửa, cài chốt ngang, trong nhà tối om, nhưng má không dám đốt đèn. Má lần đến bàn thờ bưng ra một rổ khoai luộc và một nải chuối chín.

- Đêm hôm khuya khoắt, nấu nướng không tiện, cháu ăn tạm những thứ này nhá.

Liệu ngồi bóc khoai ăn ngon lành, vừa nghe bà kể chuyện giặc cày ủi làng xóm, chuyện những đứa hèn nhát ra đầu hàng, tiếp tay cho giặc hại dân, hại nước. Chuyện những chiến sĩ du kích đánh giặc kiên cường, chuyện cả làng Nam Thái Sơn này không ai nghĩ rằng giặc đông quân, súng nhiều là chúng mạnh. Nam Thái Sơn bao lần được giải phóng, bao lần kẻ thù chiếm đi, chiếm lại nhưng bà con vẫn tin tưởng ở thắng lợi cuối cùng của cách mạng.

Lời bà nói làm Liệu xúc động mạnh mẽ. Trong đêm tối dường như anh vẫn thấy rõ lòng căm thù giặc và khí thế cách mạng của bà con cả xã trào dâng như sóng biển Kiên Giang lúc trời động.

- Thưa bà! Cháu được cấp trên cử về đây xây dựng lại cơ sở. Vấn đề trước tiên của cháu làm sao gặp được các đồng chí trong chi bộ. Bác Tám Lai, bác Năm Lầu hiện giờ ở đâu? Các địa điểm và ám hiệu liên lạc như thế nào? Tại sai thay đổi cả vậy?

- Vừa rồi các đồng chí Quỳnh Thông, Bạch Nhung bị địch bắt, các anh trong chi bộ cho rằng vì có người phản bội nên phải thay đổi quy luật hoạt động. Anh Tám Lai giao nhiệm vụ cho bà “chốt” ở đây để nắm tình hình địch và làm trạm liên lạc của chi bộ.

- Thế hả bà! - Liệu sung sướng quá muốn reo lên, nhưng phải ghìm lại nói qua hơi thở - Gặp bà là cháu như đã gặp được các đồng chí trong chi bộ rồi.

Gà tỏng xóm đã gáy lao xao. Những người ngoài xóm chài đi biển sớm, gõ mái chèo trên mạn ghe kêu lộp bộp. Bọn lính đi tuần đêm về, tán tỉnh bọn con gái đi buôn léo nhéo trên đường cái. Sao mai như hiện lên từ mặt nước Kinh Ba, lướt nhanh trên bãi tràm ngoài chân mây. Phía đông một ráng đỏ kéo dài, giáp với mặt biển và chân trời là một đường viền ánh nắng trắng kẻ ngang.

Má Tám âu yếm trao cho Liệu một gói gạo rang, một bi đông nước trà đặc và dặn:

- Trời sắp sáng rồi, cháu tạm lánh mặt ngoài Gò Nổi, đến bên phải Miếu Ông chừng vài chục bước có một cụm mả bảy cái, cái mả giữa chính là chiếc hầm bí mật của bà đào cách đây hai tháng. Cửa hầm là đầu gò mả có hai hồn đá chồng lên nhau. Cháu cứ ở đó sẽ có người liên lạc với cháu. Đêm đêm bà sẽ đem cơm nước cho cháu vào lúc gà gáy canh một. Nếu không gặp cháu thì bà giấu sau phiến đá dựng, có chạm hai con rồng ở chân đền thờ Đức Ông.

Liệu quyến luyến chia tay má Tám. Ra khỏi vườn mía, tụt xuống dòng kinh, bóng anh khuất hẳn trong rặng trâm bầu. Má Tám càng nghĩ càng thương Liệu. Má quyết định hôm nay đóng cửa lại, bắt đầu tu sửa chiếc hầm bí mật trong nhà để các đồng chí và các con cháu của má về đây có chỗ nghỉ ngơi, làm việc đỡ vất vả. Má tự nhủ: Căn nhà này, chiếc hầm bí mật này sẽ gắn chặt với cuộc đời và cuộc chiến đấu của má, là sợi dây liên lạc giữa má và các đồng chí.

Hừng đông, Liệu ra tới Gò Nổi, tìm đến chiếc hầm bí mật ở dãy mả bảy cái. Bọn “ốc nóc” đã bay lượn hàng đàn trên đầu. Anh quan sát xung quanh và kiểm tra thật kĩ xem có những dấu vết gì đáng khả nghi hay không, rồi từ từ mở nắp hầm. Hầm dài và hẹp như một cỗ quan tài, xung quanh vách hầm má lót bằng những miếng ván đem từ nhà ra hoặc những vỉ sắt của xác xe bọc thép giặc nằm trên cánh đồng. Liệu nghiêng người, rồi nằm ngửa ra dùng hai chân đạp, hai tay vừa chống vừa trườn mới vào được. Suốt ngày Liệu chỉ nằm nghiêng, muốn trở người một lát cũng rất khó khăn. Cái khổ nhất là bùn nước dưới lưng nhớp nháp, nước từ trên nắp nhỏ xuống mặt mũi. Trong hầm xông ra một mùi vừa hôi hôi nồng nồng rất khó chịu. Tuy vậy Liệu rất yên tâm. Anh thương và khâm phục bà vô cùng. Tại sao bà nghĩ ra được cách làm hầm bí mật kiểu này trước một bãi tha ma? Sức mạnh nào khiến bà vượt qua tuổi già sức yếu để làm được chiếc hầm khá vững chắc này? Ai đã từng nằm chiếc hầm này như mình? Chắc là má Gấm, bác Tư Hương, bác Năm Lầu đã từng ở đây? Cô Quỳnh Thông và chú Bạch Nhung tại sao bị địch bắt. Đảng viên mất phẩm chất, phải bội hay cơ sở có người phản bội? Huyện ủy chỉ thị cho chi bộ Nam Thái Sơn phải lãnh đạo toàn diện: ổn định đời sống nhân dân, củng cố cơ sở, kết nạp những quần chúng ưu tú vào Đảng, phát triển nhanh lực lượng du kích, đẩy mạnh các hình thức đấu tranh chính trị của đội quân tóc dài, làm tốt hơn nữa công tác binh vận… Trong vòng hai tháng, các nhiệm vụ trên phải được triển khai, phong trào quần chúng phải chuyển biến mạnh mẽ, các mũi giáp công (chính trị, quân sự và binh vận) phải hoạt động nhịp hàng, đều khắp, giành thế chủ động trên chiến trường. Nhiệm vụ đó rất nặng nề. Nhưng nếu không nhanh chóng triển khai là thua địch, là đầu hàng địch, là kéo dài sự chết chóc và đau khổ cho nhân dân sống trong nanh vuốt giặc. Nằm trong chiếc “hầm quan tài” này, Liệu suy nghĩ hết việc này đến việc khác. Căn cứ vào chỉ thị trực tiếp của huyện ủy, kết hợp với tình hình xã nhà qua bà ngoại kể lại, anh phác họa ra một số phương án hoạt động để trình bày với các đồng chí trong chi bộ.

Anh không rõ mặt trời đang ở hướng nào mà trong hầm vẫn tối om? Pháo địch bắn hướng nào, gần hay xa mà rung rinh mặt đất? Thỉnh thoảng một vài cục bùn vơi vào mặt, vào miệng anh tanh nồng. Liệu bấm đốt ngón tay điểm lại những đồng chí đã hi sinh oanh liệt và những người vẫn kiên trung bám đất, bám dân. Hình ảnh những đồng chí thân yêu hiện lên trước mắt Liệu, làm sáng lên trong lòng anh một niềm tin mãnh liệt vào ngày mai tất thắng.

[anhquaynop]

*
*   *

Gò Nổi, nơi có chiếc “hầm quan tài” cũ bây giờ được sửa chữa rộng ra thành địa điểm họp chi bộ, cho các đồng chí lãnh đạo xã và ban chỉ huy xã đội.

Đêm má Tám vẫn tiếp tế lương thực cho anh em vào lúc gà gáy canh một. Có lần bị giặc đuổi riết quá, má phải ngâm mình dưới kinh, bò qua những vũng trâu đầm, ra tới nơi, nắm cơm đã vữa ra, bùn đất dính bê bết. Nhìn anh em mình vừa phủi bùn đất, vừa ăn cơm ẩm ngon lành, hai dòng nước mắt lại chảy ròng ròng trên khuôn mặt nhăn nheo của má. Thấy má làm nhiều việc nặng nhọc quá ngoài công việc hậu cần nuôi các đồng chí hoạt động bí mật, má còn là một chiến sĩ trinh sát nắm địch trong ấp, đồng thời làm cả nhiệm vụ giao liên cho chi bộ, các anh Tám Lai, Tư Hương đề nghị với má nên chọn thêm một đảng viên giúp súc. Má lắc đầu, mái tóc bạc phơ cũng rung theo:

- Má còn đủ sức làm được bây nhiêu công việc đó. Chừng nào má chết thì các đồng chí hãy cử người khác thay.

Các anh nêu ý kiến hay chọn thêm một vài má trong đội “quân tóc dài” các má để luân phiên làm các việc trên. Má lắc đầu:

- Các má, các chị đều rất tốt. Tiền bạc, cơm gạo, thuốc men, áo quần mà má đem ra bưng cho các anh dùng đều là của các má, các chị đi quyên góp. Nhưng đây là đường dây liên lạc duy nhất, không thể để cho nhiều người biết được. Vỡ đường dây này thì tình hình của xã sẽ khó khăn vô cùng.

Thấy má nói tuy có tình, có lí nhưng anh Tư Hương vẫn băn khoăn:

- Thưa thím, chúng cháu cũng nghĩ như vậy. Nhưng lo cho sức khỏe của thím. Thành ra…

Má Tám vừa ngoáy trầu vừa cười, nói:

- Bọn giặc hành hạ thím dã man mà thím chưa chết, bây giờ trông thấy rõ ngày cách mạng mình thắng đến nơi rồi, thím không chết sớm đâu. Với lại cái đà này rồi các anh sẽ vào làng ở với bà con chứ có còn ở mãi ngoài này đâu. Chiếc hầm bí mật nhà tôi sửa xong rồi. Các cơ sở cũ nhà nào cũng lo củng cố lại hầm bí mật chu đáo của. Mọi người đều mong sớm được đón các anh về xã.

Liệu lao vào công việc quên ăn quên ngủ. Các đồng chí ở xã gợi ý anh về hậu cứ của huyện nghỉ ngơi vài tuần. Anh cười, nói:

- Phong trào lên là cháu khỏe nhanh lại ngay thôi.

Từ ngày Liệu về, chi bộ Nam Thái Sơn sinh hoạt đều đặn, đã kết nạp thêm ba đảng viên. Đội du kích đã tổ chức nhiều trận đánh giữa ban ngày, làm cho địch hoang mang. Đội quân tóc dài của má Tám mấy lần kéo lên đồn Kinh Một đấu tranh đòi bọn địch bồi thường nhà cửa, trâu bò bị chúng bắn phá, đều thắng lợi.

Hôm rằm tháng ba, địch nã pháo vô cánh đồng làm chết và bị thương nhiều dân làng, trong đó có bà Miên, mẹ một binh sĩ trên lô-cốt “chuồng cu” ngoài lộ 80. Má Tám vận động khiêng xác những người chết lên đồn giặc đấu tranh. Đoàn người đầu bịt khăn tang trắng kéo dài hàng cây số, hô to khẩu hiệu: “Đả đảo quân độc ác giết người”, “Không được bắn phá bừa bãi vào nhà cửa, ruộng vườn”. Gặp bon lính trên đường, má Tám nói:

- Các anh đi lính quốc gia để bảo vệ ai mà chính đạn pháo của quốc gia lại giết hại bà con ruột thịt của các anh. Đây là xác cụ Miên, mẹ binh sĩ Thà trên lô-cốt “chuồng cu”. Các anh hãy đứng về phía bà con đấu tranh đòi bọn chỉ huy chấm dứt hành quân cướp bóc, chấm dứt bắn phá bừa bãi, để nhân dân yên ổn làm ăn.

Cuộc đấu tranh đã thu hút được nhiều binh sĩ địch tham gia. Các má tranh thủ thời cơ làm công tác binh vận. Trước sự căm giận của đồng bào và binh sĩ, bọn chỉ huy đã phải nhượng bộ, hứa sẽ bồi thường cho các nạn nhân và sẽ kỉ luật những đứa đã gây ra tội ác.

Phong trào lên nhanh như diều gặp gió. Chỉ bốn tháng sau đó, những phân đội chủ lực Miền đã uống bám trụ ngoài bưng. Đội quân hậu cần của má Tám nuôi hàng trăm người suốt một tháng liền mà không cảm thấy vất bả bằng hồi má nuôi Liệu với mấy đồng chí trong chi bộ ở Gò Nổi. Xã chưa giải phóng, nhưng ban ngày của địch, đêm do ta kiểm soát. Đã có nhiều trận đánh xảy ra ở lô cốt 80, lô-cốt Kinh Một và Kinh Ba. Trận nào cũng có liệu tham gia chỉ huy. Anh bị thương hai lần, cũng may vết thương đều trúng phần mềm, nên má Tám chạy thuốc cho anh vài tuần là khỏi.

Sau đợt công tác ấy, Liệu trở về huyện rồi được cử chỉ huy một đơn vị bộ đội địa phương huyện lên bổ sung cho quân chủ lực Miền.

[anhquaynop]

*
*   *

Bây giờ giặc lại ùn ùn kéo đến. Chúng đến đây, trong thế bị đánh tơi tả ở những nơi khác. Nhìn cái cảnh bọn lính nhốn nháo, xác xơ thì ai cung biết chúng bị thua đau lắm.

Giặc ủi lúa làm thêm lô-cốt. Ấp chiến lược ven lộ 80 ngày càng dài mãi ra, vòng trong là dân vệ, ngoài là lính bảo an, ngoài nữa là lính biệt động, cuối cùng là quân chủ lực và xe bọc thép cố thủ. Cây cối trong làng bị đốn sạch. Làng xóm dòm đâu cũng thấy vết đạn, khét lẹt mùi thuốc súng.

Khác những năm trước, lần này địch dồn các xe bọc thép và máy bay lên thẳng đến nhiều hơn. Nhưng lực lượng ta lúc này cũng đã vững lên rất nhiều. Chi bộ Đảng vẫn bám trụ. Anh Tư Hương Bí thư vẫn đi về trong chiếc hầm bí mật của nhà má. Xã độ trưởng Năm Lầu nói vui với má: “Các má, các chị và bà con cô bác chịu khó nuôi tụi tui, còn súng đạn đánh giặc thì tụi tui “lãnh” trong kho của Mĩ ngụy”.

Một lần, anh năm Lầu từ mé vườn sau nhà mờ phên liếp bước bào. Má Tám nhận ra anh, liền vặn nhỏ ngọn đèn trên bàn thờ. Năm Lầu nói nhỏ:

- Thím ạ, hôm qua tụi tui đánh đồn Bàu Cạn. Mở xong hàng rào dây thép gai cuối cùng thì trời sáng, nên không đánh được. Bị lộ, địch bắn rát quá làm một đồng chí bộ đội hi sinh cạnh lô cốt số Ba. Tụi tui có khuyết điểm là không kiểm tra kĩ trước khi rút, nên còn để lại xác đồng chí mình trong đó. Chúng cố để ác đồng chí ấy thúi rữa và cho mấy tổ súng máy phục kích ta. Thím xem có cách nào đem được tử thi đó ra ngoài để chôn cất tử tế… được không?

Má Tám cảm thấy ruột gan mình như kim đâm. Suy nghĩ một lát má nói:

- Lâu nay tụi đồn Bàu Cạn nổi tiếng là độc ác nhất vùng này. Việc này quả là phức tạp, nhưng cháu yên tâm, thím sẽ cố gắng thu xếp nhanh chóng, gọn gàng.

- Cháu bận tổ chức lực lượng chuẩn bị cho các trận đánh sắp tới. Việc này trăm sự nhờ thím. Tư lịnh cũng là thím mà chính ủy cũng là thím đó.

Bóng Năm Lầu khuất sau mái nhà. Má Tám ngồi suy nghĩ hồi lâu. Đồn Bàu Cạn do thắng Thiết làm đồn trưởng, mặt nó rỗ như tổ ong, bà con gọi là Thiết rỗ. Nó là con ông Ngại có họ xa với ông Xừ, gọi ông Xừ bằng bác. Vợ chồng ông Ngại vào đây cùng một chuyến tàu với má, lúc đó thằng Thiết mới đi lững chững. Vợ chết sớm, ông Ngại lấy vợ khác. Bà dì ghẻ đanh đá quá quắt, nên mới 15 tuổi thằng Thiết đã bỏ nhà đi biệt tăm, rồi sau đó nó trở thành sĩ quan ngụy. Nó có hai vợ. Vợ cả ở trong đồn. Vợ lẽ hắn cướp của một thằng lính dưới quyền, rồi đẩy tên lính ấy đi trận và mất tích luôn. Con vợ lẽ tên là Nga mở cửa hiệu ở Rạch Giá. Mỗi lần hành quân hắn cướp bóc, vơ vét từ bộ quần áo đã sờn của dân đến từng cái cối đá đem về cho vợ lẽ hắn. Chị Trinh một cơ sở của ta trong thời gian giả vờ đi buôn để hoạt động hợp pháp, có nhiệm vụ kết bạn với Nga để qua đó nắm tình hình địch ở Bàu Cạn. Mối tình bị trấn ép như thế nên Nga chẳng yêu thương gì Thiết. Nhưng Nga buôn bán có nhiều tiền, Thiết thì tiêu xài bạt mạng, nên Thiết vẫn ăn bám Nga. Mấy lần đi lại buôn bán với Nga, Trinh có chạm mặt với Thiết. Trinh cũng là gái đẹp nên Thiết liền giở trò sàm sỡ. Sau đó Trinh cố lánh.

Má Tám thắt lại chiếc khăn rằn trên đầu, xách nón đi tìm Trinh.

Mặt trời lên khỏi mặt biển đỏ rực. Má Tám và Trinh thuê xe lội đi đến đồn Bàu Cạn. Đồn Bàu Cạn đóng trên doi đất giữa Kinh Tư và Kinh Năm, trước đây là bãi tràm nối liền với rừng hoang đi tới căn cứ cách mạng. Địch cho đây là cửa ngõ xung yếu, nên mới cày ủi, rào dây thép gai, xây lô-cốt, dừng đồn bốt.

Xe lôi dừng trước cổng đồn. Má nói với hai tên lính gác:

- Các anh cho tôi gặp ông Thiết, trưởng đồn.

- Bà là ai mà đòi gặp ông Thiết?

- Ông Thiết gọi tôi bằng bác. Con đây là cô Trinh cháu tôi, bạn hàng với bà Nga vợ ông Thiết.

Hai tên lính bàn bạc nhỏ to với nhau. Đứa béo lùn ở lại, đứa cao lêu nghêu đưa má và Trinh vào. Đường từ ngoài vào giữa đồn khoảng hơn trăm mét, lên cao như yên ngựa rồi mới tụt xuống. Khi đến đoạn cao nhất, má Tám ra hiệu cho Trinh chú ý quan sát các vị trí bố trí hỏa lực của địch.

Khi được lính báo có má Tám đến gặp, thằng Thiết lưỡng lự hồi lâu. Nó biết rõ má là ai, con cháu trong gia đình má thế nào. Má đến đây chắc là có chuyện. Nó nghĩ mình phải tỏ ra là tay hảo hán chứ không phải võ biền, nên mới dám tiếp chuyện với “bà già cộng sản” ngay trong đồn. Với lại bà già này cũng là bà con xa. Tuy vậy, nó vẫn lên giọng:

- Bà già cộng sản định giở trò gì mà dấn thân vào cái đồn này?

- Thiết, mày bỏ làng, bỏ xóm đi đã lâu, nhưng chắc mày biết tao là bác của mày chứ?

Thấy Thiết thay đổi nét mặt, không hung dữ như lúc đầu, má Tám tấn công luôn: “Tao biết mày là đồn trưởng có quyền hành cao nhất trong cái đồn này, nên tao với cô Trinh là bạn bè buôn bán với vợ mày ở Rạch Giá đến đây bàn với mày một việc.

- Bà lại muốn “binh vận” bọn này chớ gì? Tôi nghe nói bà “binh vận” giỏi lắm mà.

- Tao già rồi chả biết binh vận, binh vẹo cái gì hết.

- Thì việc gì bà nói lẹ lẹ lên, tôi còn phải lo công vụ nữa.

Má Tám lấy khăn rằn lau mồ hôi, bình thản kéo ghế nồi ngoáy trầu. Trinh nói:

- Tôi vừa ở Rạch Giá lên. Chị Nga nhờ tôi báo với ông: Việt cộng bỏ thư ngỏ cho biết du kích đã chôn mìn cạnh nhà, yêu cầu ông Thiết để cho Việt cộng lấy xác đồng đội ở Bàu Cạn thì họ để yên, nếu gây trở ngại thì họ sẽ nổ mìn sập nhà.

Không phải Thiết thương vợ, thương con, nhưng nó nghĩ đến cái gia tài mà nó ăn cướp đem về đó. Sắc mặt nó tái đi. Một lát sau nó nói ấp úng:

- Vậy thì ý kiến bà già thế nào?

- Ác nhân, ác báo. Cái chuyện hai bên đánh nhau thì tao không có ý kiến gì hết. Nhưng người ta chết thì cũng phải để cho họ lấy xác về chôn cất chứ. Cố tình giữ xác họ thúi rữa ra, tao thấy mày thất đức quá cháu à. Nếu như mày có bề gì thì vợ con mày cũng muốn mày có mồ yên, mả đẹp chớ. Mày nghĩ tao nói có đúng không? Bây giờ Việt cộng họ ra điều kiện rồi đó, mày tính sao?

Thiết đi đi, lại lại, nện gót giày đinh lộp cộp trên nền xi măng. Hắn ném điếu thuốc lá thơm vừa mới châm:

- Ai bảo đảm rằng để cho Việt cộng lấy được xác thì nhà tôi khỏi bị đánh mìn?

- Tao biết Việt cộng họ nói là họ làm. Họ không bao giờ tráo trở đâu.

Thiết quay lại phía Trinh:

- Cô có nghe vợ tôi dặn thêm điều gì nữa không?

- Chị Nga khóc suốt, không dám về nhà và nói rằng anh ác quá chỉ làm vợ con khổ.

Thiết nói cụt lủn:

- Tôi biết các bà là tay chân của Việt cộng đến đây đòi lấy xác đồng đội, đồng chí của các bà. Bây giờ đến nước này tôi cũng đành phải chịu. Họ muốn lấy xác đó vào lúc nào?

Má Tám nói liền:

- Nay gây giờ. Mày cho lính đem ni-lông gói lại cẩn thận. Lấy ghe con cho một tên lính không mang súng chở ra giáp lộ đá sẽ có người đón.

Nửa giờ sau chiếc ghe con lướt nhanh trên dòng Kinh Năm. Má Tám ngồi giữa khoang cạnh liệt sĩ, hai dòng nước mắt chảy dài trên má. Trinh ngồi trước mũi ghe, thầm khen sáng kiến và tài mưu lược của má.

Nắng trưa lấp loáng trên mặt kinh.

Một tháng sau con Bàu Cạn bị bộ đội và du kích san bằng.

[anhquaynop]

VI

Bản án tử hình tên trung tá Láu đã được cấp trên chuẩn y. Nhiều đơn vị đăng kí nhiệm vụ đón hưng huyện đội nhất trí trao nhiệm vụ cho du kích xã nam Thái Sơn. Các anh Tư Hương Bí thư chi bộ, Năm Lầu xã đội trưởng quyết định giao cho Vũ Đình Lăng con trai thứ ba của Gấm vừa ở căn cứ du kích về chỉ huy trung đội, trực tiếp thi hành bản án, vì đó là nguyện vọng tha thiết lâu nay của Lăng và của má Tám.

Công tác chuẩn bị được phân công cụ thể và tiến hành khẩn trương xã đội trưởng Năm Lầu chỉ huy lực lượng bám sát Láu. Má Tán liên hệ với Râu-dê và Mũi-lõ chuẩn bị bốn bộ đồ lính và sĩ quan ngụy. Trung đội trưởng Vũ Đình Lăng chọn ba chiến sĩ du kích dũng cảm cùng mình luyện tập một số phương án đã định trước.

Anh Năm Lầu dặn dò má Tám:

- Râu-dê và Mũi-lõ là hai tên lính ngụy ta đã tranh thủ được nhưng đợt này chỉ sử dụng họ hai việc. Một là chuẩn bị quân trang ao gồm quần áo, giầy mũ. Hai là để trống cổng phía tây, nơi họ có nhiệm vụ canh gác trong suốt thời gian ta hành động. Không nên để cho họ biết ta xử án tên Láu -Năm Lầu hạ giọng - Mặt trận binh vận của thím lúc này quan trọng hơn bao giờ hết.

Má Tám phân vân:

- Nếu chúng nó mở đợt càn quét để đàn áp bà con ta thì tính sao?

- Xã đội đã tính trước nước cờ ấy rồi. Thím củng cố thật chặt đội quân tóc dài. Nó càn quét thì bà con tập trung lên đồn, lên ấp cãi lí để giam chân bọn lính không được kéo đi xa. Dưới này du kích tụi tui sẽ bố trí trận địa đón lõng chung. Chừng nào nghe tiếng tù và thì bà con ta mới về lại làng nghe. Về sớm giẫm phải mìn của du kích đấy.

Cô Hoa tiểu đội trưởng trinh sát từ Rạch Giá trở về nhà má Tám đã báo cáo tình hình với xã đội trưởng Năm Lầu. Nhưng Năm Lầu còn đi học ngoài căn cứ. Hoa sà vào lòng má Tám - Ngoại ơi, con lo cho anh Lăng lắm. Thằng Láu là một đứa nham hiểu liệu nó có lọt vào bẫy của ta không?

Má Tám biết Lăng và Hoa thân nhau từ bé. Hoa kém Lăng một tuổi, ba cô đi bộ đội địa phương tỉnh, vừa hi sinh. Khi Lăng còn ở du kích xã, hai đứa không rời nhau một bước. Lăng ra phụ trách một đơn vị du kích tập trung của huyện ngoài căn cứ, nhưng vẫn về xã hoạt động thường xuyên. Hai đứa ngày càng mến nhau. Hoa là một cô gái lanh lợi và dũng cảm nên được chọn làm tiểu đội trưởng trinh sát. Hoa ít khi khóc, nhưng bây giờ chỉ có hai bà cháu, Hoa lại khóc. Má Tám tìm lời an ủi:

- Cháu ơi! Cháu đã biết kẻ thù gây ra bao đau thương ở làng này và việc thằng Láu chôn sống má Lăng như thế nào rồi? Không còn con đường nào khác cháu ạ. Đây không phải là việc trả thù cá nhân mà là thực hiện mệnh lệnh của cấp trên giao cho nó. Cháu thương Lăng thì gắng sức giúp đỡ nó.

- Bài ơi! Cháu muốn tự tay mình được xé xác thằng Láu. Nhưng anh Lăng đi làm nhiệm vụ ấy thì cháu lại lo. Bà hiểu cho cháu.

Má Tám lấy khăn lau khô nước mắt cho Hoa. Năm Lầu từ phía sau vườn bước vào.

- Hoa đấy hả? Tình hình địch thế nào hả cháu? Bây giờ mọi việc chỉ còn chờ “lệnh” của cháu nữa thôi đấy.

Hoa ghé sát vào tai Năm Lầu:

- Thưa chú, tối mai, lúc bảy giờ thằng Láu sẽ về đây. Cùng đi với láu có tên đại úy tiểu đoàn trưởng bảo an đến nghiên cứu địa hình vùng này để tăng quân.

- Thằng đại úy tên là gì?

- Dạ, Hai Ngộ ạ!

- Hai Ngộ hả? Thằng này cũng là một tên rắn độc đấy. Xong nhiệm vụ này, cháu chỉ huy tiểu đội tiếp tục bám chắc các mục tiêu khác như đã phân công nghe?

- Thưa chú, rõ!

Đêm hôm sau, trời vừa tối một lúc, xã đội trưởng Năm Lầu cùng trung đội trưởng Vũ Đình Lăng và hai chiến sĩ Nguyễn Hải Đức và Phạm Ngọc Thiện từ cánh đồng tràm trở vô nhà má Tám. Đồng chí Tư Hương, Bí thư chi bộ đã chờ sẵn, dặn dò lần cuối cùng.

20 giờ 30 phút, một chiếc xe Jeep từ Rạch Giá chạy về, ánh đèn pha quét sáng mặt lộ. má Tám từ trại trở ra túp lều dưới chân lô-cốt để nắm tình hình qua Râu-dê và Mũi-lõ. Một lúc sau Má Tám trở về. Má nói:

- Đêm nay tên Láu không ngủ lại nhà vợ ba. Bàn bạc kế hoạch bố trí quân với Hai Ngộ xong thì chúng nó về cả Rạch Gái. Chắc là mai sẽ đi càn quét sớm ở một vùng nào đó. Cùng về đây với hai tên này có hai tên lính bảo vệ.

Năm Lầu hội ý chớp nhoáng với Tư Hương, sau đó nói với mọi người:

- Trước chúng ta định hành động vào nửa đêm, lúc Láu đang ngủ. Đêm nay Láu không ngủ ở nhà, nên bản án phải được thi hành sớm hơn. Khoảng 21 giờ 30 phút chúng ta sẽ hành động. Khi rút, ta không rút về đây như kế hoạch cũ, vì còn sớm. Ta rút theo phương án hai. Đồng chí Tư Hương đã chuẩn bị phương án ấy rồi. Bây giờ còn 30 phút nữa, ta khẩn trương chuẩn bị.

[anhquaynop]

Loáng một cái mọi người đã làm xong công tác chuẩn bị. Năm Lậu bệ vệ trong vai đại úy ngụy với những hoa mai lấp loáng trên vai áo. Vũ Đình Lặng với bộ quân phục trung úy khá chững chạc, nhưng cái mũ nồi (bê-rê) hơi rộng, má Tám phải lót vào đó hai lớp vải. Còn Nguyễn Hải Đức và Phạm Ngọc Thiện là lính bảo vệ. Tất cả vũ khí đều chuẩn bị sẵn sàng.

Mùa thu, sương đêm rắc sớm. Bóng tối chìm ngập mênh mông, láng xóm vắng lặng. Má Tám và Út Tiến tiễn cả đội đi làm nhiệm vụ.

Trở vào, má Tám đóng cửa, cài thêm một thanh gỗ nang rồi đốt đèn và thắp lên bàn thờ một nén nhang.Út Tiến chẳng biết tìm ở đâu được một quả lựu đạn Mĩ, cầm chắc trong tay, lặng lẽ ngồi cạnh cửa, tư thế như mèo rình chuột sẵn sàng vọt ra ngoài đường chi viện cho đồng đội.

Bốn người vừa đi vừa phì phèo thuốc lá Ru-bi. Ra đến lộ 80, tiếng giày đinh của họ nện mạnh xuống mặt đường. Họ đi về hướng lô-cốt Kinh Một. Hai cánh cửa cổng sắt lô-cốt khép he hé, thường ngày vào giờ này bo giờ cũng đóng chặt. Bốn người nghiêng mình lách qua cổng, rẽ sang trái đi về hướng gian nhà ngói đỏ, quét vôi vàng giữa ấp đang thắp sáng đèn măng-sông.

Bước vào sân, Năm Lầu liếc mắt thấy hai tên lính cầm súng đứng gác trước hiên, trong nhà Láu và Hai Ngộ ngồi đối diện nhau quanh chiếc bàn tròn, uống rượu, cười khoái trá.

Ánh đèn măng-sông soi rõ cành mai óng ánh trên bộ quân phục của đại úy Năm Lầu. Hai tên lính gác liền đứng nghiêm chào. Nhìn thấy cửa trước vẫn mở, Năm Lầu làm tín hiệu, Hải Đức và Ngọc Thiện xông đến, mỗi người điểm huyệt một tên lính gác, nhét giẻ vào mồ và tước vũ khí chúng một cách êm ru. Năm Lầu và Vũ Đình Lăng xông vào nhà. Hai người vung súng ngắn đã lên đạn, hô to:

- Đứng im, giơ tay lên!

Vũ Đình Lăng tiến lên một bước chĩa súng sát mặt Láu:

- Láu! Tội ác của mày trời không dung, đất không tha. Bản án tử hình mày hôm nay được thực hiện.

Đoàng! Đoàng!

Đoàng Đoàng!

Hai phát đạn của Lăng hạ gọn Láu và hai phát đạn của Lầu bắn vào Hai Ngộ.

Láu rống lên như bò bị chọc huyết, ngã vật xuống sàn nhà. Trước khi gục, hắn còn kịp nhận ra người bắn hắn là Vũ Đình Lăng trung đội trưởng du kích, con trai thứ ba của Tiệu và Gấm.

Vợ ba của Láu từ trong buồng hớt hải chạy ra thấy xác chồng và Hai Ngộ nằm sóng soài trong vũng máu, ngã vật ra chết ngất.

Vũ Đình Lăng để lên bàn tờ cáo trạng: “Nhân dân huyện Châu Thành A đã kết án tử hình hai tên Láu và Ngộ, vì có nhiều nợ máu với nhân dân. Kí tên: Du kích xã huyện Châu Thành A”.

Bốn người theo đường cũ trở ra vừa đi vừa hút thuốc. Ra đến gần lộ họ gặp một toán lính đi tuần, nghe tiếng súng nổ hớt hải chạy vào. Thằng đi đùa vừa bấm đèn pin, Năm Lầu quát luôn:

- Bọn bây tuần tra canh gác thế hả? Chạy vào nhà trung tá Láu xem thử cái gì xảy ra ở đó. Nhanh lên, tao bắn chết hết bây giờ.

- Dạ, dạ, thưa đại úy tuân lệnh ạ!

Bốn thằng lính co giò chạy không dám ngoái cổ nhìn lại. Bốn du kích bấm nhau cười, khẩn trương vượt ra ngoài lộ. Khi đi qua cạnh chân lô-cốt Kinh Một, họ nghe Râu-dê và Mũi-lõ hát vọng cổ nghêu ngao. Sau ngày chiến thắng hoàn toàn, Râu-dê và Mũi-lõ mới nói lúc đó tụi tui hát để tặng du kích đấy.

Ra đến gốc cây gòn, ba chiếc hon-đa đã chờ sẵn. Ba chiếc xe phóng hết tốc độ về hướng Hà Tiên. Đến lúc này mới thấy bọn lính trong các lô-cốt bắn súng báo động. Bắn mạnh hơn cả là lô-cốt của Râu-dê và Mũi-lõ. Đạn lửa vụt lên trời như pháo hoa.

Liền lúc đó xã trưởng Nấm cho bọn dân vệ vây chặt nhà má Tám. Tảng sáng, Nấm xộc vào hỏi như quát:

- Tối hôm qua bà chứa du kích Việt cộng ở đâu?

- Ông xã trưởng nói sao vậy. Quân của ông bao vây cái nhà này suốt đêm, con chuột chạy cũng không lọt…

- Mụ đừng nói láo.

- Không tin thì ông cứ xét nhà. Nếu có du kích trong nhà thì ông cứ bắn bà cháu tôi - Rồi má ngoáy trầu vừa nói một mình để trêu tức tên xã trưởng Nấm - trời đất có mắt, ác đức lắm thì chết cũng không nguyên thây, không nhắm mắt được đâu.

Nấm tức lắm, nhưng mặt của hắn thì chẳng còn một hột máu…

[anhquaynop]

*
*   *

Huyện đội trưởng Bảy Công, Bí thư Chi bộ Tư Hương, xã đội trưởng Năm Lầu, trung đội trưởng Vũ Đình Lăng và tiểu đội trưởng trinh sát Nguyễn Thị Hoa - đứa cháu dâu tương lai của má Tám - Ngồi quây quần trong chiếc hầm bí mật ở nhà má Tám. Hình như Tư Hương muốn nói với má một điều gì quan trọng lắm, nhưng anh cứ ngập ngừng mãi, định nói rồi lại thôi. Dường như má cũng đoán được việc gì chẳng lành sắp xảy ra với má. Má khóc rồi nói líu cả giọng:

- Anh Tư Hương, có điều gì anh cứ nói đi. Anh là Bí thư, anh thay mặt Đảng, anh hãy nói rõ sự thật với già này đi. Hay là các cháu…

Anh Tư Hương và mọi người vẫn ngồi im lặng.

Đầu năm nay huyện đội nhận được giấy báo tử của liệt sĩ Vũ Đình Lạc. Kèm theo giấy báo tử là một giấy tuyên dương công trạng của trung đoàn 14 bộ đội chủ lực Miền về liệt sĩ: “Đồng chí Vũ Đình Lạc, quê quán xã Nam Thái Sơn, huyện Châu Thành A, tỉnh Rạch Giá, chức vụ đại đội trưởng bộ binh, đảng viên Đảng nhân dân cách mạng đã chiến đấu 120 trận, lập nhiều chiến công xuất sắc, được tặng thưởng hai Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất, 20 lần được công nhận danh hiệu dũng sĩ diệt Mĩ, dũng sĩ diệt xe cơ giới. Đã anh dũng hi sinh trong trận chiến đấu ở đường số 14, ngày 15 tháng 2 năm 1986”.

Hồi ấy huyện và xã định tổ chức việt báo tử cho má Tám biết, chưa kịp tiến hành thì địch càn quét vào làng, đồng chí Hai Phương, Bí thư Huyện ủy bị kẹt trong chiếc hầm tránh đạn pháo ở nhà má Tám. Hầm có hai ngách, trên có phủ đất dày và còn chất một đống rơm. Đồng chí Hai Phương vừa kịp xuống hầm bí mật. Ba tên ngụy xông vào nhà đòi phá hầm. Má Tám kiên quyết không cho. Má nói:

- Tôi già rồi, phải mướn người mới đào được cái hầm trám pháo, các ông phá hầm thì giết bà cháu tôi hay sao?

Một tên địch rút chốt quả lựu đạn Mĩ ném xuống, má Tám liền ôm một bao trấu to ở cửa hầm lao xuống theo. Lựu đạn nổ nhưng vì có bao trấu nên anh Hai Phương vẫn an toàn và má Tám chỉ bị thương nhẹ. Bà con lối xóm nghe tiếng nổ kéo đến đấu tranh rất mạnh không cho địch phá hầm. Má Tám bảo tiến chạy đi gọi Râu-dê xuống. Râu-dê đến, thấy máu me chảy khắp người má Tám, tức giận chửi bọn lính:

- Đ… mẹ chúng bay không biết đây là bà già của tao hay sao? Cái hầm này tao đào cho bà núp pháo. Đứa nào hại bà thế này hả, hả?

Thấy Râu-dê sừng sộ, hai tên lính bỏ đi không dám ngoáy lại. Râu-dê nói to hơn:

- Đ… mẹ đứa nào đụng đến bà già này tao bắn vỡ sọ.

Thế là đồng chí Bí thư huyện ủy được má Tám cứu thoát khỏi tay giặc.

Sau một thời gian chạy chữa, vết thương của má đã lành. Huyện đội đang chuẩn bị cử người xuống làng gặp má Tám báo tử anh Vũ Đình Lạc, thì đùng một cái đồng chí Ba Non đi họp ở tỉnh đội, đem về một cái giấy báo tử của Đinh Văn Cừ. Cừ là một bộ đội đặc công, hi sinh trong một trận chiến đấu đánh vào kho xăng Nhà Bè ngày 12 tháng 6 năm 1969. Cừ được truy tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất.

Các đồng chí lãnh đạo của huyện ủy và huyện đội bàn bạc và đi đến nhất trí là phải lùi lại một thời gian việc báo tử để chuẩn bị tư tưởng thật tốt cho má Tám, rồi mới báo tử cùng một lần cả hai liệt sĩ.

Kế theo đó là một đợt hoạt động quân sự kéo dài suốt ba tháng của tiểu đoàn 14 bộ đội địa phương tỉnh ở khu vực tam giác Hòn Đất, Thổ Sơn, Tri Tôn nhằm phá vỡ thế kìm kẹp của địch, phá bung các ấp chiến lược, đưa dân về làng cũ, tạo thành bàn đạp vững chắc của ta. Mùa khô năm sau đón bộ đội chủ lực Miền từ vùng Bảy Núi về chuẩn bị đánh lớn. Suốt cả chiến dịch, má Tám không nghỉ một ngày. Má bận rộn, vất vả như một chiến sĩ. Nào huy động các mẹ, các chị lo cơm nước tiếp tế cho bộ đội, chăm sóc anh em thương binh, liệt sĩ, nào hô hào vận động thanh niên nam nữ đi dân công, nào đưa đội quân tóc dài cản đầu xe M113 của địch gây trở ngại việc điều quân tiếp viện của chúng từ Rạch Giá lên.

Hôm tổng kết rút kinh nghiệm chiến dịch ở căn cứ Ba Vành của huyện, một đồng chí cán bộ chính sách của tỉnh đội đem xuống một số giấy bảo tử trao cho đồng chí Bảy Công huyện đội trưởng. Anh giở ra xem từng chiếc. Bỗng anh sửng sốt dừng lại khi đọc đến giấy bảo tử liệt sĩ Vũ Đình Liệu: “Đồng chí Vũ Đình Liệu đại đội trưởng bộ đội đặc công Miền, đảng viên Đảng Nhân dân cách mạng, Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất, hi sinh ngày 22 tháng 8 năm 1970 trong trận đánh đồn Vĩnh Thuận”.

Trong hai năm 1968, 1969 và 1970, gia đình má Tám có ba chiến sĩ hi sinh vừa con, vừa cháu. Ngày còn ở địa phương các anh là những chiến sĩ du kích xuất sắc. Vào quân đội, các anh đều trở thành cán bộ chỉ huy, đảng viên, chiến đấu anh dũng, lập được nhiều chiến công, được tặng nhiều huân chương. Sự hi sinh của các anh thật vẻ vang.

[anhquaynop]

Anh Bảy Công đề nghị với đồng chí Bí thư huyện ủy:

- Báo cáo anh Hai Phương từ năm 1968 đến năm 1970 toàn miền Nam đánh mạng thắng to. Ba đồng chí Lạc, Cừ và Liệu đều ở các đơn vị bộ đội chủ lực, chiến đấu ở những địa phương trọng yếu, nên hi sinh trong thời điểm ấy. Và do đó mà việc báo tử về địa phương cùng một thời gian không chênh nhau bao nhiêu. Cái khổ của ta hiện nay do việc chưa có điều kiện báo tử dứt điểm từng trường hợp, nên dồn ba liệt sĩ lại cùng một lúc. Bây giờ nên báo tách ra từng liệt sĩ, kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định hay là báo gộp lại một lúc?

- Ý kiến của các đồng chí bên huyện đội thế nào? - Anh Hai Phương hỏi.

- Báo cáo anh, chúng tôi bàn với nhau là nên tổ chức báo tử cùng một lúc cả ba liệt sĩ. Nhưng phải làm công tác chuẩn bị thật chu đáo. Cụ thể là báo trước với đồng chí Vũ Đình Lăng biết tin này cho Lăng đỡ đột ngột. Lăng sẽ báo cho Hoa là người yêu biết. Má Tám rất quý Hoa. Lăng và Hoa là người an ủi của má. Ban chinh sách huyện chuẩn bị một số thuốc men và tiền bồi dưỡng sức khỏe cho má. Huyện đội sẽ bàn bạc với anh Tư Hương và anh Năm Lầu ở xã có kế hoạch giúp đỡ má. Nếu nhận được tin này mà má sinh bệnh nặng thì chúng tôi sẽ cử người đưa má về hậu cứ của huyện điều trị. Út Tiến sẽ giao cho đồng chí Sáu Thế cháu họ của má, chính trị viên phó huyện đội đưa về huyện đội nuôi. Út Tiến có thể làm liên lạc cho cơ quan được rồi. Chúng tôi nghĩ đây là sự hi sinh rất to lớn. Lạc, Cừ và Liệu được má nuôi từ lúc bế ngửa, tình cảm của má với con và các cháu ngoại nặng lắm. Nhưng đối với má Tám, một người mẹ có nghị lực rất phi thường, chúng tôi tin rằng má có thể chịu đựng được.

Anh hai Phương đăm chiêu suy nghĩ một lúc rồi nói:

- Má Tám chẳng những là mẹ, là bà của các đồng chí Lạc, Cừ và Liệu, Lăng… mà còn là của tất cả chúng ta nữa. Đã là bộ đội và du kích ở đây thì đều là con, cháu của má. Má thương yêu và chăm sóc tất cả mọi người. Tình thương của má thật khó có gì sánh nổi. Nhưng đồng thời má cũng là một chiến sĩ. Má luôn luôn ở phía trước mũi nhọn của tất cả các cuộc đấu tranh. Mặt trận của má đảm nhiệm khá thầm lặng, nhưng chiến công rất vang dội. Sự hi sinh to lớn của gia đình má Tám là tiêu biểu cho sự hi sinh của nhân dân huyện nhà. Bây giờ chỉ còn mình má ở lại làng, Út Tiến hơn mười tuổi rồi, nay mai nõ cũng đi thôi. Tôi đồng ý phương án các đồng chí bàn. Nhưng phải chú ý chỉ đạo việc tiến hành thật cụ thể, tỉ mỉ. Các anh nhắc xã cử người trông nom chăm sóc má cho thật tốt cả về tinh thần lẫn vật chất. Bà con làng Nam Thái Sơn có truyền thống đoàn kết và hi sinh cảo cả mà má Tám lại là người mẹ tiêu biểu cho truyền thống tốt đẹp ấy. Nên tôi tin rằng dù trong hoàn cảnh nào má Tám cũng vững vàng chịu đựng.

Anh Tư Hương im lặng nhìn Năm Lầu. Năm Lầu lại nhìn Lăng. Ngập ngừng một lát Lăng nói giọng trầm hẳn:

- Ngoại à! Hôm nay bác Bảy Công thay mặt Huyện ủy và Huyện đội, chú Tư Hương và chú Năm Lầu thay mặt cho các đồng chí lãnh đạo xã đến đây để trình bay với ngoại một việc. Cháu mong ngoại hết sức bình tĩnh để nghe các bác, các chú thưa chuyện. Ngoại đừng có…

Không để Lăng nói hết câu, Tư Hương nói tiếp luôn:

- Thưa thím Tám! Trước hết anh em chúng cháu xin nhận thiếu sót với Thím. Đáng lí ra việc này tụi cháu đã báo cáo với thím từ lâu rồi, chớ không để mãi tới…

Máy Tám thấy tim mình nhói đau, ruột gan thắt lại. Nhưng má vẫn bình tĩnh nói:

- Kìa… chú Bảy Công, chú Tư Hương, chú Năm Lầu! Việc gì các chú cứ nói ngay đi, không phải rào trước đón sau gì cả. Hay là mấy đứa nhỏ đi bộ đội có đứa nào hi sinh rồi phải không?

Với giọng trầm trầm, đồng chí Bảy Công nói ngay:

- Dạ thưa thím Tám! Các em Vũ Đình Lạc, Đinh Văn Cừ và Vũ Đình Liệu đã làm tròn nhiệm vụ chiến đấu vẻ vang và hi sinh anh dũng - Bảy Công liếc mắt nhìn má Tám thấy má vẫn ngồi im lặng - Lạc hi sinh ngày 15 tháng 2 năm 1968, Cừ hi sinh ngày 12 tháng 6 năm 1969 và Liệu hi sinh ngày 22 tháng 8 năm 1970. Huyện ủy phân công anh Tư Hương trao giấy báo tử và giấy báo công của các liệt sĩ cho thím. Ngoài mặt trận báo về từng liệt sĩ một: Lạc, Cừ rồi đến Liệu, thời gian chênh nhau chừng vài tháng. Chúng cháu có thiếu sót là không tổ chức báo kịp thời nên mới để gộp lại đến như vậy. Cho nên tất cả tụi cháu mới phân vân, đắn đo như vậy đó thím à.

Má Tám kêu lên mấy tiếng: “Con ơi!”, “Cháu ơi!” rồi ngã vật ra ngất xỉu. Năm Lầu gọi:

- Hoa! Thuốc tiêm đâu?

Hoa mở túi thuốc cấp cứu, tiêm cho má một ống thuốc trợ lực. Hằng ngày Hoa vẫn làm thành thạo mọi động tác, ngay cả trong chiến đấu cô cũng không bao giờ luống cuống, thế mà bây giờ tay cô run lên bần bật, mũi kim quơ lia lịa không xô đúng ống thuốc. Hai dòng nước mắt kéo dài, không dứt trên đôi má bầu bĩnh. Hoa cố cắn răng cho khỏi bật ra tiếng khóc.

Lăng lấy lọ dầu “Ông Phật” xoa bóp cho bà và đỡ bà nằm xuống đống là chuối khô lót nền hầm. Gian hầm trở nên yên tĩnh tưởng như có thể nghe rõ tiếng tim đập của tùng người. Bên ngoài đêm tối mênh mông, xóm làng ngủ lặng. Chốc chốc pháo của địch ở Ba Hòn bắn vài chục quả, đạn bay “hú hú” qua đầu rồi nổ bên kia bãi tràm.

Một lúc sau má Tám chớp chớp mi mắt rồi từ từ ngồi dậy. Má uể oải, dựa lưng vào thành hầm, ra hiệu bảo Hoa ngoáy một cối trầu. Cái cối giã trầu của má là cái “các tuốt” đạn 12,7 li cưa đôi, do một đồng chí bộ đội năm ngoái về đây chống càn bị thương, má nuôi ở hầm này hai tháng, làm tặng má. Má không nói một lời, miệng nhai trầu, dường như miếng trầu vẫn khô khốc. Nước mắt chảy ràn rụa trên khuôn mặt đầy nếp nhăn như những lớp sóng biển lúc trời động.

Lăng ngập ngừng nói trong tiếng khóc:

- Bà ạ! Đánh giặc thì việc sống chết là lẽ thường thôi. Hai anh cháu và cậu Cừ của cháu đã làm tròn nhiệm vụ, giết được nhiều giặc để trả thù cho ba má cháu. Bây giờ cậu và các anh hi sinh rồi, cháu và thắng út Tiến sẽ luôn luôn ở bên bà, chăm sóc bà. Bà già rồi, bà đừng có lo nghĩ nhiều quá sẽ sanh bịnh đó.

Tư Hương nói:

- Thím Tám ạ! Sự hi sinh của gia đình thím to lớn quá, tụi tui nghĩ rằng chẳng có lời nào nói với thím cho vừa. Sự việc thì như đồng chí Bảy Công thay mặt Huyện ủy và Huyện đội đã trình bày, con đây là toàn bộ giấy tờ của các liệt sĩ. Thay mặt địa phương, cháu xin trân trọng trao cho thím.

Má Tám lau khô nước mắt, nói:

- Tôi cũng biết đánh giặc thì làm sao tránh khỏi sự đổ máu hi sinh. Đã cho con cháu của mình ra đi đánh giặc cứu nước thì không hề tính toán chuyện đó. Các con, cháu tôi đã làm tròn nhiệm vụ đền nợ nước, trả thù nhà, tôi không có điều gì ân hận cả. Tôi chỉ buồn một nỗi là chúng nó hi sinh sớm quá, không được cùng anh em chiến đấu nhiều hơn nữa, giết được nhiều giặc hơn nữa.

Má Tám được biết con trai anh Bảy Công vừa hi sinh, còn anh tuổi cao vẫn lăn lộn đêm ngày cùng du kích để chỉ huy đánh giặc… Rồi còn dì Bảy, mợ Ba bên cạnh nhà má cũng nhận được tin con hi sinh hồi tháng trước. Cuộc đời những người mẹ trong chiến tranh là cả một cuộc chiến đấu. Lòng má cũng cảm thấy khuây khỏa khi nghĩ đến các mẹ khác cùng cảnh ngộ với má và má vẫn còn hai đứa cháu.

[anhquaynop]

*
*   *

Đêm chưa khép hẳn, nhưng trước mắt má Tám đã trở thành tối thẳm. Từ ngày xã trưởng Nấm giam má trong ngục tối, năm tháng ròng mắt má lòa hẳn đi.

Năm ngoài Râu-dê và Mũi-lõ (tên thật là Trần Văn Ấn và Phạm Văn Vinh) được má Tám hướng dẫn, hai người đã mang toàn bộ vũ khí ra vùng căn cứ nộp cho Huyện đội và được Huyện đội cho về nhà với vợ con. Hai tháng sau Ấn (Râu-dê) gửi cho má Tám một bức thư cảm ơn, nhờ một người em họ thường đi buôn ở Rạch Giá chuyển hộ. Dọc đường, người em họ bị cảnh sát ngụy cướp giật nên lá thư ấy bị lộ. Má Tám bị bắt. Cũng trong thời gian ấy, Sáu Thổ, chính trị viên phó Huyện đội đưa Vũ Đình Tiến ra Huyện đội làm liên lạc và Vũ Đình Lăng trở về làm xã đội phó. Lăng trực tiếp tổ chức và chỉ huy nhiều trận đánh vào căn cứ địch trên lộ 80 làm bọn địch mất ăn mất ngủ. Nấm phải đưa cả gia đình vợ con lên ở cạnh bốt Mô Đất - Nấm càng thù má Tám. Sau năm tháng trời bị giam trong ngục tối trở về, má Tám còn bị giam lỏng ở xã. Mỗi tuần hai buổi má phải lên bốt Mô Đất để trình diện.

Nấm quát nạt:

- Tại sao mụ dám cả gan lừa phỉnh hai thằng lính ở lô cốt Kinh Một bỏ về nhà?

- Tại họ chán cuộc đời làm lính đánh thuê, họ sợ phải đền tội như tên Láu nên bỏ về, chớ già cả như tôi thì lừa phỉ được ai!

- Bà già gọi thằng Lăng, thằng Tiến về nhà chưa?

- Chúng nó đủ lông, đủ cánh rồi, chúng nó có phận sự của chúng nó!

- A! Bà này láo hả?

Nó dang tay tát một cái vào mặt má, rồi đấm, đá, dùng roi quất vào đầu, mặt, quanh lưng má… Máu thấm loang mái tóc đã bạc trắng, má ngất xỉu. Chập choạng tối, trời lành lạnh, gió từ biển thổi qua bãi tràm ngát thơm lùa vào, má mới tỉnh dậy, cố lần từng bước trở về làng.

Chỉ có tấm ván hình chữ nhật sơn bằng dầu hắc với hàng chữ: “Đây là nhà cộng sản nòi” đón má. Tấm ván do tên xã trưởng Nấm mang đến đóng chắc vào giữa thân cây tràm độc nhất trước cửa. Cây tràm do ông Xừ, chống má trồng từ khi mới đến đây cắm đất làm nhà. Mảnh đạn pháo đã phạt mất ngọn cây, mà tấm ván vẫn không lung lay, cây tràm đâm nhiều mộc mới và trổ hoa nhiều hơn trước.

Tình hình chiến sự ngày càng sáng sủa. Đầu tháng tư, hai đại đội bộ đội địa phương huyện phối hợp với du kích xã Nam Thái Sơn ém quân ngoài bãi tha ma bên khu sông Nam Thái, chờ thời cơ bộ đội hỏa lực khu đánh vào căn cứ. Hòn Đất và bọn lính ở ấp chiến lược lộ 80 đi cứu viện, mới ập vào đánh tung bốn lô cốt “chuồng cu”, khu trung tâm điện đài, trận địa pháo, diệt toàn bộ bọn địch còn lại.

Má Tám chỉ huy hàng trăm các má, các chị ở các trại vòng ngoài xông vào hỗ trợ cho bà con bên trong phá bung ấp chiến lược. Mặc cho súng máy địch ở các lỗ châu mai ngắm bắn xối xả, má vẫn xông lên phía trước dùng loa kêu gọi: “Anh em binh sĩ, các anh bị bao vây rồi. Các anh hãy quay súng lại diệt bọn ác ôn và đầu hàng quân giải phóng”. Bỗng bóng một chiến sĩ nhỏ nhắn, ngực quàng tiểu liên, vác cờ đỏ sao vàng chạy như bay đến khu nhà giữa, ngoảnh lại gọi to: “Ngoại ơi! Ng…o…ại!” rồi tiếp tục chạy. Má Tám nhận ra tiếng gọi là hình dạng của Vũ Đình Tiến.

Một lúc sau lá cờ đỏ sao vàng đã phấp phới bay giữa khu trung tâm ấp chiến lược ấp 80.

Bà con Nam Thái Sơn náo nức phá tung ấp chiến lược, trở về làng cũ.

*
*   *

Mùa xuân năm 1975.

Khuya lắm, xóm làng ngủ lặng. trăng giữa tháng tròn vành vạnh treo lơ lửng giữa đỉnh đầu. Gió thổi nhẹ, lá ngoài vườn rơi lạo xạo, khô khốc. Má Tám trăn trở không tài nào chợp mắt được. Má chờ tiếng súng từ phía Tri Tôn và Rạch Giá. Má đi ra, đi vào, rồi lại ngồi xuống chiếc chõng tre ngoáy trầu, suy nghĩ: “Lạ, thằng Lăng nói đêm nay bộ đội và du kích phối hợp nhổ căn cứ ngoại vi thị xã mà sao sắp sáng rồi vẫn chưa nổ súng? Hay là…”.

Bỗng tiếng súng lớn nổ dậy đất. Những tia chớp giật liên tiếp hiện ra như một cơn dông lớn. Rồi các cỡ súng liên thanh, đạn cối, ĐKZ nổ như rang bắp. Nhà cửa, kho tàng của địch ở căn cứ bốc cháy sáng rực một góc trời. Súng lớn của địch ở các chi khu quanh đó bắn chi viện nổ hoảng loạn như cơm sôi.

Tại căn cứ Tri Tôn này, thường ngày địch đóng một tiểu đoàn và tăng cường hệ thống phòng ngự khá vững chắc. Đầu năm nay bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và du kích hoạt động mạnh mẽ, đều khắp nên địch tăng cường cho căn cứ một tiểu đoàn nữa, nhằm ngăn chặn sức tấn công của ta từ xa. Địch xem đây là vị trí tiền tiêu quan trọng ở phía tây Rạch Giá. Đối với ta đây là bàn đạp quan trọng và điểm xuất phát tấn công của các binh đoàn chủ lực trong cả mùa khô 1975 ở miền Nam.

[anhquaynop]

Mặt trăng chếch hẳn về phía tây. Tiếng súng ở Tri Tôn và vùng ngoại vi Rạch Giá vẫn đang nổ dữ dội. Những vệt lửa kéo dài. Những chùm pháo hiệu vàng ệch treo lơ lửng, cái nọ chưa kịp tắt, cái khác đã hiện lên. Ánh đèn pha và tiếng xe bọc thép từ các chốt địch ở lân cận quét sáng, gầm rút liên hồi. Bà con cả làng Nam Thái Sơn đều dậy, thắp đèn sáng trưng, ùa ra đường, chạy đến bờ kinh. Nhiều người trèo lên những ngọn cây cao để nhìn rõ. Tiếng vỗ tay, tiếng bàn tán râm ran:

- Cháy rồi! Cháy rồi! Kho xăng đấy!

- Quân mình đánh chúng nó đòn này thì hết cựa quậy.

- Phen này nhất định mấy ổng sẽ đánh thẳng vào Rạch Giá.

Nhiều người phấn khởi quá không cần giữ mồm giữ miệng gì nữa, hô to:

- Việt cộng thắng rồi! Việt cộng thắng rồi!

Trống ngực má Tám đập liên hồi. Má vặn ngọn đèn dầu hỏa cháy to lên cho sáng cả căn nhà vắng lặng. Má ngồi trên chiếc chõng tre giữa nhà, ngoáy trầu ăn và thức đến sáng. Bóng má đổ dài ra phía ngoài hiên.

Mờ sáng, tiếng súng các cỡ thưa dần rồi tắt hẳn. Căn cứ trên Tri Tôn chỉ còn những đám khói đen cuồn cuộn bốc cao.

Mặt trời lên hơn một ngọn sào. Ánh sáng vàng rực rỡ xua tan những lớp sương mỏng. Nhiều bà con từ thị xã Rạch Giá kéo lên phía Hà Tiên. Họ truyền tin chiến thắng của bộ đội ta. Tiếng nói, tiếng cười náo nức khắp làng Nam Thái Sơn. Nghe những lời bà con bàn tán cũng hình dung được bộ đội và du kích mình đánh chiếm các căn cứ ngoại vi thị xã giỏi như thế nào. Lòng má Tám càng rộng lên. Lăng, Tiến, Hoa, Sáu Thố, Tư Hương, Năm Lầu… vẫn chưa thấy ai trở về.

Quá trưa, Tiến và Hoa phóng xe hon đa về. Má Tám thấy họ ngoài cửa ngõ. Vừa trông thấy má Tám, Hoa ôm chầm lấy má khóc nức nở. Má Tám như hiểu ngay việc gì vừa xảy ra. Đứng trước nỗi đau khổ của Hoa, má Tám đã ghìm được lòng mình cho khỏi bật ra tiếng khóc. Má hỏi líu cả giọng:

- Kìa, các cháu! Có việc gì thế!

- Ngoại ơi! Anh Lăng hi sinh rồi.

Tiến vừa nói vừa lau nước mắt: - Các ảnh dặn tụi cháu về báo trước với bà, chiều các anh sẽ về đây!

Má Tám kêu lên trong tiếng nấc: “Trơi ơi, cháu ơi!”. Một hồi lâu má lặng lẽ đứng dậy, mặc thêm một áo ngoài, đến bàn thờ thắp một nén hương, rồi chống gậy ra đi. Má dặn:

- Hai cháu ở nhà, bà đi đây!

- Ngoại ơi! Ngoại đi đâu?

- Ngoại lên Tri Tôn.

- Trên đó còn lộn xộn lắm, ngoại đừng đi. Các chú ở huyện và xã dặn mọi việc đã lo liệu xong xuôi rồi.

Bóng má Tám khuất sau mất rặng tràm. Lên đến lộ 80 má vẫy xe lam và giục ông tài xế chạy thật nhanh.

Huyện đội trưởng Bảy Công kể lại với má:

- Xã đội phó Vũ Đình Lăng chỉ huy một mũi du kích phá ba lớp rào kẽm gai mái nhà kết hợp với rào bùng nhùng. Phá xong lớp hàng rào cuối cùng, anh em trong tổ bị thương hết. Nhưng phía trước lại bất ngờ xuất hiện hỏa điểm đại liên ngầm của địch bắn mạnh làm cho bộ đội ta không xung phong được. Lăng ôm khối bộc phá lao lên, đánh hai ba lần, nhưng lầm nào cũng bị đạn địch hất ra. Lần thứ ba, Lặng đẩy khối bộc phá vào sát lõ châu mai mới giật nụ xòe và chờ cho dây cháy chậm vào sát lỗ châu mai mới buông. Bộc phá nổ. Ổ đại liên địch bị san bằng. Vũ Đình Lăng anh dũng hi sinh. Bộ đội ta ồ ạt xông lên đánh thẳng vào trung tâm sào huyệt địch. Ban chỉ huy mặt trận đánh giá rất cao chiến công của đồng chí Vũ Đình Lăng.

Chiều hôm đó má Tám dự buổi lễ truy điệu, tiễn đưa Vũ Đình Lăng và một số đồng đội của anh về nơi an nghỉ cuối cùng.

Hoàng hôn buông xuống, má Tám mới trở về. Má không đi xe lam nữa mà chống gậy đi theo một đơn vị bộ đội đang hành quân xuống phía Rạch Giá. Trong những bước chân rầm rập, bụi đường cuốn theo mù mịt, lá ngụy trang của các chiến sĩ khua xào xạc, má Tám bỗng nghe tiếng ai gọi:

- Thím Tám! Th… í… m T… á… m!

Một đồng chí bộ đội, đầu lốm đốm bạc, đeo súng lục bên hông, hoác tấm vải dù màu rêu từ phía sau chạy lên, nắm chặt lấy tay má xúc động:

- Lợi đây mà, thím Tám!

- Trời! Anh Lợi! Già thế này mà cũng ở bộ đội sao?

- Dạ, tôi vượt ngục đã lâu. Về tới đất liền là chuyển qua công tác bên quân đội ngay. Bây giờ tôi công tác ở ban chính trị một trung đoàn. Chà, lâu ngày quá đi mất, mời gặp lại thí.

Bất giác, hình ảnh anh Lợi, người Bí thư chi bộ kiêm Chủ tịch xã năm xưa của Nam Thái Sơn, người đã treo lá cờ đỏ trên ngọn cây bong gòn trong những ngày đầu cách mạng, bị địch đày ra Côn Đảo, hiện rõ trước mắt má. Ôi, anh Lợi bây giờ lại là anh bộ đội. Anh đã già đi nhiều. Bao nhiêu nếp nhăn trên khuôn mặt nghiêm nghị của anh hằn theo năm tháng.

- Bữa hôm tôi có gặp các anh Bảy Công, Sáu Thố ngoài sở chỉ huy hậu cứ, các anh kể chuyện về thím và gia đình thím rất nhiều. Tôi đã đem những mẩu chuyện của thím làm bài học về sự hi sinh tất cả cho cách mạng để giáo dục, cổ vũ bộ đội - anh Lợi vui vẻ nói tiếp - Chiến dịch này quân và dân ta đánh mạnh, thắng to. Kế thúc chiến dịch, tôi sẽ ghé lại Nam Thái Sơn thăm gia đình, bà con và thăm thím.

…

Trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Miền Nam đã hoàn toàn giải phóng. Làng Nam Thái Sơn rợp bóng cờ đỏ sao vàng - Má Tám treo lá cờ đỏ sao vàng của nhà mình trên ngọn cây tràm, nơi giữa thân cây còn đóng chặt tấm bảng có dòng chữ “Đây là nhà cộng sản nòi”, mà trước đây vài ngày nhiều người đi qua không dám nhìn. Lá cờ phất phới tung bay trong nắng. Má cảm thấy mình như trẻ lại trong giờ phút đổi đời này. Má nhớ lại tất cả những kỉ niệm xưa như những sự việc vừa xảy ra ngày hôm qua vậy.

Má vội vàng đi lau bàn thờ. Ảnh ông Xừ và các liệt sĩ Vũ Đình Tiệu, Đinh Thị Gấm, Đinh Văn Cừ, Vũ Đình Lạc, Vũ Đình Liệu, Vũ Đình Lăng được lồng trong khung kính, xếp ngay ngắn trên bàn thờ. Ở góc trái bàn thờ là chiếc đòn xóc để trong xó đã mốc meo, bây giờ cũng được má đem ra chùi lại như một bảo vật. Sau ngày ai cũng lấy làm lạ, nhà bị đốt năm lần, cái gì cũng cháy tất, thế mà má vẫn giữ được chiếc đòn xóc. Đó là chiếc đòn xóc má quật ngã tên “Bùi Kiệm”.

Thắp bảy nén hương cho chống, con, cháu xong, má đi ra rồi lại đi vào. Nhìn đi nhìn lại vẫn có một mình. Nhưng má biết rằng ngày mai, ngày kia sẽ có bao nhiêu anh chị em, đồng chí về đây. Họ đều là con cháu của má!

Xế chiều. Ba chiếc xe “Jeep” dừng trước cửa. Các anh Hai Phương, Bảy Công, Ba Lợi nét mặt hớn hở gọi to từ ngoài ngõ: “Thím Tám ơi, thím Tám!”. Một lúc sau, Sáu Thố, Ba Non, Tư Hương, Năm Lầu, Tiến và Hoa cũng hối hả phóng xe hon đa về.

Có ai trong tất cả những người này, đang có mặt hôm nay mà không ở dưới hầm bí mật má đào hoặc sống trong căn nhà lá này. Nỗi mong ước gần suốt cả cuộc đời chiến đấu của má là để có ngày rạng rỡ hôm nay.