Gắng sống đến bình minh

[hoi_ls]

Bằng sức mạnh tinh thần, bằng ý thức của người chỉ huy trong giờ phút sống chết chỉ là gang tấc, Ivanôpxki đã xua đuổi được cơn buồn ngủ kinh người đang ngự trị trong anh, anh rán sức đứng dậy. Khakimôp đã làm anh lo lắng từ lâu, nhưng mãi đến bây giờ anh mới có điều kiện để mắt đến. Trong tư thế loạng choạng anh đi về phía người bị thương. Tình trạng của Khakimôp vô cùng tồi tệ khiến anh lo ngại. Có lẽ không còn tỉnh lại được nữa, Khakimôp nằm bất động trên những thanh trượt tuyết, hai hàm răng cắn chặt, qua kẽ hở của chiếc áo khoác, trông anh nhợt nhạt, sắc mặt xanh mét. Qua hơi thở nặng nhọc nhưng gấp gáp làm rung rung mép áo choàng đầy tuyết và hễ hạt tuyết nào rơi trên má ướt đẫm của anh thì lập tức tan ngay... chứng tỏ anh đang sốt cao. Cúi xuống người chiến sĩ bất hạnh, Ivanôpxki khẽ gọi tên, nhưng không thấy Khakimôp đáp lại.

Ngồi xuống bên cạnh người bị thương, Ivanôpxki phân vân, suy nghĩ về quyết định mang theo Khakimôp trên đoạn đường vô cùng nguy hiểm và vất vả này. Có thể, nên để Khakimôp lại trong một đụn cỏ khô nào đấy, chờ phân đội hoàn thành nhiệm vụ trở về, đó là cách tốt nhất. Nhưng nếu vậy, phải cử người ở lại với anh. Thế thì cả nhóm chỉ còn có năm người. Năm người mà cáng đáng nhiệm vụ chiến đấu của mười người thì khó khăn, phức tạp quá. Ivanôpxki không thể giải quyết theo cách ấy được. Để hoàn thành nhiệm vụ, trước hết phải vượt qua đường nhựa. Nhưng làm thế nào để vượt qua đường nhựa khi bọn Đức rải kín mặt đường.

Lúc này, ý nghĩ về con đường nhựa cứ luẩn quẩn trong đầu Ivanôpxki, anh đứng bật dậy. Anh không còn cách nào giúp được Khakimôp, nhưng với nhiệm vụ thì không một phút nào anh không nghĩ tói. Anh thọc mạnh thanh trượt vào đống tuyết, lảo đảo bước đi, rồi trèo lên bờ hào với Xutnhich. Trên này gió và lạnh hơn dưới đáy hào, nhưng quang cảnh cánh đồng và con đường nhựa lại hiện ra rõ trước mặt anh, lòng đường bị đỉnh gò che khuất. Con hào chạy về hướng đó. Ở đấy, chỗ hào tiếp giáp với đường nhựa có những lùm cây lúp xúp và những vạt rừng nhỏ tản mác khắp nơi. Còn ở đằng xa kia, cách bãi sông một chút, là cánh rừng thông quen thuộc làm thành một vệt tối mờ, đến được đấy không phải dễ dàng.

Ivanôpxki rút tấm bản đồ nhỏ trong ngực áo ra. Anh nhìn bản đồ để định hướng. Có thể căn cứ ấy không được đánh dấu trên bản đồ, nhưng anh nhớ rất rõ vị trí của nó. Nó nằm ở phía bắc chỗ nhô ra của vạt rừng nhỏ ven sông. Bây giờ tìm thấy quả đồi này trên bản đồ, trung úy thấy giữa quả đồi và căn cứ cách nhau không xa lắm, chỉ hai cây số là cùng. Thật bực mình, gần thế mà không đến được. Vì con đường đáng nguyền rủa kia, các anh sẽ mất cả ngày công toi - cả ngày bị dằn vặt, phải chịu đựng ở nơi giá rét xa lạ này!

Cùng với Xutnhich, Ivanôpxki bắt đầu theo dõi mọi hoạt động trên đường. Dần dần, anh nhận thấy: không phải lúc nào trên đường cũng tấp nập mà có những lúc vắng lặng, mặc dù sự vắng lặng ấy chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn ngủi. Trên đường, ôtô vận tải qua lại là chủ yếu. Những chiếc xe được phủ kín, chở những hòm máy móc mang nhãn hiệu khác nhau, chắc chắn là chúng đã lấy được ở các nước châu Âu. Phần lớn số xe này chạy như bay về phía đông, về Matxcơva. Bỗng nhiên Ivanôpxki nảy ra ý nghĩ: nếu không có thương binh, thì mỗi lần, một đến hai người sẽ luồn theo hào đi về phía đường nhựa, rồi lợi dụng đúng lúc vắng lặng, liều mạng vượt qua đường. Ít ra thì đã có cả một ngày quan sát kỹ lưỡng, vạch kế hoạch hành động, chỉ còn chờ đến lúc màn đêm vừa buông xuống là anh sẽ đưa toàn phân đội vượt qua đường.

Ý nghĩ này tức khắc làm anh khoẻ hẳn lên, và mục đích do anh vừa mới định liệu mang lại cho anh sức lực và thôi thúc anh hành động. Anh trườn xuống lòng hào, bằng một giọng vừa phải, nhưng đầy nghị lực anh gọi các chiến sĩ:

- Tất cả dậy! Vận động cho người ấm lên.

Craxnacutxki, Lucasôp bật dậy ngay. Hai người xắn áo, xoa xoa, vẫy vẫy hai tay. Lucasôp vừa tập vừa nhìn Pivôvarôp. Pivôvarôp vẫn ngủ say sưa.

- Vận động mạnh vào! Can đảm lên các đồng chí! - Ivanôpxki cổ vũ mọi người. Ngay lúc ấy anh nhớ đến một thứ mệnh lệnh làm cho ai nấy có thể tỉnh hẳn. Anh hô: Tất cả ăn sáng, Lucasôp chuẩn bị đồ hộp, mỗi người hai miếng bít cốt.

Lucasôp lấy ra mấy miếng đường, một hộp cá và ít miếng bít cốt. Ivanôpxki dùng dao nạy hộp, các chiến sĩ lấy thìa, dĩa cặp từng miếng cá cứng, lạnh đưa lên miệng ăn ngon lành.

- Thế nào, đồng chí Pivôvarốp thân mến, còn buồn ngủ nữa không? - Làm ra vẻ tươi tỉnh, hết đói, Ivanôpxki mỉm cười hỏi.

- Vẫn còn đấy ạ.

- Thôi được. Vì sao vậy?

- Mệt quá, đồng chí trung úy ạ. - Anh chiến sĩ trẻ trả lời.

- Còn tôi thì lại nghĩ rằng, đồng chí dẻo dai như crếp kia đấy. - Ivanôpxki nhận xét một cách dí dỏm. - Trông đồng chí như vậy cơ mà.

- Tôi bị bỏ rơi.

Pivôvarốp không biện bạch cũng chẳng than phiền. Lúc này, sau khi được nghỉ ngơi chút ít, trông anh có vẻ ngượng nghịu như người mắc lỗi, hai má ngăm ngăm sau giấc ngủ lại hồng lên như má trẻ con.

- Bị bỏ rơi! - Lucasôp đay lại. - Chắc là không có bảo mẫu chăm sóc. Ở đây người rớt lại còn khổ hơn người bị giết.

- Bị giết cái gì, người bị giết không cần đến sức lực nữa. Sức lực cần cho những người ở đây này. Craxnacutxki chìa hai bàn tay phồng, rộp đỏ hỏn của mình ra, - dĩ nhiên, điều bất hạnh đã chụp lên đầu ngươi bị giết đêm qua. Những điều bất hạnh ấy còn ai chưa phải chịu. Và cũng chưa biết được sắp tới sẽ như thế nào.

- Toàn những người thông minh! - Lucasôp tiếp tục với giọng bực tức như trước. - Hoặc là chuồn, hoặc là bị lạc. Còn ở đây thì mọi người phải gánh chịu cho cả họ nữa.

Lucasôp ám chỉ Điubin và Daiat, những chiến sĩ đã làm trung úy Ivanôpxki không phút nào không nghĩ tới. Với người bị giết thì ai cũng biết, cũng không phải dễ gì, nhưng tất cả đều biết đó là Khakimôp. Còn chuẩn úy Điubin và Daiat thì bị mất tích trên đường đêm qua, đến lúc này dường như không còn một dấu vết nào nữa.

- Vâng, giản đơn là như thế. Nhưng thực ra lại không phải như thế - Lucasôp vừa nghiêm nghị nhìn dọc chiến hào vừa nói khiến Ivanôpxki hiểu anh định nhấn mạnh điều gì. Nhưng điều anh nhấn mạnh không đến nỗi như vậy. Rõ ràng, Ivanôpxki không muốn ám chỉ và cũng không có ý nghĩ rằng chuẩn, úy Điubin lại có thể phản bội Tố quốc. Đúng là Điubin có tỏ ra không tin tưởng và dao động, song lúc này không thể hiểu anh ta đang ở đâu.

- Lần theo dấu vết, bọn Đức có thể tìm ra, -Craxnacutxki lơ đễnh đáp lại. - Này nhé: đường trượt trên tuyết sẽ chỉ cho chúng biết người trượt tuyết ở chỗ nào.

- Mọi trường hợp đều có thể xảy ra. - Lucasôp buồn rầu đồng ý.

- Không, không nên nói thế, Ivanôpxki xen vào. Chuẩn úy không phải là người như vậy.

[hoi_ls]

Lucasôp miệng nhai miếng bít cốt, mệt mỏi nhìn về phía cuối hào xa xa:

- Con người! Cũng có thể là con người không như thế, nhưng mọi việc đều có thể xảy ra. Trong chúng ta cũng đã từng có một đại úy khi chưa thực sự bước vào cuộc chiến đấu thì ai cũng cứ ngỡ là người cực kỳ dũng cảm, nhưng lâm trận lại không như thế. Bọn Đức xuất hiện, anh ta là người đầu tiên giơ hai tay lên trời!

- Đồng chí nghĩ như thế đấy sao? - Ivanôpxki ngắt lời Lucasôp - Điubin không phải là đại úy, điều ấy đã rõ rồi. Đồng chí hãy tin mọi người. Mọi người chả tin đồng chí là gì.

- Tôi ấy à?

- Tại sao đồng chí lại nghĩ rằng Điubin không bằng đồng chí?

- Vì tôi có mặt tại đây, còn Điubin. Anh ta ở đâu?

Quả thực lập luận của Lucasôp rất nguy hại, không dễ gì có thể làm anh ta từ bỏ ngay được lập luận ấy. Vấn đề là ở chỗ Lucasôp không phải là người kém cỏi, mặc dầu anh ta rất kín đáo và cũng chưa thể coi anh ta như Pivôvarốp (lúc này Pivôvarốp ngồi cạnh Lucasôp và đang liếm sạch bong chiếc thìa ăn của mình). Nói chung, Lucasôp có lý. Nhưng Ivanôpxki không muốn kết tội Điubin ngay lúc này.

Loáng cái, các chiến sĩ đã chén hết nhẵn hộp cá, họ ngồi trên tuyết, nhai nốt miếng bịt cốt. Ivanôpxki đút thìa vào túi.

- Trung sĩ Lucasôp, - trung úy Ivanôpxki nói với giọng hơi khác, - hãy thay tôi. Phải theo dõi, điều tra tình hình. Tất cả ở lại đây. Có thể nghỉ. Hãy cảnh giới xung quanh. Chúng tôi sẽ về ngay. Có điều gì chưa rõ không?

- Rõ, - Lucasôp đáp ngay

- Tất cả về vị trí. Hãy chăm sóc Khakimôp

- Mọi mệnh lệnh sẽ được thi hành, thưa trung úy.

- Pivôvarôp theo tôi.

- Tôi? - Pivôvarôp ngạc nhiên, nhưng anh nhanh chóng đứng dậy.

- Đồng chí Lucasôp! đồng chí ở lại, đi giày trượt tuyết vào, lên thay Xutnhich. Có lẽ anh ta chết cóng ở trên ấy mất rồi.

Biến vào trong tuyết, Ivanôpxki men theo chiến hào đi về phía đường nhựa. Họ cầm thanh trượt tuyết trong tay. Chốc chốc, đường hào lại có đoạn gấp khúc. Khi qua những đoạn ấy, trung úy cẩn thận quan sát mọi phía. Nhưng dưới hào và xung quanh đấy không có ai, tuyết dưới đáy hào trắng xốp, nguyên vẹn, rõ ràng chưa có ai đụng tới. Cuối cùng, hai người nghe thấy tiếng nổ giòn, nhè nhẹ của động cơ diêden và thoáng nhìn thấy làn khói mỏng trên băng giá, họ đã đến gần đường. Ivanôpxki ló ra khỏi mô đất trơ trụi ở chỗ ngoặt. Gần đường lắm rồi, ở cuối đoạn hào rộng. Ivanôpxki thấy rõ hình dáng những chiếc thùng xe phủ bạt phồng lên trước gió, cứ nối đuôi nhau dài mãi, dài mãi... Đoàn xe cũng bon bon trên đường, trong đó có những chiếc chở bọn sĩ quan Đức. Chúng ngồi oai vệ, trong bộ quân phục màu xanh. Rõ ràng cái lạnh của đất nước Nga đã ảnh hưởng đến sức khoẻ của bọn chúng và làm cho chúng không để ý đến cảnh vật xung quanh. Ivanôpxki lấy tay ra hiệu cho Pivôvarốp, lúc ấy Pivôvarốp đang định leo lên một bờ dọc đứng.

Tất nhiên, Ivanôpxki còn ở xa địa điểm xuất phát tốt nhất để vào lúc thuận lợi có thể vượt qua đường, nhưng anh cũng không trông chờ vào vận may ấy. Lạnh cóng vì gió, anh vất vả lắm mới chờ được đến lúc đoàn xe chạy ầm ầm trên đường, và dường như không ai có thể tiếp cận gần hơn thế được. Nhưng cũng khó nhọc lắm anh mới thò đầu ra khỏi bờ hào lạnh cứng, vừa lúc anh nhìn thấy bọn Đức ở gần đấy. Chúng có ba tên. Đó là bọn lính thông tin. Một tên trèo lên cột cắm cúi mắc dây. Còn hai tên kia mang máy ngồi bên vệ đường. Rõ rang chúng đang nối lại liên lạc. Nòng súng nhô lên sau lưng chúng, mấy cuộn dây và dụng cụ đồ nghề nằm lăn lóc trên mặt đất. Quả thật, vì mải làm việc, mấy tên này không nhìn ra xung quanh, nhưng có thể chúng sẽ nhìn thấy hai chiến sĩ Nga nếu họ vượt qua đường ngay trước mũi chúng.

Vậy thì lại phải chờ! Chờ nữa!

Ivanôpxki buồn bã nằm trên tuyết cứng lạnh, mắt không rời con đường. Dần dần anh cảm thấy lạnh kinh khủng, hai chân tê dại, bên đùi bị thương ngày càng đau hơn và cũng mỗi lúc một thu hút sự chú ý của anh hơn. Hoạt động ở trên đường có những lúc thật khẩn trựơng, tấp nập, nhưng cũng đã có lúc vắng lặng, đó là lúc gián đoạn hàng cây số giữa hoạt động này với hoạt động nọ. Đã hai lần xuất hiện thời điểm có ít nhiều thuận lợi cho việc vượt đường, nhưng mấy tên lính thông tin vẫn đang còn làm việc. Ivanôpxki cũng đã ba lần sờ đến chiếc đồng hồ xe tăng nằng nặng, lần cuối cùng, đồng hồ chỉ mười giờ ba mươi phút. Ba tên lính thông tin vẫn còn ở đó. Nửa giờ nữa lại trôi qua. Anh tập trung nhìn lên tên lính đứng trên cột điện thoại. Cuối cùng, thấy y tụt xuống đất, Ivanôpxki có cảm giác lúc này rất có thể cả bọn sẽ nhìn thấy anh. Nhưng tên lính Đức lại đi đến cột điện thoại tiếp theo và trèo lên. Ở đấy, bọn chúng nói gì với nhau, nhưng gió thổi bạt đi, nên Ivanôpxki chẳng nghe được câu nào.

Cứ như thế khá lâu. Ivanôpxki bắt đầu quan sát mọi phía. Nhìn về đoạn đường cách mấy tên lính thông tin một quãng khá xa, anh thấy một tên Đức nữa, tên này đến ngồi cạnh hai tên ngồi ở vệ đường. Y từ đâu lại? Thật lạ! có lẽ từ cái gò cạnh đấy y mò xuống và ngồi ở chỗ nào đó rồi tới đây. Ivanôpxki có cảm giác ớn lạnh khi nghĩ đến việc liều mạng vượt đường. Giữa lúc ấy tên Đức ngồi cạnh máy nói gì đó với tên còn lại và vẫy tay gọi tên đang tụt từ cột xuống. Khi tên này vừa chạm đất, cả ba tên kia đứng dậy, vội vã thu dọn đồ nghề đút vào túi và đi dọc theo con đường.

Lần này bọn chúng đi đến một cây cột khác cách hào một quãng khá xa và không tên nào trèo lên cột nữa. Ivanôpxki nhìn về phía cuối đường hướng ngược lại, anh nghĩ: phải quyết định ngay lúc này thôi. Nhưng trước hết phải đến gần đường đã.

Ivanôpxki tụt xuống đáy hào, vết thương bên đùi nhức nhối làm anh lo lắng, Pivôvarôp đứng ngay dậy. Ivanôpxki im lặng gật đầu. Họ dựa lưng vào bờ dốc, rồi đi nhanh dưới lòng hào. Ở đây, họ có thể dễ dàng nhìn thấy con đường. Trong lúc vội vã, trung úy vấp gờ đất chắn ngang qua sóng soài, mình vùi trong tuyết; bên cạnh, Pivôvarôp cũng như từ dưới tuyết chui lên. Vì lạnh, vì mất ngủ, khuôn mặt trẻ măng của anh chiến sĩ lạnh cóng có vẻ chăm chú cao độ. Dần dần trung úy “thộp được” nỗi lo lắng, hồi hộp và cái nhìn dò hỏi của Pivôvarốp. Ngồi dưới đáy hào, anh chiến sĩ hoàn toàn không nhìn thấy gì bên ngoài, anh đặt mọi hi vọng vào người chỉ huy - người quyết định số phận và công việc của cả hai lúc này.

Nhưng từ đây, ngay cả trung úy cũng không thể nhìn thấy gì, và anh buộc phải nghe ngóng, dò đoán, thận trọng thu nhận mọi động tĩnh tản mạn luôn luôn thay đổi từ phía đường nhựa vọng lại. Tất nhiên, đó không phải là khả năng tốt nhất giúp anh vượt đường, nhưng đối với họ lúc này không có cách nào khác. Chờ đợi cho đến lúc tiếng ầm ầm của động cơ diêden trên đường yếu đi, rồi không nghe thấy một động tĩnh mới nào, Ivanôpxki thầm nói: “Nào!” - và anh bật dậy.

Chạy một hồi trên tuyết dày, Ivanôpxki đã đến được cuối hào phía gần đường. Từ đây, anh quan sát thấy trên đường vắng lặng, mặc dầu anh không kịp nhìn ra ngọn đồi ở phía xa xa. Với tốc độ kinh người, anh băng qua mặt đường bằng phẳng, bóng lộn và nhanh như chớp lặn xuống đáy hào ở phía bên kia. Lúc chạy, anh vẫn cảm thấy hơi thở nặng nề của Pivôvarôp phía sau anh và với tất cả sức lực của rnình, anh lao nhanh xuống lòng hào ở chỗ ngoặt cách mép đường không xa. Nhưng chạy được một quãng, Ivanôpxki lại nghe thấy tiếng rít của động cơ, tim thắt lại, anh chờ một tiếng thét nào đó hoặc là một loạt súng của bọn Đức. Nhưng rồi anh cũng lập rúc xuống chỗ hào ngoặt. Pivôvarốp hơi chậm một chút, nhưng Ivanôpxki ngoái cổ nhìn lại và thấy mấy chiếc ôtô lao tới, chỉ chậm hơn các anh độ một giây khi cả hai kịp lao xuống đáy hào. Ôtô chạy như bay không giảm tốc độ, và lần đầu tiên trong ngày, Ivanôpxki thở dồn dập, gấp gấp như xé ngực.

- Phu! Quỷ tha ma bắt chúng mày đi!

Hai người mệt đến đứt hơi, sau đó Ivanôpxki quỳ xuống quan sát xung quanh. Hình như cách đấy không xa có những bụi cây lúp xúp. Nhìn lên bờ cao, hai ngươi đi theo con hào. Khi đã bỏ xa con đường nhựa, họ tìm cách thoát ra cánh đồng. Pivôvarốp nhanh chóng thực hiện được ý định này làm Ivanôpxki rất ngạc nhiên. Lần nhảy thứ nhất, Ivanôpxki chỉ mới đến được nửa phía bờ dốc. Phải lên đến đầu dốc mới trượt được xuống phía dưới. Ivanôpxki thấy đùi lại đau nhói. Lần này anh không thể và cũng không muốn kìm tiếng rên lại. Pivôvarôp trở lại bờ hào thấy trung úy nhìn mình bằng cái nhìn dò hỏi.

- Không sao. Đâu sẽ vào đấy!

Ivanôpxki lấy hết tinh thần nén cơn đau. Pivôvarốp đưa cho anh gậy trượt tuyết. Nhờ thế, cuối cùng, anh đã vượt qua được bờ hào.

- Thế. Nào chúng ta hãy trượt đi!

Tại đây, chắc có thể trượt dọc theo con hào. Bờ lũy cao và những lùm cây lúp xúp che khuất họ.

Ở bên phải, đằng xa kia là những vạt rừng thông. Nơi đó, thành công hay thất bại, vinh quang và cũng có thể là cái chết đang chờ họ, chờ số phận của họ.

[hoi_ls]

CHƯƠNG BẢY

Trên đôi thanh trượt, khi lách qua những bụi cây lúp xúp, Ivanôpxki cảm thấy có cái gì đấy không ổn. Sức lực căng ra, hồi hộp, lo lắng không thể nào kìm được.

Thật là khó chịu! Vì sao sự khó chịu ấy lại xuất hiện lúc này. Cuối cùng, hình như tất cả rồi cũng qua đi, mọi việc trở nên thuận lợi hơn: họ đã vượt qua con đường nhựa đầy nguy hiểm, hình như quân thù không trông thấy họ, cái đích của chặng đường hành quân ban đêm dài dặc đầy khó khăn của họ đã hoàn toàn rất gần. Mặc dầu có biết bao nhiêu trở ngại, nhưng cũng sắp đến lúc kết thúc rồi, có lẽ, lúc này họ có thể làm một cái gì đây. Sự thật là lực lượng của toàn đội đã bị phân tán quá nhiều: một bộ phận bị lạc lúc vượt qua tiền duyên, hai người mất tích trong đêm, ba người ở lại bên kia đường, còn ở đây, họ chỉ có vẻn vẹn hai người. Tất nhiên hai không phải là mười. Nhưng lẽ nào lúc này, chính điều ấy lại là nguyên nhân làm anh lo lắng, không yên tâm một cách mơ hồ, và nó cứ bám lấy anh dai dẳng đến thế.

Càng đến gần vạt rừng đã nhìn thấy ở đằng xa, nỗi lo lắng, hồi hộp càng định hình rõ nét trong trung úy. Sự sốt ruột cũng ngày một tăng đến mức anh không cho phép anh dừng lại để xem xét chỗ băng ở trên đùi mình - hình như vết thương lại chảy máu. Thêm nữa, anh đã cố gắng hết sức mình, không để ý gì đến chỗ đau và những cơn đau mà trong suốt đêm qua anh đã quen chịu đựng Lúc này, thậm chí anh cũng không hay quan sát, nhìn ra xung quanh nữa, anh dốc toàn lực tiến đến vạt rừng ở đằng xa kia, hình như phần thưởng lớn nhất đời anh hoặc cũng có thể là bất hạnh mà anh phải gánh chịu đang chò ở đó. Pivôvarốp mồ hôi đầm đìa, chốc chốc anh lại lấy tay áo khoác lau mồ hôi trên mặt và cố gắng không tụt lại phía sau. Hai người thở hổn hển. Bằng những bước trượt nhanh, họ tiến đến cuối khu rừng cây lúp xúp. Gió lạnh thổi mạnh, bầu trời đầy mây, một lớp khói xám xịt, kỳ quặc bao phủ không gian.

Lên đến đỉnh đồi, Ivanôpxki vạch những cành trăn trụi lá nhìn xuống phía dưới. Trước mắt họ là một mương xói, nơi đây anh đã cùng đại úy Vôlốc chờ màn đêm buông xuống. Nhưng lúc ấy anh cùng với bảy người, còn giờ đây, anh chỉ có một mình, lại đằm trong tuyết lạnh ở vạt rừng lưa thưa này - vạt rừng không một bóng người, trơ trụi đến mức vất vả lắm chim chóc mới lẩn tránh được anh. Thế nhưng, qua mương xói, trên đồi dường như không còn những cây thông xanh xanh nữa mà thay vào đó là những cột rào không có gì đặc biệt của bọn Đức. Ở đây, lần trước anh đã không gặp may nhưng chẳng lẽ lần này cũng lại như thế hay sao.

Thấy hàng rào quen thuộc ấy, Ivanôpxki hơi yên tâm, cái chính là: dù thế nào anh cũng đã đến được đây. Mọi việc còn lại đều tùy thuộc vào sự nhanh trí và lòng dũng cảm của anh. Ở đây, tác động của những nguyên nhân phụ khác nhau sẽ hạn chế khả năng tối thiểu trong những trường hợp như thế này.

Ẩn trong những lùm cây lúp xúp, Ivanôpxki đứng im một lúc nghỉ lấy sức và sự yên tĩnh đã làm anh bình tâm trở lại. Anh cố gắng tự nhủ: bằng cách nào đấy, rồi mọi việc sẽ xuôi cả thôi. Không hỏi gì, Pivôvarốp cũng hiểu rõ tình hình, anh im lặng chờ đợi. Ivanôpxki dán mắt vào bìa rừng thông ở phía xa xa, dường như hy vọng sẽ nhìn thấy cái gì đó ở đấy. Nhưng trong khoảng một kilômét hoặc xa hơn nữa, hầu như anh không nhìn thấy gì ngoài những cây thông thưa thớt đây đó trên tuyết và những cột rào. Tuy thế, có một điều anh đã rõ: bọn Đức đã kịp thời ngụy trang các mục tiêu. Quả thực, chúng cũng biết ngụy trang, ở đấy có những mạng lưới khác nhau, có những hàng cây xanh và tuyết. Có điều ngạc nhiên: con đường biến đâu mất. Trên con đường ấy, các chiến sĩ trinh sát của Vôlốc đã phát hiện những chiếc xe vận tải Đức chở đạn dược, con đường chạy theo sườn đồi đến cánh rừng. Còn giờ đây, ở đấy không nhìn thấy một dấu vết nào trên tuyết. “Có thể nó bị tuyết đêm qua phủ kín?” - Trung úy nghĩ. Nhưng dù sao thì một dấu vết nào đó của nó cũng phải còn chứ, thậm chí sau trận bão tuyết cũng không thể mất hết nữa là. Cũng có thể con đường đã được mở ở hướng khác, từ chỗ này không thể nhìn thấy được. Tuy thế, lúc này, con đường lại không cần thiết với anh nữa. Anh chẳng lợi dụng được nó tí nào. Điều quan trọng hơn là làm sao phát hiện ra đường vào đã được nguỵ trang kín đáo để đêm đến có thể bò tới hàng rào. Có lẽ ở phía trống trải này không thích hợp cho việc đột nhập. Nên tìm đường vào từ phía nam.

- Pivôvarốp, im ắng quá, chả thấy gì cả!

Giữ chặt mũ trùm đầu để tránh gió lạnh, hai người theo vùng cây lúp xúp đi vòng xuống cánh đồng. Ivanôpxki rất cảnh giác, lúc này tâm trí anh căng ra hơn bất cứ lúc nào trong đêm qua. Nhưng xung quanh vắng lặng như tờ. Quang cảnh này làm anh bình tâm lại. Anh đã nhiều lần thử xem bằng cách nào tốt nhất để luồn vào chân hàng rào. Lúc này, đó là nhiệm vụ quan trọng nhất và cũng khó khăn nhất của anh. Tất nhiên, nếu đến gần hàng rào dây thép gai thì có thể tung lựu đạn và chai cháy vào, mặc dù chưa chắc đã tung đến. Khi có điều kiện thì tìm cách vượt rào. Tốt hơn hết là chỉ nên để một người làm việc ấy, còn người kia thì yểm hộ trong trường hợp bị phát hiện và bảo đảm cho việc rút lui được an toàn, giả dụ, thậm chí phải chiến đấu chớp nhoáng với bọn kính gác hoặc lính tuần tra (ở đây, bọn này thường xuất hiện bất ngờ). Trường hợp này mà gặp chó thì gay go to.

Nhưng kể cả trường hợp gặp chó đi nữa, khi một người luồn qua hàng rào dây thép gai vào lúc thích hợp thì người còn lại phải tìm cách thu hút hỏa lực cũng như chó về phía mình. Không có cách nào khác. Cái chính là phải hết sức nhanh chóng và kịp thời đốt và làm bật tung hàng rào càng nhiều càng tốt. Những hàng rào còn lại sẽ dùng mìn phá và lửa sẽ kết thúc tất cả.

Men theo hàng cây nhỏ, hai người băng qua những đầm nhỏ và quãng đồng trống. Không chỗ nào có người và họ cũng không gặp ai cả. Họ đi rất thận trọng. Đôi lúc, Ivanôpxki dừng lại nghe ngóng: xung quanh chỉ có gió lạnh nhè nhẹ. Có một lần thoảng trong gió, anh nghe thấy tiếng động cơ xa xa, nhưng anh nhận ra ngay đó là tiếng động cơ trên đường nhựa. Cánh rừng nhỏ ở phía xa hiện lên mờ mờ, lặng tờ như chết.

Đi được độ nửa giờ thì trước mắt họ bỗng dưng xuất hiện một khe nhỏ. Khe trơ trụi, ngoằn nghoèo, uốn khúc với bờ dốc tuyết. Quan sát dọc khe, Ivanôpxki không thể hiểu ngay được đây chính là khe mà từ đấy đại úy Vôlốc bò vào hàng rào dưới cơn mưa tuyết. Vậy thì phải tiếp tục đi nữa, men theo những lùm cây lúp xúp, đi vòng quanh căn cứ hàng cây số nữa, chắc chắn ở đó có thể đến gần căn cứ hơn và có thể quan sát được tốt hơn.

Ivanôpxki quay lại phía Pivôvarốp, khuôn mặt đỏ hồng vì lạnh của Pivôvarốp bị chiếc mũ trùm đầu ướt sũng che mất một nửa. Pivôvarốp đang dùng hết sức mình đẩy mạnh chiếc gậy trượt, thanh trượt ngập sâu trong tuyết xốp. Kìm sự sốt ruột của mình lại, khi đến gần mục tiêu, Ivanôpxki lẳng lặng ra hiệu cho Pivôvarốp hãy dừng lại và chờ đợi, còn anh thì đi dọc khe và dừng lại ở sau một bụi cây phi tử rậm rạp.

[hoi_ls]

Đã gần các cột rào lắm rồi. Những cột rào cao tới đầu người hoặc hơn một chút lẫn trong đám thông non xanh phủ tuyết trắng. Nhưng, thật lạ, sau những cột rào ấy không hề thấy một thứ gì cả. Rõ ràng là chẳng tìm đâu ra được những đống hòm xanh hoặc vàng mà trước đây đã hiện ra rõ mồn một trước mắt anh qua ống nhòm. Cũng chẳng thấy những lều phủ bạt... Cảnh tượng ấy một lần nữa làm Ivanôpxki lo lắng, không yên. Anh giơ tay vẫy Pivôvarốp. Pivôvarốp hiểu ý, trượt đến chỗ Ivanôpxki. Còn Ivanôpxki thì sau một phút do dự lại chui ra khỏi lùm cây lúp xúp.

Pivôvarốp cho rằng, có lẽ Ivanôpxki hành động như thế không phù hợp, là liều mạng. Nhưng lúc này, Ivanôpxki không giữ được bình tĩnh nữa. Linh cảm bất hạnh hoàn toàn tràn ngập trong anh, có cái gì đó dâng lên chẹn lấy cổ, anh cố ghìm nó xuống và chẳng thèm nhìn hàng rào ở phía trước nữa, anh lao nhanh đến đấy.

Lúc này, Ivanôpxki chỉ cách hàng rào chừng ba trăm mét. Càng đến gần, anh càng thấy rõ ràng: các cột rào không có dây thép gai. Xung quanh căn cứ không còn hàng rào dây thép gai nữa. Tất cả đã được tháo gỡ, mang đi từ bao giờ. Điều bất ngờ này trở thành nỗi lo lắng lớn nhất, thậm chí là sự sợ hãi đối với anh. Không còn đề phòng nữa, cũng chẳng cần chú ý đến việc bọn Đức có thể dễ dàng nhìn thấy trên cánh đồng trống trải... Anh lao nhanh đến mép rừng thông và đột ngột dừng lại: thật kinh ngạc, ở đây hầu như chẳng có thứ gì.
Căn cứ không còn nữa!

Trên đồi thông không có lính gác, chẳng có chó mà cũng không có cả những chồng hòm màu vàng, xanh,... dưới chân anh hầu như chỉ có tuyết trắng, xốp chưa ai đụng tới; xung quanh đồi những hàng cột trắng chạy dài, đó là dấu hiệu duy nhất chứng tỏ rằng ở đây, trước kia là một căn cứ, một khu kho quân sự, ngoài ra không còn một dấu vết nào khác nữa. Rõ ràng: bọn Đức đã rỡ dây thép gai mang đi đâu đó, có thể mang đến nơi khác cần hơn.

Nỗi phân vân trong tâm trí trung úy được thay bằng sự bối rối, kinh ngạc. Anh đứng lặng một lúc trên mảnh đất trống trải sau đêm bão tuyết, rồi trượt nhanh về phía đối diện, phía này trước kia anh cũng đã từng mò tới. Nhưng ở đây cũng không còn lại một thứ gì. Con đường? Không thấy con đường ở chỗ nào, trung úy rất ngạc nhiên. Con đường đã nằm im dưới tuyết, như vậy, cũng đã lâu không ai đi trên con đường ấy nữa.

Rã rời, kiệt sức, Ivanôpxki dựa vai vào một cây thông sần sùi. Trong cảnh hoang vắng này, chẳng còn ai cần đến rừng cây nữa. Bọn Đức đã di chuyển căn cứ đi nơi khác. Đó là điều không thể chối cãi được nữa, song anh vẫn không thể tin điều đó. Trong tâm trí rối bời, hoảng sợ của anh, anh không thể xoá đi và cũng không muốn vứt bỏ ý nghĩ ngang bướng, trái ngược ấy của mình và sẵn sàng thừa nhận đó là một sai lầm phi lý chẳng có gì khó hiểu. Anh không sao hình dung khác được. Bởi lẽ, trong thâm tâm, anh không cho rằng lần này anh đã thất bại, và sự nỗ lực to lớn của cá phân đội là uổng công, vô ích, anh cũng không nghĩ là các anh liều mình trong chốn hiểm nguy, đã có người chết và kiệt sức hoàn toàn mà chẳng mang lại được chút lợi ích nào. Các anh đến chậm mất rồi. Anh không tin ngay điều đó, nhưng đứng trước hàng thông, được thở hít khí trời trong sạch lấy lại sức... anh đã dần dần hiểu ra: đó là một sự thật, một sự thật cay đắng, tàn nhẫn, một tai họa ghê gớm chưa từng có trong cuộc chiến tranh này và cũng chưa bao giờ thấy trong những bất hạnh của đời anh.

Không tì vai vào cây thông nữa, anh đứng thẳng người trên thanh trượt, yếu ớt chống gậy trượt đi. Thanh trượt kêu lạo xạo trên tuyết rồi dừng lại. Chẳng biết tiếp tục đi theo hướng nào nữa, lần đầu tiên anh uể oải, mệt nhọc tì người trên đôi gậy trượt. Một con chim ác là đỗ trên cành thông gần đó, thấy người nó bay lên, kêu “toác toác”. Ivanôpxki không nhìn thấy chim cũng chẳng nghe thấy tiếng kêu ấy. Vì sững sờ, các bắp thịt anh nhão ra, đầu óc trống rỗng, anh nhìn chằm chằm vào khoảng vô tận của cánh rừng và mơ hồ cảm thấy toàn thân rã rời, mệt mỏi tưởng chừng không sao khắc phục nổi.

Tựa như người mất hồn, Ivanôpxki đứng lặng hồi lâu. Nhưng rừng đã trở nên vô vị và không cần thiết đối với anh nữa. Và rồi cuối cùng anh cũng đã tỉnh ra: các chiến sĩ đang chờ anh, trước hết là Pivôvarốp. Ngoái nhìn lại, Ivanôpxki thấy Pivôvarốp kiên nhẫn ngồi chờ dưới lòng khe, anh vẫy tay ra hiệu - Nào, hãy lại đây.

Khi Pivôvarốp theo vết trượt của anh trượt đến đồi cây, Ivanôpxki cúi xuống tháo giày rồi bước những bước dài trên tuyết. Có lẽ ở đây không phải đề phòng nữa, trong rừng thông vắng lặng này chẳng có một ai. Ivanôpxki ngồi xuống cạnh gốc cây đã bị tuyết phủ rồi duỗi chân ra. Cần phải quyết định: tiếp tục làm gì đây. Cái chính bây giờ là phải cân nhắc, suy tính, giải thích cho các chiến sĩ hiểu thế nào về thất bại này. Anh không thể che giấu những thiếu sót, tội lỗi của mình. Dường như chính anh đã bịa ra toàn bộ câu chuyện về căn cứ của bọn Đức và lừa dối mọi người. Mặc dầu, nếu cho rằng chính anh đã đánh lừa người khác thì rõ ràng chính bọn Đức là những kẻ đã đánh lừa tất cả.

Nhưng, ở đây không có sự lừa dối, ở đây là chiến tranh, có nghĩa là mọi mánh khoé, mọi mưu kế của chiến tranh cũng như mọi khả năng đều được mang ra sử dụng, trong đó có cả thời gian, và trong trường hợp này thời gian đã “ủng hộ” bọn Đức, thời gian đã làm cho Ivanôpxki và các chiến sĩ của anh thua cuộc.

Pivôvarốp lặng lẽ trượt đến bên anh rồi đứng lại. Người chiến sĩ nhìn khắp lượt cánh rừng, thỉnh thoảng lại nhìn trung úy với cái nhìn dò hỏi. Cuối cùng anh cũng đã đoán ra: có điều gì không may đây.

- Thế nào…? Căn cứ của bọn Đức ở đây thật ư?

- Đúng! Ở chỗ này.

- Khỉ thật! Chúng chuyển rồi sao?

- Chuyển rồi. - Ivanôpxki đứng phắt dậy. -Chúng chuồn ngay trước mũi bọn ta!

Ngạc nhiên vì sự bực bội của trung úy, Pivôvarốp đáp lại rất thận trọng.

- Đúng là tại chúng ta đến chậm…

- Tất nhiên. Đã hai tuần rồi còn gì. Ôi thời gian!

- Làm thế nào bây giờ? Đi tìm chứ?

- Tìm cái gì?

- Tìm căn cứ bọn Đức. Mệnh lệnh mà.

[hoi_ls]

Đúng. Căn cứ không còn ở đây nữa, nhưng mệnh lệnh tiêu diệt căn cứ thì vẫn còn nguyên hiệu lực. Chính trung úy là người đứng ra đấu tranh ở Bộ tham mưu để được thi hành mệnh lệnh, và cuối cùng anh đã nhận mệnh lệnh, trung úy ạ. Nghĩa là phải tìm cho bằng được căn cứ kia, anh nghiêm khắc nhủ mình như thế. Nhưng Pivôvarốp nhắc đến mệnh lệnh với thái độ tự tin, đầy trách nhiệm khiến Ivanôpxki rất hài lòng, thậm chí, trong thâm tâm anh còn thấy sung sướng nữa. Có lẽ, trường hợp này không cần giải thích dài dòng cho các chiến sĩ. Nếu Pivôvarốp hiểu được đến mức ấy thì chắc chắn các chiến sĩ khác cũng hiểu được thôi.

Tai vạ thoạt đầu làm trung úy khốn khổ cũng dần dần giảm đi. Dĩ nhiên trung úy hiểu rằng khắc phục được nó không phải là điều đơn giản. Có lẽ bọn Đức đã chuyển căn cứ về phía đông, gần mặt trận hơn - gần Matxcơva, phải tìm ở phía ấy. Nếu dọc theo đường nhựa, mò vào mỗi vạt rừng để tìm kiếm thì có thể tìm thấy. Nhưng rồi anh nhớ đến các đồng chí của anh đang ở bên kia đường, nhớ đến vết thương của Khakimôp và nghĩ lại: đi tìm như vậy là không thích hợp. Muốn tìm, phải mất nhiều thì giờ, nhiều sức lực, nhiều thứ dự trữ... mà họ chưa dự kiến hết được. Đó là điều không phải bàn cãi gì nữa. Lại còn phải xa Khakimôp thêm bao nhiêu kilômét. Thật vô cùng phức tạp, tìm một mục miêu được bảo vệ cẩn mật, được ngụy trang khéo léo trong rừng cây rậm rạp thì có khác gì “mò kim đáy biển”. Cũng có thể loại bỏ căn cứ như thế không còn nữa, một phần được chở đến mặt trận, một phần được phân tán. Ivanôpxki bốc tuyết đưa lên miệng nhai đi nhai lại rồi nhổ tứ tung. Cũng như mọi lần, sau đêm mất ngủ miệng anh đắng ngắt. Nhưng sao lần này anh thấy khang khác, thậm chí còn ớn lạnh nữa. Mặc dầu, có thể ớn lạnh do anh quá mệt và mất máu.

- Cậu còn băng không? - Ivanôpxki hỏi Pivôvarốp. Pivôvarốp tháo tất tay rồi thò vào túi quần. Ivanôpxki đứng dậy.

- Giúp tôi một tay - Ivanôpxki nói rồi tự cởi cúc quần mình và nghĩ, lúc này không thể giấu vết thương được nữa.

- Trung úy bị thương à? - Pivôvarốp ngạc nhiên hỏi.

- Bị đêm qua. Chảy máu.

Pivôvarốp lo lắng khi nhìn thấy chiếc quần đùi trắng và quần dài lõi bông của Ivanôpxki bết máu, máu đã đông cứng lại. Một dòng máu bầm đen rỉ xuống gối.

- Nào! quấn lại. Nhanh lên!

- Phải đến bác sĩ thôi.

- Tìm đâu ra bác sĩ bây giờ. Đồng chí là bác sĩ đấy.

Rõ ràng Pivôvarốp lo lắng cho vết thương của người chỉ huy còn hơn cả chuyện căn cứ bỗng dưng biến mất. Anh chiến sĩ trẻ lúng túng không biết cách băng vết thương ở đùi như thế nào. Cuối cùng rồi cũng quấn và buộc, vết thương được băng lại.

- Không chảy máu nữa đâu.

- Tốt rồi. Chắc đấy.

Ivanôpxki ném chiếc băng cũ xuống tuyết, rồi mặc quần, buộc tấm ngụy trang lại. Pivôvarốp xỏ giầy trượt tuyết vào. Cứ nhìn vẻ bình thản của Pivôvarốp thì dường như tai vạ đêm qua không hề ảnh hưởng đến tâm trạng anh chút nào. Điều này làm trung úy phát ghen với sự trầm tĩnh và tính tự chủ của Pivôvarốp.

- Bây giờ nói với các chiến sĩ thế nào đây? - Trung úy phân vân hỏi Pivôvarốp. Anh cảm thấy rất cần một lời khuyên giúp anh ra khỏi tâm trạng u uất này.

- Nói thế chứ còn nói thế nào nữa. Nói những gì đã xảy ra ấy. - Pivôvarốp trả lời một cách đơn giản.

- Nói là bọn Đức đã đánh lừa chúng ta?

- Đành vậy chứ sao! Một lần bị lừa thì có nghĩa đã bị lừa.

- Đúng. Cậu nói đúng. - Trung úy nghĩ rồi nói tiếp. - Phải thừa nhận sự thật. Chỉ có điều bây giờ thì tiếp tục đi đâu?

- Anh nhìn vào bản đồ ấy. - Pivôvarốp khuyên.

Thật dễ hiểu. Rõ ràng, Pivôvarốp cho rằng trong bản đồ quân sự thì mọi thứ đều được chỉ rõ. Có lần, anh thấy các bà mẹ nông thôn hỏi người chỉ huy đang cúi xuống tấm bản đồ, và rất lạ, người chỉ huy đã gọi đúng tên làng hoặc nói rõ cái làng ấy cách thành phố bao nhiêu kilômét. Lúc này, Pivôvarốp cũng nghĩ như thế.

Tuy vậy, Ivanôpxki vẫn bồn chồn, lo lắng, có cảm giác là mình lại nổi giận mất, vì dù sao thì vết thương cũng làm anh đau đớn. Anh còn chưa biết nên quyết định ra sao. Anh lơ đễnh nhìn xuống phía dưới, nơi đó cánh đồng thoai thoải, trắng xóa có những lùm cây lúp xúp phía xa xa. Lúc này anh lại nghĩ đến các chiến sĩ còn đang nằm ở phía bên kia đường, và thế là ý nghĩ ấy lại thúc giục anh hành động.

Anh dướn người lên lấy đà, chống gậy xuống tuyết rồi đẩy thật mạnh đôi thanh trượt lao đi vun vút đưa anh xuống chân đồi.

[hoi_ls]

CHƯƠNG TÁM

Khi lách theo con đường quen thuộc trong những lùm cây lúp xúp, Ivanôpxki chẳng những không còn hồi hộp, lo lắng như trước, mà còn thấy quen dần với tai vạ của mình đêm qua và tìm cách phân tích, quyết định sắp tới sẽ hành động ra sao. Tất nhiên, căn cứ bỗng dưng biến mất khiến cuộc tập kích của anh không cần thiết nữa, nhưng lại làm anh vô cùng cay đắng vì đã tốn bao công sức mà chẳng mang lại kết quả gì. Anh thương các chiến sĩ đã hy sinh, thương Khakimôp đang nằm chờ chết. Tuy thế, lúc này việc phải giải thích thất bại của anh trước Bộ tham mưu là vấn đề làm anh nghĩ đến nhiều nhất. Khắc sâu vào ký ức anh không phải buổi liên hoan đưa tiễn theo kiểu nhà binh mà là lời dặn dò chung của đồng chí thiếu tướng trong khoảng sân chật hẹp của ngôi nhà cao cao có những cửa sổ che rèm, trước lúc lên đường. “Những đứa con của Tổ quốc!”, Chính anh là một trong những đứa con ấy, khi các anh được tập hợp lại, rồi bị lạc đường trong đêm bão tuyết và ngủ dưới chiến hào..., rồi căn cứ đã không cánh mà bay.

Thật không gì tệ hại bằng trạng huống đáng nguyền rủa ấy. Ivanôpxki nghĩ, mặt mày cau có như người nhức răng. Chẳng thèm tránh những cành gai sắc nhọn, anh cúi người xuống, băng qua tất cả và không thôi nghĩ ngợi. Chẳng thà thiếu tướng cứ mắng nhiếc anh rồi đưa anh về Đônxêvô kiểm tra còn hơn là phân tích báo cáo bất hạnh của anh. Còn nếu như sự việc lại xảy ra như thế thì chẳng thà Bộ tham mưu cứ nghiêm khắc kỷ luật, hoặc thậm chí đưa anh ra tòa án binh vì tội không hoàn thành nhiệm vụ còn hơn là lại đối xử với anh theo cách: Các đồng chí, cấp trên rất tin tưởng các đồng chí... Niềm tin tưởng ấy giúp gì anh trong lúc này? Với niềm tin ấy anh sẽ đi đến đâu? Ý nghĩ bi đát này cứ giày vò tâm trí anh, không cho anh cam chịu thất bại đêm qua, và thôi thúc anh phải hành động. Nhưng anh có thể làm được điều gì?
Vượt qua đường nhựa lần này cũng không dễ dàng, ngay từ đằng xa anh đã thấy bọn Đức lũ lượt trên đường. Đó là những toán bộ binh mệt mỏi, những đoàn xe tải đôi lúc có cả những toán kỵ binh. Tiếp đến là đoàn xe kéo đại bác. Dòng người, dòng xe dày đặc ấy không ngớt chuyển về phía đông, về phía Matxcơva, và trong tâm trạng đau buồn trái tim Ivanôpxki thắt lại, anh cay đắng lẩm bẩm: lại một toán nữa, lại một đoàn nữa, chắc là chúng đang tiến công, có thể mặt trận đã vỡ... Thủ đô đáng thương! Người làm thế nào để đứng vững được trước những lực lượng tàn bạo ấy! Nhưng chắc lằ chúng có nhiều lực lượng, cần phải có biện pháp ứng phó. Thật là lạ, vì mục đích của bọn phát xít mà bao máu xương phải đổ, bao người phải lìa con, lìa vợ, bao người phải đau khổ, bất hạnh.

Lúc này, anh chỉ có một ý nghĩ: mặc dầu trong cái đêm tai vạ này, anh đã đi gần 60 kilômét, nhưng so với hôm qua khoảng cách đến căn cứ vẫn không gần hơn là bao, đã vậy lại ở vào hoàn cảnh bất lợi hơn. Bởi vì, chiều hôm trước, trong tay anh có đầy đủ lực lượng của cả nhóm, với quyết tâm cao; còn bây giờ? Tất nhiên, anh vẫn còn lực lượng, nhưng cái chính là căn cứ bọn Đức đã biến mất, mục tiêu của nhóm không còn như trước nữa và anh chưa biết sẽ phải hành động ra sao!

Tuy vậy, trước hết phải vượt qua con đường nhựa đầy nguy hiểm kia để trở về với các chiến sĩ đang chờ anh.

Cùng với Pivôvarốp, anh tháo thanh trượt cầm ở tay rồi tụt xuống đáy hào chống tăng. Tiếp tục đến gần đường nhựa lúc này rất nguy hiểm. Hai người ẩn mình trong một ngách hào gấp khúc. Thỉnh thoảng họ lại ló đầu nhìn ra đoạn đường trống trải. Trên đường, hết toán này đến toán khác kéo dài mãi tưởng như bất tận. Không thể nghĩ đến việc vượt đường lúc này được. Thế thì lại phải chờ. Ivanôpxki đành phải tìm cách giết thì giờ trong giá rét với tâm trạng gần như tuyệt vọng và chỉ cách bọn Đức chừng nửa kilômét. Không thể sốt ruột. Anh chuẩn bị tư tưởng ngồi ở đây cho tối lúc hoàng hôn buông xuống. Đằng nào cũng thế, ban ngày không thể vượt đường được. Anh chưa quyết định dứt khoát và cũng chưa biết rồi sẽ đi đâu, đi tiếp hay trở về với đồng chí mình ở bên kia đường. Anh và Pivôvarôp hầu như không nói gì với nhau, nếu nói chuyện họ sẽ không nghe ngóng được, mà nghe ngóng lúc này lại là khả năng duy nhất giúp họ bảo vệ mình trong đường hào chống tăng phủ đầy tuyết, dài vô tận. Chốc chốc Ivanôpxki lại thò tay vào túi lấy đồng hồ ra xem. Đối với anh, chiếc đồng hồ là người làm chứng cho việc thời gian vẫn trôi đi và trôi đi nhanh chóng như thế nào. Đêm đông lạnh buốt đang xuống dần. Không kể gì đến giá buốt, hai người thấy buồn ngủ. Có lẽ, chỉ lúc này Ivanôpxki mới thấy đêm qua mình đã kiệt sức đến mức nào. Căng thẳng đến nỗi suốt mấy ngày qua anh chưa bao giờ cho phép mình nghỉ lấy một phút. Anh chẳng hề hay biết là anh đã thiu thiu ngủ, khi đặt lưng xuống thành hào đầy tuyết. Bỗng anh thấy lạnh buốt và như thoáng nghe thấy tiếng Pivôvarốp thì thào:

- Đồng chí trung úy! Chúng ta đi thôi chứ! Tôi cảm thấy đi được rồi.

- Gì vậy? Đi hả?

Ngồi xuống cạnh bờ dốc và nhô đầu ra khỏi ụ đất, Pivôvarốp quan sát mặt đường, giọng anh vọng đến một cách bình thản. Ivanôpxki đứng dậy. Mặt đường vắng lặng, những chiếc xe tải cuối cùng chậm chạp lăn bánh về phía đông. Có lẽ nên vận động tiếp cận mặt đường.

Họ cầm lấy bộ trượt tuyết, chạy thục mạng dưới đáy hào, giẫm lên cả những hố tuyết sâu và cũng chẳng để ý đến dấu vết của mình để lại phía sau. Một lần nữa họ lại gặp may. Kịp thời tiếp cận mặt đường, lúc ấy chẳng có một ai, họ băng qua và nhanh như chớp lao xuống khúc quẹo của con hào ngay đấy. Lúc chạy, người nóng lên, lưng Ivanôpxki ướt đẫm mồ hôi, còn Pivôvarốp cũng như người lội nước mặt mày, quần áo ướt sũng. Anh chiến sĩ thở dốc, tay áo choàng bay lật phật, nhưng anh vẫn mải miết chạy không dừng lại lần nào. Đây là lần đầu tiên Ivanôpxki hài lòng về người chiến sĩ trẻ. Anh không khoẻ lắm nhưng lại rất cố gắng. Điều này trước đây Ivanôpxki chưa thấy, vì thế đã đánh giá anh không đúng mức.

Đến quãng hào ngoặt đầu tiên trên gò, Ivanôpxki chạy chậm lại và thở nhè nhẹ. Một lần nữa, các anh lại gặp may. Anh thoáng nghe thấy tiếng động cơ điêden ở đâu đó xa xa, nhưng anh không sợ. Lúc này anh nghĩ đến nơi anh sắp trở về. Ở đó có bốn chiến sĩ đang chờ anh và nỗi hồi hộp, lo lắng đầu tiên của anh là: ở đó Khakimôp ra sao? Tất nhiên, không ai dại gì chờ đợi người vô tích sự, nhưng dù sao cũng... Còn nếu bỗng dưng anh hi sinh? Tại sao anh nghĩ đến điều ấy nhỉ? Ngược lại phải hy vọng chứ.

Ivanôpxki lắng nghe, hình như các chiến sĩ của anh ở đâu đây, rất gần, ngay dưới hào này. Anh thoáng nghe được một giọng khe khẽ, có lẽ giọng Craxnacutxki. Ivanôpxki vừa ra khỏi chỗ ngoặt thì chạm trán với Điubin. Nghe thấy tiếng động rất gần, chuẩn úy Điubin quay lại. Ngay lúc ấy anh nhìn thấy trung úy Ivanôpxki. Kề đấy, dưới chân thành hào, Lucasôp, Craxnacutxki, Xutnhich đang ngồi, còn Khakimôp nằm trên cáng và Daiat thì nằm còng queo dưới đáy hào.

[hoi_ls]

Tất cả đều quay lại phía người vừa đi tới, nhưng không ai nói một lời nào. Trung uý Ivanôpxki cũng im lặng, không nhìn ai, khẽ khàng đi đến bên chiếc cáng.

- Khakimôp có làm sao không?

- Mê sảng. - Lucasôp trả lời.

- Cho uống nước chưa?

- Sao lại cho uống nước? Anh ấy bị thương ở bụng.

- Đúng, chắc ở bụng. Nếu ở bụng thì không nên uống nước. Nhưng làm thế nào bây giờ? Xem kìa, anh ấy đau đớn, trông đến tội. Chả lẽ cứ để như vậy sao?

Ivanôpxki nhìn khuôn mặt xanh xao, khổ sở, đôi môi nửa khép, nửa mở của Khakimôp hồi lâu, người chiến sĩ rán tai nghe, hai mắt nhắm nghiền, không rõ anh tĩnh hay mê.

- Nên đắp cho anh ấy chiếc áo lông. - Từ xa Điubin nói vọng lại.

Lucasôp bực tức hỏi Điubin:

- Anh nhặt chiếc áo lông ấy ở đâu?

- Của một chiến sĩ, nhưng đồng chí ấy đã hy sinh rồi.

- Đến lâu chưa? - không rời mắt khỏi Khakimôp, Ivanôpxki hỏi.

- Trước đây một giờ - Vừa nói, Điubin vừa hất đầu về phía Daiat - thanh trượt của đồng chí ấy bị gãy.

- Vì sao gãy?

- Khi vòng qua khu rừng. - Daiat nói, - tôi vấp một mô đất, ngã bổ nhào, tôi không có lỗi...

Có lẽ, lần khác thì xạc cho Daiat một trận cũng không thừa, đã hai lần anh gây khó khăn cho cả nhóm, nhưng lần này Ivanôpxki lại im lặng. Dù sao Điubin cũng đã đuổi kịp các anh. Anh thấy vui vui, mặc dù niềm vui nho nhỏ ấy gợi anh nhớ đến tai vạ đêm qua, Ivanốpxki định bụng sẽ cố gắng im lặng, không bắt chuyện với ai. Anh sợ giây phút khi mọi người khám phá ra cuộc hành quân đêm qua là vô tích sự. Nhưng anh không thể im lặng lâu được, mặc dầu anh cố gắng làm ra vẻ không muốn bắt chuyện với ai song mọi người ai cũng nhận ra điều ấy. Căn cứ bọn Đức là điều day dứt nhất của cả nhóm. Trong khi ấy, anh chiến sĩ trẻ chất phác Pivôvarốp đang ngồi nghỉ ở ngay bên cạnh. Ai nấy đều nhìn anh chiến sĩ trẻ, chờ đợi. Người đầu tiên lên tiếng là Lucasôp.

- Nào, hãy kể đi. Ở đó có những gì? Bọn Đức có đông không? - Lucasôp sẽ hỏi sau lưng Ivanôpxki.

- Không có bọn Đức. Kho tàng cũng không. - Pivôvarốp bình thản trả lời.

- Không có là thế nào?

Ivanôpxki cảm thấy lòng mình thắt lại. Anh không nhìn, nhưng cảm thấy các chiến sĩ ở sau lưng anh nhìn anh lo lắng, dò hỏi như thế nào, và không kìm nổi, một người nào đó đứng bật dậy.

- Đồng chí trung úy? Có thật thế không? Lucasôp hỏi.

Mọi người hết sức ngạc nhiên, hầu như không ai dám nhìn người chỉ huy nữa.

- Đúng, ở đấy không có căn cứ nào cả. Chắc là bọn Đức đã chuyển đi nơi khác.

Im lặng. Không ai nói một lời nào, riêng Craxnacutxki tia một dòng nước miếng qua kẽ răng xuống tuyết. Daiat thì vẫn ngơ ngác nhìn Ivanôpxki.

- Cứ như chuyện đùa ấy! - Lucasôp thấy tim mình nhói lên.

- Thế chứ sao! - Craxnacutxki thở dài. - Trong chiến tranh mọi trường hợp đều có thể xảy ra.

- Lẽ nào ở đấy lại không có căn cứ? Hay căn cứ ở chỗ khác. - Lucasôp vẫn đứng nguyên chỗ cũ, hướng về phía Ivanôpxki hỏi, vẻ bực dọc.

- Căn cứ ở đấy chứ ở đâu nữa ! - Pivôvarốp bình thản trả lời Lucasôp. - Còn trơ lại bao nhiêu là cột rào, dây thép gai thì bọn chúng dỡ mang đi hết rồi.

Không cúi xuống chiếc cáng nữa, Ivanôpxki ngẩng lên, nhìn về phía Xutnhich. Lúc này, Xutnhich đang đứng bên ụ đất ngoài chiến luỹ, chăm chú nhìn xuống lòng hào. Ivanôpxki cố không nhìn Lưcasôp nhưng anh vẫn cảm thấy nỗi bực tức đang giày vò Lucasôp, và Lucasôp sẵn sàng tranh cãi.

- Dấu vết chứng tỏ chúng chuyển đi đâu cũng không có à? - Vối thái độ bình tĩnh, từng trải, Điubin hỏi.

- Không có. - Ivanôpxki nói.

- Không nhận ra được một dấu vết nào sao? - Vẫn với vẻ bực tức, Lucasôp hỏi tiếp. - Trong chuyện này ai là người có lỗi?

Ivanôpxki đột ngột quay lại phía Lucasôp và dằn giọng:

- Có lỗi về việc gì?

- Về việc đưa ra kết luận sai! Một số chiến sĩ đã hy sinh...

- Đồng chí ra lệnh như thế đấy à? - Ivanôpxki giận dữ ngắt lời Lucasôp.

[hoi_ls]

Ivanôpxki không thể tranh luận với Lucasôp. Anh biết rằng có cố gắng mấy cũng khó tránh khỏi cãi lộn và anh không thể không cảm thấy rằng Lucasôp có lý. Nhưng lúc này cãi lộn để làm gì. Không có chuyện ấy mọi người cũng đã bất hạnh rồi. Trong quân đội, những trường hợp như thế này không ai được phép tỏ ra bất mãn hoặc phẫn uất.

Lucasôp bắt đầu nổi xung, hai mắt nảy lửa, khuôn mặt có bộ râu xồm xoàm trở nên dữ tợn.

- Tôi ra lệnh gì? Tôi nói là...

- Tốt nhất hãy im đi. - Ivanôpxki gắt.

Lucasôp im bặt và nhìn đi chỗ khác, còn Ivanôpxki thì ngồi phệt xuống tuyết. Câu chuyện trở nên nhạt nhẽo. Nhưng có cái gì đó làm Ivanôpxki mệt mỏi, rã rời hơn cả những điều anh gặp và phải chịu đựng từ sáng đến giờ. Bằng cách nào để khắc phục cái đó, cho dù chưa phải là cách hay nhất? Không ai hỏi ai nữa. Có lẽ mọi người thấy rằng lúc này anh cũng chẳng biết được gì hơn những người ở đây. Các chiến sĩ im lặng chờ đợi một quyết định mới của người chỉ huy, quyết định sẽ hành động tiếp như thế nào. Đoán biết được điều ấy, anh thò tay vào ngực áo lấy ra tấm bản đồ. Anh cố gắng tìm cái gì đó trên bản đồ, cố vắt óc suy nghĩ mọi khả năng hòng tìm cho ra cái căn cứ được ngụy trang kín đáo ấy có thể chuyển đến đâu. Nhưng anh có nhìn vào bản đồ bao lâu chăng nữa thì bản đồ cũng chẳng thể trả lời được một câu hỏi nào của anh. Nét vẽ màu đỏ chỉ con đường nhựa chạy đến tận mép bản đồ. Đến đây, con đường chạy về phía nào nữa anh không sao biết được, vì anh không có bản đồ khu vực tiếp theo. Chắc ở khu vực này có những địa điểm thuận tiện hơn cho các căn cứ, kho tàng: trong những vạt rừng, những hẻm núi... Tìm ở đâu bây giờ?

Anh ngồi như thế rất lâu, im lặng và cũng chẳng buồn co chân lại nữa. Trên đầu gối anh, tấm bản đồ vẫn trải ra, gió thổi những hạt tuyết bay qua kêu sột soạt. Anh có tìm ra được điều gì trên tấm bản đồ ấy đâu, vì thế cũng chẳng cần bàn luận với các chiến sĩ - những người đang chăm chú theo dõi anh với những ánh mắt dò hỏi. Anh cảm thấy cần phải có ngay một quyết định để khi trời vừa tối thì sẽ đi khỏi nơi này. Nhưng đi đâu bây giờ?

- Cần người lên thay Xutnhich. Có lẽ đồng chí ấy chết cóng mất rồi. - Ivanôpxki nói, nhưng chẳng nhìn ai. Anh cho rằng, không khí rầu rĩ, im ắng, nặng nề như thế đã quá đủ rồi. Anh ra lệnh:

- Đồng chí Daiat đi làm nhiệm vụ!

Daiat lập tức đứng dậy và trèo lên mép hào, còn Xutnhich thì rũ tuyết trên mình rồi trườn xuống đáy hào

- Tiếp tục làm gì bây giờ đồng chí chỉ huy? Chuẩn úy Điubin hỏi.

- Cái gì? - Ivanôpxki có vẻ như không hiểu, mặc dù anh biết rõ điều gì làm chuẩn úy lo lắng.

- Chúng ta tiếp tục đi về phía nào? - Điubin hỏi

- Đồng chí quay trở lại - Ivanôpxki bình thản trả lời.

- Thế nào? Tôi đi một mình à?

- Đồng chí và những người khác nữa chứ. Các đồng chí hãy tìm mọi cách cứu Khakimôp sống.

- Còn đồng chí?

- Tôi ấy à? Tôi thử đi tìm căn cứ xem sao.

- Đồng chí đi một mình?

Ivanôpxki không trả lời ngay câu hỏi của Điubin. Anh còn chưa biết đi một mình hay nên đi với ai, nhưng rõ ràng cần phải tiếp tục tìm kiếm, điều này bỗng dưng anh hiểu rất rõ. Anh không thể trở về khi chưa tìm thấy căn cứ.

- Không. Tôi không đi một mình. Một đồng chí nào đó sẽ cùng đi với tôi.

- Người ấy là tôi. Có được không, đồng chí trung úy? - Điubin nói, dường như phải hết sức cương quyết, chuẩn úy mới bật ra được mấy tiếng ấy. Nhưng trung úy lại im lặng, không trả lời anh.

Ivanôpxki căng thẳng nghĩ tới cái điều mà trước đây anh không sao nghĩ ra được. Tất nhiên, lối thoát đối với anh chỉ có thể là anh không được mạo hiểm. Mọi người làm hết sức mình vì anh, vì mục tiêu chưa đạt được. Mối thù riêng - mối thù danh dự của người chỉ huy trong anh đã bắt đầu và ở đây hoàn toàn là cuộc đấu tay đôi giữa anh với mánh khoé của bọn Đức, chứ các chiến sĩ không có liên quan gì đến việc này. Cho đến bây giờ, những cơ hội để chiến thắng chưa hề xuất hiện. Vì thế, anh phải tự mình gánh lấy mọi hậu quả, còn các chiến sĩ cần phải trở về căn cứ xuất phát.

Ivanôpxki không cúi xuống tấm bản đồ nữa, anh ngẩng lên nhìn Điubin. Khuôn mặt tái đi vì lạnh của Điubin thật bình thản, cái nhìn từ dưới chiếc mũ lưỡi trai nhỏ bé có đính ngôi sao đỏ của anh là cái nhìn trầm tĩnh của người vừa mới thoát chết. Với con người như thế, Ivanôpxki muốn nói ngay: Tôi sẽ nhận đồng chí. Thực tình, Ivanôpxki rất muốn Điubin cùng đi với mình, có lẽ ở đây không tìm đâu ra được một người bạn tốt hơn Điubin. Nhưng khi Điubin lạc khỏi nhóm, anh đã chỉ định Lucasôp thay anh, thế thì tại sao anh lại không muốn Điubin cùng đi với mình. Anh đã ít nhiều tiếp xúc với Lucasôp trong suốt chặng đường hành quân tới đây, và một định kiến về Lucasôp đã hình thành trong anh.

Điubin phải là người thay anh chỉ huy nhóm trở về.

Nhóm sẽ trở về nơi xuất phát, trong số đó trường hợp Khakimôp là khó giải quyết nhất. Đường về chắc cũng chẳng dễ dàng gì, vì thế, Ivanôpxki rất muốn bằng cách nào đó để mọi người về đến nơi an toàn. Ý nghĩ và mong ước này anh đặt hy vọng ở Điubin - một chuẩn úy dày dạn kinh nghiệm và điềm tĩnh.

- Không được! đồng chí chuẩn úy ạ, - Ivanôpxki nói sau hồi lâu suy nghĩ, - đồng chí ở lại chỉ huy nhóm thay tôi. Cùng đi với tôi là... đồng chí Pivôvarôp.

Hơi ngạc nhiên, mọi người quay cả lại phía Pivôvarốp, còn Pivôvarốp thì lúng túng, ngồi ngay xuống lòng hào.

- Thế nào, đồng chí Pivôvarốp?

- Được thôi! - Chớp chớp hàng mi, Pivôvarôp trả lời.

- Tốt quá. - Trung úy nói, anh rất hài lòng khi thấy mọi việc lại đâu vào đấy nhanh chóng đến thế.

[hoi_ls]

Sau đó, Ivanôpxki nhiều lần tự hỏi: vì sao việc lựa chọn quan trọng như thế mà anh lại chọn một chiến sĩ trẻ như Pivôvarôp? Và sao không chọn Xutnhich, một chiến sĩ công binh, hay Craxnacutxki, một chiến sĩ cao lớn, khoẻ mạnh? Có phải tính dễ bảo, ngoan ngoãn của anh chiến sĩ trẻ không lấy gì làm khoẻ mạnh lắm là nguyên nhân đưa anh đến quyết định ấy? Hay cuộc vượt đường tưởng như tuyệt vọng và vô cùng nguy hiểm mà Pivôvarốp cùng anh nếm trải hôm nay đã gây ấn tượng tốt đẹp trong anh.

Thế là việc lựa chọn đã xong, Pivôvarốp rón rén, khẽ khàng ngồi xuống đống tuyết bị xéo nát nhão như bùn.

- Thế còn công việc của đồng chí? Điubin nói, - Ai sẽ trình bày ở Bộ tham mưu?

- Tôi sẽ viết thư - Ivanôpxki nói sau một giây suy nghĩ.

Nhưng Ivanôpxki không có giấy, anh chỉ có chiếc bút chì bi chiến lợi phẩm.

Chuẩn úy Điubin xé trong quyển sổ bẩn nát của mình ra một tờ, đưa cho Ivanôpxki. Nghĩ một chút, Ivanôpxki viết lên tờ giấy mấy dòng ngắn ngủi:

“Không có căn cứ ở vị trí đã xác định. Phân đội bị tổn thất, tôi để phân đội trở về vị trí xuất phát. Cùng với một chiến sĩ nữa, tôi tiếp tục tìm kiếm căn cứ. Tôi cho rằng sau hai ngày đêm tìm kiếm, thế nào tôi cũng sẽ trở về. Ivanôpxki. Ngày 29 tháng 11 năm 1941”.

- Thư đây. Đồng chí chuyển cho tham mưu trưởng giúp tôi.

- Mang theo lựu đạn chứ?

- Phải. Mang theo lựu đạn và hai chai xăng. Pivôvarốp, đồng chí hãy lấy hai chai xăng của Xutnhich, đưa lựu đạn cho tôi.

Điubin tháo lựu đạn chống tăng ở thắt lưng mình đưa cho Ivanôpxki. Ivanôpxki cầm lấy và gài vào bên hông.

- Có cần mang theo lương khô không?

- Có. Đưa cho tôi mấy miếng bít cốt, hai hộp cá.

- Phó thác cho trời. - Craxnacutxki thở dài.

- Hãy cẩn thận trên đường về. Đừng để xảy ra tổn thất nữa.

- Chúng tôi hiểu. - Điubin nói nhỏ, tỏ ý tán thành.

- Các đồng chí! Hình như trời sắp tối, có thể hành động được rồi đấy. Thế mà chúng ta vẫn còn ngồi đây. Đồng chí Daiat, trên đường động tĩnh ra sao?

- Đèn pha quét đi quét lại trên đường, nhiều hay ít, không nhìn rõ được.

Chuẩn úy Điubin buộc lại ba lô. Pivôvarốp bỏ mấy miếng bít cốt vào xà cột và dùng vải cuộn hai chai xăng. Không chờ lệnh, Craxnacutxki đi lại chỗ Khakimôp đang nằm trên cáng, bụi tuyết phủ đầy.

- Hãy chăm sóc Khakimôp - Ivanôpxki nói với Điubin. - Có thể anh ấy sống được đến sáng mai đấy.

- Nào, hãy giậm chân cho nóng người lên!

- Chúc các đồng chí may mắn! - Điubin nói rồi quay lại ra lệnh cho các chiến sĩ: Lồng thanh trượt vào! Nhắc thử lên xem sao. Cao lên, cao lên chút nữa... Thế, thế...

Các chiến sĩ khó nhọc nâng Khakimôp lên khỏi lòng hào. Lên đến mép hào, Điubin ngoảnh lại. Cuộc chia tay vội vã quá, Ivanôpxki tay vẫn vẫy:

- Chúc các đồng chí lên đường may mắn!

Khi các chiến sĩ đã đi khuất và bóng chuẩn úy cao lêu đêu đi cuối cùng biến khỏi mép hào, Ivanôpxki ngồi xuống tuyết. Anh cảm thấy hài lòng về việc Điubin không rớt lại dọc đường và đã đuổi kịp cả nhóm. Lúc này, với những chiến sĩ trở về, Điubin sẽ là người chỉ huy rất tin cậy, người sẽ đẫn dắt đồng đội đến đích an toàn. Pivôvarốp vẫn đứng dưới đáy hào nhìn lên phía mép hào cao cao. Để anh chiến sĩ trẻ không nhận thấy sự bối rối, xúc động của mình trước cuộc chia tay, Ivanôpxki nói với Pivôvarốp, giọng cỏi mở:

- Hãy ngồi xuống đồng chí Pivôvarốp! Chúng ta nghỉ cái đã. Tên cúng cơm của cậu là gì nhỉ?

- Petơrô.

- Nghĩa là Pétca. Còn mình là Igo. Nào, cậu có nghĩ rằng chúng ta sẽ gặp may không?

- Có thể lắm chứ! - Pivôvarôp trả lời ngay, hai tay anh xoa xoa báng súng và khe khẽ thở dài.

- Tốt thôi. Hãy còn nhiều thì giờ, chúng mình làm quen với nhau, sau này chả có lúc nào đâu. - Ivanôpxki nói. Pivôvarốp ngồi xuống và bắt đầu cởi ba lô ra.

[hoi_ls]

CHƯƠNG CHÍN

Nửa giờ đã trôi qua. Lúc trời tối hẳn, hai người rũ tuyết, đứng dậy. Cả hai đều lạnh cóng, chân tê dại. Họ muốn lồng ngay thanh trượt vào để cử động cho nóng người lên, nhưng trước hết phải quan sát đã. Đêm đến, hoạt động ở trên đường giảm đi nhiều. Ôtô chạy lẻ từng chiếc, thỉnh thoảng mới có chiếc bật đèn gầm, ánh sáng yếu ớt. Xung quanh vắng lặng. Tuyết bay như mưa. Bóng đêm dày đặc trùm lên những cánh rừng chạy dài. Bầu trời đầy mây, không sao, như thấp xuống. Ivanôpxki quyết định đi dọc theo đường nhựa về phía đông và thường xuyên quan sát mọi động tĩnh trên đường, không bỏ qua một dấu vết khả nghi nào. Anh nghĩ rằng, cũng như mọi lần trong mùa thu vừa rồi, các xe phải giao hàng cho căn cứ.

Hai người nhanh chóng trượt xuống chân đồi rồi lướt trên mặt tuyết xốp vượt qua một rãnh trũng. Hai mươi phút trượt như thế người đã nóng lên, thậm chí đã thấy hơi mệt. Cũng như đêm qua, không ai nói lời nào. Ivanôpxki cảm thấy vết thương ở đùi ngày một đau hơn, anh trượt không được thoải mái như trước nữa và cố dồn sức nặng toàn thân về bên trái. Anh cô gắng để quen dần với cái đau của mình. Anh nghĩ: bằng cách nào đấy rồi cũng qua đi thôi. Nhưng khi trượt lên quả đồi tiếp theo, trung úy cảm thấy cần phải nghỉ. Anh khẽ duỗi chân chuyển sức nặng toàn thân sang phía chân không bị thương. Và để Pivôvarốp khỏi nghi, anh làm ra vẻ dừng lại để xem xét xung quanh, mặc dù lúc ấy, việc quan sát chẳng thuận tiện chút nào. Đường nhựa chạy dài bên cạnh, trên đường vắng lặng. Phía trước mờ mờ, không được rõ lắm, gió đông nam thổi ngược thổíc vào mặt làm chảy cả nước mắt.

- Thế nào, Pivôvarốp? - Bằng giọng đùa cợt, Ivanôpxki hỏi.

- Bình thường thôi.

- Nóng người lên chưa?

- Ồ! Thậm chí còn bốc hơi nữa ấy chứ.

- Được! Thế thì lại tiếp tục.

Họ lại trượt khoảng gần một tiếng đồng hồ nữa đến mép rừng, họ thấy hình như có công sự nào đó bên cạnh đường, sau lần bắn phá hôm qua ở trong xóm. Ivanôpxki cố gắng đi tránh những nơi có dân ở. Con đường nhựa hầu như chạy thẳng, không hề thấy một đoạn lượn nào. Việc định hướng trở nên dễ dàng, vì thế Ivanôpxki họa hoằn mới dùng địa bàn để kiểm tra lại hướng đi.

Ivanôpxki cảm thấy phấn khởi hơn. Pivôvarốp trượt bên cạnh, không kém anh nửa bước. Ivanôpxki dừng lại, với giọng hoạt bát, anh hỏi:

- Pivôvarốp này, trong đời cậu, cậu đã thấy điều gì thích thú chưa?

- Tôi ấy à?

- Ừ. Cậu ấy. Mình hỏi: trong đời cậu, cậu đã thấy điều gì thích thú chưa?

- Chưa. - Pivôvarôp nhún vai.

- Sách cậu cũng chưa đọc à?

- Sách thì tôi đã đọc được một ít rồi,. - Pivôvarôp như nhớ lại chậm rãi trả lời. - Chẳng hạn như: Giuyn Vécnơ ⁽¹⁾, Oantơ Xcôt ⁽²⁾, Mác Tuên ⁽³⁾...

- Còn Gaida?

- Gaida, cả Đuyma ⁽⁴⁾ nữa, cũng đã đọc rồi.

- Ôi! Trung úy ngạc nhiên nhìn Pivôvarôp, trong cái nhìn ấy, thậm chí có pha chút kính trọng. - Cậu đọc bao giờ mà nhiều thế?

- Hồi lớp sáu tôi ốm mất nửa năm, không đi học được. Thế là tôi đọc, đọc tất cả những gì tìm được ở thư viện. Các bạn mượn ở thư viện cho tôi.

Đúng, có lẽ ốm thế mà lại tốt đấy, ốm nửa năm đọc hết cả sách thư viện. Lúc còn bé, Ivanôpxki mong được ốm bao nhiêu, nhưng chẳng bao giờ ốm lâu được quá ba ngày! Sức khoẻ của anh rất tốt, anh đọc không nhiều, mặc dầu lúc nào anh cũng xúc động trước những cuốn sách hay. Còn những truyện hay của Gaiđa thì anh chưa tìm được để đọc. Lúc bé thì như thế. Sau này lớn lên, anh phải đọc những thứ sách khác.

Xung quanh và ở đằng xa kia vẫn im lặng như trước. Lúc này, Ivanôpxki trượt không hăng hái như hôm qua nữa. Sức nặng toàn thân dồn lên đôi chân, mỗi bước trượt làm vết thương đau nhói. Đau tưởng không thể nào chịu được. Để quên đi, Ivanôpxki cố gắng nghĩ đến những công việc khác. Trước hết, anh nghĩ đến các chiến sĩ của anh đang trên đường về dưới sự chỉ huy của chuẩn úy Điubin. Có lẽ họ đi dọc theo dòng sông và men theo bãi bồi. Nếu đường trượt không bị tuyết phủ làm mất vết thì họ sẽ định ngay được hướng đi. Tuy vậy, nếu bị tuyết phủ kín thì chắc chắn Điubin cũng vẫn nhớ đường, trường hợp này, Điubin sẽ nhờ đến bản đồ. Trong chiến tranh bản đồ là vật rất quý của người chỉ huy, tiếc rằng không phải bao giờ cũng có đủ bản đồ cho họ. Ivanôpxki cũng luôn nghĩ đến Khakimôp. Anh tự hỏi: Khakimôp thế nào? Tất nhiên Khakimôp rất đau, cái đau triền miên không sao dứt được. Nhất là lúc vượt qua vùng giáp ranh, Khakimôp không ngồi lên được và cũng chẳng làm thế nào để chiếc cáng đi nhanh hơn, mọi người phải bò, phải trưòn. Dù thế nào thì họ cũng đang trở về. Chắc rằng Điubin biêt cách chỉ huy họ. Điubin sẽ giải thích cho tham mưu trưởng về thất bại của họ, sẽ biện hộ cho cả nhóm và cho cả đồng chí chỉ huy của mình. Ai có thể nghĩ được rằng, sau mười ngày tất cả đều đã thay đổi và bọn Đức đã chuyển căn cứ đi nơi khác. Trong thâm tâm, Ivanôpxki cho mình không có lỗi, bởi lẽ anh đã làm hết sức mình. Tuy thế, nghĩ mình có lỗi vẫn cứ giày vò tâm trí anh. Dù sao, anh cũng vẫn bị xem là người sơ suất, không đáng được tin cậy nữa. Chính sự không tin cậy ấy sẽ cản trở anh rất nhiều. Và giờ đây ý nghĩ mình sẽ chẳng làm được gì nên hồn lại day dứt anh.

-------------------------------------------------------------
(1)  Giuyn Vécnơ, nhà văn Pháp chuyên viết tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, tác giả của Hai vạn dặm dưới biển, đã dịch ra tiếng Việt.

(2)  Oantơ Xcốt (1771 - 1832), nhà văn Anh viết tiểu thuyết lịch sử nổi tiếng, tác giả của Aivanhô, đã dịch ra tiếng Việt.

(3)  Mác Tuên, nhà văn Mỹ, tác giả Craxnacutxki, Cuộc phiêu lưu của Hớcphin, Tôm Xoyơ, đã dịch ra tiếng Việt.

(4)  A. Đuyma, nhà văn Pháp, tác giả của nhiều tiểu thuyết lịch sử, trong đó có Ba chàng ngự lâm pháo thủ.