Gắng sống đến bình minh

[hoi_ls]

Chỉ đến khi hai người bước vào bóng đêm dày đặc ẩm ướt sương dưới hàng liễu trắng, Iaminca bỗng né sang bên và leo lên thảm cỏ phía trên làm anh chẳng còn hiểu ra sao. Ivanôpxki dừng lại và đang do dự vì đôi ủng bốt can, thì từ trong bóng tối tiếng cô vẳng đến thúc giục:

- Nào, đi thôi anh! - Và chính cô nhanh chóng luồn vào giữa những bụi cây gai, càng vào sâu thấy những cây gai cao dần lên và dựng đứng hơn. Chẳng thấy gì trên đó cả. Vòm trời bị vật gì đó che lấp tựa như một vòm cây lòa xòa lá, nhưng anh nghe trong giọng nói của Iaminca có một cái gì rất say mê, bí ẩn, và thế là anh cũng luồn theo vào bụi cây. Iaminca tháo giày khỏi chân, cô leo lên mỗi lúc một cao hơn, tiếng cô vẫn thì thầm qua bóng tối.

- Giờ thì anh đã nhìn thấy cái gì chưa... Giờ thì... đấy!

Một phút trôi qua, Ivanôpxki leo qua được chỗ dốc dựng đứng nhất, tay rớm máu. Anh bám được vào mép lưới chắn không rộng lắm bao quanh bậc thềm; những tảng đá của bậc thềm được đẽo gọt cẩn thận, còn hầm hập cái nóng ban ngày. Phía bên, che lấp nửa khoảng trời là một bức tường thẳng đứng của một tòa nhà nổi cao lên. Xung quanh tĩnh mịch và tối thẫm, tiếng sóng vỗ nhẹ của dòng sông Niôman nghe rõ qua các gốc liễu thoang thoảng mùi vôi tường và phảng phất mùi thìa là ở vườn rau đâu đây.

- Thế nào, anh có hiểu không? anh có hiểu đấy là cái gì không?

- Anh chưa hiểu gì cả.

- Nhà thờ của chúng em đấy. Nhà thờ Côlôgia... xây dựng từ thế kỷ XVII. Anh đã hiểu chưa nào?

- Hiểu rồi. Có thể ngắm đã chứ...

- Thì anh cứ ngắm đi. - Iaminca nói. - Phải nhanh nhanh lên đấy. Còn bây giờ... Nào lại đây anh...

Ianinca lại lao vào bóng đêm, bò nhẹ nhàng qua lưới chắn hàng rào rồi vượt qua một bức tường. Ivanôpxki chẳng còn nhìn thấy chiếc áo màu sắng của cô nữa. Không muốn bị tụt lại sau, anh cứ lần theo lối đi của Iaminca cho đến lúc tới một cái sân cỏ nhỏ. Ở đây cây cối che lấp hẳn vòm tròi. Trong bóng đêm khó khăn lắm mới nhận ra một bức tường xám ngay cạnh. Lắng nghe động tĩnh xung quanh, Ianinca đi chân không lách mình qua cái cửa thấp, cô ném đôi giày vào, trườn hẳn qua cánh cửa và nói vọng ra với anh, giọng thì thầm: “Bò vào đi anh!” Phải vất vả mới lách qua được khoảng hẹp, Ivanôpxki nắm lấy cánh cửa bên trong, còn cô đã ở giữa hai cánh cửa đó. Cánh cửa khép lại, họ  như trong hũ nút, anh chẳng nhận ra gì nữa. Để khỏi lạc anh vịn hờ vào vai cô. Trong cảnh tĩnh mịch bỗng có tiếng vỗ đập ồn ào ngay trên cao. Ianinca giật mình, vội nói để anh yên tâm:

- Anh đừng sợ: chim bồ câu đấy!

- Anh sợ đâu nào, - Ivanôpxki khẽ đáp, anh vừa thấy thú vị vừa cảm thấy rờn rợn.

- Đây là tượng thánh, đây là giá để tượng và kinh thánh, còn đây là...

Trong bóng tối, Ianinca bước nhẹ trên nền đá âm âm và dẫn anh tới một bức tường. Cô ngồi xổm và khẽ kêu:

- Ô-ô!

- Ô - ô! Ô-ô! Ô-ô!... nhiều tiếng âm vang không to ở khắp phía dội lại. Ivanôpxki thấy ngại ngần vì những tiếng kêu đó.

- Ô-ô-ô! - Ianinca lại kêu to hơn.

- Ô-ô-ô! Ô-ô-ô! Ô-ô-ô! - Âm thanh đó vang xa tới những cánh cửa tò vò không nhìn rõ trong bóng đêm và thoát ra ở phía trên rồi tắt dần, có lẽ ở gác chuông.

- Các hốc vang đấy, anh hiểu không?

- Hốc vang nào?

- Anh không biết à? A, thế thì anh lại đây... lại đây đi!

Ianinca kéo Ivanôpxki đi trong bóng tối như người sáng mắt dắt người mù. Cô dừng lại ở một chỗ rồi khẽ hích nhẹ vào sườn anh:

- Hãy sờ tay vào đấy. Anh cao, có lẽ sẽ với tới nơi đấy!

Ivanôpxki sờ bức tường xù xì và chạm ngay phải một cái hốc nhẵn trên bức tường đó. Song anh vẫn chẳng hiểu gì cả, mặc dù anh không hỏi gì thêm và cũng chẳng ngạc nhiên cho lắm. Mới có một ngày anh đã phải làm quen với bao nhiêu bí ẩn, với những cảm xúc mà có lẽ cần phải có đủ thời gian mới hiểu ra được.

[hoi_ls]

Một đêm ngắn nhất trong năm đã trôi qua nhanh, và trời sắp sáng. Khi họ ra khỏi nhà thờ, những ngôi sao trên bầu trời thành phố đã mờ dần, ánh hào quang của mặt trời đã hừng lên phía chân trời. Ianinca nói luôn miệng không kịp cho Ivanôpxki trấn tĩnh lại, tâm hồn cô lâng lâng, sảng khoái, bao nhiêu điều lý thú mà cô nhìn thấy, cô biết được, cô đều muốn san sẻ cùng anh. Tay xách giày, Ianinca bò qua những bụi kim anh gai góc ven bờ vách, Ivanôpxki cố theo kịp cô, chẳng còn chú ý gì đến đôi giày bốt can diện của mình mà đáng ra cần được giữ cẩn thận.

- Lại đây anh, lại đây! Sao mà anh lúng túng thế? Đừng sợ kẻo nhào xuống đấy. Em sẽ đỡ...

Đi qua bờ vách họ lại ra tới bờ sông, chỗ này hoàn toàn yên tĩnh, chỉ thấy hơi oi bức, Ianinca chạy theo những hòn đá nhẵn xuống tận nước.

- Xuống đi anh. Trong lúc bố còn ngủ, em chỉ cho anh xem vườn cảnh của em. Hoa matayca bắt đầu nở đấy. Anh biết hoa matayca không? Nó tỏa hương vào lúc rạng đông, rất ngào ngạt.

Anh trượt trên đôi giày da tụt xuống theo dốc đá đến đúng một cái thuyền, và vừa kịp nắm lấy mạn thuyền thì Ianinca đã quay mũi cho thuyền trôi theo dòng.

- Như thế sẽ gần hơn. Đi theo lối cầu thì biết đến bao giờ.

- Chà, em thật là một cô gái... - Ivanôpxki thốt lên khâm phục.

- Cô gái thế nào cơ? Không tốt phải không? Có đúng là không tốt không anh?

- Tuyệt vời!

- Ở đây đẹp biết bao! Này, chắc bố em tỉnh giấc rồi, bố sẽ dẫn chúng mình đi xem cảnh tuyệt mỹ này…

Nước giữa dòng chảy xiết đẩy thuyền trôi xuống, chỉ có một mái chèo nhưng Ianinca vẫn chưa đưa được thuyền vào sát bờ và bơi thuyền nhanh tới một bức tường, ở đó có những gốc liễu khá to.

- Anh nắm chặt lấy! Kẻo nước cuốn thuyền đi đấy!

Ivanôpxki vừa kịp nắm lấy một cái cọc mục trơn tuột lấp ló dưới nước thì Ianinca đã nhảy lên bờ. Hai người kéo thuyền lên thảm cỏ.

- Sáng, mọi người sẽ đi tìm em. Còn bây giờ... Chúng mình đi theo con đường hẻm này, băng qua vườn khoai tây, ở đó bên bờ sông, ngay cạnh nhà thờ là nhà em. Anh có mệt lắm không? - Bất giác Ianinca hỏi vồn vã và nhìn vào Ivanôpxki.

- Không, không thấy mệt…

Họ đi men theo con đường nhỏ mọc đầy cỏ hai bên lề. Tay Ianinca xách đôi giày, thỉnh thoảng vô tình hai người chạm vai vào nhau và Ivanôpxki cảm thấy rõ hơi ấm từ người cô thấm qua lần vải mỏng, tiếng thở nhẹ rất gần gũi và một mùi hương kỳ lạ, bí ẩn từ mái tóc Ianinca làm anh xao xuyến: sao hôm nay mình hạnh phúc đến thế! Anh thầm cảm ơn lối đùa hơi cợt nhả của anh ở sân ga Baranôvic, cảm ơn thành phố có nhiều di tích cổ kính này, cảm ơn cái đêm nay - Một đêm không giống với tất cả những đêm anh đã sống.

- Ianinca - Ivanôpxki khẽ gọi, giọng đầy hồi hộp và tiến sát sau Ianinca. Nhưng cô đã vội nhanh bước.

- Ianinca!...

- Chúng mình vòng qua ngôi nhà nhỏ này rồi rẽ sang con đường đá, đi qua vườn và...

- Ianinca!

- Đi nào, đi anh! Đừng dừng lại. Bố em sắp dậy rồi đấy, bố mà thấy thì...

Dọc theo con đường mòn có những cây ngưu bàng phủ đầy sương đêm, cả hai leo lên cao nữa và đi nhanh hơn. Trời đã bắt đầu rạng. Trong bóng đêm dày đặc của các khu vườn, vị thần ban đêm vẫn đang còn thiêm thiếp ngủ.

Men theo con đường đất nện kỹ, họ tới ven một cánh đồng khoai tây nở đầy hoa trắng, mùi đất mới và lá non xông lên sực nức. Ianinca vẫn đi nhanh phía trước; tuy giày bị vướng vào cành lá, anh cố chạy theo kịp cô. Nền trời sáng dần, họ đã nhìn thấy nhà thờ với những chóp nhọn rất gần, sau nhà thờ là những chiếc mảng của cô, nghe rõ tiếng sóng xô làn nước ấm nhè nhè. Chỉ độ trăm bước nữa là Ianinca sẽ đi ra khỏi hàng rào nhà thờ, bỗng nhiên vang lên một âm thanh lạ lùng, rất đanh, thoạt đầu kêu nhỏ. Âm thanh kỳ lạ rơi vào cảnh tĩnh mịch lúc sắp rạng đông của thành phố còn chưa tỉnh giấc. Ianinca dừng lại.

- Cái gì thế nhỉ? Cái gì cứ ù ù thế nhỉ? Tiếng máy bay hay sao?

Đúng là máy bay đang đến gần. Nhưng Ivanôpxki vẫn không tin được rằng điều rùng rợn nhất mà suốt những tuần qua anh đã linh cảm thấy một cách ghê sợ, gớm ghiếc, cái cảm giác đè trĩu lên lại bắt đầu một cách vô nghĩa và không đúng lúc như vậy. Cố bám vào một hy vọng yếu ớt, anh kìm sự lo ngại lại và chỉ mong điều rùng rợn đó sẽ không xảy ra, và sẽ qua đi...

Ianinca hốt hoảng, cô sợ hãi tìm chỗ che chở, bối rối chạy tới bên anh. Ivanôpxki vừa kịp ôm Ianinca trong cánh tay giá lạnh của mình thì những tiếng nổ dữ dội rất gần đã quăng họ lên trên những cọng khoai tây, hơi bom nóng rực như những làn sóng căng xô lên lưng, lấp đất đầy lên người họ.

Tiếng ầm ầm muốn vỡ màng nhĩ vừa qua đi Ivanôpxki đứng lên, Ianinca cũng bật dậy, tóc xoã trên vai, áo quần lem luốc, cô cố sức xỏ xôi giày đã bẩn vào chân không biết để làm gì.

Ivanôpxki ù đặc cả hai tai, anh không nghe rõ giọng nói yếu ớt đến mức xa lạ của cô.

- Chạy đến cầu đi anh! Nhanh lên, chạy đến cầu!!! Sau nhà thờ là cầu đấy...

Lẽ tất nhiên Ivanôpxki phải băng qua cầu, đến ngay Bộ tham mưu, anh hiểu sự việc gì đã xảy ra và anh không thể hành động khác được.
Ivanôpxki không thể ngoái nhìn lại phía sau nhiều nữa, tiếng nổ dữ dội quật ngã anh. Anh ngã xuống rồi lại đứng lên và phóng nhanh về phía cầu. Trong tâm trí anh vẫn mang theo hình ảnh Ianinca cùng ánh mắt sợ hãi của cô. Ianinca đứng đó, tạy cầm đôi giày, giữa luống khoai tây cành lá ướt dẫm sương đêm, hoa nở trắng xóa.

[hoi_ls]

CHƯƠNG MƯỜI HAI

Những tiếng súng từ một nơi nào vọng đến làm Ivanôpxki tỉnh lại. Thoạt tiên anh cho đó là tiếng súng bắn vu vơ ở một làng gần đây? Nhưng lắng tai nghe anh hiểu rằng súng nổ từ một làng khác, ở một phía khác. Đúng là tiếng nổ vọng lại từ phía họ lết tới đây hồi đêm và hướng Pivôvarốp vừa đi. Ivanôpxki lặng người vì những linh cảm không hay đã xảy ra đối với Pivôvarốp, và anh cố gắng nín thở, lắng tai nghe. Rõ ràng, bọn Đức bắn từ phía đó.

Vì không để ý nên anh đã lãng đi tiếng nổ của những phát súng đầu tiên. Anh chỉ nhận ra khi có tiếng súng trường và tiếng tiểu liên nổ liên hồi. Đúng là tiếng tiểu liên của Pivôvarốp. Bọn Đức bắn nghe khác, anh phân biệt chính xác điều đó. Ivanôpxki tựa mình vào khuỷu tay, cảm thấy ngực đau nhói đến tức thở, như có một vật gì đè nặng.

Ivanôpxki bật ho và khạc ra cục máu đã đông lại. Anh ngả người lên chiếc ghế xi măng vì chẳng còn sức nữa. Hình như lúc anh ho, ở đó đã yên ắng. Anh cố căng tai ra nghe ngóng, cũng chẳng thấy động tĩnh gì hơn.

Nén cơn xúc động, trung úy sờ soạng và tìm thấy chiếc đồng hồ bên cạnh ghế. Đồng hồ chỉ bảy giờ bốn mươi phút vậy là Pivôvarốp đã vắng mặt gần hai tiếng rưỡi. Nếu khoảng cách đến làng đó chừng một kilômét thì chắc chắn Pivôvarốp phải về rồi. Pivôvarốp đến lúc này chưa về có nghĩa là... Nghĩa là Pivôvarốp đã lọt được vào trong làng, nhưng không thể quay ra mà không bị địch phát hiện. Và cái số phận đón chờ Pivôvarốp cũng giống như cái số phận đã tiếp đón anh ngày hôm qua.

Ivanôpxki cố nhổm dậy nhìn vào cái cửa sổ con thấp thoáng của bức tường đen thẫm, anh không đủ sức lê đến đó được, và anh đành lại ngồi lên ghế. Cảm giác choáng váng như có những vòng lửa đỏ quay cuồng nhảy múa trước mắt anh. Anh sờ soạng tìm khẩu súng trường dựng ngay cạnh, sao lúc này khẩu súng nặng đến thế. Khẩu súng này giờ đây cần làm gì mới được, chẳng thể trông chờ vào một ai và cũng chẳng có một ai cạnh đây cả. Lẽ nào không có cách gì để làm nhẹ bớt số phận Pivôvarốp đang nguy khốn, nhưng anh không thể làm được một cái gì. Ivanôpxki gượng hết sức, tay men tường đi dần đến lối cửa vào nhà tắm, và anh dùng chân đẩy cửa.

Đêm đông lạnh, cũng giống như mọi đêm tháng Chạp của năm nay, gió thổi ù ù, bầu trời đục và thấp xuống không trăng sao, cả không gian chìm đắm. Tuyết trắng tươi lạnh, nhìn thấy rõ một vài dấu vết của Pivôvarốp hằn sâu in rõ trên tuyết. Dấu vết đó in dọc ven tường nhà tắm rồi rẽ vào chỗ góc ngoài.

Những làn gió mạnh làm Ivanôpxki ngột thở, anh chờ đợi đến một phút, lắng tai nghe xem có động tĩnh nào nữa không trong đêm tĩnh mịch, song không có tiếng bước chân nào, một tiếng kêu nào. Không nghe thấy gì hơn nữa. Lúc này, Ivanôpxki cũng chẳng buồn khép cửa, anh ngồi cạnh ngưỡng cửa tựa vào khung gỗ. Anh ngồi như thế đến một giờ, và có lẽ còn lâu nữa. Với tâm trạng nặng nề, trăn trở, căng thẳng anh chờ đợi và nhận ra rằng, một lát nữa, nếu Pivôvarốp không trở về thì chắc chắn Pivôvarốp sẽ chẳng bao giờ có thể trở về được nữa. Ivanôpxki không đứng dậy, anh lê tới chiếc hộp đựng đồng hồ để sau ngưỡng cửa: đã mười giờ kém mười.

“Mình phái Pivôvarốp đi để làm gì? Phái Pivôvarốp đi để làm gì nhỉ? - Ivanôpxki nghĩ ngợi và hối hận! - Quỉ thật, những thanh trượt tuyết nào ở đó? Cơ quan tham mưu nào? Chỉ có mình đã giết Pivôvarốp, cuối cùng rồi cũng đến lượt mình...”

Tất nhiên, thiếu Pivôvarốp anh sẽ không thể làm được gì, nhưng nếu chính anh sẽ phải chết thì cần nghĩ cách cứu Pivôvarốp. Thê mà anh lại cử Pivôvarốp làm một việc ở đấy cơ hội thoát khỏi hiểm nguy là điều hết sức mỏng manh. Bọn Đức đã có thể phục kích, bí mật dăng bẫy ngoài đồng, chắc chắn trong làng chúng sẽ tăng cường cảnh giới. Như vậy lọt qua phòng tuyến của chúng không phải dễ dàng. Nếu đêm qua anh không làm nổi điều đó, khi những tên sĩ quan tham mưu Đức còn chưa hết kinh hoàng, thì đêm nay làm sao Pivôvarôp có thể thực hiện nổi.

“Vậy phải làm gì bây giò? Làm gì?” - vẫn ngồi với tư thế co lại cạnh cửa nhà tắm, Ivanôpxki tự hỏi mình đến hàng nghìn lần.

Anh biết rõ, làm như vậy anh muốn kéo dài thời gian hy vọng vào khả năng cuối cùng là Pivôvarốp có thể sẽ về. Nhưng mọi hy vọng đã tiêu tan thực sự, trung úy tựa người vào tường, nhổm hẳn dậy đứng trên đôi chân.

Anh thử sức mình xem còn đủ khả năng làm việc nữa không. Dù rất vất vả phưng anh cũng vẫn có thể đứng vững được trên đôi chân, nhất là nếu như có điểm tì dưới cánh tay. Giờ đây thì có thể dùng bờ tường làm chỗ tì tay nhưng khi ra cánh đồng ngoài kia có lẽ phải tì tay lên báng súng. Ivanôpxki thấy khó thở và không làm sao điều khiển nổi ý nghĩ của mình. Dù vậy, cũng phải cố mà thở đã, nếu biết nhích dần, nhích dần như thế này, không phung phí sức lực...

Đã có chủ định, Ivanôpxki quay trở lại thọc tay vào bao đựng đạn lấy đạn ra. Biết không đủ sức mang nổi bao đồ, anh để lại trên ghế dài, sau đó tìm lựu đạn, dắt vào người. Không thể ở lại đây lâu hơn nữa, dù chỉ một phút, Ivanôpxki mở cửa và đi ra ngoài.
Anh lảo đảo suýt ngã nhiều lần, nhưng với sự kiên nhẫn khó giải thích nổi, anh cứ bước đi, đi được tới hai chục bước theo dấu vết còn rõ ràng của Pivôvarốp, lúc đó anh mới dừng lại. Khẩu súng cứ nặng dần, anh cố không dựa vào nó khi sắp ngã, ngay cả những phút dừng lại anh cũng không dùng súng làm điểm tựa. Anh thấy sức đã quá yếu, khó đứng vững trên đôi chân run rẩy. Anh lấy hơi nhìn lại phía sau bằng cặp mắt lạ lùng của người sức đã kiệt. Ở đó, chỗ nhà tắm, nơi họ đã sống một ngày đêm bình yên, đã tối sẫm lại, cô quạnh. Và căn cứ vào toàn bộ tình hình, anh quyết định rời bỏ nơi đó để không bao giờ quay lại nữa.

Sau lần dừng thứ hai anh đã không gượng lại được, có lẽ mới đi chừng độ hơn chục bước anh đã loạng choạng và buộc phải dừng lại vì ho. Lúc này, cơn ho là một điều tồi tệ nhất, nó làm anh nhói buốt tận bên trong cơ thể và mắt tối sẫm lại. Quả là Pivôvarốp băng không đến nỗi tồi, bên ngoài vết thương đã se lại và gây đau nhưng băng không bị tụt, máu cũng không rỉ ra nữa. Giá mà vết thương khủng khiếp này đừng đau ở bên trong thì hay hơn!

Anh mong càng đi nhanh chừng nào càng tốt, bây giờ căn cứ trú ẩn cũ là chỉ số tốc độ của anh. Vừa đứng trên đôi chân tạm vững và cất bước anh đã buộc phải dừng lại tới ba, bốn lần, sau mỗi lần như vậy anh ngoái nhìn lại xem đã đi xa nhà tắm được bao nhiêu. Thật trớ trêu, nó vẫn cứ hiện ra xam xám trong bóng tối, chưa nhòa mất trong đêm. Có lẽ anh lê đi được chừng một giờ trước khi bóng đêm nuốt chửng lấy vị trí anh làm chuẩn.

Xung quanh Ivanôpxki là gió, tuyết, là cánh đồng. Trung úy đoán chừng đã đi được nửa đường, và giờ đây không thể quay lại được nữa vì chẳng còn đâu hơi sức. Anh cũng chẳng ngoái lại sau, chẳng có gì hơn, mọi điều tốt hoặc xấu đều đón chờ anh phía trước.

[hoi_ls]

Ngã liền hai lần, anh không đứng lên ngay được, đành nằm một lúc trên tuyết cố chịu đựng vết thương đang hành hạ. Một lần khác không may ngã, lưng nện xuống chỗ tuyết sâu hoắm làm anh bất tỉnh. Có lẽ lâu anh mới tỉnh, anh nằm nguyên như thế trên tuyết một lúc, cảm thấy rõ quả lựu đạn tròn tròn vẫn bên sưòn. Nhưng dù thế nào cũng phải cố nhổm dậy, ngồi lên và rồi lại gắng đứng dậy, thử đi vài bước đầu khó khăn nhất.

Anh cố không nghĩ đến một cái gì, thậm chí anh cũng chẳng quan sát gì nhiều, chỉ có mặt tuyết là anh không rời mắt, vì trên tuyết in rõ dấu vết của Pivôvarốp anh đang lần theo lối đó. Ivanôpxki sợ nhất là đi trệch khỏi dấu vết này.

Rất dễ dàng đi trệch hướng khi cơn đau thắt từng lúc ập tới làm tối sầm mắt lại. Những lúc như thế anh dừng lại chống khẩu súng trường xuống đất và đợi cho cơn đau giảm đi. Gió cũng gây phiền toái cho anh rất nhiều, anh không thể nhìn xa và nước mắt cứ bị trào ra. Đôi khi gió mạnh đẩy Ivanôpxki lảo đảo suýt làm anh khuỵu xuống, anh cưỡng lại gió, cưỡng lại cơn đau như xé cơ thể một cách quyết liệt. Chắc chắn anh sẽ không gặp được Pivôvarốp, không bao giờ nhìn thấy người chiến sĩ đó, song anh vẫn cứ phải đi theo con đường vô cùng nguy hiểm đó - con đường chính anh đã cử Pivôvarôp đến. Đương nhiên, anh đã liều mình quá nhiều trong cuộc chiến đấu này, quá nhiều người đã bị hy sinh vì lỗi lầm của anh. Nhưng sự liều mình lần này khác hẳn với tất cả những sự mạo hiểm khác, anh là người cuối cùng, vì vậy anh buộc phải tiến hành đến cùng. Và nếu cái trò chơi khó nhọc đầy nguy hiểm với cái chết anh đã không bảo vệ được nhiều người thì anh cũng không được phép bảo vệ cả chính mình - chỉ có cái đó mới biện hộ cho quyền chỉ huy của anh khi hạ lệnh cho người khác. Trong chiến tranh anh không muốn thừa nhận một cái quyền khác. Trường hợp xấu nhất xảy ra, trước khi chính mình chết, anh cần phải tìm cho ra và tin chắc rằng, khi trái tim Pivôvarốp còn đập, anh ta sẽ không nằm lại ở một nơi nào đó trên cánh đồng này.

Ivanôpxki cứ đi, đi mãi, đau đớn, mệt mỏi, thỉnh thoảng anh dừng lại tựa vào khẩu súng trương dài nặng nề của Pivôvarôp. Đôi lúc mệt quá anh khuỵu xuống ngồi phệt trên tuyết, ra sức thở. Lại phải khổ sở lắm mới đứng lên được. Lần sau anh không dám ngồi, mà đứng tì vào báng súng để thở. Cứ bốn, năm bước anh lại dừng lại. Anh như người hụt hơi.

Có lúc anh tưởng mình ít ra đã đi được ba kilômét, và anh ngờ Pivôvarốp đã phán đoán sai khoảng cách từ chỗ trú quân đến làng này. Khó tin được từ vị trí trú quân của họ đến làng này chỉ có hai kilômét. Tiếc là anh đã không mang theo đồng hồ nên không biết được thời gian. Anh cảm nhận qua những dấu hiệu khó thấy rõ, anh đoán làng cách đây không xa nữa, và có lẽ anh đang ở phía ngoài làng. Tuy nhiên vết tích Pivôvarốp để lại cứ kéo dài mãi, ngày càng dài đường như không chấm hết ở cánh đồng này. Người chiến sĩ đang một mình ở một chỗ nào đó mà khó đoán được, tuy vậy Ivanôpxki vẫn chuẩn bị tới cả trường hợp xấu nhất. Nhưng cũng có thể là, cũng như anh ngày hôm qua, Pivôvarôp bị truy kích và bị thương, rồi ẩn náu ở một nơi nào ngoài cánh đồng.

Chỉ chút nữa Ivanôpxki bò không theo dấu vết cũ Pivôvarốp, vì những vết chân trên tuyết cứ kéo dài mãi mà phía trước lại chưa nhìn rõ. Nhưng anh bỗng nhận ra qua bóng đêm lờ mờ phía đám cỏ dại mọc giữa tuyết có một chuyển động không rõ ràng, dường như có vật gì đó động đậy. Thoạt đầu anh không nhìn về phía đó mà chỉ đưa mắt dò tìm trên tuyết, nhưng rồi anh dừng lại, trong đám cỏ dại có một cái gì động đậy thật. Yên tĩnh, hầu như không có một tiếng động, một vật gì phất phơ trước gió như một tờ giấy, và cũng không thể hiểu tờ giấy ở đâu lại hiện ra đây. Anh không theo vết của Pivôvarốp nữa và cố không rời mắt khỏi đám cỏ lồng bồng không xa. Lê chân trong tuyết sâu, anh tiến dần đến đó.

Từ xa Ivanôpxki bỗng nhận ra một vật trắng lờ mờ nhô cao trong cỏ dại - một thây người nằm, đôi ủng đen ngập trong tuyết. Anh dừng lại. Trong đầu anh đang mung lung, nỗi băn khoăn lạ lùng không rõ rệt: ai có thể đến nằm ở đây, trên cánh đồng ban đêm? Trong lúc giá lạnh và tuyết rơi? Không hiểu sao Ivanôpxki không dám thừa nhận rằng mình đã nhận ra Pivôvarốp, có lẽ nhìn thấy người chiến sĩ của mình trong tư thế này chỉ là điều hoàn toàn phi lý, dường như đó chỉ là một người ngẫu nhiên nào khác anh bắt gặp - một con người xa lạ. Nhưng không thể nào khác được, đó vẫn là Pivôvarôp, người chiến sĩ cuối cùng của anh, Pivôvarốp thân yêu của anh. Pivôvarôp nằm đó, cứng đờ, chiếc áo choàng rách bươm, tóc cắt ngắn, trên đầu không có mũ, chân duỗi thẳng. Mãi sau Ivanôpxki mới nhận ra tuyết xung quanh đã bị nhiều vết giày xéo nát, và rải rác có nhiều vỏ đạn súng tiểu liên.

Ivanôpxki tập tễnh lê đến đám cỏ dại thì buột tay rơi súng và ngã xuống cạnh người chiến sĩ. Anh ôm đầu Pivôvarốp bằng những ngón tay lạnh buốt, anh cố nhấc đầu lên, nhưng đầu người chiến sĩ đã bị tuyết phủ, rõ ràng đã mất hết dấu hiệu của sự sống, chỉ còn là một cái đầu cứng đờ của một người không giống một tí nào với Pivôvarốp của anh. Ivanôpxki nhìn thi thể người chiến sĩ, chiếc áo choàng dính đầy máu rách bươm, áo bông đẫm máu đông cứng lại trên cơ thể. Chắc Pivôvarốp bị một loạt súng bắn rất gần. Tuyết dưới người và bên cạnh Pivôvarốp cũng dính máu, những mảng tuyết đen thẫm, xù xì, đông cứng.

Bọn Đức đã làm gì Pivôvarốp? Chúng đã giở trò gì? Nỗi băn khoăn ấy nguôi dần đi. Chúng làm gì thì mọi việc đã rõ ràng. Bọn Đức đuổi kịp Pivôvarốp và bắn thẳng vào anh. Cũng có thể chúng bắn anh bị thương và anh nằm trên tuyết trong đám cỏ dại này. Lúc này trên chiếc áo khoác bông của anh chỉ thấy những sợi bông trắng lỗ chỗ lòi ra. Túi quần của người chiến sĩ đều bị lộn trái, chiếc áo varơi tuột hết cúc, ngực đẫm máu và tuyết bám đầy. Không thấy khẩu tiểu liên đâu cả, có lẽ bọn Đức đã lấy mất.

Hiểu rằng mọi việc đã kết thúc và chẳng cần phải đi đâu nữa, Ivanôpxki như kiệt sức, ngồi xuống lặng im, buông thõng tay trên tuyết. Xác người chiến sĩ nằm bên cạnh. Trung úy thấy tâm hồn mình trống trải lạ thường, trong đầu anh lúc này chẳng có một mong muốn gì, và cũng chẳng có một ý nghĩ nào rõ ràng. Chỉ có trong đáy lòng anh lửa hờn căm đang âm ỉ bốc cháy gần như hung dữ. Ngọn lửa hờn căm đó cháy đỏ, mỗi lúc càng tăng lên. Anh chưa tìm ra một hướng cụ thể để chống lại kẻ nào đó, sự bực giận rất con người của trung úy đã tiêu tan mau chóng trước cái kết cục không thành này của Pivôvarốp. Lúc này, Ivanôpxki hiểu ra rằng Pivôvarốp không còn sống nữa, Pivôvarốp không còn vượt qua vòng vây để về với đồng đội. Người chiến sĩ đã hy sinh trên cánh đồng giữa hai cái làng chưa từng biết và sẽ không có một ai báo cho cấp chỉ huy biết về sự hy sinh của họ, về cơ quan tham mưu quan Đức ở đây. Chẳng có một ai có thể làm được gì cho Bộ tham mưu ta vì đồng đội ở quá xa, những chiến sĩ đã hy sinh sẽ không bao giờ làm được việc đó nữa. Anh chẳng còn biết làm gì hơn ngoài việc ngồi cạnh người chiến sĩ và đợi chờ cho đến khi giá rét và vết thương nặng dần tước đi những dấu vết cuối cùng của sự sống. Cái đó cũng có sức hấp dẫn đối với anh vì nó làm cho anh thoát khỏi cuộc chiến đấu đã kiệt sức với bọn Đức, thoát khỏi những đau đớn với chính mình. Để kết thúc nhanh nên rút chốt an toàn của lựu đạn chống tăng và thả chốt hãm ra... Tiếng nổ dữ dội của nó sẽ làm xác anh tan ra từng mảnh, bắn tứ tung ra mọi phía đầy tuyết, và chỗ lựu đạn nổ sẽ đào thành một cái hố nhỏ. Cái hố đó sẽ thành nấm mồ của họ. Nếu sự sống của anh còn lai rai mãi và nếu cảm thấy không chịu đựng được nữa thì rõ ràng đành phải làm như vậy. Chẳng còn cách nào khác. Tổ quốc và nhân dân hãy tha thứ cho anh, anh không thể làm gì hơn được, số phận may mắn đã không mỉm cười với anh, anh đã lâm vào một cảnh huống bi đát nhất trong chiến tranh mà ngay cả sau này cũng không dễ gì gặp lại.

[hoi_ls]

Có lẽ, anh sắp lạnh cứng trong giá buốt và sẽ vĩnh viễn nằm lại bên người bạn đã hy sinh của mình, nếu không có những âm thanh lạ bất chợt dội lại. Trời lặng gió. Trong anh rõ ràng thính giác là giác quan dẻo dai nhất vẫn thao thức cho đến giới hạn cuối cùng của sự sống. Giờ đây cũng chính thính giác làm anh liên hệ được với thế giới xung quanh. Ban đầu Ivanôpxki nghĩ đó chỉ là do anh tưởng tượng ra, nhưng cố gắng nghe anh không còn nghi ngờ nữa, đúng là tiếng ầm ĩ của đoàn ôtô nào đó. Anh nhớ lại đêm qua trên cánh đồng anh đã bắt gặp con đường ôtô dẫn vào làng, con đường đó lúc này ở phía nào, anh không có một khái niệm nào cả. Song con đường đó tất phải nằm gần đây thôi. Trong màn đêm xanh xám nghe có tiếng ô tô chạy. Ivanôpxki ngẩng đầu lên, cố sức nghe ngóng tiếng ì ì của động cơ. Âm thanh của nó vẫn còn ở khá xa.

Sự kiện bất ngờ này đã làm đảo lộn cái suy nghĩ đang ổn định của anh, một sự khao khát mới trái ngược hẳn đang nảy sinh trong ý thức anh. Anh không nghĩ miên man về nỗi bất hạnh nữa và cảnh giác trước nỗi tuyệt vọng đầy phẫn nộ đang cố tạo thành mục đích - một mục đích cuối cùng của đòi anh. Bây giờ, chà, nếu như cái đó xảy ra trước đây khi anh còn có sức lực!...

Sợ bị chậm, Ivanôpxki rờ rẫm trong tuyết và chống tay đỡ cái chân bị thương cố đứng lên. Lúc đầu anh nhổm lên bằng đầu gối, rồi thử đứng thẳng lên. Nhưng vì không giữ nổi thăng bằng, anh ngã, vai giúi xuống tuyết. Anh rên khẽ vì nhói đau ỏ ngực. Nằm yên đến mười phút, anh nghiến chặt răng cố nín thở rồi bắt đầu đứng lên một lần nữa. Lần thứ ba anh mới thực hiện nổi ý định. Cuối cùng anh đã đứng nổi trên đôi chân run run lảo đảo, nhưng dù sao vẫn không ngã. Anh quên cầm theo khẩu súng cách anh hơi xa, cạnh chân Pivôvarôp, nhưng đến phút này anh chưa dám tin được rằng, anh cúi xuống nhặt khẩu súng mà lại không ngã lần nữa. Suy nghĩ kỹ càng, anh không dám liều cúi xuống vì sợ bị ngã, anh cố lấy sức lê trên tuyết.

Tuy dùng hết sức giữ thăng bằng để đứng vững trên đôi chân, nhưng gió gây khó khăn cho anh, và gió thổi mỗi lúc một mạnh, thốc vào ngực anh làm anh không chịu nổi. Anh lại ngã, lần này có lẽ cách chỗ Pivôvarốp nằm đến ba chục bước. Anh định nhổm dậy ngay nhưng không nổi. Nén cơn đau nhức phía sườn phải, anh nằm và tự nhủ: đừng vội, phải biết chờ đợi, không được phung phí dù chỉ là một chút cái sức tàn lụi của mình. Nhưng lòng mong muốn đến nhanh tới đường ôtô đã ngự trị toàn bộ tâm hồn anh, đến nỗi lý trí đối với anh chỉ là một thứ quân sự tồi, giờ thì tình cảm mạnh hơn lý trí, mạnh hơn mọi lý lẽ của lý trí.

Thế là anh lại đứng dậy, chống cả chân lẫn tay để cố nhổm lên, sau đó quỳ gối rồi bằng nỗ lực tột bực, anh cố dướn thẳng người lên. Cái khó nhất là đứng vững được trên đôi chân sắp bước đi bước đầu tiên. Cũng do cái quán tính vốn có trong người đã làm tăng thêm sức lực, và anh đã đi được bước đầu tiên tương đối dễ dàng. Nhưng chỉ vài bước anh đã phải chậm lại, chuệnh choạng nghiêng ngả và cuối cùng bị ngã xuống, tay duỗi thẳng tê dại vì giá lạnh.

Sau lần ngã này anh buộc phải dừng lại càng nhiều hơn, đôi lúc anh cảm thấy không sao đứng lên nổi nữa, thỉnh thoảng anh như mê đi, không còn tỉnh táo và anh lẩm bẩm: mình đang ở đâu nhỉ? Nhưng anh vẫn còn biết rõ: anh cần phải đến đâu, không bao giờ được phép quên hướng đi, và trong lúc mê man anh vẫn nhớ rất rõ mục đích cuối cùng cuộc sống của mình.

Thế nhưng, sau lần ngã này, anh hiểu rõ anh không thể cố đứng lên được nữa. Anh đã mất đi bao nhiêu sức lực cho những lần đứng dậy như thế, trong khi đó sức anh đã ngày càng vơi đi. Anh cứ nằm thế mãi trên tuyết buốt giá như dứt thịt, có lẽ anh cứ nằm thế mãi chờ có dịp sẽ trỗi dậy. Nhưng sau cùng anh hiểu ra không thể thế được, trời lạnh cóng và tuyết buốt giá sẽ làm anh không đủ sức đứng lên. Và thế là anh lại dùng khuỷu tay và đầu gối sục vào lớp tuyết mịn và mềm mại bò đi.

Bò như thế không bao lâu anh nhận ra rằng, bò cũng chẳng dễ dàng gì, có lẽ còn khó hơn là kéo lê đôi chân, cuối cùng trung úy thở hắt ra và ngã sấp. Đó là cuộc đấu tranh dai dẳng, mù quáng với tuyết. Cuộc đấu tranh này có ưu việt hơn đi bộ, nghĩa là chẳng phải đứng trên đôi chân để giữ lại một chút sức lực đã tàn nữa. Và anh đã cào tuyết , kéo người đi, anh lặng đi trong tuyết, rồi tay lại cào tiếp trong những lúc phổi còn đủ không khí để thở. Suốt quãng bò của anh một cuộc đào bới điên cuồng trong tuyết, và có những khoảng thời gian dài mê man bất tỉnh, ý thức của anh dù sao cũng không bị gián đoạn lâu, nó đã là mục đích mạnh mẽ trong những giây phút cuối cùng của anh và bắt ý chí riêng phải phục tùng cái thân hình đã kiệt sức.

Ngực anh bị nén chặt vì ho, nhưng anh không thể không hít thở, không thể không ho, anh lo sợ cơn đau ập đến sẽ làm anh không chịu đựng nổi. Có một lần cơn ho đã làm anh bị chấn động mạnh đến nỗi anh ngạt thở, ngã đập đầu xuống tuyết. Chật vật lắm anh mới lại bật ho được, anh cảm thấy ngay cái vị mặn nóng ở môi. Anh khạc ra và nhìn thấy rõ máu in trên mặt tuyết. Lau môi bằng ống tay áo khoác đã bết máu, anh lại khạc, máu vẫn tiếp tục ra. Một dòng máu thẫm từ từ chảy từ cằm xuống tuyết anh nằm nghiêng, hoàn toàn kiệt sức. Trong tình trạng mê man anh có cảm giác mình đang dần dần ròi bỏ cuộc sống.

Song nếu cứ nằm mãi như thế anh lại sợ cái chết sẽ đến gần, mặc dù anh biết rằng rồi đến một lúc nào đó điều ấy tất sẽ xảy ra. Nhưng lúc này một câu hỏi đang choán hết tâm trí anh: con đường nằm phía nào? Anh phải kịp đến đấy trước khi cái chết đuổi kịp anh. Toàn bộ cuộc chiến đấu của anh trên cánh đồng này, thực chất là cuộc chạy đua với cái chết: ai sẽ đuổi kịp ai. Hình như lúc này cái chết đã đuổi kịp anh, bám sát gót và đợi lúc đánh gục hắn.

Không! Kệ thây cái chết, mặc xác máu, mong sao máu chưa tuôn ra hết. Anh cảm thấy trong anh còn lại một cái gì đó, nếu như không phải là sức lực thì có lẽ chỉ là sự quyết tâm. Anh nằm nguyên thế đến nửa giờ, nuốt tuyết để cầm máu. Hàm cứng lại vì lạnh nhưng môi đã mất vị mằn mặn, anh lại tiếp tục bò đi, lúc bò lúc dừng, lôi theo quả lựu đạn duy nhất ở thắt lưng.

Từ trong bóng tối mờ mờ những cây bạch dương xám hiện ra trước mắt anh, anh hiểu đó là con đường và rốt cuộc anh đã bò được tới con đường đó. Hầu như suốt đêm thần kinh căng thẳng quá sức, giờ bỗng nhiên trùng lại, mắt anh đục ngầu. Anh nằm, úp khuôn ngực đã bị bắn thủng xuống tuyết lạnh trong một cái rãnh do anh bới, và anh thỉu đi, mê man.

[hoi_ls]

CHƯƠNG MƯỜI BA

Bị cóng lạnh vì rét buốt, nhưng dù sao Ivanôpxki vẫn tỉnh lại được, anh nhớ ra ngay: anh đang ở đâu và cần phải làm gì. Mục đích cuối cùng của anh vẫn sống trong anh ngay cả khi anh bất tỉnh, anh chỉ không biết rằng anh đã bị ngất bao lâu và không biết mình có còn khả năng nữa không. Phút đầu tiên tỉnh lại anh lo sợ mình đã bị chậm: trên đường im ắng, không có một tiếng động nào vọng tới. Gió rít từng cơn trên cánh đồng và bỗng một trận gió tuyết thốc tới phủ kín đến tận vai anh, đôi cánh tay tê dại đến nỗi những ngón không sao cử động nổi. Nhưng anh vẫn nhớ phải bò cho được tới đường cái, chỉ đến tận đấy cuộc hành trình của anh mới được coi là kết thúc.

Một cuộc giao tranh tuyệt vọng với tuyết lại bắt đầu, Ivanôpxki bò chậm, chỉ mong mỗi phút được một mét, không hơn. Sức đã kiệt lắm rồi, anh không còn tựa được lên bằng khuỷu tay, mạng sườn ngập sâu vào tuyết và sức tựa chủ yếu bằng chân. Anh cũng không hiểu sao chân bị thương lúc này không cảm thấy đau. Nhưng ở ngực tất cả lại như đang bị thiêu đốt, mọi đau đớn bây giờ như tập trung cả ở đây. Anh rất sợ, một lần nữa máu lại ộc ra khỏi họng, đến lúc đó đối với anh, mọi cái sẽ kết thúc, vì thế anh tránh thở sâu, anh không cho phép mình khạc nhổ ra. Anh giữ gìn lá phổi đã bị bắn thủng như giữ một thứ cần nhất, vì những giây phút cuối cùng của đời anh hoàn toàn phụ thuộc vào nó.

Thể lực của Ivanôpxki đã giảm sút tới mức quá tồi tệ và anh rất hiểu điều đó. Còn tri giác của anh, giống như một diễn viên đi trên dây, luôn luôn đung đưa giữa cái đang tồn tại và cái mê man bất tỉnh, bát cứ lúc nào cũng sẵn sàng rơi vào cái chết, anh cố sức chịu đựng cái đau đớn quá lớn đang choán hết tâm trí. Anh không cho phép mình bị mê man bất tỉnh chừng nào chưa tới đường.

Có thể anh thắng được mọi đau đớn trên cơ thể của mình, và dù thế nào đi nữa, dù có khó khăn và chậm chạp anh cũng đã bò tới con đường đó, nếu như không bị một con hào chắn lối - một con hào do bọn giặc xảo quyệt đào - trên đường đi của anh. Ivanôpxki suýt nữa bị ngạt thở vì ngập vào hào sâu phủ đầy tuyết, và anh bắt đầu ho. Lập tức anh thấy máu chảy, một cục máu đã đông cứng tuột ra khỏi mồm và dòng máu nóng tuôn từ cằm xuống cổ chảy xuống mặt tuyết. Anh nằm sấp trên mép hào nghĩ ngợi: không có gì mù quáng hơn là đã tự vẽ chuyện cho mình. Vượt qua bao nhiêu khó khăn, qua mọi khả năng đến như thế, bò lết suốt đêm cố đến được con đường đó để rồi chết như thế này, cách con đường có hai bước ư? Ngày mai bọn Đức sẽ đi trên con đường đó, và đáng lẽ anh sẽ đón chúng với quả lựu đạn trong tay, thì ngược lại anh sẽ hiện ra trước mắt chúng là một cái thây chết cứng đờ thảm hại.

Số phận là thế đấy!

Tri giác lại bắt đầu tuột ra khỏi anh, và lúc này tri giác không thể giúp tí gì cho sự nỗ lực của anh. Bóng tối đang che lấp, trong cảm giác của anh toàn thế giới chỉ còn là một điểm sáng nhỏ ngày càng lu mờ và cái điểm sáng nhỏ nhoi đó rồi cũng tắt. Tuy vậy, cả lần này nữa có một cái gì đó đang nén cái tuyệt vọng trong con người anh, và cái cơ thể tàn tạ của anh lại hướng về với sự sống. Chẳng cần một sự nỗ lực ý chí nào của anh, điểm sáng đó lại phát sáng, và anh bỗng cảm giác được tuyết xung quanh, thấy cơ thể buốt thót, thấy đau đớn và yếu hẳn. Cảm giác trở lại, anh lập tức cử động, cố vượt ra khỏi hào tuyết và bò lên mặt đường. Còn sống anh cần phải chiếm được vị trí cuối cùng của mình, và anh sẽ hy sinh ở nơi đó.

Ivanôpxki đã thoát ra được con hào, anh đã dùng cạnh sườn nâng toàn thân lên mép đường bò được bốn bước và kiệt sức. Dưới người anh là vết xe ôtô, anh cảm thấy rõ điều này bằng thân mình và anh không thể vòng tránh được. Anh thở phào, hơi thở ngắn, vẻ hài lòng và chuẩn bị lựu đạn.

Song Ivanôpxki phải đánh vật mãi với quả lựu đạn, việc này còn khó khăn hơn cả việc anh vượt qua hào. Những ngón tay cứng lại vì lạnh, khó điều khiển, hầu như chúng đã hoàn toàn mất cảm giác. Anh định tháo nút buộc lựu đạn ở cạnh sườn bằng ngón tay, song thật uổng công, anh không sao làm được điều đó. Những ngón tay cứng lại lần lần trên đùi, anh chỉ có thể cảm nhận được hai đầu nút buộc, thật là một thảm họa. Anh suýt nữa bật khóc vì sự thay đổi cay đắng đã thắng anh một cách quá đột ngột như vậy, thật ra chúng chỉ mới lần đầu tiên không phục tùng anh. Anh dùng cùi tay để sờ cái hình tròn nặng của quả lựu đạn, anh dồn hết sức còn lại giật quả lựu đạn từ trên thắt lưng xuống đến tận vùng bẹn. Một tiếng rắc nhẹ và anh cảm thấy ngay anh đã thoát khỏi vật nặng, quả lựu đạn đã rời ra nằm trên tuyết dưới người anh.

Rõ ràng Ivanôpxki đã mất quá nhiều sứe lực và không thể làm gì hơn được nữa. Anh nằm lâu ở chỗ vết xe, chỗ vết xe nông đó tuyết đang xoáy tròn, và anh nghĩ rồi cả mình cũng sẽ bị tuyết phủ. Nhưng giờ thì mặc cho tuyết phủ, chẳng đi đâu mà vội, anh sẽ đạt được mục đích. Bây giờ phải trị quả lựu đạn đã. Tuy hai bàn tay đã mất hết cảm giác nhưng anh vẫn sờ thấy cái chốt lựu đạn, không làm sao uốn thẳng chốt an toàn ra. Chật vật lắm anh mới đẩy được quả lựu đạn từ dưới lên đến cằm, và anh dùng răng cắn chặt vào đoạn cuối chốt đã được uốn thẳng.

Lúc sau Ivanôpxki đã cử động ngắn được hai ngón tay để có thể dứt ra khỏi chuôi lựu đạn những cái vòng đã tách ra thẳng trở lại. Nhưng lúc này anh cố gắng sức bao nhiêu chăng nữa cũng không thể làm gì được. Dường như chúng đã dính chặt vào đó và tựa như người ta đã hàn chúng với nhau, và anh đã phải cắn xé đến hàng nửa giờ đồng hồ, gãy răng, thủng lợi, mới xoay và bẻ cong được cái đoạn thép cứng. Chỉ sau khi làm đi làm lại hàng trăm lần răng anh mới ghìm được cái đầu cho chúng ăn khớp vào nhau. Trong lúc làm anh luôn sợ mình sẽ không kịp hành động nếu như trên đường ôtô bọn Đức xuất hiện. Giờ đây khi lựu đạn đã sẵn sàng ở tư thế ném anh lại sốt ruột chờ đợi xe địch đến.

Chờ đợi có lẽ là điều khó khăn nhất so với tất cả những gì mà anh phải trải qua suốt đêm. Căng tai để bắt từng âm thanh ngoài cánh đồng, nhưng ngoài tiếng gió rì rào ra anh không nghe thấy một âm thanh nào khác nữa. Con đường đã lôi cuốn anh dốc hết tàn lực, khả năng mà anh có để nhằm tới đích, giờ đây con đường ấy vắng ngắt, mọi vật xung quanh đóng băng cứng, chỉ có tiếng tuyết rơi lạo xạo một cách đơn điệu trên mặt vải và phủ tuyết lấp dần dần anh dưới vết bánh xe.

Dù chăm chú đến thế nào Ivanôpxki cũng không nghe thấy một động tĩnh gì, anh chán ngán và nghĩ, đến sáng chắc cũng chẳng có người nào xuất hiện trên đường. Buổi sáng có thể có một tên địch từ cơ quan tham mưu đó đi ra hoặc đến cơ quan tham mưu: Cơ quan tham mưu của chúng không thể đi khắp ngả mà lại không có đường. Nhưng từ giờ đến sáng còn bao lâu nữa - một giờ hay năm giờ? - Anh cũng chẳng có khái niệm gì về thời gian. Giờ đây anh thấy tiếc đã để chiếc đồng hồ lại vị trí trú quân, có lẽ điều đó là hoàn toàn thiếu thận trọng, không biết rõ thời gian anh không thể lượng được sức mình để gắng sống đến sáng.

[hoi_ls]

Bằng những ngón tay không còn cảm giác, Ivanôpxki nắm chặt lấy chuôi lựu đạn, nằm sấp xuống tuyết và chờ đợi. Hầu như anh không mở mắt, không mở mắt anh cũng biết xung quanh chỉ là bóng tối mờ mờ và tuyết, chẳng có gì hơn. Anh vẫn nghe rất rõ mỗi âm thanh vang lên trong đêm vắng lặng này, song cái âm thanh mà anh đang chờ đợi vẫn không có.

Ivanôpxki cảm thấy không cử động được nữa, nhiệt trong người anh đã mất hết, chỉ còn lại sự cóng lạnh. Anh cũng hiểu gió và rét buốt trừng phạt anh nhanh hơn cả bọn Đức, nếu chúng có thể làm được điều đó. Cái nguy hiểm, đó càng ngày càng thấy rõ hơn, vì mỗi tế bào trong người anh buốt thót đến nỗi anh không thể run lên được nữa. Rồi anh sẽ bị đông cứng dần dần, sẽ không tránh khỏi và cứ thế tiếp tục mãi. Nơi đây không có ai có thể giúp anh, động viên anh, và thậm chí chẳng một ai biết được anh đã kết thúc cuộc đời mình như thế nào. Nghĩ đến điều này, Ivanôpxki bỗng cảm thấy kinh hoàng, chưa bao giờ anh ở trạng thái cô đơn như thế, trong giờ phút khó khăn bao giờ anh cũng có người ở bên, giúp đỡ lúc gặp rủi ro nhất, ở đây anh thui thủi một mình như một con sói bị thương đang bị dồn đuổi ngoài cánh đồng lạnh giá vô tận này.

Anh không tránh khỏi chết, tất nhiên anh hiểu rất rõ điều đó trong hoàn cảnh của anh, và anh cũng không nuối tiếc về điều đó. Chẳng cái gì có thể cứu được anh, anh không cầu may, anh biết: với những người bị bắn thủng ngực trong chiến đấu chẳng có phép màu nhiệm nào có thể cứu vãn được. Anh không trông chờ vào một cái gì, anh muốn chết một cách không vô ích. Chỉ cần chưa kịp chết cóng trên con đường này, đợi đến bình minh và đợi chiếc ôtô đầu tiên chở bọn Đức đến. Thật là tuyệt vời nếu như trong xe lại là một tên tướng. Ivanôpxki sẽ làm cho hắn bay tung lên không trung cùng với chiếc xe sang trọng của hắn. Ít ra cũng phải xơi gọn được một thằng đại tá hoặc một tên sĩ quan quan trọng nào đó. Chắc là cơ quan tham mưu của bọn Đức đóng ở trong làng lớn ấy phải có đủ những tên sĩ quan quan trọng.

Nhưng làm được việc đó, cần phải đợi đến bình minh, phải đứng vững được trước buốt giá nghiệt ngã của cái đêm bất hạnh này. Anh cảm thấy sống cố được qua đêm khó đến mức anh bắt đầu sợ. Sợ bị đóng băng dính chặt xuống đường, sợ ngủ thiếp đi hoặc mê man bất tỉnh, sợ vết thương ở ngực đang rình rập từng cử động của anh, sợ ho mạnh sẽ làm trào máu. Bao nhiêu nguy hiểm đang chờ đón anh trên mặt con đường đáng nguyền rủa này, còn anh buộc phải chiến thắng hoặc phải khôn ngoan để kéo dài sự sống cho đến rạng đông.

Giờ thì Ivanôpxki không cảm nhận ra những cánh tay của mình nữa, còn chân cũng bắt đầu bị tê liệt. Anh thử nhúc nhích những ngón tay vào trong ủng nhưng chẳng đạt được gì trong đó cả. Để làm cho nóng lên anh gõ đôi ủng xuống mặt đường. Trong đêm thanh vắng tĩnh mịch vang lên tiếng lóc cóc trầm đục, náo động, và anh dừng lại. Chân anh cũng chẳng nóng lên chút nào. Tình trạng sức khoẻ anh thêm nguy ngập, cảm thấy mình sắp ngất, anh cố dùng sức tàn nhét quả lựu đạn xuống dưới bụng. Bây giờ anh phải giữ gìn quả lựu đạn hơn giữ gìn cuộc sống của mình. Không có nó lập tức sự có mặt của anh trên mặt đường này trở nên vô nghĩa.

Sau cơn mê bất tỉnh, lại tiếp những cơn đau vắt kiệt sức, Ivanôpxki vẫn mơ màng thấy rét buốt đang luồn lách vào cơ thể và hoảng sợ sẽ không qua nổi hết đêm nay, chẳng còn mưu kế gì có thể giúp cho anh gắng sống đến bình minh. Rồi sẽ ra sao đây? Cái tiếng nói phản đối, đầy thất vọng đang gào thét trong anh. Phải chăng mọi cái chẳng còn gì nữa? Thế thì bao nhiêu nỗ lực của anh sẽ ra sao? Phải chăng tất cả việc làm đó đều uổng công vô ích? Nhưng chính những cái đó là sản phẩm của “cái tôi” vật chất của anh, và có lẽ chính chúng là vật chất, bởi vì chúng là da thịt đã vắt kiệt của anh, là máu mà anh đã đổ xuống, thế thì tại sao trong cái thế giới vật chất đặc biệt này chúng lại phải biến đi mà không để lại dấu vết gì? Biến thành hư vô ư?

Tuy anh gần như chắc chắn biết rằng mọi cái rồi sẽ kết thúc không may, nhưng anh vẫn không chịu hiểu điều đó. Anh vẫn muốn tin rằng, trong những đau khổ như vậy, mọi cái anh cho là hoàn tất sản phẩm được biểu hiện ra ở đâu đó, cần được biểu hiện ra ở một cái gì đó. Cứ cho là không phải hôm nay, cũng không phải ở đây, không phải trên con đường này, có thể xảy ra ở một nơi khác, ở một thời gian nào sau đó. Song cái chính là cái chết đau khổ của anh, cũng như những cái chết không kém phần đau khổ của hàng nghìn người khác, cần phải dẫn đến một kết quả nào đó trong cuộc chiến tranh này. Nói cách khác, cái chết trong một nỗi tuyệt vọng không phương cứu chữa và tương đối cần thiết của anh trên mảnh đất này và trong cuộc chiến tranh này là tất nhiên? Bởi vì, anh sinh ra đời, anh đã sống, đã đấu tranh với bao nhiêu chuyện, đã chịu đau khổ, đổ dòng máu nóng, và giờ đây anh hiến dâng toàn bộ cuộc đời mình trong nỗi đau thương để nhằm một mục đích nào chứ. Anh cần phải đạt được một cái gì dù chỉ là chút xíu, nhưng dẫu sao đó cũng là ý nghĩa của con người.

Đột nhiên anh tin rằng, chuyện đó sẽ xảy ra. Nhất định sẽ xảy ra, trên thế gian này chẳng có nỗi đau nào của con người là vô nghĩa. Hơn nữa, đó lại là những đau khổ và máu của người lính đã đổ xuống trên mảnh đất đông giá trơ trọi nhưng lại là mảnh đất của mình. Cái ý nghĩa của sự việc là ở đó! Cái kết cục sẽ tới là không thể nào khác được, nó cần thiết là như thế.

Anh chỉ cần chờ đến bình minh...

Khoảng thời gian đó băng giá và buốt lạnh cứ thấm dầu vào tận nội tạng anh, anh cảm thấy rất rõ. Tuy đang ở trong trạng thái mơ mơ, tỉnh tỉnh, nhưng anh vẫn tri giác được cái lạnh giá đã đột nhập vào cơ thể kiệt quệ của anh một cách chậm chạp nhưng bám chắc dai dẳng như thế nào, và anh tính toán từng phút ngắn ngủi còn lại của anh. Một lần mở mắt ra, anh rất đỗi ngạc nhiên, anh cố sức mở to hơn nữa. Ngoài đồng đã sáng, cảm giác như bóng đêm dày đặc chụp lấy mặt đất từ lâu lúc này rõ ràng đã bị gỡ bỏ, bầu trời trở nên khoáng đãng và sáng dần ra. Những ngọn bạch dương phủ sương muối đã hiện rõ trên nền trời. Con đường bị bão tuyết làm biến đổi đang chạy dài về tít mờ xa.

Sau khi nắm được tình hình qua cái nhìn ngắn ngủi song quá sức lực đó, anh muốn gục đầu xuống tuyết, nhưng đột nhiên anh lại thấy có một vật gì đó xuất hiện trên đường. Thoạt đầu anh tưởng là ô tô, quan sát kỹ hơn anh nhận ra đó là chiếc xe tải do ngựa kéo. Mệt mỏi vì nhìn quá lâu, anh lại gục đầu xuống tuyết, cảm thấy vừa bối rối, vừa sợ hãi, vừa hy vọng. Một câu hỏi lớn đặt ra trước anh như một bản án: Ai có thể đi trên chiếc xe tải kia? Nếu là những người nông dân, những nông trang viên thì đó là một điều tuyệt diệu mà mới vừa đây anh cũng không dám tin vào nó: anh sắp được cứu sống. Còn nếu đó là bọn Đức... Không, anh hoàn toàn không thể nào hiểu nổi tại sao và lúc sớm mai này, trong trong cái làng nơi cơ quan tham mưu Đức đóng, bọn chúng lại đi ra trên chiếc xe tải đó. Mọi cái trong anh đều nổi lên chống lại cái giả thuyết mơ hồ này, suốt đêm anh đã chờ đợi bất kỳ một cái gì, nhưng tuyệt nhiên không phải là chờ đợi cái xe tải chở đồ đạc do ngựa kéo này.

[hoi_ls]

Nhưng đó vẫn là chiếc xe, nó vẫn đang tiến lại gần anh. Đã nhìn thấy rõ những con ngựa thắng vào cỗ xe. Đôi ngựa lớn màu hung, ve vẩy những cái đuôi ngắn, chúng kéo nhẹ nhàng thoải mái một chiếc xe chất đầy rơm. Trên nóc cao chiếc xe, hai tên lính Đức buông lỏng cương, ngồi nghiêm trang, đang trò chuyện khẽ với nhau.

Ivanôpxki lặng người đi trong rãnh vết xe vì những cái mà anh nhìn thấy. Anh không tưởng tượng nổi lại có sự không may này. Anh đã bỏ bao nhiêu sức lực, chịu bao đau đớn, dở sống, dở chết để cố đổi lấy kho vũ khí, đạn dược, đổi lấy mạng một tên tướng hoặc ít ra cũng phải là một tên đại tá tham mưu với chiếc cặp da chứa tài liệu, thì nay anh phải làm nổ tung hai tên lính áp tải với chiếc xe rơm do ngựa kéo.
Song, chẳng có thể nào làm khác được. Với anh, chẳng còn gì nữa. Vì nhiệm vụ của người chiến sĩ, anh sẽ góp phần cuối cùng của mình cho Tổ quốc. Những người khác sẽ góp phần của họ cho những công việc khác lớn hơn. Có thể, đó sẽ là những cơ sở hậu cần lớn của địch, những tên tướng kiêu ngạo, những bọn sĩ quan độc ác. Phần của anh là hai tên lính áp tải. Anh sẽ chạm trán với chúng trong trận chiến đấu cuối cùng của mình mà xuất phát điểm của sự việc đã được định trước rồi. Anh quyết định sống mái với chúng vì chính mình, vì Pivôvarốp, vì những người đã hy sinh, những chiến sĩ tiên phong Seluđiac, Cudravet. Vì đại úy Vôlôc và những chiến sĩ trinh sát của đại úy. Và ít ra còn vì những người... Anh dùng răng dứt mạnh vòng hãm quả lựu đạn.

Chiếc xe tải đi gần lại, và có lẽ hai tên Đức cũng đã nhận ra anh. Tên mặc áo ca pốt cổ cao ngồi quay mình lại phía anh đang tiếp tục ba hoa gì đó, còn tên kia đang cầm cương ngựa, hắn nghển cổ nhìn mặt đường. Ivanôpxki nhét quả lựu đạn vào phía dưới bụng, nằm yên. Anh biết, từ xa chúng không nhìn rõ lắm chiếc áo choàng của anh, hơn nữa tuyết ở rãnh vệt xe lại phủ che lấp anh khá nhiều. Anh cố nín thở không động đậy, dán mình xuống và nhắm nghiền mắt lại; nếu chúng thấy anh hẳn chúng nghĩ rằng anh đã chết và sẽ lại gần hơn.

Thế nhưng... chúng không tiến đến gần chỗ anh, dừng ngựa cách khoảng hai mươi bước chúng kêu lên tiếng gì đó. Anh vẫn nằm bất động và không đáp lại. Mở hé mắt, anh theo dõi chúng một cách kín đáo, anh cảm thấy cái hình tròn tròn của quả lựu đạn, cứu cánh dưới người anh đây, thật đáng quý mà suốt đêm rồi anh chưa thấy hết giá trị.

Không đợi có sức đáp lại, cái thằng mặc áo capốt cổ cao từ trên xe tải vớ lấy khẩu các bin và tụt giật lùi xuống đường. Thằng kia vẫn ngồi nguyên tại chỗ, tay không rời cương ngựa. Ivanôpxki sôi lên vì tức giận. Sự việc diễn ra xấu hơn anh dự tính: thằng Đức đó đã tiến lại gần anh. Ivanôpxki cố kìm mình, mắt anh tối sầm lại, cuộc đời và hàng bạch dương như nhích về một phía. Song không hiểu sao anh vẫn kiềm chế được và đón đợi.

Kéo cần khóa nòng, tên lính Đức kêu to ra lệnh gì đó và khi quăng bỏ chiếc áo capốt dài, hắn bước đi trên đường. Hắn kẹp nách khẩu cácbin đã sẵn sàng nhả đạn. Ivanôpxki hơi buông lỏng cái chốt hãm của quả lưu đạn và lặp đi lặp lại không thành tiếng như cầu nguyện: “Nào, mày đi nữa đi, hãy đi nữa đi…”

Anh đón đợi, trong lúc tất cả sẽ biến thành sự thể hiện sinh động của một nỗi đợi chờ Vĩ đại, anh đã chẳng có một khả năng khác. Anh không đủ sức để ném quả lựu đạn tới chỗ tên lính Đức, anh chỉ có thể làm nổ tung nó cùng với anh.

Song tên lính áp tải này có lẽ là một thằng nhát gan, vì hắn tiến tới phía anh rất thận trọng, chốc chốc hắn lại quay lại phía sau. Tuy nhiên tên Đức cũng đã đến gần. Ivanôpxki đã nhìn rõ cái mặt không cạo như còn đang ngái ngủ, cái nhìn đầy lo sợ của nó, anh nhìn rõ cả chiếc cúc áo phủ sương muối trên chiếc áo capốt của nó. Nhưng khi chưa tới chỗ Ivanôpxki tên lính lại kêu lên một lần nữa tiếng gì đó và dừng lại. Trong khoảnh khắc khi thấy tên Đức nâng súng lên vai và nhắm bắn, Ivanôpxki suýt nữa gầm lên vì tức giận. Tên lính nhằm cẩn thận nhưng không có kinh nghiệm. Nòng cácbin rê từ phía này sang phía khác. Tên lính Đức ngồi trên xe tải rơm nói luôn mồm điều gì, hình như nó chỉ bảo tên bạn nó. Ivanôpxki vẫn nằm nguyên không động đậy, anh mở to mắt nhìn thẳng vào kẻ giết mình, và những giọt nước mắt tuyệt vọng lăn trên má anh. Anh đã đợi cho đến sáng và anh đã gặp bọn Đức trên đường như vậy! Tất cả đã kết thúc một cách ngu xuẩn, vô nghĩa, ngốc nghếch, mà mặc dù thế nào cũng không thể không kết thúc. Anh còn nằm nguyên như thế làm gì? Đứng lên ư? Kêu lên chăng? Giơ cao hai tay lên chắc? Hoặc âm thầm và ngoan ngoãn đón nhận viên đạn cuối cùng này một cách trực diện, để vĩnh viễn xóa bỏ đi trên mặt đất?

Có lẽ anh sẽ bị xóa đi, còn lúc này quả thật anh vẫn có những giây tính toán, mà tiếp sau những giây đó là sự An Nghỉ Vĩnh Hằng. Trong tình thế này của anh, đó là một điều đầy hấp dẫn, bởi vì ngay tức khắc, nó sẽ giải thoát cho anh khỏi tất cả những đau đớn. Nhưng những người khác vẫn sống. Họ sẽ chiến thắng, họ sẽ bảo vệ miền đất hạnh phúc, xanh tươi này, sẽ hít thở căng lồng ngực, và làm việc, yêu thương. Nhưng không một ai biết, cũng như số phận, lớn lao của họ không hề tùy thuộc vào sự hy sinh của người chỉ huy trung đội hai mươi hai tuổi - trung úy Ivanôpxki, trên con đường này.

Không, anh không đứng lên bởi lẽ anh không thể đứng lên được, và anh cũng không kêu, mặc dù có lẽ anh vẫn còn kêu lên được. Anh chỉ rung lên khi một tiếng súng đơn độc vang lên và một viên đạn lao vào cơ thể đã dẫm máu của anh. Tiếng súng tắt đi trong cái yên tĩnh dè dặt sớm mai. Viên đạn xuyên vào vai anh làm gãy nát xương quai xanh, nhưng đằng nào cũng vậy, anh không động đậy người và cũng chẳng kêu rên. Trong sự cố gắng cuối cùng, anh chỉ còn biết nghiến chặt răng và nhắm nghiền mắt lại. Với niềm hy vọng hồi hộp cuối cùng, anh cố nghe tiếng bước chân trên đường mỗi lúc một gần lại và nghĩ: vẫn có khả năng, và chưa phải là mất tất cả, vẫn còn có thể, vẫn sẽ thực hiện được. Cái cơ hội nhỏ nhoi nhất vẫn còn trong anh. Chậm chạp, hết sức thận trọng, nén nhịn cơn đau mới đang giày vò, anh xoay người nằm nghiêng, rút quả lựu đạn từ dưới bụng ra. Và anh buông trái lựu đạn vừa vặn lúc tiếng bước chân trên đường dừng lại sát bên anh. Anh cảm thấy dưới mạng sườn anh căng ra, co giật đàn hồi, rồi lập tức ngòi nổ đập, tiếng bộp vang khô khốc đột ngột. Tên Đức kêu thất thanh, bỏ chạy thục mạng. Ivanôpxki vẫn kịp nghe thấy vọng trên nền đất hai tiếng bước chân của nó, rồi sau đó anh không nghe được gì nữa...

Mấy giây sau, lớp bụi và tuyết xáo trộn tung lên trùm lấp, không thấy Ivanôpxki trên mặt đường nữa, chỉ thấy một cái hố, hình phễu không to lắm dưới rãnh vệt xe của con đường, khói từ hố bốc lên cuốn theo gió. Xung quanh những cục đất rắn cứng rơi bừa bộn, ngổn ngang trên lớp tuyết đã bị bóc đi, phía sau rãnh là những mảnh vạt áo ca pốt dài rải tứ tung trên tuyết bẩn. Xác một tên Đức bị sức ép của quả lựu đạn nổ hất sang một bên, chiếc xe tải bị lật nghiêng, rơm vãi tung toé, đôi ngựa mắc vào xe đang cố vùng dậy một cách tuyệt vọng, con ngựa hồng lực lưỡng đang giãy giụa, còn tên lính áp tải thoát chết bỏ chạy theo con đường dẫn vào làng.

Hết