Mở rừng

[hoi_ls]

Trạm chỉ huy giao thông cho biết quả bom từ trường vẫn chưa nổ. Tìm hết mọi cách phá mà vẫn không được. Bây giờ thì phải kiên trì chờ đi xin bộc phá về đánh mới giải quyết được.

- Anh cho biết độ mấy giờ nữa có thể qua được.

- Anh biết đấy, mấy ngày hôm nay nó thả nhiều loại bom chậm nổ. Bao nhiêu bộc phá của chúng tôi vét ra hết, hôm nay phải cử một tổ đi xin ở đoàn công binh trong Khe Vang. Đi từ năm giờ chiều. Không được nhiều thì cũng đảm bảo đánh cho thằng này bung anh ạ.

Sự dài dòng không bao giờ thích hợp với lính lại xe khiến Trường phải kìm lòng lắm mới nghe hết được những điều không cần thiết gì lúc này. Anh hỏi lại:

- Xin đồng chí cho biết độ mấy giờ nữa thông xe?

- Có bộc phá là thông được thôi. Chỉ sợ đánh xong quả này nó lại ném tiếp, bộc phá không có thì...

- Thì bó tay nhìn - Trường cố nén lại nỗi bực dọc như một chất kích thích đã dâng lên mặt - Tôi muốn hỏi xem theo sự tính toán của các anh thì đêm nay có thông xe được không?

- Cũng mong đấy các đồng chí ạ. Có bộc phá lúc nào là đánh lúc ấy. Nhưng chưa biết thế nào nên chưa dám hứa chắc chắn với các đồng chí. Có gì chúng tôi báo ngay, cứ yên tâm đồng chí nhá.

Trường nói ngoài máy:

- Ối dà, sốt ruột. Có thế mà cứ loanh quanh mãi.

Anh bấm công tắc hỏi:

- Các anh có biện pháp nào nữa không?

- Đã tìm rất nhiều biện pháp rồi: đánh bằng khung dây, đánh bằng cách rà mảng kim loại đều không kết quả. Bây giờ chỉ còn cách chờ bộc phá.

- Anh để chúng tôi dùng xe phá có được không?

- Ấy ấy. Mạo hiểm lắm anh ạ. Lệnh của thủ trưởng binh trạm là tìm mọi cách bảo đảm an toàn, hạn chế đầu xe bị cháy, hỏng trên cung. Không được đâu anh ạ.

- Thế thì chỉ có đưa xe vào hầm mới an toàn. Đồng chí 85 ạ, thủ trưởng không phổ biến cho các đồng chí là nếu tắc xe ở đây nguy hiểm đến mức nào à?

- Chúng tôi hiểu cả rồi đồng chí không phải "lên lớp" như thế.

- Đáng lẽ tôi phải cáu lên vì sự trắc trở này, chứ đồng chí nóng với tôi vô lý đấy. Đồng chí không biết nó đang đánh lấn, dồn đội hình chúng tôi ở dưới này à? Chúng tôi cứ nằm chết gí ở đây để cho chúng nó tuỳ ý đốt xe của ta hay sao?

- Nhưng tôi đã nói với anh là khả năng chúng tôi không thể giải quyết theo yêu cầu của các anh được kia mà.

- Thế mới phải bàn nhau cách khắc phục. Nếu anh ngại cứ để tôi trực tiếp đề nghị với 201 cho chúng tôi đưa xe lên phá. 3000 đâu cho 201 đi.

- 73 chờ nhá. 700 đâu? 700 cho 201 nhá.

Vẫn cô bé lúc nãy. Thì ra cô ta vẫn theo dõi cuộc tranh cãi của mình. Sự sốt sắng của cô càng làm anh ân hận.

Trong lúc đợi 201 trả lời, anh định nói với cô ta mấy lời "làm lành". Nhưng anh gạt ngay ý định của mình. Chả cần thiết. Chắc cô ta chấp gì những chuyện vặt ấy. Mình cũng lẩm cẩm. Lẽ ra chẳng nỡ nói cô ta như thế. Nhưng thôi, rút kinh nghiệm.

- Alô. Có 201 chưa?

- Chờ tí nữa, chưa có đâu.

- Đồng chí Ngà đấy phải không?

- Vâng. Đồng chí cần gì ạ?

- Không... Tôi... Tôi chỉ... đề nghị nhắc 700 theo dõi giúp, nếu xong cho ngay.

- Được thôi đồng chí ạ.

[hoi_ls]

*
*        *

Sau hàng loạt tiếng nói lao xao xin đi, Trường đề nghị tất cả yên lặng, bỏ tay xuống. Khu rừng săng lẻ chìm trong màn đêm và mưa nhẹ. Những khuôn mặt đen sẫm lẫn với thân cây, không ai trả lời đại đội trưởng. Trường hỏi lại:

- Đồng chí nào xung phong đi? Tôi nhắc lại: chỉ một đồng chí thôi.

Vẫn chưa có ai động đậy. Trường đưa mắt nhìn khắp lượt các chiến sĩ đứng, ngồi lộn xộn dưới gốc cây quanh mình. Tối om om không thể nhìn rõ khuôn mặt nào. Họ đang nghĩ gì? Trong những phút im lặng sắp sửa bước vào một công việc căng thẳng như thế này anh quen nghe hơi thở của từng chiến sĩ để nhận ra họ. Đứng bên phải dựa vào cây là cậu Võ thở hơi nhanh, ngắn có lẽ cậu ta đang nhấp nhổm để giơ tay. Ngồi sát cậu ta là Hải "tồ" thỉnh thoảng lại súc miệng khô nhanh nhách. Cái dáng gầy đứng cạnh ấy không hề động đậy và không nghe thấy hơi thở là Ngọc "còm" ở bê hai. Rồi đến Khoa, một chiến sĩ bê ba chốc chốc lại khịt khịt vì mũi lệch vách ngăn. Một tiếng nói bật lên như xé cái màn phẳng phiu ấy ra:

- Đề nghị đại đội trưởng chỉ định.

- "Gài số" được đấy.

- Minh "lé" đề nghị "êm ga" chứ hả?

- Đề nghị không chỉ định, tôi đi. - Mọi người nhận ra tiếng Vũ.

Dù ai cũng thích cái tính hài hước của anh nhưng lúc này tiếng phản đối vẫn nhao nhao.

- "Căng cáp" rồi ông Vũ ơi.

- Tiểu đội trưởng Vũ "mần" thế yếu lính lắm.

Đang ào ào, một tiếng nói dội lên. Mọi người nhận ra tiếng Vương Trí Sông "hâm" nên tất cả đều im lặng nén chờ một dịp cười bật ra. Anh ta nói rất nghiêm chỉnh.

- Tôi đề nghị phải dứt khoát. Đi chỉ một mà ai cũng định xung phong thì đến sáng cũng không biết cho ai đi. Binh trạm trưởng đã quyết định, coi như đại đội trưởng có quyền thay mặt binh trạm cứ chỉ định đi. Anh nào còn thắc mắc xin mời lên binh trạm.

Tiếng cười phá ra ầm ầm:

- Khá lắm. Khá lắm. Ai không nghe lên binh trạm mà thắc mắc.

- Vương Trí "Hâm" giỏi. Cứ "rứa" mà "mần".

- Đề nghị chỉ định, không được ai xung phong nữa, dài dòng ra.

- Nào thủ trưởng mở khóa "tách" là chúng em "vút cạch" ngay thôi mà.

- Thôi im đi. Im các ông tướng.

Lời gắt sẵng đó là của trung đội trưởng trung đội Một ngồi cạnh Vũ. Không khí bỗng nhiên lại lắng ẹp như những vòm cây ướt lạnh bê bết bùn đất quanh mọi người.

Trường đưa mắt nhìn khắp lượt và dừng lại Vũ. Quả thật, nếu bảo anh thân với Vũ thì sự quý trọng, yêu mến ấy được bộc lộ thực sự ở những lúc như thế này. Cậu ấy lái vững, xử trí thông minh trong nhiều tình huống. Tin lắm! Nhưng liệu... Anh vẫn đứng lặng người mà không dám nghĩ tiếp điều sẽ xảy ra. Tiếng rì rào nổi lên rồi lan trong đám người đang nén lặng chờ đợi. Trường như tỉnh, anh hắng giọng rồi quả quyết:

- Đồng chí Vũ chuẩn bị cho xe lên! Tất cả mọi giấy tờ và trang bị cá nhân giao cho trung đội.

Sau giọng nói nghiêm trang của đại đội trưởng chỉ còn nghe những cành cây con dưới chân gẫy răng rắc và tiếng lá chạm vào nhau rào rào. Rồi đám người ấy lại nhoài lên như tằm ăn rỗi ngửi thấy mùi dâu.

- Đại đội trưởng ơi, tôi xin đề nghị.

- Ai đi cũng nhất trí chứ anh Vũ thì để tôi xin thay.

- Cùng lên tất cả thôi. Nó nổ, đằng nào cũng chỉ trúng một. Thế là công bằng.

Trường hạ lệnh kiên quyết:

- Đồng chí Vũ đi chuẩn bị cá nhân. Còn tất cả nhanh chóng chuyển hàng của xe đồng chí Vũ sang xe B1. Sau đó các xe kiểm tra lại máy, hàng sẵn sàng.

Đấy là cách nói quen thuộc các chiến sĩ ở đây đều hiểu là không thể thay đổi được nữa. Họ lặng lẽ tản dần ra, lặng lẽ đến quanh xe Vũ. Trường đứng né vào một góc đường bàn bạc công việc với các cán bộ trung đội. Khi Vũ đã nắm tay khắp lượt bạn bè và đưa xe lên, Trường mới chạy ra xe tắt máy và gọi xe sau nổ máy đi theo xe Vũ. Đợi người lái xe sau đáp lại tiếng "rõ" anh nhảy lên đứng ở bậc lên xuống bảo Vũ ngồi sang phía "cốp" nhường lái cho anh. Vũ ngơ ngác hỏi lại:

- Anh cũng đi à?

- Không. Mình đưa cậu lên gần đấy thôi. Xong cả chưa? Đi nhá.

Xe rồ máy lấy đà. Người Vũ hơi nhao đi. Tiếng chào tạm biệt bạn bè tíu tít quanh xe và những cánh tay bám theo xe Vũ cho tới khi sang số vọt đi. Trường im lặng nhìn như  xoáy vào vùng sáng đèn gầm ở mặt đường.

Vũ nhìn sang anh. Sau một hồi im lặng, Vũ nói:

- Đừng buồn anh Trường ạ.

Trường vẫn im lặng. Anh hơi mỉm cười. Nhưng cái ánh sáng mờ mờ từ xe hắt lên trông mặt anh như già đi. Nó hiểu mình cả rồi, chả cần giấu giếm làm gì. Vũ cũng hiểu anh như điều anh đang nghĩ. Cả hai con người này đều có một tâm trạng giống nhau: khi chính bản thân mình lao vào nguy hiểm, nhận lấy cái chết bình thường, còn người ở cạnh cứ đứng hoặc ngồi chết lặng đi, nỗi lo buồn chuyển rần rật lên mặt. Vũ biết anh Trường đang ở cái giờ phút xúc động ấy. Anh quay sang nhìn người thủ trưởng rất thân thiết của mình:

- Anh Trường cứ thế em không yên tâm đâu.

Tự nhiên Vũ xưng em và Trường cũng thấy thèm khát được nghe tiếng nói thân thiết ấy.

Vẫn im lặng. Một lúc sau Trường mới hỏi Vũ, mắt anh vẫn nhìn xuống lòng đường:

- Cậu yêu cái Bình Nguyên đấy à?

- Cô bé ấy bướng, tính nết chủng chẳng thế nào ấy.

- Cậu bậy, đang ở giữa trọng điểm thế này, yêu đương vớ vẩn.

- Em thấy yêu quá không giữ được. Em viết cho cô ta lá thư rồi đấy.

- Nó trả lời gì chưa?

Vũ không nói là sau lá thư ấy, cậu đã gặp cô ta.

- Mới gửi mấy hôm nay, chưa có điều kiện gặp. Nhưng em lại cảm thấy nó cứ chập chờn thế nào, sợ lắm.

- Sao cậu không bảo gì mình?

- Chưa hiểu thế nào nên chưa dám nói. - Vũ dừng lại nhìn sang Trường. Vẫn khuôn mặt trông như già đi cắm xuống mặt đường và mọi suy nghĩ của anh lúc này cũng như đang dồn cả xuống đấy. Vũ hiểu anh hỏi Vũ không chỉ để bắt chuyện. Bao giờ bạn bè có việc cần làm, sự im lặng của anh cũng là lúc nén lại, nung nấu những dự kiến, những cánh thức để giải quyết. Giọng Vũ trở nên xúc động: - Anh có giận gì em trong việc này không?

- Giận cái quái gì. Giá kể mình biết trước chuyện hai đứa thì...

- Anh không cho em đi đêm nay chứ gì?

- Không hoàn toàn như thế.

- Em yêu đến mềm người ra. Thật đấy, nhưng không muốn làm thằng hèn đâu.

- Mình hiểu.

- Anh bảo liệu cô ta có yêu em không?

- Sao lại nói chuyện ấy lúc này?

- Em muốn nhắc lại tất cả mọi kỉ niệm mà đây là kỉ niệm nóng sốt nhất anh ạ. Nó cũng như một sự thúc giục mình phải hành động chứ sao. Với những con người kiểu như cô ta mà mình hành động không xứng đáng thấy hèn kém lắm, có phải không anh? Anh thấy Bình Nguyên thế nào?

- Mới gặp vài lần chưa hiểu được. Để xem nó đọc thư của cậu thế nào đã.

[hoi_ls]

2

Bình Nguyên ơi. Đáng lẽ lần đầu tiên viết cho Bình Nguyên những dòng đột ngột này tôi phải viết dài và tế nhị. Nhưng Bình Nguyên hiểu cho, cứ nghĩ đến Bình Nguyên tôi lại sợ. Không phải là sợ hãi đâu. Mà sợ... thế nào ấy. Sao tôi cứ loanh quanh mất hết thời cơ bây giờ. Tôi đang chuẩn bị vượt, Bình Nguyên ạ. Nó đánh vào ngầm Lương Khô rát quá nên phải chờ. Chắc Bình Nguyên ở trên ấy cũng biết có rất nhiều quả trúng tim đường, ngay mũi xe của tôi. Ngồi trong buồng lái thấy ánh đèn dù nó sáng lâu, bỏ phí thời cơ này tiếc quá, tôi tranh thủ viết mấy dòng tiện gửi các anh trên cao điểm mong Bình Nguyên thông cảm. Bình Nguyên phải hết sức thông cảm vì những lúc gặp Bình Nguyên tôi không dám nói. Đã định thôi, vì sợ... nhưng...! Đèn dù sắp tắt mất rồi tôi cứ nói trực tiếp Bình Nguyên hiểu đến đâu thì hiểu, nhớ. Tôi... tôi không thể nào nói dối được, tôi đã... rất quý (quý đây không phải là quý... Bình Nguyên hiểu thế nào thì hiểu, nhớ). Tôi mong Bình Nguyên hiểu đúng sự thực tôi lúc này. Nó... đèn dù tắt mất rồi. Vũ xê ba.

Cô bé mang miếng giấy xuống hang tổng đài, đọc bô bô trước mắt chị Ngà rồi khóc oà lên và tuyên bố một câu đầy ấm ức:

- Người trông thế mà đểu. Không thèm nhìn mặt nữa, đừng nói yêu với ghét.

Rồi những ngày sau gần như lần nào tâm sự với chị Ngà cô cũng chỉ trích, chê bai, vô số những tật xấu về hình thức và tính nết của Vũ. Nào bộ răng thì vàng xuộm như ám khói, nào tính tình toang toàng bạ đâu bỏ đấy, nào con trai gì mà luộm thuộm bẩn thỉu... Một vài lần đầu Ngà khuyên: "Đừng nhận xét người ta ác thế!" Nhưng về sau chị chỉ im lặng tủm tỉm cười hoặc có bị Bình Nguyên hỏi dồn chị cũng chỉ trả lời bâng quơ: "Để xem xem thế nào, mình cũng chưa tiếp xúc nhiều với cậu ấy". Càng về sau, chị càng phải giấu kín những nụ cười khi nghe cô nhắc đến chuyện đó. Như thế là trong lòng nó đã trỗi dậy một tình cảm bất thường rồi đấy. Chị hiểu rằng trong quan hệ của con gái với con trai thường có một quy luật: Khi người ta đã không yêu một người nào đó, chả việc gì phải phẫn uất giận hờn họ. Còn đã luôn luôn khơi ra để lại chê bai, lên án quyết liệt với bạn bè về một người nào đó chưa hề xúc phạm đến danh dự của mình thì tức là thú nhận mình đã yêu người ta rồi đấy. Vì như thế, mình phải nghĩ, phải nhớ, phải cân nhắc, đắn đo khi người ta chưa hoàn toàn thuộc về mình. Những lúc ấy dù cô có nói ra mồm bao nhiêu những lời không tốt đẹp về người đó, trong lòng vẫn mong mỏi: "Chị ơi, chị hãy phản đối em đi. Hãy nói với em những lời tốt đẹp về anh ấy đi".

Một lần Bình Nguyên bực tức nói với Ngà về "tay" lái xe xê ba.

- Loại người ấy em cứ "hê" từ xa.

Ngà thản nhiên:

- Em đang yêu cậu ta đấy.

- Chị bảo sao, em yêu ý à?

- Ừ, cháy bỏng nữa là khác.

- Tết! Không bao giờ.

- Ngay bây giờ đấy chứ.

- Ai bảo chị thế?

- Chị biết, biết rất rõ ràng nữa kia.

- Em chưa từng nói với ai ngoài chị chuyện này kia mà.

- Thế tức là công nhận có yêu nó rồi chứ gì.

Bình Nguyên ôm choàng lấy Ngà, cắn vào vai chị. Nước mắt cô tự nhiên ứa ra, một tay cô đấm vào lưng chị, khuôn mặt rạng rỡ của cô dúi dúi vào lòng chị, cười trong tiếng nói phụng phịu, làm nũng.

Nhưng không phải những điều Ngà nghĩ về cô hoàn toàn đúng. Tình yêu đến với cô chập chờn như cơn mê sảng sốt, thoắt thấy ruột gan cồn cào, phấp phỏng khao khát được thấy những cử chỉ rụt rè, âu yếm, nghe một tiếng nói ngập ngừng của anh ấy. Thoắt lại thấy nguội lạnh, hờ hững và dội đến nỗi bực tức vì bỗng dưng từ đâu anh ta lại mang đến cho cô một nỗi lo lắng rất vớ vẩn. Rốt cục, trong lòng cô chưa phải là lúc chấp nhận một tình yêu nghiêm chỉnh, chắc chắn. Đó là do bản tính sống phóng khoáng tự ý quyết định những công việc chưa được cân nhắc kỹ lưỡng đã thành thói quen. Hơn một năm nay sống trong nề nếp tập thể, cô luôn luôn biện bạch: "Em bướng bao giờ?". Nhưng các anh và các chú vẫn thấy đây là một bé dũng cảm, táo bạo mà khó bảo. Cho đến những ngày chị Ngà hướng dẫn cô cách thuyết minh phim cùng đội điện ảnh đi phục vụ các đơn vị xung quanh liên hoan ATP có dịp gặp Vũ thì vẫn chưa đoán được là cô có yêu cậu ta thật không. Lần ấy cô lội hai cây số suối tặng Vũ mười một bông hoa đồng tiền. Hai tai Vũ đỏ bừng, giọng anh run run, lạc hẳn đi vì cảm động đột ngột. Còn cô bé lại nhìn như châm lửa vào mặt anh, làm anh ngập ngừng mãi mới nói được mấy câu: "Lá thư hôm nọ tôi viết vội... Bình Nguyên thấy thế nào". Cô bé đáp ngay, giọng át hẳn: "Thôi đi anh ạ, tôi về đây!". Cô bé đứng dậy bỏ đi làm cho Vũ như người bước hẫng. Cái hạnh phúc nóng bỏng tưởng nằm mềm mại, dịu mát trong tay mình không ngờ nó lại văng ra đột ngột như khi nó đến, chỉ còn lại bàn tay tê dại bíu vào gốc cây. Trời ơi, tình yêu là gì! Như thế là Bình Nguyên đùa hay đã quay đi dứt khoát rồi? Anh muốn chạy theo cô ta hỏi rõ ràng nhưng hai bàn chân lại ríu lại dính sát xuống mặt đất. Chiều hôm ấy trời hửng nắng. Những mảng trời xanh lấp ló sau vòm lá ướt và những hạt mưa sương phủ mờ trắng núi và rừng cây. Hình như có tiếng của Bình Nguyên. Anh chạy dấn lên mấy bước, nghe chỉ thấy tiếng suối vẫn chảy, suối chảy mãi vẫn không chở hết những âm thanh xôn xao của rừng.

[hoi_ls]

3

Hai chiếc xe đến khu vực cấm, dừng lại. Trường và Vũ cởi trần, mặc quần đùi đi theo hai chiến sĩ công binh cũng mặc quần đùi chống gậy dò đường vào nơi quả bom từ trường chậm nổ. Quả bom nằm sát tim đường, phía taluy âm. Đằng trước cách mười hai mét đường gấp sang trái, dán vào sườn núi. Đấy là cái khó nhất khi xe đang lao nhanh, không được phép giảm tốc độ. Đo độ sâu hút bom, rà khoảng cách điểm bom rơi đến mép đường hai bên, lúc quay ra, Trường nhắm mắt lại mà vẫn thấy hút bom sâu hoay hoáy trước mặt mình. Đến nơi xe đỗ, anh nói với Vũ trong nỗi băn khoăn còn nặng nề:

- Nửa bánh phải rơi vào hút bom, sụp xuống đấy mất cậu ạ.

- Em sẽ lao cho thành xe chịu vào vách núi.

- Nhưng đến ngang nó, lại phải đánh lái ngay để vào "cua" mới kịp.

- Sớm một tích tắc thì thụt xuống hố bom.

- Tốc độ nhanh, đường tối, coi như mù hoàn toàn. Không giữ vững, đâm đầu vào núi, có bật lại cũng xuống vực. Tất cả mọi động tác đều phải xử trí trong một giây. Phải thuộc như cháo trong đầu, lúc đó thật tỉnh, hoạt động như một quán tính mới ổn.

- Anh tin ở Vũ.

- So với anh em, cậu vào "cua" khá. Nhưng trường hợp này mình vẫn lo Vũ ạ, phải tính toán chắc đã.

Im lặng, hai người như chập vào nhau thành một khối đang lừng lững di động. Mặt đường vẫn tối đen. Chợt Vũ hỏi sốt sắng:

- Hút bom sâu hai mét bảy phải không anh?

- Ừ!

- Từ cảm ứng truyền đến thì xe mình đã vượt qua, có thể vào cua rồi nó mới nổ.

- Mình cũng mong thế.

Thực ra, Trường chưa có thể tin chắc chắn vào điều đó. Vì cái thực tế trước bom đạn, sự tính toán chính xác nhất đều có thể sai lệch, huống hồ ở đây chỉ tính toán được chỉ phần nào còn tất cả phải chờ ở trí thông minh và sự bình tĩnh tuyệt đối của Vũ. Vẫn là tin mới giao cho nó nhưng liệu nó có vượt qua không? Nỗi bàng hoàng, lo lắng vì tình bạn, vì công việc sắp làm, khiến người anh như chín nẫu ra. Nhưng mọi cảm xúc lúc này phải nén lại, câm lặng để tìm cách bắt quả bom nổ, đường thông. Thế thôi. Lúc xe nổ máy, sắp sửa vượt qua đoạn tre ngáng đường, Trường đứng trên bậc lên xuống áp cả khuôn ngực vạm vỡ phập phồng của mình lên người Vũ. Nước mắt anh chảy từ lúc nào thấm đẫm vai áo người chiến sĩ. Chợt nhớ đến cương vị của mình trước lúc ra đi, anh vội vàng dặn Vũ:

- Đừng buồn Vũ nhá.

- Em biết công việc của em đang làm chứ. Anh xem nhật ký của chính uỷ bao giờ chưa? Chưa à? Hôm đi đón "ông cụ" từ Bộ Tư lệnh về binh trạm em được "cụ" cho xem đấy. "Cụ" suy nghĩ rất nhiều về tuổi trẻ, về đất nước ta, thú vị lắm. Nói thật, em cũng thích sống như thế. Ngày "cụ" lên cơn sốt ác tính, hồng cầu chỉ còn hơn một triệu, chân tay giật lệch đi, cụ vẫn ghi vào sổ như thế này: "Có thể vài giờ nữa mình sẽ chết. Cũng như tất cả mọi người, rồi thì ai cũng chết. Cái đó chả quan trọng gì. Điều làm mình đau khổ nhất lúc này là khi mình nằm xuống rồi, người ta nhìn người còn lại quanh mình có nhận ra dấu vết gì chứng tỏ mình đã từng sống, từng chiến đấu trong cái tập thể thân thiết ấy không?".

Trường siết lấy người Vũ lần nữa:

- Mình hiểu, hiểu Vũ ạ. Mình sẽ làm tất cả mọi việc Vũ đã nói với mình. Có dặn gì nữa không?

- Còn điều này em đã nghĩ mãi, không biết thế nào. Em cứ nói, anh xem có nên không, tuỳ anh nhá.

- Mình sẽ làm, dù bất kể việc gì Vũ ạ.

- Anh nói với Bình Nguyên là em đã yêu cô ấy. Yêu thực sự, nên lúc gặp Bình Nguyên em cứ cuống cả lên, lại đâm ra nói năng suồng sã, có thể cô ấy hiểu em là thằng lăng nhăng. Tất nhiên cô ấy chả nói ra với ai đâu. Nhưng chỉ một mình cô ấy nghĩ và đánh giá em, như thế cũng đủ xấu hổ rồi.

Ngỡ điều gì quan trọng. Chỉ có thế thôi ư? Một người biết suy nghĩ và hành động như thế, tình yêu chân thành và vụng dại như thế, lẽ nào cô ta lại lầm lẫn! Trách nhiệm của mình ở lại sẽ phải làm việc đó trọn vẹn, đừng lo gì Vũ ơi.

Giọng anh như nghẹn lại, anh gọi Vũ, tiếng gọi âu yếm như người mẹ:

- Vũ ơi!

- Dạ.

- Có tin ở mình sẽ làm mọi việc tốt đẹp không?

- Vũ tin ở anh lắm lắm.

- Hãy tin là Bình Nguyên nó rất trân trọng, quý mến Vũ.

- Em cũng mong như thế.

- Ngay từ lúc này.

- Sao đã biết được.

- Thế thì mình sẽ là cái gì?

- Em hiểu rồi, em hiểu, cám ơn anh, em hoàn thành nhẹ nhõm.

Họ xiết lồng ngực vào nhau lần cuối cùng. Rồi chiếc xe tăng dần ga, lao đi. Xe lao vút đi để lại quanh Trường cái mùi khói xăng khét nồng thân thuộc và tiếng máy như tiếng ồn ã của bạn bè, anh vẫn quen nghe, vẫn còn nghe thấy.

[hoi_ls]

4

Hai đêm sau Trường gượng dậy làm việc với binh trạm trưởng qua máy điện thoại và anh lại nhận được sự chỉ trích của ông:

- Anh Trường nè, anh đừng phản đối tui nữa. Hôm tê các anh cần hi sinh một xe để phá bom thông đường, tui đau lòng lắm đó, nhưng để hoàn thành được nhiệm vụ tui không những chấp nhận mà còn ủng hộ anh, các anh mần táo bạo rứa là tốt. Còn bây chừ thì tui không thể để anh sử dụng đầu xe quá lớn như rứa được. Đồng chí nói răng? Tui "nhỏ giọt" à? Chưa đầy một tháng đồng chí đã đốt của tui bao nhiêu xe rồi có biết không? Chừ thì tui dứt khoát chỉ chạy mỗi đêm tối đa là một phần ba. Tui còn phải làm ăn lâu dài, không thể "vén tay đốt nhà mồ" được. Đó đó, đồng chí có thấy rừng cháy rừng rực khắp tuyến đó không? Nó "cào" như rứa mà đồng chí tung hết ra tui lấy xe mô bổ sung cho kịp.

- Nhưng báo cáo thủ trưởng ta đi ít nó có "buông" ra đâu. Mà nếu...

- Nếu nó chụp hết thì lấy hàng đâu chứ gì. Đó! Như rứa tui mới không thể để đồng chí đốt hết của tui.

- Đi ở trên đường tui biết, không dễ gì nó "đốt" hết được đâu thủ trưởng ạ. Có lẽ do tư tưởng và biện pháp tổ chức của mình cả thôi.

- Đồng chí muốn nói thủ trưởng binh trạm không có tư tưởng tiến công và công tác tổ chức tồi chứ gì?

- Tôi chưa định nói thế, nhưng thủ trưởng đã nhận thấy như vậy thì tôi xin đề đạt ý kiến, các thủ trưởng nên nghiên cứu lại.

- Tui biết thế nào đồng chí cũng phê phán được binh trạm. Nhưng tui nhắc lại, đây là mệnh lệnh của tui, đồng chí có chuyển hàng không?

- Báo cáo thủ trưởng tối nay tôi vẫn chưa cắt cơn sốt. Đồng chí Tuy đi theo xe.

- Nhưng đồng chí là cấp trưởng cao nhất ở đấy, tui hỏi là đồng chí có chấp hành không?

- Báo cáo thủ trưởng, tôi chưa hề phản đối một mệnh lệnh nào cả. Mỗi lần thủ trưởng phổ biến, thấy có chỗ chưa hợp lý tôi chỉ đề đạt ý kiến để các thủ trưởng nghiên cứu. Còn các thủ trưởng cứ quyết định, chúng tôi phải chấp hành thôi.

- Thôi được, nếu đồng chí mệt, bảo đồng chí Tuy gặp tui.

Trường chao chiếc ống nói cho Tuy trong lúc người đã bắt đầu run, hai hàm răng cầm cập va vào nhau. Cơn sốt đã kéo đến làm cho hai mắt anh như chực trào nước. Anh chui vào ngách hầm vừa đặt gọn một mảnh giường, kéo chiếc chăn ra cuốn tròn từ đầu đến chân. Người anh cong lại như con tôm. Ở phía ngách hầm vòng thước thợ với ngách anh nằm, giọng Tuy vẫn từ tốn và vồn vã như ngày thường:

- Dạ, dạ vâng. Vâng ạ.

Bỗng tiếng Tuy táp vào chỗ Trường nằm, nghe to chồi lên:

- Dạ. Báo cáo anh, cái này tôi đã trao đổi với anh Trường, chắc được thôi ạ. Dạ vâng, dạ dạ. Anh em chúng tôi đã bảo nhau: mệnh lệnh của thủ trưởng chỉ có chấp hành thôi ạ. Dạ vâng! Vâng hì hì - rồi tiếng nói lại tạt ra phía cửa hầm - Alô ạ. Tôi nghe giọng của thủ trưởng khó nhận ra rồi đấy. Vâng, tôi biết ạ. Anh em chúng tôi dưới này còn đôi lúc "mở mắt" cho "hả hơi" chứ ở trên đấy có lúc nào được yên đâu ạ. Dạ, vâng, vâng! Chiến sĩ ở dưới này nhiều lúc vẫn hỗn láo làm tham mưu "con" đấy thủ trưởng ạ. Vâng vâng. Nhưng alô ạ. Tôi xin được phép phê bình thủ trưởng cái này. Vâng, dù thủ trưởng có giận thì nhiệm vụ của cấp dưới chúng tôi vẫn cứ phải nói ra thôi ạ. Dạ dạ. Là ý kiến của rất nhiều anh em lái xe kêu độ này thủ trưởng gầy và xanh nhiều quá. Vâng! Đấy đấy. Dù thế nào thủ trưởng cũng phải dành một vài giờ mà chợp mắt, đành rằng tôi biết thủ trưởng không bao giờ chịu ngồi yên thật. Nhưng tôi cho là các thủ trưởng trên ấy cũng thiếu kiên quyết với thủ trưởng. Dạ, vâng vâng, hì hì nếu được phép trực tiếp phục vụ thủ trưởng, dù thủ trưởng có kỷ luật chăng nữa tôi cũng dứt khoát bắt thủ trưởng ăn ngủ đúng chế độ.

Trường nằm lắng nghe, hai hàm răng quên không va vào nhau, mặc dù cơn sốt đang kéo đến hành hạ anh. Đã nhiều lần, nhiều lần cậu ta nói với binh trạm trưởng và một vài cán bộ cấp trên bằng sự sống sượng nấp sau những lời lẽ cố tạo ra vẻ bực bội gằn hắt ấy. Mỗi lần chuyện trò khen ngợi nhau, lời nói của Tuy vừa bong ra khỏi đầu lưỡi, Trường đã cảm thấy có một cái gì gai gai trong người và càng nghe anh ta ve vuốt mình, nỗi sượng sùng càng dâng lên kéo hai mi mắt phải sập xuống, phải khéo léo quay mặt đi, phải tìm cách chuồi khỏi cái vỏ êm mát của những lớp nước bọt đang bao quanh lấy mình. Còn binh trạm trưởng lại chấp nhận những lời lẽ đó với một niềm rạo rực, một tấm lòng yêu mến cậu ta, và vì thế ông đã cáu giận uất ức một cách bất thường trước sự thẳng thắn có phần hơi thô lỗ của anh. Nhưng ngay cả lúc chỉ trích ông gay gắt nhất, Trường vẫn không giận ông. Anh biết binh trạm trưởng bao giờ cũng dễ xúc động bằng tấm lòng thành thật. Nghĩa là ông có thể phê phán ầm ĩ, phẫn nộ không có căn cứ chính xác về một khuyết điểm nào đó của cấp dưới. Khi bình tĩnh rồi ông lại có thể thú nhận công khai trước mặt mọi người "mình khuyết điểm". "Công nhận lúc ấy có nóng nảy bộp chộp!". Ông cũng luôn luôn cởi mở tấm lòng chân thành của mình rằng: "Các ông thấy mình có chi chưa đúng cứ góp ý thẳng thắn nghe! Mình không tự ái, bảo thủ đâu". Nhưng với một thói quen, chẳng hạn, cái tính nóng nảy đã thành cố tật dễ gì sửa đổi ngay một lúc. Vả lại, với tính nết ấy, ông chỉ ớ người ra, ngây thuồn thuột một cách đáng thương khi nào sự việc đúng, sai hiện lên rành rõ, không còn cách nào thay đổi. Còn không, nó chả dễ gì lần gỡ ra một sự thật rắm rối phía trong một cái vỏ mềm dịu êm ái. Và, nói cho cùng khi trước mặt không phải là cái chết đang rình rập, con người ta ai cũng thích thú sự xoa mát nhẹ nhàng, không mấy ai chịu để những vật gai cào xước da thịt mình, dù đó là những mũi chích khơi ra mụn nhọt. Đứng ở dưới nhìn lên, chiến sĩ đánh giá "tầm cỡ" của cán bộ cấp trên là ở chỗ này. Ai vượt lên khỏi cái quy luật tầm thường ấy mức nào, quần chúng chấp nhận giá trị của họ một cách công bằng ngần ấy. Còn không, chúng tôi sẽ đến với anh bằng một sự chằng níu nào khác, đến lúc rời ra khỏi mối liên hệ gọi là "nhiệm vụ" ấy là hết. Binh trạm trưởng không phải là người hoàn toàn như thế. Sự vất vả, khẩn cấp của mặt trận, sự đơn giản chân thành đã tạo ra cách sống thiên vị của ông. Thực ra ông cũng không "bụng dạ" nào. Kể cả lúc "phản ứng" binh trạm trưởng kiên quyết, Trường vẫn không nghĩ khác với những điều mình đã nhận thấy ở con người ông. Ngay cả với Tuy, sự giận tức của Trường cũng chỉ dồn lên từng chập. Nằm nghe Tuy nói vào máy điện thoại, máu anh chạy rần rật ở hai thái dương, anh muốn nhổm bật lên quát vào mặt cậu ta: "Đồng chí không đủ tư cách là một quân nhân, đừng nói là cán bộ nữa! Đêm mai hãy ra mặt đường đi. Nằm đấy một tháng rồi hãy nói!". Nhưng cũng như mọi lần khác, sự bực bội ấy phồng sủi lên cuồn cuộn như con nước lũ rồi cũng nguôi dần, lắng êm. Ấm ức mãi, nghĩ mãi ra hàng bao nhiêu tật xấu, bao nhiêu khuyết điểm không thể tha thứ, bao nhiêu hình phạt nặng nề cần phải kiên quyết, cần phải "thẳng thừng" để cậu ta mở mắt ra. Song rốt cuộc, anh lại chép miệng: "Cần quái gì chấp hạng người như thế. Chỉ sợ mình bất lực trước nhiệm vụ, trước trách nhiệm được giao, chứ cần gì cái danh dự hão. Cậu ấy như thế, rồi sẽ có ngày binh trạm trưởng và các anh em cho cậu ta những bài học!". Nuôi trong mình ý nghĩ ấy, Trường bỏ qua những biểu hiện không đứng đắn của Tuy. Cái đó dẫn đến một thói quen chỉ "bùng nổ" ngay tức khắc cái gì đụng chạm đến công việc, đến danh dự của mình, còn không anh ngại mất thì giờ, ngại phiền phức.

Tuy nói chuyện xong bấm đèn pin bò vào hầm, lẹ làng đặt tay lên trán Trường.

- Có đỡ không anh?

Trường giả vờ ngủ. Có lẽ Tuy cũng cảm thấy sự né tránh của Trường, anh ngồi lặng lẽ một lúc rồi bò giật lùi ra. Trường lại thấy sốt ruột muốn biết công việc đêm nay sẽ thay đổi ra sao, anh xoay người như vừa tỉnh giấc:

- Anh Tuy đấy hả?

- Vâng, thấy anh ngủ được, tôi định ra. Có mệt lắm không?

- Thường thôi, có gì thay đổi không?

- Gay đấy anh ạ. Mai anh khoẻ ta bàn. Ông ấy bắt mỗi đêm chỉ được chạy năm xe, còn lại cho đi tu sửa. Ngày mai lại mười lăm người bổ sung cho công binh đi tháo gỡ mìn hỗn hợp.

- Ngay ngày mai à?

- Ông ấy bắt ngày mai.

- Anh báo cáo lại là cho chúng tôi bàn đã. Hôm nọ chính uỷ đã tuyên bố từ nay không bắt lính lái xe đi gùi gạo và làm những việc trái khoáy khác.

- Thôi, ông ấy đã thế, ta cứ làm cho yên chuyện anh ạ.

- Tôi không quen cho yên chuyện kiểu vô trách nhiệm thế được đâu.

Trường ngồi nhổm dậy:

- Ít nhất thì cũng để mai kia chính uỷ xuống đây tôi báo cáo lại đã.

Nhưng Tuy lặng lẽ bò ra, không tỏ vẻ gì đồng tình hay phản đối ý kiến của Trường.

[hoi_ls]

Ch­ương VII

1

Trong số những người tiếp xúc đầu tiên ở xê ba chính uỷ đặc biệt chú ý đến Tuy, chính trị viên phó đại đội - Đấy là con người có cái dáng bề ngoài hoàn toàn xấu xí. Hai mắt to trắng phồng như hai viên bi nhét vào đấy chưa chặt, chỉ chực rơi. Cái miệng kéo ra hai bên gần hết chiều ngang của khuôn mặt hình thoi mà hai vành môi to thâm gồ lên như mới đắp thêm vào chưa được mài miết cẩn thận. Khuôn mặt ấy gắn với khổ người lùn bì bạch gần như không qua sự nối tiếp vẫn gọi là cổ. Mới trông thấy Tuy, chính uỷ đã hiểu lý do ở binh trạm bộ thường gọi Quốc Tuy thành Quốc rụt, hoặc Quốc loe. Cái hình dáng ấy trái ngược hẳn với những cử chỉ nhẹ nhàng tinh tế, cái cười thoải mái, vồn vã có thể thu hút sự quý mến của tất cả mọi người ngay từ phút gặp gỡ đầu tiên. Tuy chạy lạch bạch xuống bờ suối đón chính uỷ. Anh tự giới thiệu:

- Báo cáo, tôi là Tuy, Tuy loe hay Tuy rụt là tôi cả thủ trưởng ạ!

- À anh Tuy đấy à. Nào bắt tay anh, ta làm quen với nhau. Tôi nghe nói anh có nhiều tên nhất binh trạm cơ mà!

- Vâng, dạ! Báo cáo thủ trưởng, dạ, đây đây ạ - Anh chỉ tay vào đám chiến sĩ đang làm xe ở bãi: - Này các anh bạn, các anh vẫn bêu xấu tên tuổi của tôi như thế nào báo cáo với chính uỷ đi - Đám chiến sĩ ngơ ngác chưa hiểu. Tuy cười đe nẹt rất thân ái - Ra, các anh chỉ bắt nạt cái thằng già lùn xấu xí này hả? Ha ha. Cũng có thể hôm nay các bạn trông tôi đẹp trai ra rồi. Thủ trưởng ạ, cứ ngắm cho kĩ thì trông tôi đẹp trai hơn cánh thanh niên kia đấy. Đúng không các bạn - Hai mắt anh cười gần như nhắm lại. Một tiếng nói từ trong gầm xe luồn ra:

- Đúng rồi, anh Quốc rụt đẹp trai nhất binh trạm này đấy.

- Giỏi, giỏi, báo cáo thủ trưởng "căng cáp" thế đấy.

Chính uỷ cười rất thoải mái:

- Có, có, nghe Quốc rụt từ hôm mới về binh trạm kia. Nhưng khi tiến công không rụt lại là được chứ gì!

Tuy đỏ mặt, nhưng anh lại cười nói rất vui vẻ:

- Ấy báo cáo thủ trưởng, chiến sĩ hỗn láo thật, nhưng suốt đời chỉ nguyện có tiến công, dù chết cũng phải tâm niệm như thế đấy ạ.

- Tốt, như thế là tốt, cố gắng giữ truyền thống của xê ba.

Tuy đưa chính uỷ lên ngang sườn núi mới thấy Trường với hai bàn tay nhây nhớp dầu mỡ từ bãi xe tiểu tu chạy tới. Dù mấy ngày nay hai người chưa có phút nào chuyện trò với nhau ngoài những công việc cần bàn, lúc này Tuy cười rất cởi mở giới thiệu:

- Anh Trường ra đón thủ trưởng kia ạ. Khổ, suốt đêm qua lên cơn sốt, bảo nghỉ một lúc anh ấy có nghe đâu. Hình như không mó máy, sửa sang được cái gì đó thì chân tay anh ấy thừa ra thế nào ấy.

- Ừ, tính cậu ta ham mê máy móc từ ngày xưa.

Tuy gọi to khi Trường đang chùi tay vào vỏ cây:

- Anh Trường ơi, thôi để anh em họ làm. Anh cứ làm thế đến nằm ệp xuống mất thôi.

Trường cười, cái cười nửa miệng, nửa còn lại như đang phải ghìm nén điều gì đó chưa bật ra được. Tuy rất tinh ý nhận ra điều đó và anh biết rõ mối quan hệ giữa Trường với chính uỷ, anh chủ động đề đạt:

- Xin phép thủ trưởng, chúng tôi mạnh dạn trình bày một việc, xin thủ trưởng cho ý kiến - Liếc thấy chính uỷ cười, gật đầu khuyến khích. Tuy hăng hái tiếp: - Tôi thấy rút gần nửa quân số đơn vị bổ sung cho công binh sợ không hợp lý lắm.

- Công binh họ đang thiếu nhiều anh ạ. Các anh chạy có chín xe đêm, thừa người để làm gì?

- Chạy thế nó ì ạch quá. Chúng tôi định...

- Chính anh đi trên đường hôm nọ báo cáo tốt kia mà?

- Nhưng trong tương lai, nhiệm vụ... - Tuy dừng lại nhìn chính uỷ. Vẫn cái thói quen: khi nói, anh liếc mắt dõi theo thái độ người nghe để hoặc nói hăng lên, dài ra, hoặc chậm lại, ngắn đi. Còn lúc ngồi nghe người khác nói cái miệng anh luôn luôn cử động như hứng lấy để sẵn sàng cười vui tán thưởng, sẵn sàng chau mày, bậm môi hoặc buồn, hoặc đau khổ cùng đồng thời với tâm trạng người đang nói. Đấy là cái tài rất đặc biệt của anh. Anh có thể đang phẫn nộ trước một sự việc nào đó nhưng liếc nhìn thấy thủ trưởng không có cử chỉ đồng tình với mình, lập tức giọng anh trở lại dịu mềm, dịu xuống dần dần, sự êm ái trong chốc lát đã trở nên nhuần nhuyễn. Sở dĩ anh dùng chữ "nhiệm vụ" ngập ngừng trong lúc này vì đã định nói rằng: "Nhiệm vụ rồi sẽ thay đổi!". Thấy chính uỷ có vẻ không đồng tình với cách đặt vấn đề ấy, anh phải dừng lại để hứng đỡ lấy sự uốn nắn của ông.

Trường đứng nghe với một thái độ thờ ơ. Anh cho là ý kiến của Tuy lúc này là để "xã giao", để xoa dịu sự bất đồng ý kiến giữa anh và Tuy, hơn là bàn thiết thực đến công việc.

Chính ủy hỏi:

- Ý kiến anh Trường thế nào?

Đến lúc này giọng anh mới buột ra một cách thành thực:

- Cách làm ăn như thế nó tủn mủn lắm. Tôi đã đề nghị với binh trạm trưởng rồi. Nhưng các thủ trưởng quyết định, chúng tôi cũng phải thi hành thôi.

- Hà hà... anh Trường lúc nào cũng sốt ruột muốn làm xong ngay mọi việc. Ý kiến tôi thế này: - Giọng ông nghiêm lại: - Trước mắt khó khăn quá mà các anh còn thừa người. Anh Lan đã quyết định, tôi đề nghị các anh cứ chấp hành nghiêm chỉnh. Trường hợp này đột xuất, tạm thời thôi. Những ngày tới ở đây tôi sẽ nghiên cứu cụ thể rồi ta bàn. Thế các anh nhỉ?

- Nhưng nhiệm vụ cứ xáo trộn linh tinh vừa mệt lính vừa chả đâu vào đâu.

- Tôi sẽ lưu ý, cả ý kiến hôm trước tôi nói với anh. Nhưng trường hợp này anh cứ cho bộ đội chuẩn bị nhận nhiệm vụ theo mệnh lệnh của binh trạm trưởng.

[hoi_ls]

Trường không phản đối ý kiến chính uỷ. Nỗi nặng nề dồn cả xuống từng bước đi rời rã lên dốc. Tuy nghĩ bụng: "Tôi nói anh không nghe, tưởng cứ "cương" được. Tuy thế, cái miệng trống trếnh của Tuy vẫn cố mím lại. Sự buồn bực của Tuy chứng tỏ trước mặt chính uỷ một nỗi đồng cảm sâu sắc với đại đội trưởng bướng bỉnh của mình.

Dù đã có cảm giác cậu chính trị phó khéo quá, nhưng phải mấy ngày sau và đặc biệt ở hội nghị chi bộ ông mới gật gù như để những ý nghĩ lắng lại. Lắng lại. Lắng xuống, lại xáo trộn lên những ý nghĩ khác nhau về anh chính trị phó có dị dạng khác thường này. Ông biết có những điều binh trạm trưởng nhận xét chưa hoàn toàn chính xác về hai cán bộ ở đại đội ba, nhưng ông lim dim đôi mắt như để lùi ra xa nhìn cho nó khách quan hơn, trọn vẹn hơn.

Sau những phút im lặng giữ kẽ thăm dò nhau, cái không khí im lặng ấy thực sự được mở tung khi kiểm điểm trách nhiệm quanh việc mười lăm chiếc xe cháy trong vòng một tuần qua.

Tuy nói dè dặt:

- Cái này anh Trường nắm tương đối chính xác sẽ trình bày với đồng chí bí thư đảng uỷ và chi bộ.

Khuôn mặt Trường bỗng đỏ lên đột ngột:

- Sao đồng chí không nói thẳng ra rằng: Đồng chí Trường phải chịu trách nhiệm về chuyện này, phải kiểm điểm trước chi bộ và đảng uỷ cấp trên.

Giá như mọi lần khác Tuy có thể rất bình thản, niềm nở nói: "Anh Trường, sao nóng thế, bình tĩnh ta trao đổi với nhau. Anh em "trong nhà" có gì không nên không phải..." Còn lúc này anh đã có cảm giác Trường đang "tấn công" mình, anh đáp lạnh lùng:

- Tôi không có ý định nói thế.

Trường:

- Có lẽ hôm nay ta có dịp cởi cái dây vẫn túm buộc lùng nhùng bao nhiêu thứ lại. Tôi xin phát biểu.

Tuy đưa mắt nhìn chính uỷ, nói chặn lại:

- Theo chỉ thị của đảng uỷ, chủ yếu của cuộc hội nghị này ta kiểm điểm công việc trong mấy tuần qua ở mặt đường. Còn những việc khác ta để đến đại hội chi bộ sắp tới anh ạ.

- Cứ để các đồng chí ấy phát biểu thoải mái. Cũng là dịp tôi hiểu thêm chi bộ ta - Chính uỷ đề nghị.

Tuy vui vẻ quay sang Trường:

- Mời anh Trường phát biểu đi.

Trường ghi nốt những điều định nói vào cuốn lịch con, nhìn lướt qua các gạch ngang đầu dòng rồi đứng dậy. Hai má anh đỏ bừng, giọng anh nhỏ lại. Vẫn cái thói quen khi bị kích động mạnh, anh thường ghìm những ý nghĩ xô bồ khỏi ùa toá ra. Anh nhìn như dán vào quyển lịch, thực ra hai mắt loa loá chả nhìn thấy gì. Dần dần giọng anh hối hả nối những điều vụn vặt, rời rã từ bao giờ thành một mạch. Nghe anh, khuôn mặt Tuy đỏ dần lên, rồi lại lạnh nguội đi, hai môi run run, đường máu ở thái dương nổi phập phồng. Bàn tay ghi ghi rồi xoay xoay nắp bút, rồi nhấp nhổm chỉ chực giơ lên ngắt ngang lời Trường, nhưng hai môi anh vẫn phải mím lại, mím lại chưa kín miệng, trông như cười, cười gượng gạo. Các đảng viên đang ngồi trong căn nhà hầm bắt đầu quay đầu chụm vào nhau thành từng nhóm hoặc thì thầm cau có, hoặc im lặng mỉm cười. Chính uỷ vẫn hơi cúi hút thuốc lá vặt. Đôi lúc ông chau mày khó chịu vì những câu, chữ dùng quá đáng của Trường. Điếu thuốc lá trong tay ông phải châm lại lần thứ ba. Với thói quen trong công tác của mình ông chưa thể nghe ý kiến một chiều. Nhưng suốt mấy ngày sống với chiến sĩ của đại đội và qua những cử chỉ đồng tình của các đảng viên khi nghe Trường phê phán Tuy, rõ ràng là tình cảm của mọi người đã bị nén lại từ lâu. Ông nhìn đăm đăm vào khuôn mặt đầy hiếu động của Trường lúc đang nói. Vẫn thế. Vẫn như mười năm trước đây. Một chiến sĩ sống chân thành thẳng thắn và kiên quyết. Nhưng tại sao họ lại để tụ đọng những chuyện như kết nạp đảng một đoàn viên không có chi đoàn giới thiệu từ cuối mùa trước, chuyện đề bạt trung đội trưởng trung đội ba cách đây ba tháng không có ý kiến tập thể chi uỷ, chuyện Tuy tạm thời thay bí thư không có quyết định v.v...

Nhìn vào những hiện tượng này, chính uỷ nhớ đến cái tính vì nể, "cho qua chuyện" để tránh rắc rối, mất việc, tránh né những việc không động chạm đến mình mà trước đây ông đã phê phán Trường về những biểu hiện tính tiểu tư sản, đến bây giờ vẫn còn là tật cố hữu của cậu ta.

Một vài đảng viên phát biểu tiếp theo, có nói đến tác phong bao biện, sự khéo léo giả dối của chính trị viên phó, nhưng không ai nói thẳng cả. Sự bóng gió, mơn trớn ấy khiến ai cũng phải lập lờ chữ "Mới cảm thấy". Từ lúc nói xong, Trường vẫn cúi, vẻ mặt đăm chiêu. Chính uỷ nhìn lướt trên khuôn mặt anh. Những cái tươi tắn ngày trước bây giờ thay bằng lớp da đen tái, xít sạm lại. Cái đuôi mắt bây giờ cũng sâu xuống đăm đăm, ít thấy ánh lên sự đùa giễu cởi mở và cái miệng không còn bô lô, ba la như trước nữa. Ông thấy một cái gì xáo động như là tình cha con, làm ông ngồi lặng đi. Tại sao anh Lan lại bực bội mỗi lần nhắc đến cậu ta. Cậu ấy "cãi lại" đôi ba lần, làm gì đến nỗi gây cho anh một ấn tượng căng thẳng như thế. Anh em chiến sĩ vẫn quý mến cậu ta với một tình cảm chân thành kia mà. Còn cậu Tuy, đến chỗ nào cũng vồn vã, cũng cười nói, cũng khen ngợi, tán tụng hết lời trước mặt nhau đấy, nhưng thử hỏi sau những lời nói ấy, sau những nét bút nguệch ngoạc vội vàng đầy hấp dẫn cho các tờ báo tường của mỗi trung đội, còn thấy gì đọng lại, lưu luyến nữa không? Anh Lan và một số trợ lý trên binh trạm khen công tác chính trị của đại đội ba rất giỏi là thế nào? Những ý kiến tích tụ từ bao lâu nay bây giờ mới bật tung ra, chứng tỏ là họ đã thiếu dân chủ, đã kém đấu tranh phê bình và tự phê bình. Ý thức đảng của mỗi đảng viên đã thế, thử hỏi quần chúng của họ sẽ ra sao? Rõ ràng họ sống với nhau chưa chân tình, chưa minh bạch. Công tác chính trị của một đại đội giỏi chỉ nhìn vào những lời lẽ báo cáo trôi chảy, nhiều hình ảnh, những tờ báo tường, những khẩu hiệu đẹp và kêu thôi ư? Người làm chính trị giỏi đâu chỉ ở cái hoa tay, cái tài vặt và nói năng có duyên, có văn vẻ bay bổng như anh chàng làm xiếc quảng cáo thuốc hắc lào, hôi nách ở chợ.

Chính uỷ vẫn ngồi lặng đi. Ông lắng nghe tất cả, tất cả biến thành sự yêu thương, bực bội, thành sự suy nghĩ căng thẳng trong ông. Nhưng ông vẫn phải vui vẻ, bình tĩnh giữ một thái độ bình tĩnh. Bao giờ ở trong ông cũng có hai con người: Một là loại người dễ xúc động, yêu thương đằm thắm và sẵn sàng phẫn nộ trước một cử chỉ giả dối, nhỏ nhen thiếu tình người của bất cứ ai đó. Một con người khác, con người với cương vị bí thư một đảng uỷ, chính uỷ một binh trạm ông phải biết bình tĩnh suy xét trước sau để tìm thấy cái mấu quan trọng, tìm trong sự rắc rối ấy cái hướng vươn lên chứ không phải rạch ròi nó để thoả mãn tính tò mò tầm thường và vùi dập nó. Thực ra hai con người đó vẫn là một, nhưng những cử chỉ được bộc lộ ra vẫn là phía cương vị chính uỷ. Hơn nữa trong trường hợp này không phải chỉ là mối quan hệ giữa hai cán bộ đại đội, giữa Tuy và các đảng viên khác. Quan hệ của họ tốt hay xấu, gần lại hay xa nhau còn nhìn vào các sợi dây chằng níu với cán bộ binh trạm. Mỗi người trong họ đều có mối quen thân, một tình cảm riêng, một sự phù hợp tính nết, một sự thông cảm với các thủ trưởng cấp trên. Chẳng hạn, ai cũng biết cậu Trường là chiến sĩ của ông và ông rất mến cậu ta. Tuy lại được binh trạm trưởng gần gũi, tin tưởng. Lẽ đương nhiên, hai người cán bộ cấp dưới ấy sẽ nhìn vào mặt mỗi cán bộ cấp trên mà họ làm chỗ dựa để cư xử với nhau. Đành rằng ông biết chắc chắn cậu Trường nó không quen sống kiểu ấy. Ông cũng chẳng ưa gì loại người dựa dẫm. Nhưng phải hiểu cho tỉ mỉ, cho khách quan, cho rõ thực chất đại đội ba, với từng cán bộ, từng sự việc, từng thái độ cụ thể của nó.

[hoi_ls]

Những đảng viên đã phát biểu mạnh dạn hơn, thẳng thắn hơn. Phần lớn ý kiến của những đảng viên trẻ, trẻ cả tuổi đời, trẻ cả tuổi Đảng, dồn lại phê phán tư cách, tác phong của Tuy. Tuy đứng dậy phát biểu. Cử chỉ của anh từ tốn. Giọng anh nhỏ lại, xúc động:

- Tôi biết, tôi có những việc làm để các đồng chí hiểu khác đi và có một ấn tượng không tốt về tôi. Hôm nay có mặt đồng chí bí thư đảng uỷ cấp trên, tôi cũng xin mạnh dạn nói ra nỗi niềm của mình. Các đồng chí ạ. Có những cử chỉ tôi đã biết là sai rồi đấy, biết trước khi làm đấy nhưng không thể nào nén lại được. Lương tâm và trách nhiệm không cho phép tôi bình tĩnh lại các đồng chí ạ. Chẳng hạn như việc cháy, đổ xe của chúng ta trong thời gian qua. Tôi nghĩ hạt gạo là hạt vàng, là máu của đồng bào, đồng chí. Bao nhiêu đồng đội của chúng ta khao khát, ngóng chờ từng cân gạo của chúng ta. Thế mà gạo vẫn đổ đầy đường. Đành rằng cung đường chúng ta đảm nhiệm rất ác liệt. Nhưng thú thật với các đồng chí, mỗi lần ra mặt đường nhìn thấy hàng tấn gạo tung toé vung vãi trắng rừng, trắng núi, tôi nghĩ đến cái đói của anh em mình phía trong mà không cầm được nước mắt.

Đến lúc này, chính uỷ không thể kìm giữ được nữa. Ông như giật mình nhổm hẳn người dậy, hai mặt mở to ngỡ ngàng nhìn vào Tuy vẫn đang nói. Chỉ một chút nữa ông bật thốt ra câu: "Nói láo, thằng cha này bố láo!". Trong người ông lại dội lên nỗi bực bội về sự dối trá của Tuy. Đến đại đội ba ông đã nghe và kiểm tra kĩ lưỡng về một việc làm thiếu tình nghĩa của Tuy trong chuyến công tác cách đây một tháng. Hôm ấy đoàn xe của xê ba do Tuy chỉ huy vượt qua vòng lửa trở về đến chân cao điểm Phù Lã, trạm chỉ huy giao thông báo cho biết phía đầu kia cao điểm chiếc xe sau cùng của đơn vị bị trúng bom, người lái phụ bị thương, lái chính hi sinh. Tuy nghe máy điện thoại xong đứng chần chừ một lúc rồi hạ lệnh cho hai chiến sĩ đi bộ quay lại. Hai chiến sĩ phải đi bộ sáu cây số lửa và bom. Bọn địch đang "lấn sàng" giành giật cái phút ranh giới giữa đêm và ngày để chặn đầu các đoàn xe không cho vượt cao điểm. Hai chiến sĩ phải vượt qua vùng nguy hiểm đó để ngày hôm ấy vừa chôn cất người ngã xuống, vừa cấp cứu, chữa chạy cho người bị thương. Còn Tuy tiếp tục cho đoàn xe "mở hết ga" để về bãi "chuẩn bị gấp rút" cho đợt công kích đêm sau theo chỉ thị của binh trạm. Mọi việc đã giải quyết xong xuôi và anh đã có một "lý do chính đáng" để trở về. Nhưng thử nghĩ mà xem, chúng ta vẫn thường nói với nhau rằng: Anh em sống trong đơn vị phải thương yêu nhau như tình máu mủ, ruột thịt. Thử hỏi, nếu người ngã xuống ở đầu kia trọng điểm là con anh, là vợ anh, là cha mẹ anh thì anh có đành lòng giải quyết theo một biện pháp giản đơn và lạnh lùng như thế không? Ở hoàn cảnh cụ thể ấy anh còn có thể giải quyết cách nào tốt hơn không? Với một đồng đội đã nằm xuống, anh còn thờ ơ như thế, làm gì có được giọt nước mắt xót thương nhỏ xuống những bì gạo. Không ổn, không ổn đâu. Sống với nhau như thế còn gì gọi là sâu sắc nữa. Mới cách đây mấy hôm, ông thốt lên sự bực bội ấy, bây giờ ông lại nghe anh ta nói đến sự rung động với những hạt gạo vãi, làm sao ông chịu nổi. Nhưng ông chỉ ghi một vài câu gì đó vào sổ tay rồi lại ngồi im, vẫn phải im lặng, ghìm nén để nghe cho hết. Ông biết những ý kiến đã phê phán, đấu tranh gay gắt với nhau kia còn có một ý muốn giãi bày với ông. Với một cương vị bí thư đảng uỷ cấp trên ông phải nghe bằng cách nào? Xem xét, đánh giá như thế nào để phê phán, uốn nắn, xử lý nghiêm khắc những khuyết điểm và khích lệ những ưu điểm của họ cho đúng đắn, vừa đảm bảo sự nghiêm minh của Đảng vừa có tình nghĩa. Những người mang danh hiệu đảng viên ở chi bộ đại đội ba, cái mũi nhọn trên cao điểm Phù Lã này hầu như đã thấy hết trách nhiệm của mình để cấp trên hiểu rõ sự thật. Họ đã bắt đầu nói với nhau một cách thẳng thắn và chân tình. Chính uỷ xoay hẳn người sang phía trung đội trưởng trung đội ba, một đảng viên dự bị, làm bí thư chi đoàn. Vừa đứng dậy, anh nói ngay:

- Do bận việc của trung đội nên tôi cũng chả để ý trong ban chỉ huy các đồng chí phân công thế nào, nhưng đồng chí Tuy có ít dịp ra mặt đường, nên không thấy hết sự gian khổ, ác liệt mà anh em đang phải chịu đựng. Tất cả những trường hợp mất gạo đều do nó đánh trúng, làm xe đổ, cháy, gạo bung ra. Một tháng, hăm bảy, hăm tám đêm tôi ở mặt đường tôi biết rất rõ rằng anh em chiến sĩ lái xe của đại đội, các đoàn viên thanh niên của các chi đoàn không hề bỏ sót một đống gạo nào chừng một hai cân trở lên mà không vét. Với tính của lái xe, chúng ta còn lạ gì sự nóng nảy, khẩn trương của anh em nữa. Thế mà họ ngồi lại vét từng nắm gạo giữa lúc bom đạn mù mịt quanh người, tôi tưởng ta phải thấy đó là một chuyển biến rất lớn về ý thức trách nhiệm của anh em quần chúng chứ - Càng nói sự rụt rè ban đầu càng biến đi, sự hăng hái của người nói khiến cả gian hầm im phăng phắc lắng tai nghe và ai cũng muốn anh nói nữa dù biết anh phát biểu đã quá dài. Tuy đưa mắt kín đáo nhìn người đang nói. Cái nhìn đó như muốn bảo: "Chính tôi đã bị phê bình về khuyết điểm đề nghị cấp trên đề bạt anh không có ý kiến tập thể chi uỷ đấy". Còn người đang nói bắt gặp cái nhìn của Tuy lại càng hăng, muốn nói một câu gì đó để chứng tỏ rằng anh chẳng phải ơn huệ gì ai. Anh được đề bạt là do yêu cầu của công việc, do tín nhiệm của anh em trong đơn vị. Với Tuy, dù không nói ra nhưng anh biết thừa việc làm của anh ta muốn "tỏ ra" chứ không phải từ một tấm lòng thành thực. Vả lại, với cái tính "Biết gì nói nấy" anh không thể giấu giếm những điều đã ngẫm nghĩ trong người - Tôi xin nói tiếp - Mọi người khuyến khích: "Cứ tiếp đi. Nói hết, đang hay đấy!".

- Tôi xin nói tiếp, có được tác phong ấy trong anh em chiến sĩ, phải nói là kết quả giáo dục của chi bộ và vai trò gương mẫu của đảng viên chúng ta. Người ta bảo "khuôn tròn thì mặt hàng tròn" các đồng chí ạ. Tôi ví dụ những việc làm các đồng chí còn nhớ, tôi cứ xin nhắc lại. Chuyện chúng ta đổ cơm ở dọc đường ấy! Dạo đó mới đầu mùa mưa ở phía tây, anh em lái xe ăn không hết cơm đem đổ là hiện tượng phổ biến ở trung đội tôi. Cơm thừa không phải do nấu nhiều. Thừa là vì đi mệt, nấu hai lạng ăn cũng không được. Đồng chí Trường nhắc rất nhiều, chúng tôi vẫn chưa sửa chữa được triệt để. Một hôm đồng chí lên cơn sốt cao, anh em bàn nhau kiếm ít lá chua nấu canh nóng để đồng chí ấy húp đỡ xót ruột. Nấu xong chờ mãi. Xe đồng chí ấy bị cháy, đồng chí và đồng chí lái phải đi bộ về. Về đến nhà anh em bê cơm canh nóng đến, đồng chí bảo đã ăn nhờ đơn vị bạn rồi. Sau đấy, đồng chí lái xe mới cho biết đại đội trưởng đã lấy cơm thừa buổi sáng của chúng tôi đổ cạnh đường, gần bãi xe ở cây số 73. Ăn xong đồng chí còn bốc được một túi khoác về đưa cho anh nuôi để chiều hấp lại. Chúng tôi nhìn nhau không ai nói gì cả. Từ ngày hôm sau anh em chúng tôi không ai nỡ đổ một lẻ cơm thừa đi nữa. - Gian hầm ắng đi, có thể nghe rất rõ tiếng lá cây rơi trên mái lợp ni lông. Biết mọi người vẫn lắng nghe mình nói, anh ví dụ thêm một việc làm thứ hai của đại đội trưởng: - Một chuyện khác, vừa mới tháng trước thôi. Nhiều đồng chí chúng ta ngồi đây đều thấy cả. Hôm ấy đồng chí đại đội trưởng bị sức ép ngất đi. Lúc tỉnh dậy, máu tai còn đương chảy ròng ròng, đồng chí gắt, ra lệnh cho chúng tôi phải đi vét hết gạo đổ và tự bản thân đồng chí ngồi hàng giờ ở trọng điểm để vét gạo. Như thế thì lính nào lại thờ ơ với những cân gạo mình mang đi. Anh Tuy nói để mà nói thôi. Nhìn thấy gạo tung toé trắng rừng, trắng núi ai chả xót. Nhưng ai đi nhặt được từng hạt gạo ở kẽ đá, ở trong tàn than, trong đất, sỏi ở giữa trọng điểm ấy. Nói thế là không thực tế. Tôi hết ý kiến rồi đấy.

 Hội nghị vẫn ngồi im khi người nói đã ngồi xuống. Chính uỷ tựa lưng vào ghế bằng đệm xe, hai tay khoanh trước ngực, khuôn mặt ông vẫn lặng yên không hề thấy một biểu hiện vui hay buồn. Tất cả ông vẫn kìm nén một cách thuần thục. Như thế là ông đã nghe được rất nhiều ý kiến, nhiều cách nói khác nhau, nhiều tâm trạng và cử chỉ khác nhau tuỳ theo cương vị và cách sống của từng người. Và quan trọng hơn, ở phía sau những lời nói đó, ông biết được họ đang nghĩ gì, đòi hỏi những gì, cái gì còn uẩn khúc chưa gỡ ra hết, cần phải tìm hiểu thêm, xem xét kỹ lưỡng hơn. Chợt ông ngồi ngay người mỉm cười gật gật đầu. Được rồi, nó sẽ có biện pháp đẩy đơn vị lên, mọi quyết định của binh trạm cho nó sẽ chính xác hơn. Chà, cái anh chàng bác sĩ khoa dạ dày trên đoàn nói đúng thật: "Ở trên đời này, cái khó nhất để chữa một căn bệnh là lúc tìm nguyên nhân, không tìm thấy nguyên nhân, thuốc tiên cũng chịu!".

[hoi_ls]

2

Thú mặc bao giờ cũng gọn và thẳng nếp quần áo. Dù nóng hay lạnh đêm nào cậu cũng gấp quần áo dài, phủ khăn mặt làm gối. Có nằm đất hay ngủ võng ở giữa rừng cậu cũng giữ được nếp quen đó. Trang bị của cậu có chiếc đài Nhật tám bóng, túi chiến lợi phẩm bằng bạt mỗi lần mở nghe soàn soạt như xé vải và khẩu tiểu liên báng gập vác ở vai hoặc cầm tay. Với cái dáng gầy, cao và cách ăn mặc như thế trông cậu có dáng dấp một học sinh ở thị xã hơn là một thanh niên nông thôn vất vả. Trước ngày nhập ngũ, cậu là lao động chính, chịu nhiều nỗi dằn vặt do mối quan hệ không vui vẻ của bố mẹ luôn luôn xảy ra. Không bao giờ cậu dám kể chuyện về bố mình một cách đầy đủ và đặc biệt không hề đả động đến hình dáng của ông. Bạn bè có gặng hỏi, cậu chỉ trả lời hờ hững: "Thày mình cũng không được khoẻ, mắt lại kém do ông cụ đọc nhiều tiểu thuyết!".

Sự thực, cha cậu là một người như thế này: Tai điếc, hai mắt luôn luôn nhấp nhính, một đường đỏ rát viền quanh, bao giờ cũng có chiếc khăn mặt vòng qua cổ chấm nước mắt. Hai hàm răng khời khạc, có cái đã rụng, cái đang đung đưa như cột nhà ải trước cơn bão. Chân phải bị teo vì sài giật hồi nhỏ. Ông đi cứ như quăng cái chân chỗ khác rồi mới kéo lại đặt xuống đất, mỗi bước trông khó khăn vất vả nên bọn trẻ con trong xóm gọi ông là: "ông chấm phẩy". Một ông già đã hơn năm mươi tàn tật lại luôn luôn là nỗi ngạc nhiên, là niềm hứng thú của dân làng mỗi khi có người xa đến. Những người ham mê chuyện hoặc có điều gì buồn phiền thường đến nhà ông ngồi hàng buổi, thức trắng đêm để ông nói đến những số phận, những triết lý và nghe kể hết ngày này tiếp ngày khác về những tiểu thuyết của Ban-zắc, Vích-to Huy-gô, của Sếc-pia, Gô-gôn, của Goóc-ki và Lỗ Tấn v.v... Nghĩa là không một tác phẩm nào dịch ra tiếng nước mình, ông lại không cậy cục mượn bằng được. Người ta gieo vào ông niềm say mê và hết lòng thu thập sách cho ông đọc là ông anh họ dạy học ở trường thị xã. Ông đã làm dăm trăm bài thơ và được bốn bài đăng ở báo tỉnh.

Nhưng đặc biệt ông yêu mến các nhà văn của nước ta. Mỗi lần được gặp người tỏ ra am hiểu giới văn nghệ, ông lại hỏi thăm về sức khoẻ và vợ con, về cách ăn mặc, đi đứng, về tác phẩm đang viết và những dự định của Nguyễn Công Hoan, Nguyên Hồng, Tô Hoài... Như thể những người đó là bạn bè thân thiết, đang cần đến sự quan tâm của ông lắm lắm. Có lần nghe tin một nhà văn về thôn bên cạnh, ông mừng luýnh quýnh như trẻ con mừng mẹ đi chợ về. Đang đêm ông đốt đèn dầu, chống gậy đi hai kilômét đến ngắm nghía mặt mũi, cách ăn mặc, nói năng của anh ta và nhắn một tin rất trang trọng: "Anh nói với ông Nguyễn Đình Thi hộ tôi là tôi gửi nhời hỏi thăm cô Xoan (1), vợ chồng anh Côi(2). Nếu ông ấy có thể giúp tôi việc này thì hay quá: Tôi muốn biết rõ xã của anh Khắc (3) bây giờ là gì, tôi sẽ tìm cách đến thăm quê anh ấy. Nói thật với anh lúc anh Khắc chết tôi khóc suốt đêm, thương anh ấy quá. Chắc ông Nguyễn Đình Thi là bạn cùng hoạt động với anh Khắc".

Bà vợ kém ông chín tuổi. Tuy đã có năm mặt con, vẫn gọn gàng, nhẹ nhõm như người ngoài ba mươi. Bà con làng xóm bảo: Thời con gái mẹ Thú đẹp, nết na khiến bao chàng trai điêu xiêu, nhưng bà chỉ mê tài kể chuyện của bố Thú. Mấy chục năm trời ăn ở với nhau bà chưa bao giờ to tiếng với chồng. Còn ông lại hay bỏ nhà ôm bọc sách sang làng khác hoặc chia gạo nấu ăn riêng. Hôm giỗ bố, ông bảo mua hai cân thịt và làm con gà. Bà chỉ mua được mấy con cá và năm bìa đậu. Thế là ông ôm sách bỏ nhà đi. Đêm ngủ, thằng Hải để chân lấm, cái Viện đái dầm. Ông bỏ quyển sách đang đọc, ngồi lặng hết đêm. Ngày hôm sau ông nấu cơm ăn riêng. Ăn cơm, thằng Minh tranh bát của em, bà lấy đũa cả đập vào đầu thằng anh, cả hai đứa cùng khóc. Ông bỏ bát cơm ăn dở đứng dậy. Chiều đó ông nhịn cơm và ngày sau lại nấu ăn riêng. Mỗi lần như thế nước mắt người vợ lại lặng lẽ chảy. Sự tủi hổ với xóm làng làm bà rầu rĩ chả còn thiết gì và nhiều khi đánh mắng các con rất vô cớ. Dường như sự hờn tủi, bực bội của bà dồn cả vào chúng. Khi tiếng khóc oa oa như ong của cả ba, bốn đứa trẻ váng lên, thằng con cả đứng ở một góc nhà. Không ai động chạm gì đến mà nước mắt cậu cứ giàn xuống đầy miệng. Cậu đưa cánh tay áo quệt nước mắt, rồi lặng lẽ thu dọn mâm bát lỏng chỏng, quét sân, nhà ngập ngụa, đi vớt bèo, nấu cám hoặc múc nước tắm rửa cho từng đứa bé đang mếu máo. Nghĩa là, những lần như thế công việc của mẹ, của mấy đứa khác dồn cả đến tay cậu, cậu làm lặng lẽ và ngăn nắp. Không bao giờ mẹ nói một lời nặng với cậu.

Lúc nguôi cơn tức bà giãi bày lòng mình với cậu như nói với người bạn gái: "Mẹ cũng khổ lắm con ạ. Biết làm thế nào được. Bố con mê muội những người trong truyện hơn mẹ, hơn gia cảnh nhà mình. Giá không vì các con, mẹ không thể nào chịu được cảnh "đồng bóng" này! Con đừng giận gì mẹ!". Mẹ bật khóc để nỗi ấm ức được trào thoát, được chia sẻ cho con, để nó nhẹ vợi đi. Cậu chả hiểu phải nói với mẹ điều gì để mẹ vui. Lòng thương mẹ, an ủi mẹ, cậu giấu trong công việc, trong sự sai bảo uốn nắn các em đỡ đần mẹ. Cậu cũng nghiêm khắc ngăn cấm chúng nó khi thấy bố mẹ giận nhau không đứa nào được quấy rầy, hờn dỗi để bố phải bực bội.

Mấy năm gần đây, hợp tác xã vận động bố tham gia tổ phổ biến khoa học và giữ thư viện cho xã. Bố hăng hái lao vào công việc bận rộn đầy hào hứng và được bà con xã viên rất mến phục tài kể chuyện của bố. Gia đình ít khi phải chia gạo ăn riêng và bố không bỏ nhà ôm sách ra đi như trước nữa. Hôm Thú nhập ngũ, bố nằm bò suốt đêm làm một bài thơ tặng con. Lúc Thú ra đi, bố cầm lấy tay con khóc mếu máo: "Con tha lỗi cho bố. Do bệnh tật dày vò, những năm trước bố thấy bất lực quá. Mơ ước thì nhiều mà thực tế chỉ là kẻ ăn bám, bố tủi thân, bố ấm ức, muốn phá tung tất cả, bố đã làm các con phải tủi hổ, phải buồn phiền! Đáng nhẽ cái tuổi các con phải được học hành bay bổng. Bố đã làm rạn vỡ cả. Bố đã để một tấm gương xấu. Con ra đi, bố chỉ mong con cố phấn đấu. Coi như mới bắt đầu tất cả, tất cả mới bắt đầu với con. Còn bố, bố xin hứa...".

Từ một hoàn cảnh như thế, Thú mong muốn khát khao một tình người đẹp đẽ. Để có được cái đó cậu sẵn sàng quên mình đi trong tất cả mọi trường hợp, lo toan cho mọi người với sự cần mẫn lặng lẽ phía trong vẻ mặt cau có, âu yếm. Với chính uỷ, cậu thấy kính nể ông như cha mình và còn có cái gì đó cao thượng mà cha mình không có được. Dù thế, cậu vẫn càu nhàu dai dẳng mỗi khi ông không chịu chấp nhận sự chăm sóc của cậu hoặc làm không đúng điều cậu đã dự tính, lo lắng cho ông. Hôm mới đến đại đội ba chính uỷ bảo:

- Chỗ cây số 33 có đơn vị Thanh niên xung phong đấy. Trong những ngày mình ở đây, cậu tranh thủ đến hỏi xem có cái Thanh Mơ hay Thanh Mờ gì không?

- Tôi không đi đâu, thủ trưởng ạ.

- Sao? Hết hi vọng rồi à? Cậu chán bỏ mẹ. Viết thư lại văn hoa bóng gió, không có địa chỉ, nó biết đâu trả lời cậu.

- Không phải sợ không tìm thấy mà ở đây ăn uống kém lắm. Cũng lạng rưỡi cả, nhưng cánh lính lái xe lười cải thiện, thủ trưởng không chịu được.

- Ối dà, anh em sống được, mình cũng sống được, lo gì. Cậu đi tìm nó xem.

- Thủ trưởng cứ chủ quan. Anh em đang tuổi ăn tuổi ngủ, sức khoẻ dồi dào, ăn củ nâu cũng như tằm ăn rỗi, thủ trưởng có nuốt nổi không? Thôi thủ trưởng cứ lo làm việc đi, tôi ở đây thôi.

---------------------------------------------------------
(1), (2), (3) Tên tác phẩm trong tiểu thuyết Vỡ bờ của Nguyễn Đình Thi.

[hoi_ls]

Ngoài tiêu chuẩn một bát cháo, một bát cơm mỗi ngày, Thú còn nấu cho chính uỷ hai bữa ăn phụ bằng măng, mộc nhĩ hoặc rau. Chỉ có điều là cậu không hài lòng là lính lái xe xô bồ, tự nhiên quá. Có khi chính uỷ mới húp được nửa bát cháo họ đã kết thúc bữa ăn rồi. Lúc Thú nấu canh bữa phụ, thủ trưởng mời nài, đáng nhẽ họ phải từ chối: "Mời thủ trưởng ăn đi, chúng tôi còn no lắm ạ!". Đằng này mỗi anh sà vào vui vẻ gắp một đũa là hết rồi còn gì. Cho đến buổi sáng nay chính uỷ nói chuyện với cán bộ, đảng viên đại đội ba, ông thầm cảm ơn Thú vô cùng. Lúc bấy giờ khoảng chín giờ sáng. Hơn hai tiếng đồng hồ nói liên tục, mồ hôi ông vã ra như tắm, người choáng váng, chân tay tê dại. Nhưng ông vẫn phải cố, cố nói cho hết những điều mình đã nghĩ. Mắt ông bắt đầu hoa lên, tiếng nói cảm thấy run run rồi. Giữa lúc ấy có tiếng xì xào của Thú ở cửa rồi Tuy đề nghị xin nghỉ mười phút. Thú đứng chờ ở phía ngoài, đợi ông ra và đưa ông xuống gian hầm ban chỉ huy. Hai bát canh măng nấu lẫn với rau dớn, rau má đang bốc hơi ngun ngút ở mặt hòm đạn. Nhìn nét mặt chính uỷ tỉnh dần sau mỗi thìa canh húp vào, cậu thấy khoan khoái như chính mình đang húp xì xoạp ngon lành. Húp hết một bát, chính uỷ "hà hà" vẻ khoan khoái vui sướng. Ông đứng dậy bảo Thú:

- Rửa bát, xẻ đôi ra, gọi anh Trường, anh Tuy về mỗi người một tí. Sáng nay các anh ấy cũng nhịn cả. Hà, may quá cậu ạ, mình tưởng không đứng nổi nữa.

Chỉ cần có thế. Chỉ cần mỗi lần nghe cái tiếng thở ra khoan khoái ấy là Thú đứng bần thần, ngây ra hàng phút, rồi sau đó, lúc quay đi cậu lặng lẽ cười. Đợi chính uỷ tiếp tục nói chuyện, cậu đeo đài, túi, súng và dao lần qua suối vào rừng lim phía bên kia sườn núi. Còn nửa hộp thịt Vũ gửi từ đội điều trị về cho, sáng nay cậu nhặt nấm về xào. Mỡ phi hành, cà chua rừng, mộc nhĩ, rồi đổ nấm vào lại chả thơm lừng cả khu rừng, ngửi vào cây lim, cây gụ cũng thấy ngấm mùi hành mỡ ấy chứ. Cậu hăm hở luồn sâu vào những chòm cây đổ, cây mục chưa có bước chân nào tới.

Chòm cây ùm tùm như cánh tay co kéo cậu giật lại. Quai dép đã rộng ra, nhây nhúa bùn, bước đi, bàn chân truội lên khỏi mũi dép. Đã thấy mệt, cậu chọn một phiến đá nghỉ chân. Những tầng lá lớp lớp dâng lên chen cuốn vào nhau trông như cái giàn mướp bắc qua nóc của nhà ai. Nắng bỗng bừng lên lấp loá ở ngọn cây. Vòm trời như chiếc ô chật hẹp, rách rưới, nắng rơi lổ đổ và xanh chấp chới ở thân cây, ở sườn đồi và lớp lá mục. Nắng trong rừng, trông đâu cũng xanh. Cả khu rừng già chỉ có vòm trời chỗ suối chảy là rộng. Từng dòng nắng vàng rót chéo xuống lớp lá non ướt óng ả ở hai bên bờ và đọng lại thành vũng sóng sánh ở mặt nước. Suối long lanh thành con mắt của rừng. Tiếng con Btốc ở đâu nghe như sáo, giọng sơn ca thánh thót và tiếng con bìm bịp giống như người thổi cos. Bao nhiêu chim hoà giọng vào nhau thành bản nhạc tươi sáng trộn trong tiếng suối chảy mát êm êm như người mẹ nào đó đang nằm võng ru con. Bao nhiêu âm thanh dường như mới cất lên. Mới đây thôi, lúc trời hầng nắng. Rừng xanh tinh khiết dâng lên trong lòng cậu niềm khao khát như say. Con cuồng cuồng chân dài lêu đêu bám vào vỏ cây rồi cứ quay mình quanh chỗ đứng như kiểu múa của người Thượng. Chim gõ kiến màu nâu mỏ dài, sắc chuyên nằm chổng ngược quặp chân lại vỏ cây nhích đi dần dần và gõ mỏ cộc cộc vào thân cây nhặt kiến. Còn con sóc thì tìm đến đám cứt mối phá ra để ăn sâu bọ ở thân cây mục. Một bông hoa cánh gió màu vàng ươm, từ rất cao bứt khỏi cuộng chao như chong chóng, chậm chạp rơi trên lưng chú sóc làm chú ta giật mình lao vụt đi.

Thú ngồi mê man trong những âm thanh của chim muông, trong hoạt động sinh sống của loài thú hoang dã. Cậu đứng dậy nhặt bông hoa cánh gió chú sóc làm rơi lại. Bông hoa trông dầy cứng, cầm đến chỉ thấy mỏng manh. Mê mẩn cánh hoa trong tay cậu vẫn chưa hết cảm giác ngây ngất giữa cảnh nắng rừng, cái nắng hong hanh hào phóng thế này ở giữa mùa mưa có phải là nhiều đâu. Suốt mấy tháng nay, nắng chỉ được chốc lát, độp cái lại mưa, lại gió, lại sầm đen, cả rừng, cả núi âm u mờ mịt chỉ nghe tiếng côn trùng rên, tiếng thú gầm và những con vắt xanh nhoai lên nhâu nhâu như tằm ăn rỗi. Đang đi nhởn nhơ Thú chợt nhìn tổ mối đùn lên to lù lù như nón úp ở cạnh ngôi nhà kho cũ, khiến hai mắt cậu sáng lên, dứt ra khỏi cơn mơ, trở về cái túi chiến lợi phẩm còn lép kẹp. Xách súng, đài, túi dết chỉ hơi liếc mắt, cậu đã nhìn thấy từng cụm nấm ló ra dưới mỗi vầng đất mối đùn lên: Hà, nấm mối hay nấm muốt cũng là mày đây. Những cây nấm hình nón, màu nâu vàng chen lẫn với cây màu đen như phủ tro. Nhặt hết khu nấm, mới lưng túi, cậu thủng thẳng đi và mở đài nghe hát chèo buổi trưa. Một lát sau, cậu nhìn thấy nấm da cam quanh thân cây gỗ mục. Cả một vùng nấm, cây nào mũ cũng tròn, lõm giữa, chân béo mập mạp trông trương lên như một người lực lưỡng đội mũ trẻ con. Hết nấm da cam, nhặt nấm cỏ tranh, nấm hương mọc trên những thân cây sồi, cây xan xan. Rồi nấm dai, nấm cà... bao nhiêu nơi sinh sống của tất cả loại nấm cậu đều "quen thân" như cậu vẫn nói.

Khi chiếc túi căng ních dần lên, bên tai cậu nghe như đã có tiếng xèo xèo của những cây nấm nhếnh nháng mỡ, săn dần lại trông trắng như miếng thịt gà nõn. Cậu ngồi bên dòng suối chảy, nghe đài, hai mắt mở lim dim và cái miệng tủm tỉm cười một mình. Chợt có tiếng hú gọi. Cậu như bừng tỉnh nghiêng tai. Từ đâu đại đội trưởng Trường đã xuất hiện ngay trước mặt cậu. Thoạt trông thấy anh, mặt Thú xám xanh kêu hét lên. Trường đứng cười thú vị, mặc cho con rắn cuốn hai vòng quanh cổ anh, đang vươn đầu lên như người uốn dẻo. Thấy Thú chưa hết sợ, tay Trường nắm lấy đầu rắn, giọng nghiêm chỉnh:

- Bẻ hết răng, vuốt xương sống rồi không sợ.

- Anh bắt bằng cách nào thế, tay không à?

- Ừ tay không cũng được. Nhưng phải nhiều phép lắm. Bạn biết bắt rắn chưa? Chưa à? Lính Trường Sơn thế là xoàng. Bỏ phí một nguồn thực phẩm lớn đấy.

- Trông sợ lắm.

- Quen đi chứ. Nhưng nếu cậu sợ thì không thể bắt được đâu.

- Anh cứ nói xem. Lúc bí có khi phải dùng đến anh ta.

- Mình phổ biến cho bạn mấy cách đơn giản thế này thôi. Tay không bắt rắn mà. Thú vị lắm. Thế này nhá. Thấy nó, anh chạy vòng quanh để nó đuổi. Nó đuổi mình, nhưng mình cứ tiến sát đuôi lại thành ra mình đuổi nó. Lựa lúc vừa tầm tay chộp đuôi rồi nhanh như chớp quay tít lên cho anh ta chóng mặt, dùng tay kia tóm lấy đầu, bẻ răng.

- Eo sợ lắm.

- Thế mới phải bình tĩnh. Cách thứ hai là những con trông thấy mình thì chuồn. Trường hợp này anh cứ dùng mũ hoặc khăn mùi xoa, hoặc hoa, cành lá vừa múa uốn éo, vừa tiến gần lại "giáp lá cà". Anh ta sẽ vươn cổ lên xem, lừa lúc anh chàng mải mê mình chộp đầu ngay.

- Vẫn chịu, tôi không làm được anh ạ. Con này to như thế anh cũng dùng cách múa "văn nghệ" hay chạy để nó đuổi?

- Không! Hôm nay mình chuẩn bị bắt rắn to. Rắn to mà làm hai cách trên ít kết quả. Nó lao nhanh lắm. Có chuẩn bị nên mình đã mang sẵn thuốc. Phải có thuốc mới bảo đảm ra đi là ăn chắc. Mình biết thủ trưởng biết ăn thịt rắn, họp xong mình tuyên bố ngay: "Hôm nay chúng tôi xin khao thủ trưởng một bữa!" Mười năm xa, nay mới gặp lại, đang lúc nghèo túng thấy ái ngại quá! Nhưng may, thủ trưởng ủng hộ ý kiến đề xuất của mình. À mình sẽ cho bạn một ít cầm đi, thỉnh thoảng cải thiện một bữa, thoải mái lắm.