Gắng sống đến bình minh

[hoi_ls]

Ivanôpxki biết rõ rằng như thế là vô lý, là phủ nhận ngay cả những ý nghĩ tốt đẹp của mọi người về anh. Trong đời, đã có lần anh được tín nhiệm, nhưng lúc này, sự tín nhiệm ấy không còn nữa, mà đối với anh, sự tín nhiệm ấy là vô giá. Ăn năn, hối lỗi của anh phỏng có ích gì!

Trước khi tròn mười bốn tuổi, cậu thiếu niên Igo Ivanôpxki đã sống năm thứ ba ở Cublitra, một thị trấn yên tĩnh gần biên giới Ba Lan. Cha cậu làm bác sĩ thú y tại Ban quân quản vùng biên giới này. Ở đây cậu đi học, kết bạn với những chú bé khác, nhưng phần lớn thời gian cậu thường tha thẩn chơi đùa quanh tàu ngựa của Ban quân quản. Những con ngựa chiến đã hấp dẫn chú trong nhiều năm, thậm chí còn là niềm mơ ước của cậu nữa. Cậu đã tắm rửa, kì cọ cho chúng không biết bao nhiêu lần. Cậu cũng đã được cưỡi chúng lúc thắng yên cương cẩn thận và cả lúc chẳng có lấy một miếng bạt phủ lên mình chú ngựa thân quen. Đến ba, bốn năm liền cậu chẳng chú ý gì tới cảnh vật xung quanh, ngoài những chú ngựa. Hàng ngày, sau khi tan học, cậu chạy ngay đến tàu ngựa và chỉ mãi đến tối cậu mới trở về nhà. Có lần, cậc chiến sĩ biên phòng đã nói đùa rằng, Igo là người trực nhật tàu ngựa tích cực và thường xuyên nhất. Còn bản thân Igo thì rất thích được như thế nếu không phải đi học.

Ở tàu ngựa lúc nào cũng hấp dẫn. Bắt đầu là việc cho ngựa ăn, cho uống nước, thu dọn, cọ tắm rửa ngựa sạch sẽ rồi kết thúc là việc dắt ngựa ra khỏi tàu xếp thành hàng. Các chiến sĩ biên phòng chạy lăng xăng, bận rộn, chỉ huy thì bắt bẻ, khiển trách chiến sĩ chưa chăm sóc ngựa chu đáo và dùng khăn lau miết miết vào mông ngựa xem đã sạch sẽ chưa. Có một cái gì đó thật hấp dẫn - trong những lần tập ngựa, đua ngựa, nhất là những giờ bộ đội tập nhào lộn trên ngựa lúc đang phi. Cả việc đẵn những cây miên liễu ở bãi tập về sửa tàu ngựa cũng làm Igo thích thú. Nhưng khoái nhất vẫn là khi các kỵ sĩ rạp mình trên lưng ngựa, phi như bay dọc theo đoạn đường cắm những nhành liễu mềm làm mốc, gió cuốn lên, những nhành liễu lật phật, nghiêng ngả. Thật tuyệt vời khi được tận mắt chứng kiến tài nghệ điều khiển ngựa của các chiến sĩ trong đội kỵ binh do trung úy Khacaxôp, một người nổi tiếng chỉ huy!

Nhưng Igo chỉ được đứng ngoài cuộc ngắm nhìn những buổi duyệt ngựa, dẫn cây và đua tài điều khiển ngựa, chứ không được tham gia, người ta không cho cậu đứng vào hàng, thậm chí không cho cậu đeo gươm khi cưỡi ngựa.

Một việc khác nữa cũng hấp dẫn Igo, đó là những buổi tắm cho ngựa. Có một doi cát cạnh bãi cỏ ven hồ, trên đó có những chiếc cọc buộc ngựa đã cũ. Hầu như trưa nào nóng nực người ta cũng lùa những chú ngựa mệt mỏi mình đẫm mồ hôi ra đây tắm mát. Khi ngựa bắt đầu tắm thì Igo cũng đã có mặt. Cậu chạy lăng xăng, té nước cho ngựa, vui đùa thỏa thuê cho đến tận lúc chú ngựa cuối cùng lên bờ.

Igo thường đến gần một con ngựa cái tơ có bộ lông hung hung, tên là Minca. Minca là ngựa của tiểu đội trưởng Michiaep. Igo đã tạo được mối quan hệ rất đặc biệt với Michaep, thậm chí Michiaep coi Igo như một người lính thực thụ vậy. Mặc dầu Michiaep là lính nghĩa vụ, nhưng đối với Igo, anh là người có cái gì đấy khác hẳn mười hai chiến sĩ biên phòng trong tiểu đội anh. Anh là người đứng tuổi, trên khuôn mặt đã có nhiều nếp nhăn, dáng đi nặng nề, chậm chạp như một bác nông dân. Gia đình Michaep sống ở Xibia. Anh có con gái đã lớn. Đáng lý anh đã hết tuổi nghĩa vụ quân sự từ lâu, nếu như không có sự nhầm lẫn nào đó trong giấy tờ. Theo giấy tờ ấy, anh mới có hai mươi hai tuổi! Chính Michiaep cũng không sao giải thích được trường hợp oái oăm này. Anh chả còn cách nào khác là nguyền rủa lão cha cố say khướt nào đó trong nhà thờ gây nên sự nhầm lẫn khiến anh cùng vào lính với những chàng trai chỉ đáng là con rể của anh.

Ngựa không phải là con vật lạ lẫm đối với Michiaep. Có lẽ trong đời anh, anh đã nhiều lần nhìn thấy ngựa và anh tin tưởng giao ngay con Minca của anh cho Igo - cậu thiếu niên lanh lợi, con trai một cựu chiến binh. Igo cho Minca ăn uống, tắm rửa. Lúc ấy, Michiaep ngồi nghỉ và hút thuốc. Có lần Igo bị bố mắng vì tội vắng nhà và hình như không chịu học hành gì cả. Michiaep đã lên tiếng bênh Igo ngay trước mặt bố cậu. Quan hệ giữa Igo với Michiaep là như thế. Đến nỗi, nhiều lần bố Igo phải thừa nhận rằng người lính già Xibia này có thể thay ông làm bố Igo được. Igo không phản đối điều ấy, và Igo cũng coi Michiaep là người bố tốt nhất của mình.

Một hôm, người ta đưa đến bãi tắm một chiếc thuyền. Thế là cảnh ồn ào, náo nhiệt vốn có trong lúc tắm ngựa giảm hẳn đi. Chiếc thuyền được chở đến bằng ôtô do chuẩn úy Belút lái. Belút hạ thuyền xuống bãi cát, rồi bảo: thuyền này của trưởng Ban quân quản Darubin, không ai được động đến. Belút ròng xích, cột chặt thuyền vào chiếc cọc buộc ngựa rồi khóa lại. Không hiểu vì sao, gần suốt cả mùa hè, chiếc thuyền vẫn nằm nguyên chỗ ấy. Darubin chẳng dùng đến nó bao giờ, còn bọn trẻ ở thị trấn thì khao khát muốn được ngồi vào đấy chèo đi chơi khắp mặt hồ.

Vào một buổi chiều, khi đàn ngựa đã tắm xong và được buộc vào những chiếc cọc trên bãi cỏ, các chiến sĩ trực ban đã về doanh trại ăn cơm, Igo tay cầm cần câu đi ra sông câu cá. Toàn là cá rỉa mồi, Igo toan thu dọn chuyển sang chỗ khác thì bọn bạn học từ trên cây trăn bên sông tụt xuống. Đầu tiên là thằng Cônca Bôrôpxki, sau đó đến thằng Iasa Phinken. Sau một hồi xem xét, bọn chúng hiểu là có thể tháo thuyền ra và bơi sang bờ bên kia. Ở đó là khu rừng thông lớn đang mùa xanh lá, và cũng là nơi cả bọn chưa khi nào được đặt chân tới. Ý định thật hấp dẫn khiến Igo im lặng hồi lâu. Đúng là bọn trẻ ở thị trấn này chưa đứa nào đến đó, và không có đứa nào là không bị khu rừng ấy hấp dẫn. Nhưng đến được đó là việc rất khó - đầm lầy, sình thụt chắn mất lối đi, ở chỗ cửa sông, nghe người ta nói có Hà bá đang tác oai, tác quái. Chiếc thuyền càng làm cho bọn trẻ thêm quyết tâm mạo hiểm. Nhưng lúc này Michiaep còn đang canh ngựa và canh cả chiếc thuyền của trưởng Ban quân quản Darubin. Igo thổ lộ điều lo ngại này với hai đứa bạn. Nghe xong hai đứa cùng chỉ tay về phía Michiaep và nhếch mép cười. Michiaep đang ngủ trên tấm chăn đắp cho ngựa dưới một bụi cây. Vấn đề còn lại là cái khóa - Igo đang nghĩ - thì ngay lúc ấy Cônca giơ chiếc chìa khóa to tướng ra trước mặt Igo. Đó là chiếc chìa khóa kho củi của bố nó cùng loại với chiếc chìa khóa khóa thuyền của Darubin. Không chút ngần ngại, Igo cầm ngay lấy chiếc chìa khóa và nhẹ nhàng mở khóa thuyền.

Bọn trẻ sẽ sàng, thận trọng tháo chiếc sào dài bằng gỗ vân sam. Chúng lấy sào khẽ đẩy thuyền trượt khỏi bãi cát xuống nước rồi cả bọn nhảy lên. Lúc đầu chúng chống thuyền bằng sào. Sau đó, hồ sâu dần, chúng phải bơi bằng tay, vất vả lắm thuyền mới ra được đến giữa hồ. Lúc này bọn trẻ mới thấy là thuyền để lâu ngày không dùng nên hai bên mạn nứt ra, nước đang rỉ vào. Không có cái gì để tát, chúng tìm cách lấy tay té nước ra ngoài, nhưng thuyền mỗi lúc một đầy nước. Bọn trẻ khó nhọc lắm mới bơi vào được bờ, thuyền từ từ chìm nghỉm.

Michiaep ngủ say như chết không hay biết gì hết. Còn bọn trẻ thì hong khô quần áo và mãi đến tối chúng mới mò về đến nhà. Sáng hôm sau, thấy mất thuyền, mọi người đổ đi tìm. Có người nào đấy nhìn ngay thấy cậu bé Chômkin đang ở cạnh bãi tắm. Cậu ta là một trong đám trẻ hay gây sự ở thị trấn. Thế là người ta lập tức làm biên bản và buộc cậu ta là người lấy thuyền. Igo cũng bị thẩm vấn, bởi lẽ Igo cũng có mặt ở bãi buộc ngựa từ sáng hôm qua. Nhưng Michiaep không thể nào ngờ rằng cậu bé mà mình mến nhất lại là đứa lấy trộm thuyền. Mãi đến tối, cực chẳng đã, Igo mới dám nhận với Michiaep cả những lỗi lầm của mình. Nhưng không phải Michiaep đã tin ngay điều ấy. Igo nói rõ thuyền đắm ở chỗ nào, lúc ấy Michiaep mới tin là chuyện có thật. Người ta lôi thuyền lên và kéo vào bờ. Nhìn thấy thuyền, Michiaep nhổ một bãi nước miếng xuống cát rồi quay đi chỗ khác, thậm chí cũng không thèm đoái hoài gì đến cậu bé mà trước đây anh rất quý mến. Quan hệ tốt đẹp giữa hai người suốt hai năm tới đây chấm dứt. Cho đến tận ngày giải ngũ, Michiaep cũng vẫn không nói với Igo một lời, anh làm như không thấy cậu bé và không thèm đáp lại lời chào khi Igo gặp anh, thậm chí khi gặp, anh chẳng thèm nhìn Igo. Igo không hề giận Michiaep, cậu biết rằng sự khinh bỉ ấy đối với cậu là xứng đáng.

[hoi_ls]

Chẳng bao lâu, trên đường đi của họ xuất hiện một cánh rừng thưa. Đó là cánh rừng thông non mới trồng trước chiến tranh. Họ trượt nhanh, gần như sát bên nhau, rồi bỗng cả hai đều khựng lại. Hình như có một con đường ở ngay bìa rừng men theo những vệt trũng. Trên đường, những chiếc xe chậm chạp chạy về phía nào đấy. Lúc đầu Ivanôpxki có cảm giác mình lạc hướng và tách khỏi đường nhựa. Nhưng sau đó anh hiểu rằng đây không phải là đường mà có thể là một triền dốc nào đó. Nhưng tại sao ôtô lại chạy trên triền dốc ấy?

Sững sờ, Ivanôpxki dừng lại một lúc bên bìa rừng. Những chiếc ôtô chạy rất gần chỗ các anh đang đứng. Chiếc đi đầu bật đèn pha sáng chói, thùng xe cao lắc la lắc lư. Ba chiếc đi sau cũng có thùng xe cao, phủ kín như thế. Chúng chở gì? Nhưng chúng chở những thứ ấy từ đâu và chở đến đâu. Không tiến lại gần đường, Ivanôpxki đi dọc theo bìa rừng để theo dõi chúng.

Anh đi rất chậm, chốc chốc dừng lại để nghe ngóng. Tiếng động cơ điêden trầm đục, xa xa vẫn vẳng đến, sau đó lại bị gió át đi, rồi có lúc như im bặt. Ivanôpxki sửa lại chiếc thắt lưng da đã sệ xuống vì đeo lựu đạn nặng, rồi nhìn sang Pivôvarôp. Pivôvarốp lặng lẽ đi cạnh anh. Rõ ràng Pivôvarốp cũng linh cảm thấy điều gì đấy và khó khăn lắm mới kìm được hơi thở gấp của mình.

- Thế nào? Có nhìn thấy gì ở đấy không?

Pivôvarôp gật đầu, anh sửa lại khẩu súng ở sau vai, chiếc dây da chó từ vai xuống thắt lưng thít chặt vai, chiếc dây da chéo từ vai xuống thắt lưng thít chặt lấy ngực, lằn vào áo khoác. Tất nhiên, Pivôvarốp là chiến sĩ còn chưa được rèn luyện, nhưng lúc này trông anh thật khoẻ mạnh. Thanh trượt kêu kin kít trên tuyết, Ivanôpxki tiếp tục trượt men theo bìa rừng.

Chẳng mấy chốc cánh rừng đã lùi lại phía sau, phía trước là con suối hoặc nhánh sông nhỏ, hai bên bờ mọc đầy những bụi cây lúp xúp. Mệt mỏi, Ivanôpxki cố vượt qua suối và băng ra cánh đồng. Thật vô cùng đột ngột khi anh nhìn thấy con đường - bánh ôtô lún sâu xuống tuyết làm thành hai vệt trũng chạy song song. Để khỏi mất hút con đường vừa phát hiện, anh lùi lại một quãng rồi trượt dọc theo nó. Trượt được một lúc bỗng nhiên một xóm nhỏ hiện ra trước mắt anh. Không một tiếng động, không một tia sáng, trong bóng đêm nhập nhoạng, một mái nhà lù lù hiện lên rất gần, hết mái ấy lại đến mái khác và anh thầm rủa mình sao lại vô ý đến thế, đáng lý phải dừng lại cách xóm nhỏ này một quãng xa hơn nữa. Anh muốn quay về phía mà có lẽ ở đấy hình như anh nhìn thấy một chiếc xe việt dã. Rõ ràng ở phía đó còn có cái gì to lớn, kềnh càng hơn xe việt dã, trong bóng đêm mờ mờ, từ vật ấy, một cây cột thanh, mảnh chọc lên nền tròi. Quan sát kỹ, Ivanôpxki hiểu: đấy chính là cột ăngten. Chắc trong xóm nhỏ này không có căn cứ nào cả, có lẽ đây hoàn toàn chỉ là một bộ phận hậu cần hay một phân đội hành quân nào đó của bọn Đức dừng lại ngủ đêm ngoài trời mà thôi.

- Có nhìn thấy không? - Ivanôpxki quay sang Pivôvarốp hỏi nhỏ.

- Có.

- Theo cậu, cái gì ở trong ấy?

Pivôvarốp khẽ nhún vai. Cũng như Ivanôpxki, Pivôvarốp chưa đoán ra được ngay. Lúc này Ivanôpxki coi Pivôvarốp như người ngang hàng. Nếu có năm hay mười chiến sĩ thì Ivanôpxki sẽ không cho phép mình suồng sã như thế, nhưng giờ đây đối với anh, Pivôvarốp ở vào trường hợp đặc biệt. Pivôvarốp là ngươi giúp việc đầu tiên của anh, thậm chí còn là cố vấn chính của anh nữa, ở đây không còn trông cậy vào ai khác được.

Quay thanh trượt, Ivanôpxki trở ra cánh đồng. Pivôvarốp cũng trượt theo anh. Họ vừa trượt vừa quan sát xung quanh. Nhưng sau chừng một phút, Ivanôpxki lại nghĩ: ngộ đấy là một cơ quan tham mưu lớn của bọn Đức thì sao? Có khi cơ quan tham mưu còn giá trị hơn một căn cứ. Vả lại, biết tìm đâu ra căn cứ ấy trong đêm nay.

Ivanôpxki dừng lại giây lát, suy nghĩ, chưa biết nên quyết định thế nào. Bên cạnh anh, Pivôvarôp đứng lặng, chờ đợi. Anh chiến sĩ biết rằng người chỉ huy đang suy nghĩ để đi đến một quyết định quan trọng nào đấy cho cả hai người. Vì thế, anh chờ đợi quyết định ấy với tâm trạng của một người lính. Ivanôpxki nghĩ: tất nhiên, khôn ngoan hơn thì nên bỏ qua “tổ ong” ấy, nhưng có thể cứ nên đến gần hơn nữa xem sao, may ra lại thấy được thứ mình đang tìm.

Lúc cả hai người còn đang phân vân đứng trong gió tuyết thì ở đâu đó trong làng xuất hiện những chấm sáng mờ đục và một thứ gì đấy lờ mờ chiếu trên tuyết. Hoàn toàn chưa thể giải thích được tia sáng bất ngờ này, nhưng trong đêm tối nọ lại định hưóng cho hai người. Rõ ràng, ở đấy có phố xá. Thế là Ivanôpxki quyết định, dù thế nào cũng phải tìm cách tiếp cận để quan sát, tìm hiếu xem có những thứ gì ở trong ấy.

- Nào, Pivôvarốp, hãy cẩn thận, theo tôi.

Pivôvarốp gật đầu đồng ý. Ivanôpxki đẩy mạnh gậy chống trượt về phía xóm nhỏ. Trên đường vào xóm, thoạt đầu anh gặp một bờ rào đã cũ, đổ nát. Trườn qua chỗ ấy anh lọt vào vườn. Tại đây, trong bóng tối mờ mờ, anh nhìn thấy những cột nhỏ và những bụi cây, hình như những cột rào giữa hai mảnh vườn. Anh ẩn mình vào hai cột rào ấy và thận trọng men dưới bóng chúng trong tuyết dày, tiến đến một ngôi nhà. Xung quanh vẫn im ắng, trời lạnh buốt, gió thổi từng cơn, bụi tuyết bay lất phất trong vườn. Không một tiếng động nào lọt ra ngoài ngôi nhà, nhưng bằng cách nào đó mà chính mình cũng không giải thích nổi, Ivanôpxki đoán chắc lúc này trong xóm nhỏ chỉ có bọn Đức thôi. Cảm thấy như có người đang phát hiện ra, anh thận trọng tiến đến ngôi nhà.

Đã đến gần kho chứa củi lắm rồi. Cạnh đấy là những chiếc xột xiêu vẹo. Hàng cọc rào đến đó cũng vừa hết. Gần cọc rào cuối cùng là một cây lê to tướng, xung quanh là những cây anh đào thanh mảnh. Từ đằng xa, Ivanôpxki đã nhìn thấy cây lê, anh nghĩ rằng đến đấy phải ngồi lại và chờ. Nhưng anh chưa mò đến được gốc cây lê thì đột nhiên, từ đâu chẳng biết, một bóng người mặc áo capốt xuất hiện. Anh giật mình và đoán ra ngay: bọn Đức! Vì bất ngờ, tên Đức nhìn anh chằm chằm, nhưng rõ ràng nó rất bình tĩnh và giọng nói lơ lớ:

- Hình như có một thằng Nga thì phải?

Ivanôpxki không hiểu tên Đức nói gì, anh thò tay vào ngực áo và nắm chắc khẩu súng ngắn. Khóa nòng kêu lách cách trong đêm im ắng. Tên Đức biết là mình sơ ý, nó sợ quá thét lên rồi nhào xuống tuyết, bò chéo qua vườn rau sang nhà khác.

[hoi_ls]

Súng nổ liên hồi. Ivanôpxki nằm xuống và ngay lúc ấy anh nghe thấy một phát súng từ phía ngôi nhà bắn ra. Viên đạn trúng cành cây phủ đầy tuyết lạnh cứng. Nhưng anh cũng đã kịp nổi súng vào phía bờ rào, rồi sau đó lại bắn xuống phía dưới - phía tên Đức đang bò, và hình như nó đã bò gần đến bóng đổ của ngôi nhà. Loạt đạn cuối cùng của anh có lẽ không cần thiết nữa. Tên Đức đã chúi đầu xuống tuyết, nó chết ngay tại đó. Ivanôpxki ném thanh trượt bên chân trái ở chỗ ngoặt rồi cầm lấy gậy chống. Trong lúc vội vàng, anh cong lưng trượt trên thanh còn lại. Từ bóng tối, lửa từ ngôi nhà lại phụt ra. Anh “ối” lên một tiếng, cái gì đó đập mạnh vào lưng anh. Ivanôpxki hiểu ngay là mình đã bị thương. Nhưng với sức mạnh kỳ lạ, anh vọt ngay ra khỏi khu vườn, tại đây Pivôvarốp đang sốt ruột chờ anh.

Rõ ràng bọn Đức đã không nhanh bằng anh, dù chỉ độ mấy chục giây thôi, nhưng chút thời gian ấy đối với anh quý giá biết chừng nào. Anh đã kịp băng qua được nửa mảnh vườn, còn bọn Đức thì mói bắt đầu chạy từ chỗ nào đó trong ngôi nhà ra vườn. Một tên bực tức thét lên như ra lệnh, rồi năm sáu đứa chạy ra theo nó. Ngoái cổ lại, anh thấy chúng rất rõ. Một giây chần chừ: có nên dùng tiểu liên diệt bọn chúng hoặc kệ chúng để nhanh chóng lẩn vào bóng đêm. Nhưng chưa kịp quyêt định thì Ivanôpxki đã thỉu đi vì đau, không điều khiển được thanh trượt nữa.

Phía sau, súng vẫn rộ lên từng hồi giống như những tràng súng máy, nhưng Ivanôpxki không còn lòng dạ nào chú ý đến nữa, lúc này anh ở vào tình thế hết sức khó xử. Một viên đạn chết tiệt nào đó đã trúng chân anh. Không quay đầu lại, anh thấp người xuống nữa, rồi bằng cả sức lực còn lại, anh cố gắng băng ra khỏi khu vườn. Nhưng lại một luồng đạn nào nữa rít trên đầu anh? Anh nắm lấy khẩu súng bắn trả để bắt nó câm họng. Vừa lúc đó, ở phía trước anh, loạt súng thứ hai lại dội lên. Anh sung sướng hiểu ra: đó là Pivôvarốp - Pivôvarốp biết chĩa luồng đạn của mình về phía nào. Trong đêm tối, dường như hết đợt này đến đợt khác, đường đạn bay ngược lại phía anh làm thành lưới lửa thứ ba dày đặc, đạn bay chiu chiu bên cạnh, nhưng anh hiểu rằng: đạn ấy không bắn vào anh.

- Nhanh lên, đồng chí trung úy!

Ivanôpxki ngã nhào, chỉ chút xíu nữa thì anh đã ra khỏi khu vườn. Anh cảm thấy ngực đau ghê gớm, cơn đau lan ra khắp nửa người bên phải, đau đến không thở được. Anh như người chết ngạt, nhưng anh hiểu rằng Pivôvarốp đã ở đâu đó, ngay bên cạnh anh và sẽ không bỏ anh.

Gạt tuyết bám đầy người, Ivanôpxki tìm cách đứng dậy, nhưng hai chân anh nặng như đeo cùm, khiến anh không thể nào điều khiển được đôi thanh trượt. Một thanh dường như tụt khỏi chân khi anh đi thanh khác vào, anh không kịp buộc chặt. Đằng sau anh vẫn còn những loạt súng, nhưng dường như những loạt súng ấy không đuổi theo anh nữa mà chĩa về phía Pivôvarốp - người đang chạy về phía anh trong đêm tối.

- Đồng chí trung úy!...

- Khẽ chứ! Đưa tay cho tôi.

- Tôi nằm ở đấy một mình! ngủ cho đến bây giờ...

Ivanôpxki muốn đứng dậy nhưng lại cảm thấy choáng váng, vai chúi xuống tuyết mềm lạnh. Có lẽ mãi đến lúc này Pivôvarốp mới biết thực trạng sức khoẻ của người chỉ huy. Anh tháo thanh trượt và lao đến giúp Ivanôpxki.

- Thế nào, đồng chí trung úy?

- Không sao, không sao. - Ivanôpxki gắng gượng nói.

Cần phải đi khỏi nơi này càng nhanh chàng tốt. Bọn Đức có thể đuổi kịp họ bất cứ lúc nào. Pivôvarốp im lặng luồn tay vào người Ivanôpxki, kéo anh lẩn vào bóng tối, xa dần xóm nhỏ, Ivanôpxki ngoan ngoãn theo Pivôvarốp lết trên tuyết, anh choáng váng, bắt đầu nôn oẹ. Đã hai lần anh nhổ ra trên mặt tuyết cái gì đó đen đen, nhưng anh chưa hiểu ra được ngay đó là máu. “Thế lại càng hay”… “Thế lại càng hay!...” - anh thầm nghĩ hầu như với một niềm vui ác độc.

Họ không ngoái đầu lại, nhưng cũng biết rõ đằng sau họ, nỗi kinh hoàng vẫn chưa bớt đi.

Những tiếng la thét vẫn còn vẳng đến! Đúng, không còn những loạt súng ngắn nữa, nhưng tất cả vẫn có thể mách bảo cho bọn Đức biết về họ. Chắc là bọn Đức đã đổ ra quanh xóm nhỏ ấy, cũng có thể chúng lần theo dấu vết của họ. Người Ivanôpxki đẫm mồ hôi và máu, bên hông anh, máu thấm qua áo capốt làm thành những vệt lớn, anh thở hắt ra, nặng nhọc và thỉnh thoảng lại nhổ ra tuyết những cục máu đã đông lại. Mấy lần cả hai người ngã lăn ra, nhưng Pivôvarốp sau khi nghỉ thở lấy sức, anh lại nhỏm dậy xốc nách trung úy và họ tiếp tục chệnh choạng bò lết đi trong bóng đêm tối mờ, lạnh buốt trên cánh đồng mùa đông gió lồng lộng.

Khi hai người đã hoàn toàn kiệt sức, Ivanôpxki lau vết máu, thều thào: “Dừng lại”, rồi ngã đập mông xuống tuyết. Bên cạnh, Pivôvarốp cũng ngã theo. Lúc này thậm chí những gì đã xảý ra ở cái xóm nhỏ ấy họ cũng không nhớ nữa. Họ có cảm giác là họ đã lết được đến nơi tận cùng trái đát, ở đó không có người đàng mình mà cũng chẳng có cả bọn Đức. Pivôvarốp thở dốc rồi anh gắng gượng ngồi dậy - tôi sẽ băng lại cho đồng chí - Pivôvarôp thều thào rồi bắt đầu lục trong cái túi tìm cuộn băng - Trung úy bị vào đâu?

- Vào ngực, phía dưới tay ấy...

- Không sao, không sao! Xong ngay bây giờ. Tôi sẽ băng lại. Vâng, nhanh thôi... chỗ khác à? Vâng, tôi sẽ làm cẩn thận. Vâng, tôi sẽ xé... cả áo nữa...

Ivanôpxki nằm ngửa, cởi bao da, cởi áo khoác. Pivôvarốp sờ, nắn khắp người anh, hai tay Pivôvarốp lạnh ngắt, run run. Máu ướt đẫm quần áo Ivanôpxki và đã bắt đầu đông cứng lại như băng. Thêm nữa khắp người, chỗ nào cũng đầy tuyết, Ivanôpxki run lên vì lạnh nhưng ngay sau đó anh kìm lại được và nằm im. Dùng hai ba cuộn băng, Pivôvarốp băng chặt vết thương ở ngực Ivanôpxki lại.

- Đau lắm à?

- Ừ. Đau lắm - Ivanôpxki gắng gượng trả lời.

- Xong rồi chứ, thắt bao da lại.

Pivôvarôp giúp người chỉ huy của mình mặc quần áo, thắt bao da... Dần dần người Ivanôpxki nóng lên, anh sốt, mặc dầu thân thể anh vẫn lạnh toát, anh bắt đầu thở khò khè.

- Không nên đến đấy mới phải. Vừa lau hai bàn tay bê bết máu và ống quần, Pivôvarốp vừa nói.

- Đúng thế! Sao cậu không nói trước?

- Lúc ấy tôi chưa biết. - Pivôvarốp nhún vai.

- Thế cậu tưởng mình biết à? - Trung úy bực tức trả lời. Anh biết rằng bực tức với Pivôvarốp lúc này là không phải, chính anh đã gây nên mọi sai trái, lỗi lầm. Nhưng chính ý thức về lỗi lầm của mình lại làm anh bực tức vối bản thân. Đúng, lúc này anh giống như người tự day dứt, giày vò và vì thế mà bực mình với cả người chiến sĩ, với nhiệm vụ đi tìm căn cứ và với cả những gì anh không làm được trong xóm nhỏ ấy. Nhưng làm cách khác, không đi tìm căn cứ, không mò vào cơ quan tham mưu của bọn Đức, không lẻn đến xóm nhỏ ấy... mà chỉ giữ mình, thì anh không thể. Trong cuộc chiến tranh này, hành động như thế là tự sỉ nhục, là có tội với Tổ quốc.

- Đưa hộp đạn cho tôi. Cả súng nữa. Tôi mang cho. - Pivôvarốp khẽ nói. Ivanôpxki im lặng gật đầu. Tất nhiên, lúc này, anh không thể mang nhiều thứ được. Dùng toàn bộ sức lực còn lại, anh gắng gượng ngồi dậy.

- Thế nào? Đi thôi chứ?

- Vâng, đi thôi - Pivôvarốp sôi nổi hẳn lên. Lạy Chúa, giá gần đây có một làng nào nhỉ.

- Làng à?

- Vâng. Một làng không có bọn Đức.

Có lẽ Pivôvarốp nói đúng. Ivanôpxki nghĩ. Lúc này, đối với họ thì ẩn nấp trong một làng nào đó chỉ có người đằng mình là tốt nhất. Anh không thể hiểu ngay được rằng, vì anh bị thương quá đột ngột nên toàn bộ kế hoạch phải thay đổi. Tất nhiên, lúc này điều duy nhất nên quan tâm là làm sao để khỏi rơi vào tay bọn Đức. Anh không thể tìm căn cứ bọn chúng được nữa...

[hoi_ls]

CHƯƠNG MƯỜI

Không còn sức để trượt, họ đành người nọ bám người kia lết đi trong tuyết. Có những lúc mệt quá, họ tưởng mình ngã gục, không sao đi được nữa. Tuy kiệt sức, nhưng Pivôvarốp không, rời Ivanôpxki, tay phải đỡ Ivanôpxki, tay trái kéo khẩu tiểu liên và khẩu súng trường, vai đeo balô. Ivanôpxki không đủ kiên nhẫn chịu đựng đau đớn, nhưng anh vẫn cắn răng lại, dựa vào Pivôvarốp lết đi... sao cho xa hơn nữa, xa hẳn cái xóm nhỏ đầy bất hạnh ấy.

Càng về đêm, tuyết rơi càng nhiều, xung quanh một màu trắng đục, những đám bông tuyết bay quẩn lên làm cho bầu trời và mặt đất mù mịt như liền lại với nhau. Không thể nào ngẩng mặt lên được. Nhưng gió đã yếu hơn lúc chiều và dường như cứ thốc vào lưng họ. Họ lết đi từng bước, thỉnh thoảng phải dừng lại để thở, vết thương vẫn không cầm máu, Ivanôpxki buồn rầu im lặng, sức anh cứ yếu dần, anh hy vọng sẽ tìm được nơi ẩn nấp nào đó và có chết thì chết tại đó chứ đừng chết giữa chốn đồng không mông quạnh này. Anh không muốn chết chút nào, còn sống anh sẵn sàng chiến đấu với cái chết trong đêm nay, trong cả ngày mai, và mãi mãi phải sống để trở về với đồng đội.

Chắc Pivôvarốp cũng nghĩ như thế, nhưng anh không nói gì với Ivanôpxki và vẫn rán sức - cái sức lực ít ỏi, kéo Ivanôpxki đi. Giá vào hoàn cảnh khác, chắc hẳn Ivanôpxki sẽ phải ngạc nhiên vì sao một chàng trai gầy gò, trong giá buốt mà vẫn làm được công việc nặng nhọc, nan giải như thế này. Nhưng giờ đây chính Ivanôpxki lại yếu hơn Pivôvarốp và hoàn toàn phụ thuộc, thậm chí phó thác cả cho Pivôvarốp. Ivanôpxki biết rằng nếu họ gục ngã và không sao đứng dậy được thì như thế sẽ chẳng còn gì nữa, con đường sống ở phía trước, ở phía sau cái chết đang chờ họ.

Đến một quãng mương đầy tuyết, họ ngập ngừng dừng lại, một lần rồi hai, ba lần… Ra hiệu cho Ivanôpxki nằm im, Pivôvarốp căng mắt nhìn vào một vật gì đó ở phía trước. Ivanôpxki cũng không nhận ngay ra đấy là vật gì. Sau đó, quan sát kỹ xung quanh và nhìn mãi trong đêm dày đặc, họ bắt đầu phân biệt được những vệt tối mờ và phạm vi kích thước của chúng, nhưng khoảng cách từ chỗ họ đến đấy thì không sao xác định được. Có thể là bụi cây và bên cạnh, ở đằng xa là một tòa nhà nào đó và cũng có thể là cây cao, một cây sam mộc chẳng hạn. Những vật ấy làm cả hai người phải chú ý. Sau một phút nghỉ ngơi, Pivôvarốp khẽ động vào sườn Ivanôpxki, nói nhỏ:

- Tôi bò lên quan sát xem sao...

Ivanôpxki không trả lời, lúc này đối với anh, nói cũng khó nhọc lắm rồi, anh thở khò khè, chốc chốc lại khạc, nhổ xuống tuyết rồi lấy tay áo lau miệng, một vệt máu đen bầm thấm vào áo ẩm đầy tuyết.

- Đấy, chắc là...

Nằm trên tuyết, Ivanôpxki buồn rầu nghĩ: nếu cứ ộc máu ra thế này thì chả mấy chốc mà chết. Đầu anh ngoẹo sang một bên, trước mắt anh những ánh lửa đang nhảy múa. Nhưng anh vẫn tỉnh táo. Cái tỉnh táo ấy buộc anh phải đấu tranh cho chính mình, cho người chiến sĩ kia - người đang cứu sống anh lúc này. Anh ta vất vả lắm mới đứng dậy được, nhưng anh không thể quở trách anh ta, bởi vì, tại xóm nhỏ nọ cũng như trên cánh đồng, anh ta là một tấm gương đáng kính phục. Giờ đây, trước người chỉ huy, anh ta hoạt bát, tự tin, nhanh nhẹn hẳn lên. Với niềm tin tưởng, Ivanôpxki nghĩ rằng mình đã chọn được đúng người cộng sự.

Ivanôpxki kiên nhẫn chờ đợi, một phút rồi mấy phút đã trôi qua Anh buồn bã lắng nghe cái tiếng rất lạ, rất đáng sợ trong bộ ngực bị đạn của mình.

Chiếc ba lô của Pivôvarốp để bên cạnh. Ivanôpxki nghĩ rằng phải mở ba lô ra, vứt bớt những thứ không cần thiết nữa. Lúc này những thứ cần thiết đối với họ là súng, đạn, lựu đạn. Chai cháy có lẽ cũng chẳng cần đến nữa. Nhưng anh yếu quá rồi, thậm chí không còn đủ sức cởi ba lô, anh mệt mỏi gục đầu xuống tuyết. Khi cái bóng trăng trắng của Pivôvarốp từ trong đêm lặng lẽ xuất hiện, và Pivôvarôp sung sướng nói với anh, anh cũng không nhận ra được ngay:

- Đồng chí trung úy, nhà, một ngôi nhà nhỏ, đồng chí hiểu chứ, không có người.

Một ngôi nhà nhỏ, tốt quá. Ivanôpxki nghĩ và im lặng. Anh lấy hết sức để đứng dậy. Khoác ba lô lên vai. Pivôvarốp đỡ Ivanôpxki đứng dậy và họ lại lê bước đi về phía ngôi nhà nhỏ mờ mờ gần đấy.

Đấy là ngôi nhà làm bằng gỗ vân sam đượm mùi khói. Pivôvarốp lấy chân đẩy cửa, cái cửa hẹp mở toang. Cúi đầu và lấy tay bám vào tường, Ivanôpxki mệt mỏi bước vào gian buồng tối tăm ám khói. Chẳng nhìn thấy gì, anh dùng tay sờ soạng khắp nơi: nền bếp lò nhẵn nhụi, chiếc chổi xể trên tường kêu loạt soạt. Pivôvarốp lại mở thêm một cửa nữa, trong buồng thay quần áo sặc mùi khói, mùi tro, mùi cành bạch dương cháy dở. Anh bước ra rồi lần mò trong bóng tối, khẽ gọi Ivanôpxki.

- Lại đây đồng chí trung úy. Đây có một chiếc ghế dài. Tôi sẽ sửa soạn ngay...

Ivanôpxki bám chặt lấy thành cửa, bước qua lần đến chiếc ghế. Anh thở nặng nhọc và nằm dài ra, hai chân đi ủng chạm vào tường.

- Khép cửa lại.

- Vâng, khép bây giờ. Ở đây có ít rơm. Để tôi lấy gối đầu cho anh...

Ivanôpxki im lặng nhỏm đầu lên để Pivôvarôp đặt mấy nắm rơm vào, rồi nhắm nghiền hai mắt lại. Sau mấy phút anh không biết là mình đã ngủ say hay ngất đi, chỉ thấy mắt cay sè, đầu óc quay cuồng. Anh định trở mình nằm nghiêng, nhưng không đủ sức lật tấm thân nặng nề, rồi quên đi, và anh có cảm giác thực sự là mình đã ngất.

Tỉnh lại hồi lâu, cảm thấy rất buồn bực và khát nước, nhưng anh không sao mở miệng ra được để đòi uống. Anh lấy hết sức mở mắt ra khi cảm thấy có tiếng động gì đó bên cạnh, bóng Pivôvarốp trăng trắng từ buồng tắm nhô ra, chiếc mũ trùm đầu trật ra sau gáy, tay cầm khẩu tiểu liên. Trong nhà tối mờ mờ, nhưng từ một cửa sổ nhỏ trên tường. ánh sáng của ngày đã chiếu vào, Ivanôpxki biết: trời sắp sáng. Nhưng có một cái gì đó đang thu hút Pivôvarốp. Khom lưng, Pivôvarốp khập khiễng đi đến bên cửa sổ rồi cẩn thận nhìn ra ngoài.

[hoi_ls]

Ivanôpxki toan trở mình nằm nghiêng, anh thở khò khè, thỉnh thoảng lại ho. Rời cửa sổ, Pivôvarôp quay về phía Ivanôpxki.

- Đồng chí thấy thế nào, đồng chí trung úy?...

- Không sao, không sao...

Ivanôpxki chờ Pivôvarốp hỏi thêm một điều gì đó. Nhưng Pivôvarốp không hỏi thêm và lại quay về phía cửa sổ, khom mình trên đó rồi thì thầm:

- Bọn Đức đang ở trong làng, phía đằng kia.

- Làng nào?

- Làng này. Ở ngôi nhà cuối cùng, đằng sau cây liễu. Bọn Đức đang kéo đi.

- Xa không?

- Khoảng chừng hai trăm bước.

Chà! Hai trăm bước. Thế thì bọn Đức không thấy họ. Như vậy là họ đã gặp may khi mò vào ngôi nhà nhỏ này..

Thực ra, lúc này hãy còn là đêm, nhưng ngày cũng đang bắt đầu rồi và ai có thể biết rằng họ sẽ ở đây được bao lâu.

- Không sao. Đừng thò đầu ra ngoài.

- Cửa tôi đã khép rồi - Tay chống xẻng, Pivôvarốp vừa nói, vừa hất đầu về phía cửa ra vào.

- Được. Hết nước rồi chứ?

- Còn - Pivôvarốp vui vẻ trả lời. - Nước ở trong vại. Tôi đã uống rồi. Chỉ tội lạnh như băng.

- Cho tôi uống với, nhanh lên.

Pivôvarốp vụng về cho Ivanôpxki uống bằng một hộp sắt tây, nước sóng ra ngoài, những chiếc lá bạch dương ướt sũng bám vào môi. Nước nặng mùi như nước vũng. Có lẽ, lúc uống, máu, dãi từ chỗ sưng tấy nào đó trong ngực Ivanôpxki theo đường mũi chảy vào hộp sắt.

Uống xong, Ivanôpxki như minh mẫn hẳn lên, anh quay đầu nhìn xung quanh. Ngôi nhà hẹp như một cái hũm, thấp lè tè, từ tường đến trần ám khói đen kịt. Trong góc, cạnh cửa ra vào, trên mặt bếp lò có mấy hòn đá đen thui lăn lóc. Gần bếp lò có một thùng gỗ đựng nước. Mấy miếng giẻ rách vắt trên chiếc sào bẩn cạnh đấy. Rõ ràng, bọn Đức có thể đến đây bất cứ lúc nào và chúng sẽ tóm được hai người. Tại sao trước đây anh lại không nghĩ rằng ngôi nhà này rất gần xóm nhỏ, và trong ấy có thể có bọn Đức?

- Cái gì ở đằng kia? - Ivanôpxki hỏi Pivôvarốp với giọng khàn khàn. Lúc này Pivôvarốp đứng ở chỗ thay quần áo gần kề cửa.

- Hai thằng ra cổng... Chúng hút thuốc. Ồ! Chúng lại đi đâu đấy?

- Bọn Đức?

- Vâng.

- Không sao. Hãy theo dõi xem chúng đi đâu. Chẳng dễ dàng gì mà bắt được ta.

Dĩ nhiên, Ivanôpxki hiểu rõ những lời an ủi vô căn cứ của mình, nhưng anh còn có thể làm gì hơn thế nữa? Anh biết, nếu bọn Đức phát hiện ra các anh thì các anh sẽ đánh trả quyết liệt cho đến lúc hết đạn mới thôi, còn sau đó... Nhưng có thể bọn chúng chưa phát hiện ra? Cũng có thể bọn chúng kéo nhau ra khỏi xóm rồi đi đâu đấy? Lạ thật, nhưng lúc này hình như có cái gì đó rất mới hiện lên trong cảm giác của anh, cái đó hầu như rất xa lạ với bản tính anh, cái đó cũng chẳng phải là sự bình tĩnh vốn có của anh khi gần bọn Đức... Hình như anh không còn vội vàng, hăm hở, sốt ruột trong ngày cuối cùng này nữa. Tất cả những cái đó đã biến đâu mất. Có lẽ chúng vơi dần với sức lực của anh! Giò đây, anh gắng suy nghĩ, cân nhắc cho thật chính xác để hành động đúng đắn. Vì rằng, trong những giò phút cuối cùng thường dễ mắc sai sót. Và điều đầu tiên anh hiểu rất rõ là: phải chờ đợi, kiên trì chờ đợi.

Giữa ban ngày, ban mặt trên cánh đồng mênh mông tuyết phủ, ở cuối xóm nhỏ này, không thể làm điều gì khác ngoài việc giữ gìn, hồi phục sức lực để khi màn đêm buông xuống sẽ tìm cách tự giải thoát. Nhưng chờ đợi cũng cần phải có sức lực, phải làm sao để tư tưởng không chao đảo và giữ vững được ý chí. Điều này chẳng dễ dàng gì, thậm chí cũng khó khăn với ngay cả Pivôvarôp. Trong cái “bẫy” của bọn Đức, thật khó mà giữ được bình tĩnh - Ivanôpxki vừa nghĩ, vừa theo dõi xem Pivôvarốp di động trong ngôi nhà chật hẹp này ra sao. Lúc thì Pivôvarốp đến bên cửa sổ nhìn ra ngoài, lúc lại vào phòng thay quần áo cạnh buồng tắm có nhiều kẽ hở để quan sát... Mỗi lần nhìn theo anh chiến sĩ - trông anh ta có vẻ sợ sệt, Ivanôpxki lại nghĩ: Chắc chúng đến! Nhưng có lẽ để người chỉ huy và cho cả mình yên tâm, chốc chốic Pivôvarốp lại lẩm bẩm:

- Có một người đi lại phía đường mòn... hình như đi ra giếng. Ờ, ờ. Đúng. Có lẽ là một phụ nữ, tay xách xô...

Một phút nữa trôi qua. Pivôvarốp lại thì thào:

- Ờ, ờ. Lại đi tiếp. Không. Đứng lại rồi! Ôi! Lại đi...

- Đi đâu?

- Quỉ mới biết được! Hình như chúng nấp sau nhà chứa củi.

- Không sao, đừng lo. Chúng không đi lại đây đâu.

[hoi_ls]

Ivanôpxki không bảo Pivôvarốp đưa tiểu liên cho mình, anh nghĩ: nếu bọn Đức đến thì Pivôvarốp sẽ sử dụng tốt hơn anh, còn anh thì đã có lựu đạn. Lúc này anh phải có lựu đạn. Anh tháo lựu đạn ở thắt lưng ra, để ở cạnh ghế đang nằm. Khẩu súng trương dựa vào tường ở phía đầu ghế. Đâu vào đấy thôi, anh nghĩ, phải kiên nhẫn chờ đợi.

- Vào rồi - Vừa rời khỏi cửa sổ, Pivôvarốp vừa nói. Đúng thế. Chúng ta....

Ivanôpxki biết là Pivôvarốp sẽ không nói hết câu nên anh hỏi ngay:

- Muốn sống chứ?

- Sống? - Pivôvarốp thở dài và ngạc nhiên hỏi lại. - Không đến nỗi tồi lắm. Nhưng...

Chính là ở chữ “NHƯNG”. Chữ “NHƯNG” đã ác độc chắn ngang cuộc đời tươi trẻ của họ, và không thể bỏ qua nó. Vào một buổi sáng chủ nhật đáng ghi nhớ, chữ “NHƯNG” ấy đã lạnh lùng chia thế giới ra làm hai. Ở một nửa này cuộc sống đơn giản, tầm thường nhưng lại sung sướng biết bao đối với con người. Còn ở nửa kia là cái chết khủng khiếp, non yểu hàng ngày. Với chữ “NHƯNG” ấy tất cả đã bắt đầu và sau đó thì không diễn ra nữa, nhưng trong những cảnh ngộ éo le tiếp theo thì tất cả lại gặp phải chữ “NHƯNG” bất hạnh và không thể nào thay đổi được này. Muốn tránh nó, muốn vượt qua đoạn “đường chết”, muốn sống tiếp... Dĩ nhiên, phải chiến thắng thì mới thoát chết, nhưng quý hồ phải sống thì mói có thể chiến đấu và chiến thắng được, cuộc chiến tranh xô đẩy con người vào vòng luẩn quẩn chém giết và không phải chỉ chém giết một ngươi mà nhiều người. Chém giết càng nhiều càng tốt. Điều đó trở thành lẽ sinh tồn của mọi người. Muốn sống phải tiêu diệt quân thù - rõ ràng trong chiến tranh không có con đường nào khác.

Còn nếu cũng như lúc này, anh không bị quân thù sát hại thì sẽ ra sao? Âu cũng là anh vừa mới giết mình, còn nếu là một chiến sĩ thì anh là chiến sĩ tồi. Mặc dầu anh vẫn cổ vũ anh, cổ vũ Pivôvarốp, vẫn cố gắng hết sức mình. Nhưng anh không thể nào không nhận thấy rằng: với một viên đạn trong ngực, anh không còn là một chiến binh nữa.

Không còn là một chiến binh nữa thì có nên lặng lẽ chết đi trong ngôi nhà này không?

Không! Không thể được! Còn sống giây phút nào, anh không cho phép mình hành động như thế.

Anh sợ cả ý nghĩ vừa rồi của mình và bừng tỉnh sau môt phút hoang mang. Phải có một quyết định gì đó và nên quyết định ngay không được chậm trễ, nếu không sẽ chẳng còn kịp nữa.

Chìm đắm trong những ý nghĩ nóng bỏng ấy, anh dằn vặt, lựa chọn hồi lâu mọi khả năng tự cứu mình, nhưng không sao lựa chọn được. Thế là sự hững hờ, lạnh nhạt ập đến, trí lực giãn ra, anh đành cam chịu, sẵn sàng chờ đợi đêm về.

Cái xóm nhỏ đáng nguyền rủa kia - anh cay đắng, bực dọc nhắc đi, nhắc lại - chính nó đã làm anh khốn khổ. Lẽ ra không nên có cuộc chạm trán không cân sức với vị trí bí hiểm ấy, nơi đã bật ra tiếng thét của tên lính Đức, rồi xảy ra bắn nhau và anh bị một viên đạn vào ngực...
Nhưng dù sao cũng có một cái gì ở đó. Rõ ràng sự im ắng và vẻ bí mật ấy có được và lại được canh phòng nghiêm ngặt, chính là do một bộ chỉ huy quyền lực cấp cao nào ở đây. Lại có cả ăng ten nữa... Có lẽ đấy là một cơ quan lớn,cũng có thể, thậm chí là bộ chỉ huy quân đoàn, trong hậu phương xa xôi thê này thì không thể có ban chỉ huy một đơn vị nhỏ được. Cho chúng một vố có lẽ đúng lúc quá. Nhưng làm thế nào để cho chúng một vố!? Lúc này máy bay không bay được, khi nào thời tiết tốt thì máy bay sẽ tìm thấy và chắc sẽ triệt phá.

Như vậy, lúc đầu anh không gặp may, nhưng cuối cùng lại gặp may. Nếu không bị thương thì chắc chắn anh đã cho chúng một vố rồi - anh nghĩ. Có thể anh tổ chức phục kích bắt một cái “lưỡi”. Nhưng lúc này thì làm sao mà bắt được? Có thể chính anh lại bị chúng bắt và anh lại làm “lưỡi” cho chúng. Tuy thế, anh vẫn sống, còn có lựu đạn đủ cho cả hai người, cho cả ngôi nhà này và không để cho chúng bắt. Rõ ràng lúc này lựu đạn là niềm hy vọng của anh.

Nhưng thời gian vẫn cứ trôi, cũng chẳng ai làm cho họ phải lo sợ trong ngôi nhà trú ẩn chật hẹp, tối tăm ám khói và ở tận cuối làng này. Pivôvarốp đứng yên ở khoảng giữa hai bức tường, thỉnh thoảng lại nói cho Ivanôpxki biết những gì đã xảy ra ở bên ngoài mà anh quan sát được qua kẽ cửa. Thê rồi bỗng dưng anh im lặng, dường như không có gì đặc biệt xảy ra. Thấy thế, Ivanôpxki khẽ hỏi:

- Cậu còn mẹ chứ?

Có lẽ đối với họ lúc này đấy là một câu hỏi lạ lùng, nên Pivôvarốp không hiểu được.

- Anh hỏi gì kia?

- Còn mẹ chứ?

- Còn, tất nhiên là còn.

- Thế bố?

- Không còn.

- Chết rồi à?

- Vâng. - Pivôvarốp ấp úng trả lời. - Tôi sông với mẹ. Nếu bà biết được chúng mình sống ở đây như thế này chắc bà kinh khủng lắm!

- Mẹ tốt chứ?

- Vâng. - Anh chiến sĩ trả lời nhát gừng. - Mẹ tôi chỉ có mình tôi. Bà dành cho tôi tất cả!

- Thế quê cậu ở đâu?

- Quê tôi ấy à? Ở ngoại ô Pơxcôp, thị trấn Pakhốp. Anh đã nghe thấy tên thị trấn ấy bao giờ chưa? Hai mẹ con tôi ở đấy. Mẹ tôi là giáo viên.

- Chắc mẹ cậu yêu cậu lắm nhỉ?

- Vâng. Còn hơn thế nữa! Lúc nào bà cũng tất tả, cũng lo lắng. Thấy tôi đùa nghịch với lũ trẻ, bà không yên tâm; không ăn sáng: bà khổ sở, còn nếu tôi ốm thì ôi thôi, khỏi phải nói nữa, bác sĩ nào cũng bị gõ cửa, sau đó thì uống thuốc hàng tuần. Lúc bấy giờ thì nực cười thật đấy..., còn bây giờ thì...

- Bây giờ thì không có gì gọi là nực cười, Trung úy thở dài.

- Mẹ còn quý hơn vàng. Mẹ tôi chỉ có mình tôi và tôi cũng chỉ có mình mẹ tôi thôi. Ở đấy, hai mẹ con tôi không còn ai thân thuộc nữa. Mẹ tôi từ Lêningrat tới. Trước cách mạng bà sống ở Pêtécbua. Bà kể cho tôi nghe bao nhiêu là chuyện về thành phố kỳ diệu ấy!... Còn tôi thì chưa đến đấy lần nào. Mấy lần đã chuẩn bị xong xuôi để đi nhưng rồi lại thôi. Bây giờ thì đành phải chờ sau chiến tranh vậy thôi.

- Sau chiến tranh, tất nhiên rồi.

- Tôi ấy à? Anh biết đấy, chắc không bao giờ. Tôi cũng chẳng mong nữa, vì chắc gì đã sống, nhưng biết làm sao! Chỉ thương cho mẹ!

[hoi_ls]

Thương cho mẹ! Ivanôpxki im lặng đồng ý, nhưng có lẽ cũng phải thương cho bố nữa chứ. Thậm chí, ông bố ấy có đến nỗi như bố anh - người cựu chiến binh Ivanôpxki - thì cũng cứ phải thương. Bố anh - một người không lấy gì làm hiền lành và thông minh cho lắm, một người thích bắt chuyện với những người nông dân khi chè chén trong ngày lễ, đôi khi cũng cảm thấy bất hạnh không thành đạt trong cuộc đời. Quả thật, mọi người đều có vợ, những người vợ lo liệu việc ăn uống, cuộc sống hàng ngày trong gia đình. Việc lo liệu có thể ở mức độ khác nhau, nhưng rất thủy chung với chồng mình. Còn bố con anh - nhiều lần Ivanôpxki nhớ lại - bao giờ cũng sống trong gian buồng nhỏ ở góc khu nhà riêng, bữa ăn thường chỉ có một miếng mỡ lợn, một bát canh bắp cải, hai bố con hai chiếc thìa nhôm. Ivanôpxki ít khi nhố đến mẹ mình và hầu như chưa khi nào hỏi bố về mẹ. Cậu bé biết: hễ nói chuyện về mẹ thì bao giờ bố cậu cũng không cầm được nước mắt. Hình ảnh của mẹ gắn liền với bi kịch gia đình. Bố và cậu cũng không sao biết được mẹ cậu vẫn còn sống hay là đã chết. Vả lại, sau đó, cậu được nhiều người cho biết: chính bố cậu cũng không biết gì hơn cậu về mẹ cậu.

Về bố cậu, những người thân của cậu cũng tùy thuộc vào mối quan hệ với cậu mà có cách nói khác nhau, nhưng tất cả đều tỏ ý với cậu rằng: cậu có người bố yêu con hết mực và lúc nào cũng mong muốn con mình là người tốt, sung sướng về tương lai binh nghiệp của con mình. Và ông đã sống rất yên tâm. Ivanôpxki nhận được bức thư cuối cùng của bố ở trường trung học trước khi nghỉ hè vào đầu tháng sáu. Lúc ấy bố cậu đang ở Bêlôxtốc, phục vụ tại một đồn biên phòng, còn Ivanôpxki thì nhận được giấy gọi về trường quân sự Grôtnơ và được nhận vào học ở khoa chỉ huy. Cả hai bố con đều nghĩ: chẳng bao lâu nữa bố con sẽ gặp nhau. Thậm chí Ivanôpxki cũng không viết thư trả lời bố, rồi sau đó anh chẳng còn biết bố ở đâu nữa. Ông còn hay đã mất, không một ai có thể nói cho anh biết và cũng chẳng biết hỏi ai bây giò. Rõ ràng hy vọng được sống với bố đã vĩnh viễn kết thúc, và ngay cái hy vọng được gặp bố cũng là điều hết sức mỏng manh.

Với Ianinca cũng tương tự như thế! Nhưng cuộc chia tay đau lòng với người con gái ấy còn khó khăn hơn nhiều. Đúng là sau đó, trong chiến đấu, trong cảnh rút lui hỗn loạn, đẫm máu ở mặt trận, anh muốn quên Ianinca đi để rồi bỗng dưng khi dừng lại ngủ đêm ở đâu đó và trong phút im lặng trước trận đánh, anh lại nhớ đến cô với nỗi nhớ đau đáu trong tim. Anh không hề hé răng với ai về mối tình đầu, và có lẽ cũng là mối tình duy nhất ngắn ngủi này. Vì anh cảm thấy nói với người khác chuyện ấy thật là khó. Thử hỏi trong chiến tranh, đã có ai chưa từng sống, chưa từng buồn đau trước những cuộc chia tay với người yêu, với mẹ, với vợ, hoặc con cái mình... Những cuộc chia ly day dứt, làm nhức nhối con tim mà không một ai có thể làm gì để giảm bớt nỗi đau ấy.

Hình như anh lại thiếp đi, khi tỉnh dậy thì ngôi nhà đã chìm trong bóng hoàng hôn. Anh chẳng buồn xem đồng hồ nữa. Lúc này thời gian đối với anh đã mất ý nghĩa ban đầu của nó, thể trạng anh hình như mỗi lúc càng xấu đi. Anh thở yếu ớt. Cái lạnh ban sáng bây giờ thay bằng cái nóng hâm hấp. Tỉnh dậy anh đưa mắt dò xét khắp ngôi nhà và thấy Pivôvarốp đưa mắt dò xét khắp ngôi nhà và thấy Pivôvarổp ngồi trên chiếc thùng gỗ úp sấp bên cạnh cửa sổ, đang nhấm nháp miếng bít cốt. Kính cửa sổ mò đi vì hơi thở. Pivôvarốp lấy tay áo lau lau rồi lại nhìn ra ngoài.

- Cái gì ở ngoài ấy? - Chớp chớp mắt, Ivanôpxki hỏi.

- Vẫn thế. Chúng chưa rút hết. Quân súc sinh.

Chưa rút hết, có nghĩa là họ không thể vào làng được. Nhưng đi đâu bây giờ, ngoài làng ra họ còn có thể đi đâu được nữa? Ở ngoài đồng còn tồi tệ hơn trong ngôi nhà này, giá lạnh sẽ làm họ chết cóng mất. Ở đây vị tất đã tốt hơn.

Khỉ thật, phải cần đến bộ trượt tuyết, thế mà họ đã vứt chúng đi trong xóm nhỏ ấy lúc gần sáng. Mặc dầu dưới luồng đạn, bộ trượt tuyết là không lợi cho họ, nhưng lúc này không có chúng thì họ không thể đi đâu khỏi ngôi nhà này được.

Tất nhiên, đối với anh thì thế nào cũng được, riêng anh, có chúng lúc này cũng chẳng thuận lợi hơn chút nào. Nhưng Pivôvarốp thì khác, chúng rất cần cho anh ta. Không có chúng, Pivôvarốp không trở về căn cứ được, bọn Đức sẽ tóm được anh ta ngay ở kilômét đầu tiên trên đường về.

- Pivôvarốp! Theo cậu, từ đây đến xóm độ bao xa?

- Xóm nào?

- Xóm nhỏ đêm qua ấy.

- Có lẽ chừng hai kilômét.

Sao cậu ta thấy gần thế nhỉ? - anh nghĩ. Còn anh, anh có cảm giác là đã đi khỏi xóm nhỏ ấy đến năm kilômét chứ không thể ít hơn. Vả lại, đối với anh, đơn vị đo khoảng cách và thời gian lúc này đã mất hết ý nghĩa và độ chính xác của chúng rồi. Mỗi mét của chặng đường, mỗi phút của cuộc sống đã bị nỗi giày vò dằn vặt và đau đớn của anh làm cho sai lệch đi. Có lẽ Pivôvarôp đoán được ý nghĩ của anh.
- Nên thế nào đồng chí trung úy? - Pivôvarốp hỏi.

- Phải đi tìm thanh trượt, khi nào đêm xuống. Có thể bọn Đức không tóm được đâu.

Pivôvarốp im lặng một phút, anh nhẩm tính điều gì đó, sau đấy anh trả lời trong hơi thở dài:

- Khi trời tối tôi sẽ đi.

- Đúng. Nên thế. Cậu có biết…

- Nhưng. Chỉ có điều... Anh ở đây ra sao...

- Đành vậy. Tôi sẽ chờ.

Trời còn chưa tổỉ hẳn nhưng Pivôvarốp đã đứng dậy và vội vã chuẩn bị lên đường. Trước hết, anh tháo ủng ra và quấn lại xà cạp; sau đó lấy hai miếng bít cốt trong ba lô đút vào túi áo; xong xuôi, anh đặt ba lô bên cạnh Ivanôpxki.

- Còn cái này... Mang theo tiểu liên chứ, được không? - Ivanôpxki nói.

- Vâng, tôi sẽ mang.

- Có tiểu liên, cậu biết đấy... Tin tưởng hơn chứ! - Ivanôpxki nhìn Pivôvarốp từ đầu đến chân. Còn Pivôvarốp thì phấn khởi ra mặt. Ở mặt trận, có người chiến sĩ nào không ao ước có được một khẩu tiểu liên. Loại tiểu liên này mới xuất hiện, bộ binh hầu như chỉ được trang bị súng trường.

Ivanôpxki cũng mói nhận khẩu tiểu liên ấy trước khi lên đường, đồng chí thiếu tướng đẫy đà đã ra lệnh cho sĩ quan tùy tùng của mình trao cho anh. Tất nhiên, lúc này, trong hoàn cảnh của anh, nếu vũ khí không phải là quyết định hết thẩy thì cũng quyết định rất nhiều.

- Còn khẩu súng trường tôi sẽ để lại đây cho anh. Anh sẽ dùng nó trong trường hợp cần thiết.

Ivanôpxki không nói gì, Pivôvarôp tháo hai bao đạn ở thắt lưng mình ra rồi đặt xuống nền nhà, bên cạnh ghế.

- Súng rất tốt, bắn chính xác lắm. Chuẩn úy đã chỉnh lại rồi.

Ivanôpxki lơ đễnh nghe Pivôvarốp nói. Anh nghĩ rằng khẩu súng trường, mấy băng đạn, quả lựu đạn chống tăng và hai chai cháy có thể thế là đủ rồi. May ra, Pivôvarốp sẽ tìm thấy thanh trượt mang về, rồi cả hai sẽ tìm cách giải quyết. Còn nếu không, anh cũng sẽ trụ lại đến cùng.
Pivôvarốp quấn lại chiếc xà cạp khác, thít chặt bao da và phấn khởi khoác khẩu tiểu liên lên vai. Anh như người sẵn sàng đi làm nhiệm vụ ở ngay đâu đây, nhưng ai biết được, chắc gì con đường ấy đã không nguy hiểm.

- Ở đằng ấy có mấy thứ? Năm à? Độ một giờ sau là tôi về thôi, cũng chẳng xa lắm...

Pivôvarôp trở về đúng hẹn và họ lại cùng nhau sống với những giờ phút căng thẳng. Lần chia tay thứ hai này, Ivanôpxki cảm thấy không nặng nề bằng lần trước mặc dù giờ đây anh phải ở lại một mình và cũng không dễ dàng quen với hoàn cảnh ấy. Nỗi đơn độc sẽ làm anh mau chóng kiệt sức. Cái lôgích kỳ lạ thực sự đã đến với anh: khi bị chia làm hai thì mỗi nửa riêng rẽ ấy sẽ không mạnh bằng khi còn là một; cũng vậy trong những trường hợp khác, khi hai được tập hợp thành một thì sức mạnh tăng lên không phải gấp đôi mà còn hơn thế nữa. Có lẽ, chỉ trong chiến tranh, lôgích ấy mới dễ được chấp nhận. Theo kinh nghiệm bản thân, Ivanôpxki thấy rõ điều ấy.

Pivôvarôp đã chuẩn bị xong, nhưng không rõ sao còn dùng dằng, không dứt ngay đi được. Chắc hẳn còn điều gì phân vân trong lần chia tay này. Ivanôpxki đã đoán ra. Pivôvarôp vẫn có thể trở lại trinh sát xóm nhỏ bí ẩn kia, cố tìm hiểu xem có những gì trong cái cơ quan tham mưu ấy có thể thay cho căn cứ đáng tiếc bỗng dưng biến mất kia. Và như vậy, anh mới khỏi tay không trở về báo cáo với đồng chí chỉ huy đã giao nhiệm vụ cho mình. Nhưng anh biết trước rằng chỉ một sơ suất nhỏ của Pivôvarốp cũng có thể dẫn đến thảm hại và không bao giờ còn có khả năng thực hiện nhiệm vụ được giao để trở về với đồng đội nữa.

- Tôi đi nhé, đồng chí trung úy - quay ra cửa, Pivôvarốp nói với vẻ dứt khoát, Ivanôpxki bình thản đáp lại:

- Ừ, đi thôi. Cậu biết đấy... Mình chưa kịp... Cậu hãy quan sát kỹ. Nhưng, như cậu cũng thấy đấy..., cái gì trong xóm nhỏ ấy? Hình như là một cơ quan tham mưu thì phải...

Ivanôpxki ngừng lại rồi im bặt. Pivôvarốp hồi hộp chờ đợi, nhưng không thấy Ivanôpxki nói gì thêm, anh bình thản trả lời:

- Vâng. Tôi sẽ cố thử xem.

Một cái gì đó bỗng dưng dâng lên trong ngực Ivanôpxki. “Tôi sẽ cố thử xem” - thế là thế nào. Ở đấy cần phải hết sức khôn khéo, bình tĩnh, ngoan cường, nhưng cái đó vượt ra ngoài sự mạo hiểm. Nhưng anh không thể giải thích cho Pivôvarôp hiểu cái gì đã ngăn anh lại không cho anh nói đến điều khủng khiếp, mặc dù trong chiến tranh đó là chuyện bình thường, và chính nó cũng giúp anh kìm được nỗi đau đớn của mình. Anh thở dài:

- Phải hết sức thận trọng!...

- Vâng. Anh đừng lo. Tôi sẽ hết sức bí mật.

- Ừ. Và phải nhanh chóng...

- Vâng. Đây là nước uống dành cho anh, - Pivôvarôp vục hộp sắt tây vào thùng gỗ đựng nước rồi đặt cạnh đầu giường. - Để khi nào anh muốn uống.

Mệt mỏi vì câu chuyện khó nói, Ivanôpxki nhắm mắt lại lắng nghe tiếng chân của Pivôvarôp bước vào phòng thay quần áo bên cạnh nhà tắm, một lát sau anh chiến sĩ thận trọng mở rộng cánh cửa bước ra ngoài rồi sập khít cửa lại, Ivanôpxki còn nghe rõ tiếng bước chân của Pivôvarốp xa dần sau nhà tắm rồi tắt hẳn, và dường như một niềm hy vọng nào đó cũng đã ròi bỏ anh, đối với anh niềm hy vọng đó vĩnh viễn không bao giờ trở lại trong khi cái mới chưa bắt đầu. Anh kiên nhẫn chờ đợi, sự chờ đợi nặng nề, anh nghe ngóng từng tiếng gió xào xạc trên mái nhà, và mỗi một tiếng động xa tít tận trong làng vọng tới. Anh sống trong tâm trạng dè dặt, lo âu của những thanh âm mà đôi khi chúng át đi cơn ho của anh và cả tiếng thở khò khè trầm đục trong ngực.

Nhưng do quá mệt nhọc, dần dần tai anh bắt đầu nghe không rõ nữa, xung quanh đều yên tĩnh, và những ý nghĩ kỳ quặc lan man không theo trình tự gì tràn ngập trong tâm trí anh. Hình như anh đã thiu thiu ngủ, và giữa những ảo ảnh chập chờn nửa mê, nửa tỉnh, một cái gì đó bập bềnh tựa như có thật cứ xen lẫn nhau: thời xa xưa của anh, nỗi lo lắng và cả sự giày vò êm dịu của anh đang cùng lúc hiện về.

[hoi_ls]

CHƯƠNG MƯỜI MỘT

Chỉ còn dăm phút nữa tàu chuyển bánh, cô gái vẫn đứng dưới sân ga khóc. Không thấy một ai tới tiễn cô và cũng chẳng có một người nào gặp gỡ cô. Nói chung, giờ này buổi sáng sân ga còn ít người. Ivanôpxki bước xuống bậc dưới và bông đùa ngay với cô gái:

- Này, người đẹp ơi, khóc làm gì nhỉ? Kiếm một đám khác thôi.

Câu bông đùa thốt ra từ sự tinh nghịch trẻ trung, không vì thế mà làm mất đi cái hồn nhiên, thoải mái giữa những bạn đồng hành xa lạ, ngẫu nhiên gặp nhau, và thoắt lại xa nhau để rồi chẳng bao giò gặp nhau nữa. Cô gái quàng chiếc khăn màu sặc sỡ, quệt vội nước mắt và liếc nhìn anh vẻ dò xét. Đứng chếch sau Ivanôpxki là Côlia Gômôncô đang nắm tay vịn bậc lên xuống toa tầu. Cả hai đều tươi vui lòng đầy phấn chấn, dường như mọi đau khổ trên thế gian này họ đều có thể bông đùa được cả.

- Cô bạn ơi, xin mời cùng đi với chúng tôi! Đến Bêlôxtốc!

Cô gái bất giác vân vê sửa lại khăn quàng trên cổ rồi lại đưa mắt nhìn hai chàng trai mặc bộ đồ lính mới tinh, môi cô tự nhiên nở nụ cười tươi tắn:

- Còn tôi lại đi Grốtnơ cơ anh ạ!

- Thật là một sự trùng hợp tuyệt diệu! Chúng tôi cũng đến Grốtnơ. Chưa biết có là đồng hương hay không nhưng đã đồng hương rồi. - Ivanôpxki ngạc nhiên kêu lên, giọng thật nhộn.

Như đã chuẩn bị sẵn, cô nhấc chiếc vali nhỏ đặt cạnh chân và khéo léo nắm lấy tay vịn ở bậc lên xuống toa của con tàu đang từ từ chuyển bánh. Ivanôpxki giúp cô gái, cô hành khách mới đã kịp đu người lên bậc toa sau phút ngỡ ngàng và vui sướng trước điều chuyển đổi không ngờ này.

- Vé đâu, đã có vé chưa, chị ơi! - Người phụ trách toa tay cầm lá cờ nhỏ, vội vã chạy tới bậc lên xuống toa xe, hối hả yêu cầu cho xem vé.

- Có vé rồi! Đâu vào đấy cả rồi! - Ivanôpxki vừa lách vào toa vừa nói bằng giọng chắc như đinh đóng cột.

Anh dẫn cô vào giữa ngăn số 3 và số 4 cùng chỗ với anh và Gômôncô tay vẫn xách chiếc vali của cô và anh có cảm giác sao nó nhẹ đến kỳ lạ, hình như vali chẳng chứa một thứ gì.

- Nào, xin mời. Chị có thể ở ngăn dưới của tôi, còn tôi sẽ lên trên. - Ivanôpxki niềm nở và nhẹ nhàng đặt chiếc vali nhỏ lên cái giá ở dưới. Cô ngoan ngoãn ngồi xuống cạnh cửa sổ và cố trấn tĩnh để nén bớt sự luống cuống đang lộ ra.

- Tôi không có vé đâu.

- Thế nào? Chật lắm à?

- Chúng nó đã lấy cắp của tôi rồi.

- Sao?

- Vào hồi đêm. Trong chuyến tàu khởi hành từ Minxcơ.

Điều này mói thật là rủi ro. Có lẽ họ đã nhận về mình một trách nhiệm không đúng lý, như thế họ sẽ vi phạm vào quy chế nghiêm ngặt của ngành đường sắt, nhưng nếu ngãng ra bây giờ thì chẳng ra làm sao cả. Thoáng nhìn vẻ mặt Nicôlai Gômôncô, Ivanôpxki đã đọc thấy trên nét mặt nghiêm nghị và luôn có vẻ cau có đó cái ý nghĩ cương quyết làm theo ý mình của bạn, và anh tự quyết định:

- Không sao cả! Rồi chúng ta sẽ giải quyết ổn thỏa với người phụ trách toa.

Nhưng đâu phải chỉ có thỏa thuận với người phụ trách toa, còn với người kiểm soát, và cả với trưởng tàu nữa chứ. Song rất may, câu chuyện đáng ngại đó đã kết thúc khi đoàn tàu tới một ga lớn ngay sau ga nó vừa khởi hành. Ivanôpxki chạy vội vào cửa bán vé của nhà ga và anh kịp lấy được chiếc vé cuối cùng cho đủ vào cái chỗ cô gái đang ngồi. Vé đi Grốtnơ đã có trong tay, cô gái lúc này mới thật yên tâm, và đã có thể vui cười với những rủi ro trước đó. Cô có vẻ cởi mở, và nhìn chung tỏ ra là một cô gái dễ thương, không kém cỏi trong đùa vui, những cái đó như báo trước cho họ rồi còn khối chuyện lạ trên đoạn đường hành trình này. Cô sống ở Grốtnơ, cô đến Minxcơ để thăm người bà con mà cô chưa hề gặp mặt, và thế là cô đã gặp một sự chẳng lành trên tàu. Kẻ cắp đã lấy tất tất cả các thứ có trong vali, ngoài ra còn áo khoác, áo vét và dĩ nhiên cả tiền nữa. Giờ đây cô phải nhờ cậy và chịu ơn cả hai anh vì sự giúp đỡ và lòng độ lượng.

- Ô, ơn huệ gì! - Ivanôpxki gạt đi và chuyển sang nói chuyện khác - Chị ở Grốtnơ lâu rồi à?

- Tôi sinh ra ở đó!

- À, thế có nghĩa chị là người Grốtnơ rồi!

- Có lẽ vậy.

- Chắc chị nói tiếng Nga thạo lắm nhỉ?

- Ở nhà tôi mọi người đều nói bằng tiếng Nga. Bố tôi là người Nga mà, bác tôi, cô tôi cũng đều là người Nga, chỉ có mẹ tôi là người Ba Lan.

- Chị học ở đâu?

- Tôi học ở trường trung học Ba Lan. Ở đó không có một người Nga nào.

- À, chị tên là gì nhỉ? - Ivanôpxki tỏ ra tò mò hơn.

- Ianinca. Còn các anh, nếu không phải là bí mật quân sự? - Đôi mắt cô long lanh nhìn sang phía Ivanôpxki cười tinh nghịch.

- Tôi là Igo, còn kia là Nicôlai.

- Tôi có một ông chú ở Minxcơ cũng tên là Igo - Igo Pêtrôvic. Các anh đến vùng chúng tôi công tác à?

Hai chàng trai trẻ đưa mắt nhìn nhau, dẫu sao điều này cũng dính dáng tới bí mật quân sự, và cô bạn đồng hành của họ đủ tinh nhạy để đoán ra được ngay. Quả thật họ vừa tốt nghiệp trường trung cấp quân sự được một tuần và được điều về một tập đoàn quân. Bộ tham mưu tập đoàn quân này đặt trong thành phố Grốtnơ, quê hương cô.

- Đại khái như vậy. - Ivanôpxki trả lời một cách không rõ ràng.

- Grốtnơ như thế nào nhỉ, không phải là thị trấn chứ?

- Một thành phố rất tốt. Các anh chắc không ân hận đâu.

- Chị nghĩ rằng người ta sẽ cho chúng tôi ở lại Grốtnơ à? - Gômôncô trả lời với vẻ ngờ vực phù hợp với cái tính đa nghi vốn có của anh ta. Có thể người ta sẽ điều tới một nơi nào đó, ở một đơn vị đồn trú miền rừng chẳng hạn.

- Ôi, rừng thì thật thích! Nơi chúng tôi cũng có rừng tuyệt lắm!...

[hoi_ls]

Ivanôpxki vẫn im lặng. Tình cảm của anh với rừng, ngay cả đối với những khu rừng nổi tiếng nhất cũng ít giống với sự thích thú của Ianinca. Hồi còn ở trường trung học anh đã từng ở các trại hè nhiều tháng, rừng và cánh đồng, tất cả những cái đó cũng chẳng lấy gì thích thú lắm, vì họ phải xa nơi họ đang ở. Song dù sao ổn định được sinh hoạt lớp, trại viên cũng ở đến tận mùa thu, và lúc đó dù thiên nhiên trở nên đẹp lộng lẫy đi chăng nữa họ cũng cảm thấy không chịu đựng nổi, họ muốn trở về thành phố. Có người nào đó đã nói rất đúng rằng, những người lính chiến không để ý đến thiên nhiên đối với họ thời tiết quan trọng hơn.

Tuy thế, trong sự yêu thích và thán phục rất ngây thơ của Iaminca lộ rõ một ý nghĩ chân thành, khiến Ivanôpxki phải mỉm cười và sẵn sàng tỏ ý thích thú với bất kỳ một cánh rừng nào ở Grốtnơ. Và nói chung mỗi lúc anh càng ưa thích cái gì đó ở trong cô, ở người con gái có mớ tóc màu sáng lòa xòa một cách duyên dáng trước trán, một dáng vẻ đáng yêu trong bộ đồ hoa màu rực rỡ. Ivanôpxki cảm thấy ngượng ngùng trước những lời bông đùa thiếu tế nhị trên sân ga Baranôvic, và cả thái độ quấy quá của hai người vừa rồi. Và phải chăng, sự giúp đỡ cuối cùng của họ có thể chuộc lại những cái đó.

Ở các ga xép tàu thường dừng ít phút rồi lại đi tiếp về hướng tây. Thoáng qua cửa sổ những cánh đồng tháng Bảy xanh mơn mởn, những khu rừng nhỏ và những rừng thông hùng vĩ. Rồi những làng xóm, thôn trang tiếp nối lao vùn vụt lại phía sau. Ivanôpxki chưa hề đặt chân tới miền đất này của Biêlôrutxia, giò đây, anh thật sự chú ý tới hết thảy những gì có liên quan tới cuộc sống này - cuộc sống mà trước đấy anh chưa thấy.

Tàu dừng lại ở một ga nhỏ, cửa sổ toa tàu nhìn sang một cái chợ bé xíu cạnh ga. Ivanôpxki nhảy xuống mua ít món ăn thông thường: dưa chuột, củ cải, xúc xích. Anh mua cả một đĩa khoai tây bở tơi còn nóng hổi, mùi thơm ngào ngạt. Họ cùng ăn, vồn vã mời Iaminca, cô gái đã chiếm được hoàn toàn tình cảm của họ. Cô vừa cười đùa tự nhiên vừa nhai dưa chuột và khoai tây một cách ngon lành. Sau bữa ăn, Gômôncô nhận thấy một điều gì đó lộ ra trong cử chỉ Ivanôpxki, anh khéo léo thoái thác và trèo lên giá trên nằm nghỉ.

Cô gái và chàng trai còn lại ngồi đối diện nhau sau cái bàn nhỏ toa xe.

Ivanôpxki tiếp chuyện Iaminca cởi mở, mặc dù anh vẫn không sao khắc phục được sự vụng về bởi những dụng ý của mình, mà những điều này, ngay từ đầu anh không hề có. Còn Iaminca cảm thấy hoàn toàn thoải mái tự nhiên. Cô cũng không thấy phải giữ ý tứ, ngượng ngùng gì cả, Iaminca cởi đôi dép nhỏ màu trắng, buộc chiếc khăn ngắn trên đầu gối, rồi thu xếp quanh chỗ ngồi trên ghế cứng, đôi lúc cô nhìn anh với một vẻ tinh nghịch đáng yêu.

- À, anh biết không, thành phố tôi ở có con sông Niôman. - Từ “Niôman” cô phát âm đặc giọng nói của người Bạch Nga, làm Ivanôpxki vừa thầm buồn cười vừa nhớ lại thời ấu thơ của anh chưa xa gì lắm, nhớ tới mái trường phổ thông, bản trường ca nổi tiếng của Icacup Côlát và cái tên gọi bằng tiếng Bạch Nga này về một con sông mà anh chưa khi nào nhìn thấy. Cô kể tiếp: - Ngay dưới những ô cửa sổ là một sưòn bờ dốc đứng, có một chiếc mảng buộc vào hai cây liễu ngay cạnh bờ sông. Tôi thường ra tắm ở đấy, ngay trên chiếc mảng. Buổi sáng, khi còn sớm, tôi chạy tới chỗ bờ sông có hai cây liễu, trên mặt sông vẫn còn những đám mù mỏng manh nhẹ bay là là mặt nước. Nước ấm tựa như hơi sữa tươi, có lẽ không ở nơi nào, không một ai có được niềm thú vị như thế. Tôi có thể tắm như thế suốt cả ngày cũng được.

- Còn tôi thích tắm ở hồ hơn, nhất là hồ trong rừng, vào lúc êm ả. Thật là tuyệt vời! - Ivanôpxki nói.

- Anh nói thế, chứ sông vẫn thích hơn! Nước hồ tỏa ra mùi bùn còn nước sông có bao giờ tù đọng, nó luôn tuôn chảy. Mùa hè mà ở gần sông thì mới thú. Đúng như vậy đấy. Lúc nào chúng ta đi đến đấy tôi sẽ chỉ cho anh. Tôi chắc rằng anh sẽ thích cho mà xem.

Tất nhiên rồi sẽ phải thích. Anh cũng tin rằng, đấy là một điều gì khác thường: ngôi nhà nhỏ, hai cây liễu ngay ven bờ dốc đứng và chiếc mảng nhỏ buộc ven bờ sông, từ trên những chiếc mảng đó có thể lao xuống lặn hụp dưới dòng sông Niôman chảy xiết. Và anh phác ra hình ảnh đó trong trí tưởng tượng của mình, theo kinh nghiệm thì điều tưởng tượng phong phú nhất cũng chẳng bao giờ đáp ứng được hiện thực. Trong thực tế thường diễn ra khác hẳn - hoặc xấu hơn, hoặc tốt hơn - nhưng nhất định sẽ khác.

Iaminca nói chuyện với anh thật hồn nhiên và nhẹ nhàng, cứ như họ đã quen biết nhau lâu lắm. Riêng anh, anh vẫn cảm thấy có một sự gò bó nào đó không sao giải thích nổi, sự gò bó đó không những không giảm đi mà cứ tăng dần lên, tràn ngập trong anh. Sau cái lần gọi chớt nhả, suồng sã ở ga Baranôvic, Ivanôpxki thấy lo lo, bởi anh đã tự biểu lộ mình như một chàng trai thiếu đứng đắn, thích những trò đùa cỏn con nguy hiểm trên chặng đường đi, và anh băn khoăn không hiểu cô có nhận ra điều này không, ở đây anh chẳng hề tỏ ra thiếu đứng đắn, mà chẳng qua chỉ là sự vui đùa tươi trẻ, có thể đấy chỉ là sự vui nhộn của cậu học sinh hăm hai tuổi mới tốt nghiệp trường trung cấp quân sự đi nhận chức chỉ huy trung đội. Trên sân ga Baranôvic anh chưa quan sát cô đầy đủ, mà chỉ thoáng qua thôi. Giờ đây anh ngắm cô kỹ lưỡng bằng đôi mắt khám phá và anh thấy như kinh ngạc, dù anh có cố gắng đến bao nhiêu chăng nữa thì mắt anh vẫn không thể rời khỏi khuôn mặt đầy hấp dẫn, tràn đầy sức sống và niềm hân hoan của cô.

Sắp hết một ngày, và cũng sắp đến Grốtnơ. Anh biết anh sẽ không thể chia tay được với cô. Sự duyên dáng trẻ trung và một cái gì đó bí ẩn trong cô đang cuốn hút anh, làm anh say đắm, anh không dễ gì tìm ra được một tên gọi cho điều bí ẩn đó, nhưng anh lại cảm thấy cái đó từng phút, từng giây. Hai người không đả động đến điều không hay xảy ra trên đường đi của cô lúc trước, có lẽ chính cô gái cũng đã quên khuấy những điều rủi ro đó, chỉ có một lần khi phải sửa lại chiếc vali nhỏ trên giá đỡ, đôi lông mày cô hơi nhíu lại một cách lo lắng.

- Thậm chí chúng còn lấy cả thuốc màu trắng tôi mang về cho bố tôi. Bây giờ không đào đâu ra được thuốc màu trắng.

- Thế ông cụ làm nghề gì, thợ sơn à? - Ivanôpxki không hiểu và hỏi.

- Họa sĩ - Iaminca trả lời một cách bình thường - Còn thuốc sơn bây giờ quá kém. Trước kia chúng tôi đặt mua ở mãi Vacsava cơ đấy...

Đến chiều, tàu tới ga Grốtnơ. Cả hai thấy lòng xao xuyến, họ cùng đi ra khỏi sân ga, Iaminca đung đưa chiếc va li nhỏ trống rỗng trên tay, cô đưa tiễn họ đến Bộ tham mưu, trên đường đi của cô. Ngoài người trực ban ra, Bộ tham mưu chẳng thấy một ai ra tiếp cả, nên hai anh đành đợi đến sáng mai. Có thể xin trọ ngay đây hoặc tới nhà khách của doanh trại. Tuy vậy, hai trung úy trẻ không tìm ra được nhà khách và họ xách vali trở lại Bộ tham mưu, vào một phòng nhỏ có ba chiếc giường cá nhân kê sẵn cạnh tường. Gômôncô bắt tay ngay vào dọn dẹp một cái giường kê sát hốc tường, còn Ivanôpxki phủi bụi đôi ủng xong, anh vội chạy ra phố. Iaminca đang đợi anh ở dưới gốc cây dẻ, gần chỗ anh ở nhất. Cô vui sướng khi nhìn thấy anh, và điều còn vui hơn nhiều là anh được tự do cho đến ngày mai. Họ bước đi trên đường phố ban chiều.

[hoi_ls]

Anh ở Bộ tham mưu mới chỉ có hai giờ, thế mà Iaminca đã có đủ thời gian kịp thay quần áo, và lúc này áo quần cô mặc đã khác hẳn: chiếc váy màu sẫm, chiếc áo cánh màu sáng, cổ có thêu ren, nhỏ xíu. Trong bộ quần áo trông Iaminca có vẻ già dặn hơn so với tuổi, vóc dáng cũng có vẻ cao hơn - gần đến vai anh. Họ đi trên đường phố ban chiều. Anh lấy làm hãnh diện vì ở đây nhiều người biết cô và chào hỏi. Đàn ông nắm chặt vành mũ với vẻ ý tứ, nghiêm trang, còn đàn bà gật đầu chào cô lịch thiệp với nụ cười thân ái trên khuôn mặt niềm nở. Cô cũng đáp lại một cách lịch thiệp, dáng vẻ trang trọng khó nhận thấy. Cô nhỏ nhẹ kể cho anh nghe về những thắng cảnh mà cô thấy ở cái thành phố đẹp tràn ngập bóng cây xanh này.

- Đấy, thành phố Rôxcôsơ của chúng tôi, gọi theo tiếng Ba Lan là như vậy. Kể ra cũng chẳng có gì đặc biệt, kia là nhà thờ được xây dựng để kỷ niệm những người đã ngã xuống trong cuộc chiến tranh Nga - Nhật năm chín trăm linh năm. Giáo đường có hơi thấp, nhưng bên trong rất gọn gàng. Tôi đã làm dấu thánh ở đó. Anh hãy nhìn xem, phía xa hơn là những ngôi nhà nhỏ, cả một dãy, trông rất ngộ nghĩnh, mặt trước trông có giống những cái lược không nào? Đó là những ngôi nhà của công nhân dệt ở Liông. Vào thế kỷ XVII nhà triệu phú Tidengausơ đã đặt mua vải từ Liông, và đã xây dựng những ngôi nhà để công nhân ở cũng hệt như những ngôi nhà ở nước Pháp. Đây là căn nhà nhỏ của nữ văn sĩ Ba Lan tên là Elida Ôgiétcôva, bà đã sống ở đây cho đến khi chết. Anh có biết không, bà đã để lại những cuốn sách rất hay.
Bây giờ thì cái thành phố nhỏ với các thứ tiện nghi bình thường nhưng ấm cúng, con đường lát đá vuông, hè phố lát gạch có trang trí hoa văn trên mặt và có đường viền, tất cả đã thật sự làm anh thích thú.

Trên bờ tường nhiều nhà rợp bóng nho xanh. Ở một vài ngôi nhà, nho leo quấn chặt quanh cành liễu lên đến tận tầng ba. Nhưng cái đợi chờ nhiều mong muốn hơn cả là dòng sông Niôman mà Iaminca đã ca ngợi, một con sông, theo cô kể, chảy qua chính nơi đây và chia thành phố ra làm hai phần không bằng nhau.

Bên cạnh ngôi nhà thờ đồ sộ xây kiểu gô tích, đường phố thu hẹp về một phía và rẽ sang hướng khác. Họ đi qua những dãy nhà bán hàng, qua tòa thị chính thành phố và tới một góc phố, ở đấy dưới gốc cây dẻ có người bán kem với chiếc xe đẩy tay. Iaminca đi sát bên anh, cô chạm nhẹ khuỷu tay vào người anh, hỏi:

- Anh Ivanôpxki, tôi có thể yêu cầu anh được không?

- Được chứ, xin cứ nói. - Anh trả lời với giọng của người đã chuẩn bị đầy đủ và sẵn sàng thực hiện những yêu cầu lớn nhất của cô.

- Anh có biết không, từ lâu tôi ước... chà, nói chung là tôi mơ ước... ví dụ như có một chàng trai mời tôi ăn kem.

- Ôi, ăn kem ấy à... - Ivanôpxki gần như hốt hoảng. Anh là một gã như thế nào nhỉ, đúng anh là một chàng quỉnh thực sự, có thế mà cũng không nghĩ ra nổi. Anh thật không ngờ nữ thần của anh lại có thể ước ao giản đơn đến như vậy.

- Xin cảm ơn chàng trai! Trời sẽ ban phúc cho cậu!

Bà bán kem cám ơn anh khi anh không lấy lại mấy côpếch thừa.

- Trời sẽ ban phúc cho bác, bác ạ! - Đến lượt Iaminca cám ơn lại bà bán kem đã luống tuổi và cầm lấy cốc kem trên tay bà.

Ở cuối cái phố ngắn ngủi này, nhìn qua ngọn cây da có thể thấy một khoảng trời rộng và quang đãng, và từ một ngọn đồi rất cao họ nhìn rõ một chiếc cầu bằng đá vắt ngang một con hào. Đó là lối vào pháo đài cổ với những bức tường đổ nát, từ pháo đài đi theo một con đường khác qua một bờ tường trang trí hoa văn vây quanh, sẽ nhìn thấy ở tít giữa công viên cổ kính nhô cao một cung điện tuyệt đẹp.

- Lâu đài của hoàng đế Ba Lan Batôni - Iaminca giải thích có vẻ trang trọng - Còn đây là lâu đài mới. Nhìn đi, anh có thấy không?

Ivanôpxki nhòm qua chiếc lan can đá cao bằng người và anh thầm kêu lên vì độ sâu đến chóng mặt, phía xa, tít dưới theo những bậc thang bằng đá là những hình người trải dài hai phía bờ xây uốn quanh bờ sông Niôman uyển chuyển, rồi mất hút ở một nơi nào đó dưới bóng những cây to rậm rạp.

- Thế nào, anh có nhìn thấy không? Thích như thế nào nào? - Cô nói thêm và siết chặt khuỷu tay anh.

Những bức tường đầy vẻ bí ẩn, cổ kính của các tòa lâu đài, những vòm cây xanh trên ngọn đồi và sườn dốc, chiếc cầu vững chắc bắc ngang trên các bậc đá, cao hơn tất cả là chiếc cột đá đặt tháp canh thành phố, tất nhiên những cái đó đã lôi cuốn anh, làm anh thích thú và anh sẵn sàng ngắm nghía tới tận chiều. Nhưng con sông Niôman với chiều sâu như vậy chưa làm cho trí tưởng tượng của anh phải kinh ngạc, đó chỉ là con sông bình thường với hai bờ được tôn cao thêm.

- Anh ngắm xem, ngắm xem nữa đi! Dòng nước chảy mới tuyệt làm sao! Anh thấy không, cái ghềnh kia kìa. Ở đó, dưới những gốc liễu ấy. Sao mà tuyệt diệu đến thế!

Họ lui lại phía sau vài bước rồi theo bậc thang đi xuống bờ xây. Không, phải nói là con sông đẹp thật, đứng trên cao anh chưa đánh giá được hết. Bờ bên phải con sông có những bậc đá tiện lợi, ven bờ đều trồng cây, sườn dốc rất rộng của nó cao về bên phải, bị chia cắt bởi những con đường mòn. Sông lượn khúc uyển chuyển giấu mình sau những chỗ ngoặt, đây đó san sát những bụi liễu um tùm kéo tới tận cuối thành phố, và ở đó có một cánh rừng lá kim xanh tươi che khuất mặt trời rực đỏ buổi hoàng hôn.

Họ bước thong thả dọc sông Niôman, Iaminca cứ say sưa, mê mải nói những chuyện chẳng liên quan gì lắm trong lúc trời chiều êm ả này, còn Ivanôpxki đang mải nghĩ tại sao mọi việc trong cuộc sống lại được sắp đặt một cách lạ lùng như vậy. Ngay trước buổi sáng nay anh không hề nghĩ về sự có mặt của Iaminca trên trái đất này. Còn lúc này đây cùng đi bên nhau mới một ngày mà anh đã cảm thấy, không biết cuộc sống sau này sẽ ra sao nếu thiếu Iaminca, và nếu thiếu cô mọi điều sung sướng đối với anh sẽ đều vô nghĩa.

Hai người bước đều mãi dọc theo sông Niôman, khi mặt trời đã khuất hẳn sau rừng họ mới quay về. Tiếng gót giày của Iaminca gõ đều đều làm anh cảm thấy bồn chồn, một cái gì đó trong cuộc sống của anh đang thay đổi kỳ lạ, nó làm anh chưa thể quen được nhưng lại rất có ý nghĩa. Nỗi sung sướng tràn ngập trong anh gần như là hạnh phúc. Mặt nước lóng lánh của dòng Niôman chảy lững lờ, bờ sông ban ngày khá đông người nhưng ban đêm vắng lặng. Những người câu cá sau một ngày vất vả đang quấn dây câu và trở về thành phố. Sóng vỗ nhẹ vào khe những tảng đá sẫm ven bờ, sóng đu đưa nhè nhẹ những chiếc thuyền đen thẫm còn thoảng mùi sơn mới quét. Những bụi liễu to rủ xuống bờ như nhấn chìm con sông vào bóng đêm đang loang ra dày đặc, và rồi không còn nhận rõ bóng người qua lại nữa. Khói bếp dễ chịu bay lên từ những căn nhà, đã nghe thấy hơi thở của thành phố sắp bước vào đêm. Thiên nhiên hào phóng của thành phố toát ra vẻ bình yên thanh cao với những nền nếp từ lâu đời của mình, dường như không bị lệ thuộc vào bất kỳ ai trên thế gian này.

Iaminca đi sát bên anh, ngón tay cô chạm vào khuỷu tay anh, dường như cô muốn biểu lộ những điều mà ban ngày đã làm họ bị ngăn cách. Ivanôpxki cũng chẳng rõ cô đã gọi anh bằng tiếng “anh” lúc nào, cũng như anh đã gọi Iaminca bằng “em” từ bao giờ. Cả hai đều thấy thoải mái, chẳng còn những vụng về của ban ngày nữa. Sự gượng gạo khó hiểu quấy rầy Ivanôpxki giờ đây cũng biến mất.