Không phải trò đùa

[danhthanh]

II   
Ông ta bỏ máy, vuốt ngược mãi tóc đàỵ và bạc trắng của mình vài lần rồi hỏi:
-   Anh có thể đến ngay bệnh vìện Chợ Rẫy được  không?
-   Tôi sẽ đến ngay- Tuân đáp và dợm đứng dậy định đi ngay.
-   Để tôi cho gọi xe đưa anh tới đó. Chà, căng thẳng qúa. Đấy là trường hợp thứ hai bị bọn chúng bắn. Hôm qua cũng có một cán bộ bị chúng nó bắn thẳng vào đầu, không cứu được, những dù sao chúng tôi cũng không thể ngờ rằng chúng lại nổ súng vào một cô bé hiền dịu, ngoan ngoăn đến như Vậy? Từ hôm cô ấy vào công tác ở đấy, cả phòng chúng tôi như trẻ lại... Xin lỗi... Để tôi gọi lái xe. Thịnh, Thịnh ơi. Vào đấy chú nói cái này...
Hai mươi phút sau anh đã được đưa tới cái bệnh vìện lớn ấy. Đúng là nơi mà vào những ngày đâu Sài Gón giải phóng các anh tới đấy nhởn nhơ vô tư ngắm nhìn ngôi nhà cao ngất này. Đấy là một bệnh vìện còn đày ắp những người lính của quân đội ngụy quyền bị thương trong những trận đánh vừa qua.  Những người thày thuốc đã tìm mọi cách làm cho họ yên lòng điều trị thương tật. Bệnh vìện đã đượcbảo dám an toàn và đã hoạt động ngay trong những ngày sôi động ấy. Anh đã nhìn thấỳ những giọt nước mắt của những người phế binh, họ đã khóc vì những hành động cao thừợng, đầy lòng nhân
ái của những người chiến thắng. Anh và đồng đội anh đã đứng bên những hàng cây này nói chuyên với những người thương phế binh ấy, giải thích cho họ hiểu chính sách của chính quyền mới, kêu gọi họ quên mọi hận thù để cùng nhau xây dựng lại đất nước. Có một tên sĩ quan bảng còn quán đầy mình những vẫn nhìn các anh bằng ánh mắt đầy hằn học, hận thù. Khi nge anh nói xong hắn nhếch mép cười "Các ông ca khúc khải hoàn sớm đấy! Chưa phải mọi vìệc đã chấm dứt đâu”! Lúc ấy anh chỉ thay thương hại hắn, những đến hôm nay, khi trò lại nơi này anh bỗng hiểu rằng, tên sĩ quan ấy đã không hoàn toàn ngu ngốc. Có thể chính hắn đã bắn vào Thủy.
Anh bước qua chiếc cổng lớn rồi rẽ vào phòng thường trực. Anh xuất trình giấy tờ với người thường trực, anh ta ngưởc nhìn anh từ đầu đến chân rồi thông thả lắc đầu!
-   Hết giờ thăm bệnh rồi, đồng chí thông cảm.
-   Không, tôi được bệnh vìện gọi tới.
-   Vào giờ này à?
-   Vâng,. Tôi có người nhà bị thương được đưa tới đấy để cấp cứu. Hình như phải mô ngay...
-   Cô Hương Thủy, kỹ sư kinh tế phải không?
-   Vâng.
-   Vậy thì anh thềo tôi.
Tuấn bám thềo hút chiếc áo blu trắng của anh
bác sĩ trực. Họ bước vào một căn phòng sáng rực
ánh đèn nê ông. Người dẫn đường lặng lẽ chỉ cho
anh một người khác mặc blu trắng ngồi bên bàn
làm vìệc đang mài mê đọc gì đó, rồi lặng lẽ đi ra.
Người thầy thuốc thứ hai này cũng trẻ và đẹp trai,
có lẽ cũng đã trò thành nỗi đau khổ của nhiều cô
y tá, y sĩ trong bệnh vìện. Anh ta có vẻ như không
hề biết tới sự có mặt của Tuấn. Điều ấy khiến anh
cảm thay như bị xúc phạm. ‘Anh. lặng lẽ tiến lại
bên chiếc bàn đầy ắp những giấy tờ, định bắt anh
ta phải ngẩng mặt lên, những vừa lúc ấy anh ta bỏ
cuốn sách xuống và mìm cười thân thiện.
-   Anh là người nhà cô Lê Hương Thủy?
-   Vâng.
Anh tạ lặng lẽ chìa tay ra.
 Vậy xin thành thực chia buồn với anh.
-   Trời ơi! Có chuyện gì rồi?...
-   Không... Chưa xấy ra chuyện gì đáng nguyền . rủa đâu. Tôi cảm thay mình có trách nhiệm phải
nói một lời chia buồn với đồng đội vì chuyện không may này...
Tuấn khẽ thơ pHảo.
-   Ôi, anh làm tôi sợ qúa. Vậy là cô ấỵ vẫn còn hy vọng được cứu sống, phải không?
-   Dĩ nhiên, chung ta vẫn còn có thể hy vọng. Cô
ấy sẽ được bác sĩ trưởng khoa của chúng tôi mô. Ông già có một bàn tay vàng đấy. Những trước hết anh phải cho chúng tôi biết đôi chút về anh chứ?
-   Vâng, xin lỗi anh. Tiấn tự động ngồi xuống
chiếc ghế trõng cạnh bàn- những tôi phải khai những gì đây?
Anh bác sĩ khẽ cười:
-   Chưa phải khai gì nhiều. Chúng tôi đã có mẫu in sẵn những tờ cam đoan cho gia đình bệnh nhân đấy rồi. Đại khái tôi muốn biết đôi chút về anh trước khi tôi phải trình với bác sĩ trưởng khoa về sự có mặt của anh.
-   Vậy thì... Tôi tên là Tuấn... Vũ Quốc Tuấn... Thiếu tá vừa ở biên giới Tây Ninh về...
Vậy à?- Anh bác sĩ trẻ trầm ngâm suy nghĩ giấy lát rồi hỏi khẽ- Trên ấy gay go lắm phải không anh?
-   Cũng không đơn giản.
-   Tôi hiểu...- Anh bác sĩ trẻ khẽ gật đầu - Chúng ta đã ởn chiến tranh đến tận có rồi, một cuộc chiến tranh kéo dài gần hai chục năm đã là qúa đủ đối với một dân tộc. những, chẳng lẽ chúng ta lại khoanh tay trước một kẻ thù mới ngang ngược và ngu xuẩn đến thế? Tôi cũng là một bác sĩ quân y mới chuyển về đấy công tác, tôi hiểu những nỗi vất vả mà các anh đang phải vượt qua.
Anh là bác sĩ quân y? - Tuân ngạc nhiên hỏi- Thế sao anh không tiếp tục phục vụ quân đội nữa. Lúc này quân đội cần có nhiều bác sĩ giỏi, hơn bao giờ hết.
-   Chính thế, tôi được cử về đấy để học thêm đấy chứ. Bác sĩ trưởng khoa ở đấy là một nhà phẫu thuật tài ba. Gia đình ông đã đi Pháp cả những ông vẫn ở lại với đất nước. Đó là một người thầy thuốc có tâm huyết. Được là học trò của ông đối với tôi là một điều may mắn. Những thôi, để tôi sang bảo với bác sĩ rằng anh đã tới. Có lẽ tôi phải thưa bác sĩ rằng anh là...
-   Chồng chưa cứỏi của cô ấy.
-   Tuấn vội đó lời anh ta, anh nói điều ấy một cách hết sức tự nhiên khiến anh bác sĩ trẻ không một thoáng nghi ngờ. Anh bỗng nhở ra rằng, ngay cả đối với.Hảo anh cũng chưa một lần dám tự coi mình là chồng chưa cưỏi của cô ấy. Có lẽ hoàn cảnh đã bắt buộc anh phải tự "nhận vơ” như Vậy. Anh bỗng hoảng hốt khi nghĩ rằng có thể Thủy sẽ không nhở anh nữa, sẽ ngạc nhiên khi nge báo tin có một người con trai nào đó tự nhận là chồng chưa cứỏi của mình. Nếu sự vìệc diễn ra như thế thì trước hết anh sẽ rồi vào một hoàn cảnh thật lố bịch, và biết đâu khi được nge thông báo về điều kỳ quái đó, Thủy chẳng bị một còn sốc, ảnh hương trực tiếp tới tình trạng sức khởe đang rất nguy ngập
của cô ấy? Ý nghĩ ấy khiến anh choáng vẫng, mồ hôi vã ra trên trán. Anh nhấp nhõm đứng dậy như chực bỏ chạy khỏi căn phòng ngột ngạt này. Vừa lúc đó anh bác sĩ trẻ bước ra, mìm cười với anh:
-   Xong rồi. Anh sốt ruột lắm phải không? Đành phải chờ thêm một lát nữa. Bác sĩ sang xem cô ấy đã tĩnh chưa và có đồng ý tiếp anh không đã. Anh có biết không? Khi tôi nói rằng có chồng chưa cưỏi của cô Thủy từ biên giới vừa về, ông già rất xúc động. Ông nói luôn:" Anh ấy về rất đúng lúc. Bệnh nhân và cả chúng ta nữa, cũng cần đến sự trợ giúp về tinh thần của anh ấy".
-   Tôi... Bỗng Tuấn lúng túng- Tôi cần phải nói gì với ông ấy đấy?
-   Chỉ cần anh biểu lộ sự tin cậy. Đối với một người như bác sĩ Hoàng, điều đó là vô giá.
-   Cảm ơn anh, tôi hiểu.
Có tiếng gõ nhẹ vào của nách, anh bác sĩ vội bật dậy chạy tới mơ của.
-   Xin chào bác sĩ. Đấy là... đồng chí thiếu tá...
- Kính chào bác sĩ.
Tuấn vội đứng nghiêm trước mặt ông già trạc sáu mươi tuổi những vẫn còn sức vóc, da dẻ đó đắn, tóc bạc như cưởc. Blu trắng như tồn thềm vẻ hiên hậu trên gương mặt ông. Ông cười... một nụ cười hiền và khiêm nhường.   
Chào đồng chí thiếu tá. Tôi không ngờ đồng chí lại... trẻ đến thế. Nào ta ngồi xuống đấy một lát đi.
Ông bác sĩ nơi giọng Bắc, một thứ giọng Hà Nội thuần khiết. Tuấn nhận ra ngay điều đó. Nụ cười của ông khiến anh yên lòng. Nhờ trời, thế là mọi vìệc đều trót lọt, cô ấy không có phản ứng gì đặc biệt. Những liệu cô ấy có nhận ra anh không?
-   Da, thưa bác sĩ cháu muốn được biết tình trạng sức khởe của cô ấy?- Không hiểu sao bỗng dưng Tuấn lại đổi cách xưng hô. Ông bác sĩ cũng nhận ra điều đó, ông ngưởc nhìn anh, trong mắt ông biểu lộ sự xúc động. - Không đến nỗi nguy hiểm lắm. Vìên đạn bắn từ phía sau xuyên qua ngực phải, có lẽ không tổn thương nhiều lắm đến nội quan, mất nhiều máu, phải giải phẫu để xử lý những chỗ bị rách, hút hết máu đông và nối lại các mạch máu bị đứt.
Giọng ông bác sĩ đều đặn vang bên tai Tuấn. Bỗng dưng anh thay trong lòng mình nhói đau, tê tái. Và, không ngăn lại được lòng mình anh gục xuống mép bàn khóc tức tưỏi. Một bàn tay ấm áp đặt nhẹ lên vai anh, một tiếng thơ dài trầm, sâu:
 - Quân đốn mạt! Tấn công một người con gái từ phía sau lưng thì táng tận lương tâm qúa!
Giọng bác sĩ Hoàng đanh lại. Tuy ông chỉ nói khẽ, những anh hiểu sức nặng của lời nguyền rủa
. Tuấn bỗng hiểu rằng với con người này, anh không cần phải nói gì nhiều. Anh ngẩng lên không giấu giếm những giọt nước mắt:
-   Thưa bác sĩ... Cháu hy vọng cô ấy sẽ qua khỏi.
-   Sẽ qua khỏi thôi. Đó là một cô bé có nghị lực. Đồng chí hạnh phúc đấy. Đồng chí thiếu tá ạ.- Ông bỏng mìm cười- Sẽ có một vết sẹo nhỏ ở phía ngực phải. Chỉ như Vậy thôi. Những, anh phải hết sức bình tĩnh. Người bị thương cần được tin rằng mình sẽ sống. Cô ấy vừa tĩnh dậy, sau một còn choáng nhẹ. Khi tôi nói có một đồng chí bộ đội, xưng là chồng chưa cưỏi của cô muốn vào thăm thì cô ấy...
-   Cô ấy nói sao ạ?
-   Cô ấy tư lự giấy lát rồi mìm cười nói nhỏ "Cháu vừa mơ thay anh ấy. Cháu tin rằng anh ấy sẽ tới!”. Một trạng thái tinh thần như Vậy là tốt đấy.
-   Dạ... Tuấn khẽ thơ pHảo.
-   Thôi, ta vào với cô ấy nhé. Anh đến thật đúng lúc. Chúng tôi phải cảm ơn anh đấy.
-   Ôi sao bác sĩ lại nói Vậy? Chúng cháu phải biết ơn bác sĩ nhiều chứ!
-   Biết ơn! Cái khái niệm đạo đức cao qúy cần cho tất cả mọi người. Nào ta đi thôi. Đồng chí được năm phút bên người yêu của mình. Những... tuyệt đối không được để cô ấy nói nhiều. Và... không được khóc. Các anh là những người dũng cảm, những trong những trường hợp này thì...
-   Cháu xin hứa...
-   Tôi tin, tôi tin... Đây, ta rẽ lỗi này.
Một chị hộ lý đón họ ở của phòng cấp cứu. Bác sĩ Hoàng một lần nữa đặt tay lên vai Tuấn:
-   Đấy là chồng cô Thủy- Bác sĩ nói với chị hộ ]ý- Cô đưa anh ấy vào gặp cô ấy. Nhở rằng anh chỉ được năm phút thôi nhé.
Cánh của khẽ mơ. Tiếng chị hộ lý thoáng bến tai anh "Anh vô đi, cô nhỏ đang tĩnh đấy"! I
Mắt anh hoa lên trong ánh sáng diện. Vài giây sau anh mới có thể nhận ra mọi vật trong căn phòng. Chỉ có một chiếc tủ thuốc nhỏ và một chiếc giường cao chân có bắnh xe đấy. trên giường là một khối màu trắng, 'thanh khiết. Mãi tóc đen nhánh, mượt mà của Thủy nói trên cái nền trắng lóa ấy. Một chai huyết tương đó hồng treo trên chiếc giá sắt, sợi dấy dẫn trong như một mạch máu nói nói thẳng xuống cánh tay trắng xanh của Thủy. Anh rón rén bước tới, trõng ngực anh đập dồn. Thủy nằm trên giường, một tấm đráp trắng muốt phủ tới ngực, gương mặt Thủy trắng xanh, đôi môi nhợt nhạt khô se. Anh nhẹ nhàng cúi xuống bên giường. Đúng lúc ấy đôi mắt Thủy khẽ mơ, tiếp đó là nụ cười mệt mỏi:
-   Anh!
-   Thủy biết rằng anh... nhất định sẽ tới. Đưa tay đây cho em... Tay này. Thế... Em ... không sao đâu... Nhất là khi mà... Bác sĩ nói rằng có một anh bộ đội tới... Em biết ngay là anh... Phải, chỉ có anh thôi...
-   Thủy đừng nói nhiều... Anh xin lỗi... Vì đã... nếu anh không nhận là anh... anh là:., thì họ sẽ không cho vào gặp em...
-   Anh... nói Vậy cũng... được mà... Miễn là anh tới....! Đôi mắt Thủy bỗng sáng long lanh- Ôi, anh có biết em sợ nhất là điều gì không? Em sợ nhất là mình có thể sẽ chết mà... không được gặp anh... .Gặp anh... để nói... nói rằng...
-   Giọng cô nghẹn lại, hai giọt nước mắt chợt ứa ra, chảy tràn trên gương mặt xanh xao của cô. Tuấn vội vàng cúi xuống lấy khăn mùi soa chấm nhẹ những giọt nước mắt cho cô.
-   Yên lặng nào, Thủy. Bác sĩ không cho em nói
nhiều đâu.   
-   Để em nói... một câu nữa thôi...
-   Anh hiểu rồi. Thủy... Anh yêu em. Em có hiểu không?
-   Em hiểu... Những em phải nói nốt những điềụ định nói. Anh chớ có ngắt lời em. Lúc này em rất tĩnh táo. Anh Tuấn ơi... em hạnh phúc.... Bỏi vì... em yêu anh.
 - Thủy... Em gắng vượt qua thử thách này, rồi  chung ta sẽ cưỏi nhau, phải không? Chúng ta sẽ cưỏi nhau ngay tại cái thành phố này, nơi chúng nó định giết em, định cưởp đi hạnh phúc của chúng ta.
-   Ôi!- Thủy khẽ cười- Anh đã kịp nghĩ đến điều đó rồì ư? Em sẽ có gắng sống... sẽ sống để... Những... Anh... không-., đùa em đấy. chứ?
-   Em cũng thay rõ rằng anh không thể .đùa về chuyện ấy. Có hai thứ không bao giờ có thể coi là trò đùa, ấy là tình yêu và chiến tranh. Anh biết, anh yêu em khi được tin chúng nó đã bắn vào em. Nếu như chẳng máy em đã chết thì anh cũng sẽ phải tìm em đến mộ em mà nói rằng, anh yêu em. Những, em thay đấy, cái chết vẫn không nhanh chân bằng chúng ta.
-   Anh... Những anh có thật đấy chứ? Rất tiếc... em không thể... ôm anh vào lòng được, chỉ có thể nắm được một tay anh thôi. Anh không đi ngay chứ?
Tuấn im lặng một giấy lát rồi khẽ dỗ dành.
-   Em, anh còn ở đấy. Nào, em buông tay anh ra chứ. Bác sĩ chỉ cho anh được nói chuyện với em năm phút thôi.
-   ở đấy với em... một lát nữa thôi.
-   Thủy...
Anh cúi xuống nhẹ nhàng hôn đôi mắt còn mọng nước của Thủy, sau đó là đôi môi khô se, đôi bàn tay trắng xanh... Anh bỗng tin rằng anh đã tìm thay tình yêu của mình, hạnh phúc của mình. Có điều anh hỏi ngạc nhiên trước dáng vẻ lạ lùng của nó. Nó đẹp và trong sáng những sao mà mỏng manh? Liệu tình yêu có thể giúp sức cho Thủy vượt qua được cái chết không? vẻ mặt bình thản, măn nguyện của cô khiến anh se lòng, muốn khóc.
Có tiếng gõ nhẹ ngoài cừa. Chị hộ lý có ý nhắc anh. Tuấn vội gỡ bàn tay mình ra khỏi bàn tay của Thủy. Đôi mắt cô bỗng mơ to, nồng nàn nhìn anh:
-   Anh phải đi thôi... Bác sĩ không cho phép anh ngồi lâu với em. Những anh sẽ ở đấy cùng em đêm nay. Em có hiểu không? Đêm nay anh sẽ ở bên em.
Đôi mắt Thủy ánh lên chứa chan hạnh phúc, cô mìm cười, nụ cười làm rạng rỡ cả gương mặt tái xanh vì mất nhiều máu của cô.
-   Ôi, anh ở lại với em đêm nay ư? Thế thì... em không còn sợ gì nữa.

[danhthanh]

II
Bốn giờ sáng anh vội vã rời bệnh vìện. Ca mô đã thành công. Thủy đã được chuyện xuống phòng hồi sức. Những từ khi ca mô hoàn thành cho đến nay Thủy vẫn thêm thiếp ngủ. Bác sĩ Hoàng khuyên anh nên để cho Thủy ngủ yên. Anh không thể đơi đến lúc Thủy tĩnh dậy. Anh chỉ còn có máy tiếng đồng hồ nữa. Đêm qua, trước khi chia tay, anh đã không nói với Bảo rằng anh ra thành phố. Nếu anh về muộn, cậu ta sẽ có thể lo lắng- Anh đành viết lại cho Thủy vời DỞNG, khi nào tĩnh dậy Thủy sẽ đọc, sẽ biết rằng anh đã giữ lời hứa, đã ở bên Thủy suốt đêm và yên tâm ra đi khi Thủy đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất.
"Em thân yêu- Anh viết- Khi em tĩnh dậy thì anh đã rời thành phố. Em có thể thông cảm và tha thứ cho anh vì anh đã ra đi mà không thể chờ đến khi em tĩnh dậy để chào em và chúc mừng em đã vượt qua được ngọn thác nguy hiểm nhất. Em đã đi qua sợi dấy mong manh giữa cái chết và cái sống. Em đã yêu cuộc sống, những từ nay trò đi em càng yêu cuộc đời này hơn nữa. Cuộc đời giống như một cánh rừng xanh tươi, đầy hoa thơm cỏ lạ những cũng còn nhiều rác rưỏi và cả những loài thú dữ. Những cuộc sống sẽ vĩnh vìễn trường tồn, sẽ là sự chiến thắng của cái đẹp và điều thiện. Anh và em đã chiến đấu vì sự lành mạnh đó của cuộc đời. Máu của anh và máu của em đã đó, những cái chết và sự hắc ám sẽ bị đánh bại. Anh đã đứng bên giường bệnh, nhìn em thiêm thiếp trong giấc ngủ và đã tin như Vậy. Khi em còn nằm trên giường bệnh thì anh cũng thực sự bước vào cuộc chiến đấu của mình. Nhiệm vụ sắp tới của anh rất nặng nề những nó sẽ trò nên nhẹ nhõm hơn khi biết rằng ở phía sau mình luôn có em dõi theo, chờ đợi và hy vọng. Anh sẽ trò về. Hãy tin là như Vậy. Hôn em thật nhiều!
Người yêu dấu của em”
Bác sĩ Hoàng vvi vẻ nhận lá thư của anh. Không hiểu sao anh lại chọn ông già, chứ không chọn ông bác sĩ trẻ hay chị hộ lý đa cảm làm người đưa thư. Ông bác sĩ hiểu điều đó theo cách hiểu của mình nên rất cảm động.
-   Cảm ơn sự tin cậy của anh. Khi nào cô ấy tĩnh, tôi sẽ đưa để cô ấy đọc. Đấy cũng là một liều thuốc dưỡng sinh đấy. Có khi còn công hiệu hơn ca mọi loại thuốc.
-   Trăm sự nhờ cả nơi bác sĩ, cháu không biết nói gì hơn.
-   Đủ rồi, anh bạn- ông bác sĩ mìm cười- Tôi làm nge thầy thuốc đã hơn ba chục năm nay, đã nge không biết bao nhiêu lời cảm ơn rồi. Những tôi hiểu rằng, giành lại sự sống cho những người đang chiến đấu vì tướng lại của Tổ quốc là một vình dự đối với tôi. Đã có lúc tôi nghĩ rằng, người thầy thuốc là người phải đứng ngoài thời cuộc, nghĩa là ngoài chính trị. Những rồi, một ngày kia, tôị đã hiểu rằng, đó là một ảo tướng. Đã có lúc tôi phải lấy mạng sống của mình ra để bảo dám khi cầm dao mô cho một tên đao phủ, một tên đại úy cảnh sát khết tiếng của Nha cảnh sát đô thành, cái tên đã từng chỉ huy bọn cảnh sát đã chiến bắn vào cuộc biểu tình của sinh viên và phật tử ở Đà nẵng. Lúc ấy tôi mới hiểu hết nghịch lý của cuộc đời. Hai đứa con của bà chị tôi cũng bị cảnh sát bắn chết trong dịp đó. ấy Vậy mà tôi vẫn có thể cầm dao mô để cứu hắn. Tôi biết rằng, nếu mình muốn giết hắn thì thật đơn giản, chỉ cần lệch đường dao một ly là hắn có thể chết hoặc bắn thân bất toại rồi chết mòn chết mỏi. Những tôi đã không làm như Vậy. Lương tâm người thầy thuôc đã không cho phép tôi chọn con đường trả thù. Hắn đã được cứu sống để rồi sau đó... hắn dấn sâu thêm vào tôi ác. Hắn đã hãm hại giáo sư Lê, một người bạn thân nhất của tôi. Khi giáo sư Lê bị bắt, tôi đã phải nhẫn nhục đến của hắn, hy vọng có thể cứu được bạn mình. Những anh có biết hắn trả lời sao không? Hắn cười vào mũi tôi và bảo "Thưa bác sĩ, tôi thiết tướng bác sĩ không nên dính vô chính trị làm gì? Giáo sư Lê là bạn thân của bác sĩ, những hắn lại là một tên Vìệt Cộng nằm vùng nguy hiểm. Vì Vậy, tôi không thể nương nhẹ với hắn. Xin lỗi, ngay cả bác sĩ nêu bác sĩ dại dột dính vô ba cái vụ chánh trị chánh em thì...” Tôi lập tức đứng dấy:
-   "Tôi hiểu ồng rồi. Rất tiếc là tôi đã..." Hắn cười phá lên... Ngài hốì hận vì đã cứu cái mạng tôi chứ gì? Lạy chúa! Tôi sẽ có giữ mình để khỏi phiền tới
bác sĩ một lần nữa. Những tôi tin rằng, nếu một lần nữa tôi bị khiêng tới cái bàn mô dáng kính của bác sĩ thì tôi biết chắc chắn rằng ngài vẫn cứu tôi khỏi mạng vong nêu như y học và bàn tay vàng của bác sĩ không bất lực trước tử thần. Ngài là một thầy thuốc nói tiếng và có lương tâm mà?!” Để tiện và trắng trợn đến như thế là cùng. Những có lẽ hắn nói đúng. Vì hắn hiểu cánh trí thức yếu hèn chúng tôi đến gan ruột. Thế đấy. anh bạn trẻ ạ Vì Vậy tôi có đủ lý do để nói với anh rằng buổi sáng hôm nay tôi cũng là một người hạnh phúc.
-   Thưa bác sĩ- Tuấn ngưởc nhìn ông bác sĩ già, cảm kích nói- Cháu hiểu tất cả những điều mà bác sĩ vừa nói. Có thể nói thêm một điều, hôm nay cháu mới thực sự hiểu hết giá trị của những gì mà chúng cháu đã giành được trong cuộc kháng chiến chông Mỹ vừa qua. Đó là vìệc giành lại những giá trị tinh thần và đạo lý của dân tộc mà bác sĩ là một biểu hiện.
-   Cảm ơn! Đó là một lời tốt lành nhất mà anh đã dành cho tôi- ông bác sĩ cảm động nắm lấy tay Tuấn- Anh phải đi ngay bay giờ phải không? Thôi, anh cứ yên tâm mà đi. Chúng tôi sẽ thay anh chăm sóc cô nhỏ của anh. Cuộc chiến đấu ở ngoài đó cũng không đơn giản, phải không?
-   Vâng, thưa bác sĩ, không đơn giản một chút nào. Vì đó là một cuộc chiến tranh.
Chà- Ông bác sĩ thơ dài- lại chiến tranh. Có cách gì tháo gỡ để đừng nó ra chiến tranh lớn không?
-   Chúng ta đã làm mọi điều có thể làm, những khó khăn lắm. Bác có hiểu gì về bọn Pôn pốt không?
-   Tồi có nge phố biến tình hình. Những... chẳng lẽ ở Campuchia có bọn diệt chủng thực hay sao? Xưa nay tôi đã nge nhiều về tôi ác của bọn phát xít, bọn phần biệt chủng tộc và cả bọn găngxtớ và maphia nữa. Những một cái gì tướng tự như bọn này thì... tôi chưa hề nge thay. Chỉ cần một nữa những điều mà chúng tôi được nge phố biến là sự thật thì cũng đã qúa khủng khiếp rồi.
-   Rất tiếc là chúng ta chưa biết đầy đủ về bọn chúng. Đấy là một cái gì đó rất kỳ quái của. lịch sử nhân loại.
-   Thế thì chứng ta phải làm gì?
-   Sớm hay muộn thì cũng phải đưa ra trước dư luận thế giới toàn bộ tôi ác của chúng. Những muốn làm được điều đó thì dĩ nhiên, phải chiến đấu.
-   Đúng thế!- Giọng ông bác sĩ bỗng sối sục hẳn lên. Nhân loại cần phải biết rằng mình đã đẻ ra những quái thai như thế nào? Con người ở thế kỷ này của chung ta qứa hợm hĩnh, những vì sao sự đồi bại ấy lại nấy nở ở châu Á chậm phát triển? ở cái nước Campuchia nghèo nàn chứ không phải là
ở châu Âu hay ở nước Mỹ, nơi nền văn mình vật chất đang ở đỉnh cao sung măn?
-   Đó cũng lại là một nghịch lý, thưa bác sĩ. Các nước lớn không bao giờ muốn sân nhà mình có máu. Nhân dân Campuchia suy cho cùng cũng chỉ là nạn nhân.
-   Thế đấy, lại những nạn nhân, Vậy thì chúng ta là cái gì? Dân tộc ta là cái gì? Là người anh hùng cứu nhân độ thế mãi mãi chăng? Hay cũng chỉ là nạn nhân của lịch sử? Chúng ta đã tự cứu mình) điều đó thì đã rõ. năm bảy mươi lăm, nhiều người đã nghĩ rằng Sài Gòn sẽ phải tắm trong máu. Những điều đó đã không xảy ra. Ý chí và sự tĩnh táo của dân tộc ta là đã giúp chúng ta tránh được thăm họa đó. Lúc đó, không một ai nghĩ rằng ở bên kia biên giới, cái ốc đáo hòa bình của ông Xihánuc ngày nào, đang biến thành một biển máu? Các nhà tiên tri của loài người phải chăng đã trò nên lẩm cẩm cả rồi?
Bác sĩ Hoàng tiễn anh ra tận công bệnh vìện. Cuộc nói chuyện đã gây nên những xáo động trong tâm hồn ông. Ông thay yêu mến và tin cậy người sĩ quan này. Đó, một dân tộc sẽ hạnh phúc nếu có được một thế hệ những oon người như Vậy, một thế hệ đầy hy sinh và cho đến hôm nay, trên vai họ vẫn nặng nề trách nhiệm đối với Tổ quốc.
-   Chúc anh máy mắn và hạnh phúc, anh bạn trẻ ạ - Ổng viết chạt tay anh khi họ ra tới công bệnh vìện- Các anh đang chiến đấu bảo vệ chúng tôi, bảo vệ Sài Gòn đấy. Anh nôn nhở rằng Sài Gòn chỉ cách biên giới hơn trăm cây số và bọn ấy đã công nhiên tuyên bố sẽ đánh vào tận Sài Gòn, sẽ đòi lại vùng "Khơme hạ" phải không? Nếu các anh không mạnh, không vững thì cũng chỉ một vời ngày là cái bọn ác qủi ấy sẽ có thể tràn vào thành phố này Và híc đó điều gì sẽ xảy ra? Những kẻ có thể cầm rìu đập vào đầu hàng trâm người cùng dân tộc với mình thì sẽ không ngần ngại gì khi vung rìu lên những cói đầu của những người thuộc dân tộc khác. Vụ Tân Lập là một thí dụ dễ hiểu, phải không? Thôi, đi đi anh bọn trẻ. Chúng tôi sẽ làm mọi điều có thể làm để anh yên tâm mà chiến đấu.

[danhthanh]

   III
 Như tất cả mọi thành phố trên đời này, Sài Gòn cũng thức khuya dậy sớm. Những người công nhân thức dậy để kịp đến xương làm ca sốm, những người buôn bán nhỏ thức dậy dọn hàng cầu mong mang lại sự may mắn cho một ngày. Trong những ngõ phố sâu hun hút, những thím Ba, dì Tư nào đó cũng đã thức dậy, loay hoay với những thùng Xôi đậu phộng, những gánh bun bưng Cả những ông "kẹo
kéo vừa dẻo vừa giòn" không hiểu sao cũng dậy sớm thế? Trong khi đa số khách hàng của ông, những chú nhóc nghịch như qủi, thì vẫn còn đang say sưa trong giấc ngủ? Ông đứng dựa bên một cây cột diện, vừa ngáp vừa cất tiếng rao khê nồng. Có lẽ ông cất tiếng rao hàng vì thói quen cũng chứ chẳng hy vọng gì có khách mở hàng.   
-   Trong những quán cà phê bình dân, những bắc đạp xích lô, những người công nhân, những ông lào công...ngồi túm tụm, vừa xì xụp húp cà phê vừa rì rầm trò chuyện. Những tin tức sốt dẻo được truyền miệng, bàn tán, những thông báo về giá cả, những vụ bê bối, những mãnh mung, các cuộc đão chính trên thế giới, bọn tư sản người Hoa chạy của, những trận đánh hư thực trên biên giới, những băng cướp vừa được công an hốt gọn, những truyện tiếu lâm về các vị thủ trưởng ngoài xứ Bắc kỳ mới vào tập đi hon đa và tập làm sang!...Rồi, cả những "yếu nhơn" của chế độ cũ bay giờ sống ra sao. Khánh Ly độ này đi hát ở những đấu bên trời Âu? Những vụ vượt biên. Những âm mưu của nhửng nhà chính khách xa long...Bay nhiêu thứ đủ làm nên dư vị của đường phố Sài Gơn mỗi sớm. Những cái đó không có gì thay đói, thời trước có thì thời nay cũng có, đỡ là những nét sinh hoạt dân gian ở chốn thị thành.
-   Anh bước ra đường phố, lẩn nhanh vào cái ồn ào
-   hối hả của mọi người trước một ngày mới. Đèn đường vẫn sáng, nhìn đồng hồ mới có bốn giờ mười lăm phút. Anh hoàn toàn có đủ thời gian để về sân bay. Anh bỗng thay lòng mình thanh thản nhẹ nhõm như vừa làm xong một công việc gì đó thật hệ trong, thật CÓ ích. Nhưng việc gì mới được chứ? Anh tự hỏi và phải một lúc sau anh mới có khả năng tự phân tích trạng thái tâm lý của mình. Từ hôm nay anh đã có một người yêu, một người sẽ chờ đợi anh, phấp phỏng lo lắng vì anh. Anh không một mảy may nghĩ rằng Thủy lại có thể chết. Không, cô ấy sẽ sống và sẽ đợi anh trò về. Tình huống vừa qua không ngờ lại tạo ra cho họ cơ hội để nhích lại gần nhau. Nếu như Thủy không bị thưởng, nếu như họ gặp nhau chiều hôm qua ở cơ quan như bất kỳ một cuộc gặp gỡ nào của các chàng trai và các cô gái ở trên đời, thì chưa chắc họ đã dám nói với nhau cái điều hệ trong nhất ấy "Em yêu anh" cô ấy đã nói như vậy, và chính mình cũng đã nói "Anh yêu em"\ Đó là điều quan trong nhất, có ý nghĩa nhất; Trước nó, mọi thứ đều trò nên mờ nhạt tầm thường. Anh bỗng hiểu rằng cuộc đời mỗi người sở dĩ đẹp vì tin rằng, ở đấu đó sẽ có một người hoàn toàn hiểu mình, tin yêu mình. Tình yêu là một trong những biểu hiện cao đẹp nhất của tình người; Anh tin là như thế. Anh cũng bắt đầu tin rằng tình yêu hoàn toàn có thể tái sinh. Anh đã từng yêu, đã từng thất vọng, hồ nghi tình yêu đã tưởng rằng mình không còn có thể yêu, hoặc nếu có thì chi là một trạng thái tình cảm nửa vời nào đó. Nhưng không, tình yêu đã sống lại trong anh, vẫn mãnh liệt, tươi sáng và huyền ảo như mối tình đầu. Thủy đã mang lại cho anh sự hồi sinh ấy. Khi Hào đã đi lấy chồng, anh tưởng rằng mình vẫn yêu Hảo. Nhưng cho đến cái hôm ngồi với nhau bên bờ hồ Hoàn Kiếm, khi Hảo lần xem những vết bông và gục khóc trên ngực anh, anh mới biết chắc rằng tình yêu đó không còn nữa. Có thể, ở nơi nào đó trong sâu sa tiềm thức, mối tình ấy vẫn còn tiềm ẩn, nhưng chút dự trữ ít ỏi ấy sẽ phôi pha dần theo năm tháng và cuối cùng, chỉ còn lại những kỷ niệm.
-   Bay giờ thì anh đã có Thủy. Bằng linh cảm và sự từng trải anh tin rằng mối tình ấy sẽ vững bền, sẽ tạo ra cho anh sức mạnh mới để vượt qua những chặng đường trong cuộc chiến đấu mới mẻ lạ lủng này, cũng giông như những năm xưa chính Hảo đã tiếp sức cho anh để anh vượt qua cả một buổi chiến tranh.
-   Với một tâm trạng đầy hứng khỏi như vậy, anh bước vào một quán cà phê. Trời vẫn còn sớm, phải điểm tâm một chút trước khi ra sân bay. Anh nghĩ vậy và mạnh dạn lách qua đám người ồn ào, đồng đúc bước vào trong tiệm. Khói thuốc mù mịt. Tiếng cười nói rì rầm, mùi mồ hôi người quyện với mùi thuốc lá các ỉoại tạo nẽn một thứ .mùi, vị thật khó tả, đặc sánh. Loay hoay một lúc rồi anh cũng tìm được một chỗ trõng. Anh gọi một chiếc bánh mì kẹp thịt ăn ngấu nghiến. Khi dạ dày đã tạm yên anh thong thả duỗi dài đôi chân mệt mỏi dưới gầm ghế rồi gọi tiếp một ly ca phê. Trong quán vẫn ồn ào đủ các thứ giọng, khi xì xầm to nhỏ, khi hít hà ngạc nhiên, rồi những tràng cười như muốn bật mái nhà lỢp tôn. Anh bỗng cảm thay cô đơn lạc long thêm có một người nào đó ngồi bên mình trò chuyện xì xầm to nhỏ. Không một ai chú ý đến anh, mặc dù hình như chỉ có một mình anh là quân nhân trong cái quán này. Anh ngáp dài, nước mắt như muốn ứa ra, một đêm thức trắng còn gì? Bỗng, hình như có ai vỗ nhẹ vào vai anh. Anh giật mình quay lại, ngơ ngác nhìn.
-   Trời ơi, cậu đấy ư?
-   Mình đây!- người mới tơi mìm cười - Thế là Ông vẫn nhận ra tôi trong cái tiệm cà phê ồn ào mù mịt khói thuốc này hả? Bạn bè thế mới là bạn bè chứ? MÌnh cũng tới đấy một mình. Lữ khách mà  Mình chọn cái quán ồn ào này vì ở đây có người nhậu nhẹt lại rai thì ở đó hẳn là lắm chuyện vui, và nơi đấy người ta vẫn có cơ hội tìm ra chân lý. Chân lý ở khắp mọi nơi, cũng như Chúa vậy. Mà Chúa thì vô hình Chân lý cũng vô hình. Nếu hữu hình thì dù là Chúa hay Chân lý, cũng có lúc, cónơi không tìm ra chỗ mà ngồi đấu. Thế nào, ta
Bắt đầu tranh luận chứ. Nhưng trước hết cậu phải ngồi cho ngay ngắn lại đã. Tự nhiên, mình muốn có ai đó để mà tranh luận. Có thể là để cho đỡ buồn ngủ,sau nữa là để tìm chân lý. May sao cậu lại xuất hiện đúng lúc. Hôm gặp nhau trên tàu, mình cũng vội và cậu cũng vội. thế nào, cái con chim câu kháu khỉnh ấy tuột khỏi tay người anh hùng rồi à?
-   Cô ấy vừa bị thưởng
-   Bị thưởng? Chẳng lẽ cậu lại dắt cả cái cô bé xinh đẹp ấy ra trận hay sao?
-   Không ! Cô ấy chiến đấu trên mặt trận của cô ấy.
-   Ái chà! Một Gianđa, một vợ ba Cai Vàng hay một Triệu Trinh Nương?

 Một người bình thường, vi thế là một người chân chính.
•   Khái niệm đó to tát qúa. Cà phê của cậu đây
uống đi bạn, rơi kể cho mình nghe xem vì sao ái nữ của cậu lại có thể bị thưởng. Hay,..nàng tập đi Hon da ngã gãy chân? Nhiều cô gái miền Bắc mới vào trong này đã tiếp xúc với văn hóa thực dân mới theo kiểu đó đấy!   
-   Cậu đừng có nói bậy- Anh bỗng hét lên-Cô ấy đã chiến đấu chống lại những kẻ xấu như cậu ấy...
-   Như mình !..
Phải, à không! Bọn thầy của cậu kia...Bọn tư sản. Cậu mới chỉ là cái đuôi lừa của bọn nó mà thôi!
-   Thú vịthật.
-   Có cái gì thú vị ở đấy?
-   Không. Rất thú vị!...Cậu không hiểu đấy thôi, Nữ anh hùng của cậu thì đi đánh bọn tư sản, ngõ  hầu lập lại trật tự kinh tế ở cái thành phố vốn cực kỳ hỗn loạn về kinh tế này. Còn mình, cậu có biết mình đang làm gì khống ?
-   Có qủi hiểu nói cậu !
 Mình hưởng ứng nhiệt liệt cuộc cách mạng ấy. Những người như cô bé của cậu thì cầm gậy, lùa vào bụi cho thỏ mẹ, thỏ con chui ra. Còn mình thì đón lõng, mình tỉa từng con một. Nói thế thì có vẻ văn hóa qúa. Vả lại cũng chưa đúng với thực chất những công việc mà bọn mình đang làm. Nói trắng ra là thế này: Vì có cứ cải tạo tư thưởng này mà bọn nhà giàu ở Sài Gòn vốn rẫt nhát và rất dốt về chính trị ào ào tuôn của ra đường. Họ bán đó bán tháo vì cứ ngỡ rằng rồi bọn Cộng sản sẽ san bằng tất cả Cậu nên biết rằng mấy hôm nay giá cả các loại hàng công nghiệp như Hon đa ; ti vi, tủ lạnh, máy nghe nhạc và cả vàng nữa đang xuống giả ào ào. Đấy, bọn mình đang thực hiện cái dịch vụ ấy. Đón lõng những thứ ấy mả! Của đáng tôi, nếu khôn ngoan là có thể phất to đấy ,,. Dân
mánh mung đang phao ầm lên rằng rồi đây sẽ tiến hành kiểm kê hành chính toàn diện nhà nào có nhiều đồ qúi là sẽ bị tịch thu... bị qui là tư sản hết.
-   Cậu câm ngay!- Anh hết lên- Chẳng lẽ cậu không biết xấu hổ vì những trò đó hay sao? Cậu cũng đã từng là người lính,, đã từng chiến đấu vì những điều cao đẹp. Vậy mà...
-   Anh đã dùng thì qúa khứ để nói những điều đó đối với tôi rồi còn gì ? Đúng vậy, tôi đã từng thế này, đã từng thế nọ. Tôi cũng không hề phủ nhận những cái "đã từng" ấy. Tôi đã sống một cuộc đời oanh liệt như thế Nhưng cuôc sống ấy đã chấm dứt. Chính cậu cũng đinh ninh là như thế. Đấy là kiếp khác là cuộc sống thứ hai của tôi. Chẳng lẽ tôi đã bị cố định, bị đóng đinh câu rút vào quãng đời chiến đấu oanh liệt của mình hãy sao? Không, tôi ĐÃ SỐNG như vậy và tôi ĐANG SỐNG như hiện nay và chưa biết chừng tôi Sẽ SỐNG hoàn toàn khác. Như vậy không được ư ông bạn?
-   Ngụy biện!
-   Có thể là ngụy biện. Nhưng đó là một phần có thực của cuộc sống mà cậu đang sống, mà cậu không chịu thừa nhận. Vì cậu tốt qúa, có vậy thôi. Cậu muốn tất cả bạn bè đồng chí của mình, hàng vạn con người cứ mãi mãi dàn hàng ngang mà tiến. Khi có người rẽ ngang chọn lối khác mà đi, chọn cách sống khác mà sống thì cậu không chịu được Tớ không phản bội, nên cậu không có quyền bắn tớ, nhưng tớ biết cậu ghét tớ lắm, phải không?
-   Gần như thế!
-   Thôi được, chấm dứt tranh luận. Chúng ta chưa nói gì về đồng đội và cuộc chiến đấu của họ Mình có được phép hỏi thăm đôi chút không? - Mình hy vọng không ai trong số bạn bè của chúng ta biết về cuộc tranh luận này. Họ ra sao cả rồi ?
-   Nếu cậu qúa bộ lên nghĩa trang Tây Ninh câu sẽ gặp khá đồng đủ.
-   Cầu cho linh hồn họ được thanh thản như bọn mình. Những thằng đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước,..
-   Nhưng...Cậu vẫn đang sống đó thôi?
-   Đúng, đang sống...mình đang thể nghiệm cải mặt phía sau của con người mình. Nó không hoàn toàn xấu đến mức vứt đi đấu. Nó vẫn tồn tại. Có hàng vạn con người ở dạng đó đang tồn tại. Mà tồn tại nghĩa là có lý ở phương diện nào đó, phải không - Hãy thử tưởng tượng Xem, nếu cuộc đời chỉ toàn những người tốt như các bạn thì cuộc sống sẽ buồn tẻ biết nhường nào? Phải rồi, điều ngăn cản sự cảm thông của những người như các bạn với những loại người như bọn tôi là ở chỗ, các bạn nhiều ảo tưởng nhưng thiếu trí tưởng tưởng, các bạn có qúa nhỉều chuẩn mực để tuân theo nhưng lại
quên rằng cuộc sống vốn đa dạng và không ngừng vận động.   '
-   Mình không chịu được cái mà cậu gọi là mặt sau, là phần thứ hai củaconngười.
-   Bởi vì, cậu không có cơ hội để cho cái con người thứ hai đó xuất hiện. Sau năm bảy mưoi lăm tới nay cậu vẫn không hề thay đổi gì vẫn đi trên trục chính đã vạch ra cho cuộc đời mình cậu không phải rẽ ngang. Còn hàng ngàn đồng đội của cậu đã phải rẽ ngang, tản đi trăm nẻo của cuộc đời mà tìm kế sinh nhai. Họ phải tiếp nhận những quy luật mới, khác với những quy luật của đời sống quân ngũ, đời sống chiến tranh. Và... Đó là dịp để những mặt thứ hai thứ ba của con người xuất hiện. Nó hoàn toàn có khả năng, có sức mạnh để trùm lấp con người qúa khứ của anh ta.
-   Ôi rắc rõi! Rắc rõi! anh ôm đầu kêu lên.

.....   

[danhthanh]

.....
Cuộc đời vốn rắc rõi như vậy đấy, anh bạn trẻ
ạ!
Một giọng nói lạ 'tai vang lên. Tuấn ngẩng phắt lên và bắt gặp bộ mặt đầy râu:
Sao... Ông lại xen vào chuyện của chúng tôi?
-   Có anh xía vô câu chuyện của tụi này thì có. Nhưng hông có sao, anh bạn sĩ quan Việt cộng ạ. Qua cũng là sĩ quan, nói thật đó, là sĩ quan của ông Thiệu Ông bại trận, nhưng ông vù đi Đài Bắc với hàng tấn vàng rồi. Còn qua thì vô trại cải tạo. ủa,
sao? Vô đó một năm mà qua mập mạnh ra vầy đó. Ãn uống thì cũng cực, nhưng qua thanh thản không còn lo nghĩ chi ráo chọi. Ông Mỹ ông Thìệu thủa trận chứ đấu phải tụi này? Rời trại, qua về thành phố, còn đôi ba đồng vốn của qua bỏ mủa một cái Xế lô vừa đạp vừa chơi thôi mà. Ngày ngày cũng đủ ăn, đủ nhậu. Còn ông bạn qua đấy cũng là sĩ quan, cũng từ trại cải tạo ra, nhưng ông là chủ, ông còn ham làm ăn vậy nên ông cũng còn lo thúi gan thúi ruột. Mèng đét ơi ! Người ta cải tạo tư thương chứ đấu có tính nhằm vô cái tổ hợp đồng nát của Ổng mà ông lo hoài lo hủy? Đó, ông bạn sĩ quan nói đôi lời cho ông bạn của tôi yên tâm đi, kẻo ông đến ốm mà tiêu luôn đó!
-   Nhưng... Anh bạn của tôi đâụ rồi?
-   ủa? Có ai ngồi với anh đấu hà? Tụi tôi thay trõng chỗ nên ngồi đại vô, vừa uống cà phê vừa bàn thế sự. Trong lúc đó thì anh bạn vừa tựa lưng vô ghế, có vẻ như đang suy tư dữ dằn. Tụi tôi nói chuyện tùm lum, tranh cái ào ào. Rồi bỗng dưng, ông bạn kêu lên "rắc rõi! răc rõi!” Tôi ngỡ anh đã nghe tụi tôi tranh luận, muổn tham gia ý kiến chứ bộ. Hà, cà phê của anh nguội hết rồi đó!
Chẳng lẽ mình vừa chợp mắt và mở thay hắn sao? Nhưng rõ ràng hắn đã ngồi đó, ngay bên cạnh mình. Tụi mình đã nói chuyện đã tranh luận, và hình như đã uống cà phê rồi. Anh giật mình khi
Thấy một ly cà phê đã uống cạn... Anh liếm môi và cảm thay có hưởng vị cà phê, nhưng... phin cà phê của anh vẫn còn đó? Nó đã thôi nhỏ giọt từ bao giở và đã nguội lạnh.
-   Tui cũng có vợ, có con có cả mấy công vườn trên miệt Củ Chi. Nhưng tôi không chịu đựng nói cuộc sống ở cái xó xỉnh ấy. Tôi bắt mê cái cuộc sống kỳ lạ của thị thành rồi. Tôi giao tất có giang san đó cho vợ rồi ra thành phố mua cái xế lô. Nó vừa là nhà vừa là kế sanh nhai của tui, thú vui của tui. Tui sống vậy mà thanh thản đó. Hồi có chiến tranh, tui là sĩ quan công binh. Tui xây kể có hàng trăm đinh thự cho tụi Mỹ. Bây giờ mỗi khi đạp xe qua những nơi đó tui thường nhủ thầm trong dạ "vậy là tụi Mỹ không dinh được những thứ ta đã xây về Mỹ. Nó vẫn còn ở đó, như ta vậy, ta vẫn còn ở đấy". Rứa đó. Còn đại ca đấy vốn là sĩ quan thông tin, tài năng của đại ca cũng do tụi Mỹ nó dạy cả, nhưng nó đấu có mang được cái tài năng đó về Mỹ. Chừ đại ca là một kỹ sư, đại ca cứ sống như một ông kỹ sư Chế độ mới rồi cũng sẽ có lúc xài tới cái tài năng của đại ca chứ bộ. Còn cái xưởng Rađiô của đại ca, nếu khó qúa thời đại ca hiến quách cho nhà nước, rồi mở một của hàng riêng nho nhỏ mà sống, ăn nhằm chi? Khỏe re mà!”
-   Nhưng tui muốn làm việc thật sự như một anh kỹ sư chứ không phải một tay sửa đồ.
Người đàn ông ngồi bên cạnh anh cựu sĩ quan công binh lên tiếng:
-   Tôi muốn gây dựng một xương sản xuất mấy nghe và nhìn của Việt Nam tại đất Sài Gơn này Tôi đã có một ít vàt tư, thìết bị và vốn liếng đằng kể, tôi đã tìm được một vài người biết làm ăn cộng tác. Rứa mà bay giờ không chừng đó bể hết cho coi...
-   Có sao đấu anh?- Tuấn bỗng lên tiếng- Anh cứ tiến hành công việc nghiên cứu sản xuất của mình Chính quyền nhân dân nhất định sẽ ủng hộ anh nếu anh thực sự muốn mở mang sản xuất làm giầu cho đất nước, cho nhà. Anh đã có vốn liếng, có phương tiện sản xuất, có hiểu biết về khoa học kỹ thuật lại có lòng say mê nữa, anh sẽ thành công, Anh đừng băn khoăn làm gì.
-   Nhưng...- Anh kỹ sư ngập ngừng- Người ta nói rằng rồi sẽ không còn nghiệp chủ, không còn những xương tư, nhà nước rồi sẽ tịch thu ráo trọi. Tôi tiếc của không bằng tiếc công gấy dựng, học hỏi bao nhiêu năm trời nay...
-   Anh đừng có nghe người ta nói tầm bậy. Anh cứ đến gặp chính quyền, nói rõ ước mở, nguyện vọng của anh, yêu cầu chính quvền hợp tác giúp đỡ anh xây dựng xương. Tôi xin dám bảo rằng chính quyền sẽ ủng hộ anh. Trừ phi. . anh có những ý định khác... Xin chào các vị. tôi có việc phải đi
thôi. Chúc các vị may mắn!
-   ủa, chứ quan anh không ngồi thêm được chút xíu nữa sao, chuyện đang ham mà?
-   Tôi có việc phải đi gấp. Xin cáo lỗi các vị!
Tuấn đứng dậy mìm cười chào hai vị "cựu sĩ quan" rồi lánh vội ra khỏi quán cà phê. Anh vẫn chưa dứt ra được khỏi tâm trí mình nỗi băn khoăn về cuộc gặp gỡ vừa qua. Phải chăng anh đã ngủ thiếp đi và mở thay tất cả những điều lạ lùng đó? Nhưng làm sao anh lại có thể ngủ được trong cái quán ồn ào náo nhiệt và mịt mù khói thuốc ấy? Hay là qua thực Thái có đến đấy lúc nào anh không hay? Nhưng, không thể có chuyện ấy được. Anh ta đã chết, mình còn chôn anh ta. Thôi được, nếu như anh ta cứ nhất định còn sống, và đã rời quân ngũ từ trước năm bảy mươi lăm thì rất có thể anh ta sẽ trò nên một con người như vậy. Có gì là kỳ quái lắm đấu? Vừa rồi chính anh ta cũng đã cố gắng thuyết phục mình tin là như thế. Làm như mình không hề biết rằng, đã có biết bao nhiêu người đã từng- là thế này, là thé" nọ trong chiến tranh nay bỗng dưng đó đón ra đấy thôi. Mỗi lĩnh vực sẽ có những người anh hùng của mình. Chiến tranh đã từng sinh ra biết bao nhiêu anh hùng, bay giờ hòa bình xây dựng sẽ có những người anh hùng của hoà bình dựng xây. Thủy cũng là một người anh hùng của ngày hôm nay. Còn nếu Thái còn sống và đã trở nên như vậy thì có gì đáng ngạc nhiên đấu nhỉ?
-   Cái tay mình gặp bên quầy bán vé hôm nào ở Hà Nội, có mảng sẹo Napan ở ngực, ở bụng giống hệt như những mảng sẹo của mình, cÓ thể đầ là một dũng sĩ diệt Mỹ hay một cái gì hơn thế nữa cũng nên? Vậy mà bay giờ hắn cũng là tay buôn đường dải trên tàu Thông Nhâ't đó thôi. Chà, cái mảng seo na pan của hắn sao mà giống của mình thế nhỉ? Liệu hắn có là "một khả năng khác” của mình không? Anh bỗng rùng mình. Không, không thể có một khả năn nào dẫn anh đến nông nỗi ấy. Hãy giữ lấy mình, hãy bảo vệ lấy cái phần tốt đẹp trong con người mình, hỡi người lính ! Chống lại sự tha hóa có lẽ mới là cuộc chiến đấu sâu sắc nhất, bản chất nhất trên con đường dẫn tới sự hoàn thìện của con người, ở đấu cũng có bóng dáng của cái xấu, cái ác, của sự cám dỗ. Một cuộc chiến đấu trường kỳ cho đến tàn hơi thở của mỗi đời người, một cuộc chiến đâ'u kỳ vĩ nhất của con người để mãi mãi là con người với nghĩa cao cả nhất. Trong cuộc chiến đấu này, mỗi người phải tự là người lính trinh sát, nhanh chóng phát hiện ra kẻ thù và những thủ đoạn của chúng, vừa là người tổng tư lệnh tốì caọ, quyết định sự thành bại của mỗi trận đánh, lại vừa là người lính xung kích sẵn sàng đằng giáp ỉá cà với mọi kẻ địch vô hình và hữu hình. Vì thế mà mỗi cuộc đời người dù là một người bình thường nhất, vô danh nhất như ông già bán kẹo kéo hay Những thím Ba bún bung, cô Tư xôi đậu phộng...đều là cả một pho lịch sử. Hãy yêu thương tôn trọng họ bởi vì cũng như ta, trong họ đang điễn ra những trận đánh để chiếm lĩnh đỉnh cao phẩm giá con người.
-   Anh bỗng run lên khi phát hiện ra chân lý ấy. Anh biết, trong buổi bình mình này anh đã đi thêm được một bước nhích tới sự tự hoàn thìện mình.

[danhthanh]

Chương XVII

"Khi những bí mật của những mục tiêu đã được khám phá thì còn lại cái gì? Còn lại sự nghi ngờ”   
Nhật ký của một người lính trinh sát

I   
Họ có chừng hơn chục người, kẻ đứng ngựời ngồi trên một đoạn đường bảng. Chiếc trực thăng HUIA thân sơn loang lổ trong như một con cá sấu khổng lồ đang mắc cạn, nằm chềnh ềnh trên sân bây. Những người thợ máy đang kiểm tra kỹ thuật. Anh phi công rất trẻ nhưng cao lênh khênh, lăng xăng chạy đi chạy lại, chỉ trở cái gì đó và thỉnh thoảng lại cười phá lên.
-   Nhè nhẹ thôi chứ, ông tướng- anh phi công quất cánh thợ mấy-Máy bây chứ đấu phải là xe ủi đất? Cái thằng Mỹ già khọm này tuy thế những còn được khối việc đấy!
Đoàn khách đi nhờ lên biên hôm nay gồm đủ các thành phần. Một tốp sĩ quan của cơ quan Bộ lên công tác, ba bốn vị mặc đồ dân sự, không hiểu người của cơ quan nào nhưng chắc là nhân viên của cơ quan quan trong từ Hà Nội vừa vào, lên biên giới tìm hiểu tình hình, một anh phóng viên báo quân đội, mồm mép cứ như tép nhảy. Ngoài ra còn tốp áp tải thương binh lỉnh kỉnh những bảng ca túi thuốc...
Anh chàng phóng viên không hiểu bằng con đường nào đã phát hiện ra Tuấn là cán bộ của một đơn vị đang chiến đấu ở biên giới về. Anh cứ lẵng nhẵng bám theo, hỏi tọc mạch đủ chuyện. Rõ là một anh chàng mới vào nghề và hình như chưa biết mặt trận là cái gì. Tuy vậy, được, cái anh ta hăng say và chân thành nên cũng không đến nỗi khó chịu lắm. Tuấn đã cố gắng làm vừa lòng anh ta trong chừng mực có thể.
Đúng tám giờ Bảo mới vù xe mấy tới. Ngồi phía sau xe là Thư mặc quân phục, đeo quân hàm trung úy, trong như cô văn công của đoàn ca múa quân
đội!1 .
-   A! Xin chào đại ca - Hôm qua ngài mắc cạn ở đắu thế? 7
Bảo ồn ào lên tiếng, chừng như thể chưa thẹn về cái sự vợ bìu con ríu.
-   Mình...Ngủ ngoài nhà khách.
   
-   Anh nói dối vụng thế?- Thư bĩu môi- Tối qua em ghé vô nhà khách, tính tìm anh về ăn chè Nhưng...anh biến đi đấu mất tiêu.
-   A-Tuấn cười xòa- tội có người quen ngoài thành phố.
-   Bạn gái phải không? Khai thật đi, anh nên nhớ rằng em có cái đôi tai điện tử đấy.
-   Dĩ nhiên phải là bạn gái thì người ta mới đáng phải chịu vất vả như thế chứ, phải không Bảo?
-   Hoàn toàn đúng! Tội sẵn sàng kết nạp anh vào trường phái nịnh vợ!
Sau vài câu ồn ào, họ cùng im lặng nhìn ra sân bây. Tuấn nhận ra những nét lo lắng, bản khoăn thoáng hiện trong mắt Thư. Bằng linh cảm của phụ nữ, có lẽ cô ấy hiểu rằng chuyến đi của chồng mình lần này không hoàn toàn bình thường như mọi chuyến đi. Rõ ràng cô đang cố gắng để tạo ra một bộ mặt bình thản.
-   Chị yên tâm...Chúng tội chỉ "mượn" anh ấy ít ngày thôi mà.
-   Cho luôn các anh đó! Miễn là các anh chiều được anh ấy.
Nói vậy nhưng cô bỗng xích lại gần Tuấn và khẽ hỏi:
-   Các anh có nhiệm vụ gì khó khăn lắm, phải không?
•   Cũng...Không có gì đặc biệt đấu, Thư ạ.
-   Cái chính là...-Thư vỗ nhẹ hai bàn   tay-   em muốn
biết có nguy hiểm lắm không?
-   Đừmg tò mò, đồng chí trung   úy-Bảo   đột   ngột
xen vào- kìa, định khóc ở đấy à?
-   Anh thì chỉ được cái...
-   Nếu bạn mà khóc thì mình sẽ khoác ba lô về ngay lập tức. Trời có sập cũng mặc.-Vừa nói anh vừa bước tới cầm lấy tay vợ.
-   Thôi, em về đi làm đi.
Nghe giọng nói âu yếm mà nghiêm của chồng. Thư lặng lẽ cúi đầu khẽ vâng một tiếng rồi đột ngột gỡ tay ra khỏi tay chồng. Cô chỉ kịp quay lại nói với Tuấn hai tiếng "em về" rồi vội vã chạy ra xe, nổ máy phóng vù đi ngay. Có lẽ khi quay về cô ấy sẽ khóc. Hai người im lặng một lúc lâu rồi Bảo khẽ lên tiếng:
-   Đêm qua Thư cho tội biết rằng có ấy đã có thai...
-   Vậy à? Xin chủc mừng anh!
*   Cảm ơn anh, tội cũng mừng. .Nhưng...thương Thư qúa. cô ấy không được khỏe lắm đấu.
Họ lại im Lặng. Anh nhà báo nhún nhẩy đi tới.
Xin chào anh Bảo! Rất mừng là sẽ được bây cùng với anh.
Bảo gật đầu rồi hất hàm về phía Tuấn:
- Anh đã kịp phỏng vấn vị anh hùng này  rồi chứ?

- Anh đã kịp

-   Chúng tội đã nói chuyện với nhau. Anh ấy có những ý nghĩ rất thú vị.
-   Về cái gì vậy?
-   Về kẻ thù mới của chúng ta, về tính chất của cuộc chiến đấu này và... về các loại mìn bẫy..
Bảo bỗng phá lên cười:
-   Đã kịp nói đến chuyện mìn bẫy‘rồi cơ à? Theo mình không nên viết về mìn bẫy nữa. Kỷ nguyên của mìn bây đã qua rồi! Đến ngay tên lửa tầm trung bình bây giờ cũng nhiều đến mức, người ta đang không biết phải làm gì với chúng, khi mà chúng đã được bày gần khắp mặt địa cầu rồi. Vậy thì mìn bẫy có ý nghĩa quái gì. Giống như một trở chơi trẻ con thôi.
-   Anh nhầm to rồi-Tuấn phụ họa theo, cũng bằng giọng nói khoa trưởng và bông lơn như vậy-bọn tội chỉ bàn tới "những khía cạnh triết học" của mìn bẫy mà thôi.
-   Hay! Những khía cạnh triết học của mìn bẫy. Một đề tài có thể làm luận án tiến sĩ đấy. Trước hết là những nghịch lý của vấn đề. Đại loại như, con người vốn rất tinh nhậy khi phát hiện ra cạm bẫy mà kẻ thù mai phục để hại mình, nhưng than ôi, con người lại thường gục ngã bơi những cạm bẫy ở ngay trong con người mình. Một chương dẫn
luận khá hấp dẫn đấy. Sau đó là lịch sứ quá trình phất mình ra các loại cạm bẫy của con người. Phải mươi cuốn, mỗi cuốn năm trăm trang kèm theo vài ngàn ảnh và phụ bản mô tả các loại cạm bẫy và dụng cụ săn bắt. Như vậy chưa chắc đã có thể gọi là phác qua lịch sử huy hoàng của các loại cạm bẫy mà loài người đã biết tới. Nhưng tới đấy thì...té ra chỉ là những loại cạm bẫy dùng để bẫy thú, tiện thì bẫy người. Còn các loại dụng cụ chuyên dùng giành cho con người săn bắt lẫn nhau thì tinh vi hơn nhiều, càng ngày càng tinh vi, trình độ và khối lượng phát triến tỉ lệ thuận với khối lượng lời lẽ, chứ nghĩa, tuyên ngôn mà con ngựời dùng .để săn bắt tinh thần tư tưởng của nhau nữa? Chao ôi đến đấy thì lực bất tòng tâm rồi. Phải huy động tới hàng ngàn nhà bác học có thế giới về đủ các chuyện ngành thì mới có hy vọng hoàn thành một công trình giống như một từ điển bách khoa tàm tạm về cạm bẫy.
-   Một ý nghĩ độc đáo!- Anh phóng viên trịnh trong nhận xét.
-   Còn một ý nghĩ độc đáo hơn là cái COn qụa sắt già nụa kia có thể sẽ không thèm nổ máy và... cánh ta có thể phải cuốc bộ ra xa cảng miền Tâỵ mà múa vé ôtô đi Tây Ninh...
Như bị xúc phạm, "con qua sắt già nủa" bỗng giận dữ hộc lên; Tiếng động cơ nổ giòn đắc thắng.
Mọi người hối hả chuẩn bị hành lý. Lát sau, một sĩ quan không quân đeo bảng trực ban từ trong phòng chỉ huy bước ra. Anh ta dõng dạc đọc tên những người được lên máy bay. Gọi đến tên ai người ấy đáp "có”. Rồi tiến lên vài bước. hai chiến sĩ cánh vệ đã đợi sẵn, yêu cầu mọi người gửi súng và các loại lựu đạn, chất nổ trước khi lên máy bay sau đó mọi người được phép lên máy bay.
-   Chiếc trực thăng gầm rú vàt vã một hồi, tiếng cánh quạt xé gió ào ào, rồi từ từ nâng mình lên khỏi mặt đất.
-   Thật tuyệt vời!- Anh phóng viên hết lên- các anh nhìn kìa, Sài Gòn đẹp chưa?
-   Đẹp!, dĩ nhiên rồi- Bảo ghé vào tai Tuấn nói như quát- Hồi ấy chúng mình đã đốt mất vài chục chiếc trực thăng của tụi đó. Đấy, ở khu vực kia kìa.
Anh chàng phóng viên háo hức ngắm nhìn cánh vật đang vùn vụt trồi dưới thân máy bay. Bảo thỉnh thoảng lại lỡm anh ta một câu rất ác rồi cười vang. Chỉ riêng Tuấn vẫn ngồi lặng yên trầm ngâm suy nghĩ. Vào lúc này, có lẽ Thủy đã tỉnh dậy. Oi, mong sao em mau lành để tiếp tục trở về với cuộc đời, với nhiệm vụ của mình. Còn anh, lúc này anh đang bay trên độ cao gần một ngàn mét và chỉ ít phút nữa thôi anh lại có mặt tại mặt trận với đồng đội của mình. Những ngày tiếp sau, khi em đang trong quá trình hồi phục thì anh và đồng đội của anh
cũng sẽ bắt đầu cuộc phiêu lưu của mình. Cuộc phiêu lưu để đi tìm một câu trả lời, đi tìm những người bạn có thể liên mình với chúng ta trong cuộc chiến đấu chống tội ác, chặn đứng nạn diệt chủng. Chắc chắn phải - chúng ta phải ngăn chặn, phải chiến thắng. Nhưng anh cũng biết tới những giới hạn, những cái "có thể" và những cái "không thể" như trong cuốn nhật ký mà người bạn đã hy sinh của anh đã ghi. Người ta luôn nghĩ rằng: người lính ra trận càng ít dằn vặt, bản khoăn về cuộc đời càng tốt, có lẽ không hẳn như vậy. Năng lực của mỗi con người được biểu hiện cao nhâ't trong qúa trình đi tìm chân lý, qúa trình khắc phục những giới hạn, những khoảng cách. Có thể đã có một thời người lính ra trận mà hoàn toàn vô tư, không nghi ngợi, bản khoăn. Nhưng, phải chăng đó chỉ là giai đoạn chưa trưởng thành, chưa từng trải của người lính. Người lính chín chắn có lẽ phải là những người biết sợ, biết lo, biết đặt câu hỏi và biết trả lời về những điều liên quan tới cuộc chiến đấu của mình. Ngay như anh Bảo kia, một con người luôn tin rằng mình hạnh phúc, anh ta đang cười nói đùa glớn với anh nhà báo. Nhưng, anh ta giấu trong lòng biết bao nhiêu tâm sự, bản khoăn, bao nhiêu câu hỏi chưa được tìm ra câu trả lời.
-   Chuẩn bị hạ cánh! Đề nghị các đồng chí ngồi cho vững.
Một anh trong tốp nhô đầu ra từ khoang lại, nhắc nhở mọi người. Anh chàng nhà báo ôm chặt lấy cái máy ảnh. Mấy ông "dân sự" loay hoay tìm chỗ bấu víu. Các cô y tá đi nhận thương binh rúc rích cứđi Mọi người đều sẵn sàng đề phòng một .cú xổc nẩy người. Nhưng máy bay đã tiếp đất nhẹ nhàng đến ngạc nhiên.
-   Một tay lái tuyệt vời!
Anh phóng viên hể hả nhận xét. Tiếng động cơ dịu dần rồi ỉịm đi.
Không gian bỗng lặng trang. Hành khách trong khoang máy baycũng lặng ngắt chừng vài phút như chờ đợi một biến cố' gì đó. Nhưng không có gì xảy ra ngoài tiéng anh phi công trẻ bỗng dưng hết lên "Ổi, trời đẹp quá ”.   ,
Chiếc cầu thang ngắn được hạ xuống. Mọi người lục tục rời khoang máy bay . Khi Tuấn và Bảo xuống đến đất đã thấy anh chàng phóng viên đang lăng xăng chạy phía trước máy bay. Anh phi công trẻ ngạo nghễ đứng khoanh tay trước ngực, tựa vào thân máy bay loang lổ, mắt nhìn lom lom vào chiếc máy ảnh.
-   Thế...! Được rồi. Chụp nhé! Xong! tuyệt vời! Bảo bỗng ghé vào tai Tuấn, nói khẽ:
-   Tớ dám "đảnh cuộc rằng tay phóng viên này cũng rất muốn chụp một tấm ảnh đứng khuỳnh tay cạnh máy bay đế mang về làm le với mấy cô gái Hà Nội.
-   Cậu toàn nghĩ xấu về người khác!
-   Không xấu đấu. Anh cứ để tội trắc nghiệm lại xem khả năng phán đoán tâm lý của tội có đến nỗi tồi lắm không?
Nói rồi, Bảo chạy tới,-vừa cười vừa nói oang oang:
-   Này, anh nhà báo! Để tội bấm cho một kiểu để bạn ghi nhớ chuyến bây "tuyệt vời" này!.
-   Anh biết bấm chứ? - Anh nhà báo thoáng ngạc nhiên - Ôi thế thì tuyệt vời!
Bảo nghiêm trang cầm lấy mấy ảnh và cũng bắt chước y hệt điệu bộ của anh phòng viên.
-   Dịch phải một chút! Thế! Nhìn thẳng vào đấy! Chụp này. Xong! tuyệt vời!
Tuấn rũ ra cười trước trò đùa của Bảo.
-   Tội chịu tài ông đấy, Bảo ạ.
-   Anh chàng này mới vào nghề. Rất hăng hái say mê và vô tư nữa. Đó là giai đoạn hay nhất của nghề làm báo!
-   Nhưng... anh ta dùng hơi nhiều thán từ. Lúc nào cũng thay anh ta là lên "tuyệt vời"!
-   Đó là một cái gì đáng yêu đấy. Anh ta sẽ hùng hổ làm việc. Sẽ viết những bài báo sôi sục, bốc lửa. Sẽ chọc vào tất cả mọi "vùng đất cấm", sẽ "phạm húy" liên tục sẽ bị là rầy, nhưng sẽ nổi tiếng. Khi anh ta còn chưa làm ra vẻ thông thái rởm, cái gì cũng biết, thì anh ta còn làm được việc. nhưng
đáng tiếc là... cái giai đoạn hồn nhiên ấy không được lâu đâu. Đến một lúc nào đó, anh ta sẽ mệt mỏi, sẽ phát ớn lên vì những chuyến đi đột xuất sẽ không còn nổi xung lên khi ông tổng biên tập cắt bài của mình, sẽ không còn luôn miệng "ôi" “a” không còn thay cái gì là "tuyệt vời" nữa... Nghĩa là anh ta không còn khả năng ngạc nhiên nữa. Lúc ấy anh ta sẽ được coi là chín chắn, có bản lĩnh sẽ được giao những nhiệm vụ quan trong hơn, được viết những bài xã luận, bình luận về những vấn đề to tát, thậm chí còn được đề bạt. Nghĩa là anh ta sẽ dở đi, cũ đi, sáo rỗng đi và vô bổ đi...
Tuấn ngạc nhiên thốt lên:
-   Sao ông lại có thể biết được tất cả những chuyên đó?
-   Vì ngay bên cạnh nhà mình ở Hà Nội cũng có một ông nhà báo. Hồi còn đi học ông ta đã là thần tượng của mình. Hầu như mình đọc không sót bài nào của ông ấy. Và rồi mình đã thất vọng khi phải chúng kiến quá trình "dở dần đều" của ông ta.
-   Nhưng... điều đó đấu phải định mệnh? Cũng có người càng ngày viết càng hay hơn chứ?
-   Có, nhưng là số ít, là những tài năng thực sự. Mong sao anh bạn của chúng ta thuộc vào cái sô ít đó. Mà cái quy luật mình vừa phân tích đấu chỉ là quy luật riêng của nghè làm báo? kể cả nghề trinh sát của cánh ta cũng chịu sự chi phối của quy luật
đó, Đến một lúc nào đó chúng ta sẽ mệt mỏi, sẽ phản ứng chậm; sẽ kém nhạy bén, sẽ cẩn thận và biết giữ gìn hơn, sẽ học được cách chế biến, xào nấu để chỉ với một ít dữ kiện, có thể dọn cho các vị thủ trưởng cả một bữa thịnh soạn về tình hình địch... Đến nỗi các vị thủ trưởng chỉ có cách khen là "tuyệt vời!", nhưng... có trời mà biết rồi những vị thủ trưởng ấy, sẽ làm thế nào mà gỡ ra khỏi cái mớ bòng bong chứ nghĩa, gia giảm, để mà nhìn thay cái lõi bé tẹo của sự thật? Ớ cơ quan tôi cũng cố vài vị "đầu bếp" cỡ ấy đấy. Thôi, ta đi chứ? Có lẽ nên chào ông nhà báo một câu. Anh thay chưa, anh ta đã kịp bu lấy đám thương binh vừa chuyển tới rồi Lịa lìa. Có trời mà biết anh ta sẽ khui được những chuyện gì?

[danhthanh]

II
Đội trinh sát đã được trang bị đến tận chân (Nghĩa là, đã có đủ các thứ cần thìết, kể cả mỗi anh có một đồi giầy cao cổ mới toanh) Trần Đức Chính quả là đã không phụ lòng tin cậy của Tuấn. Sau khi kiểm tra lại một lần nữa công tác chuẩn bị, Tuấn không ngớt lời khen ngợi. Nhưng Chính chỉ nhún vai cười:
-   Tôi đã dùng ông như một con ngoáo ộp để moi
 ra bằng được tất cả những thứ này đấy. Không hiểu
sao tất cả các ông trợ lý hậu cần, các ông thủ
đều sợ anh như sợ lửa. Khi cầm tờ hóa đơn
 xuất  hàng, thấy anh nào còn có vẻ ngần ngại là tôi nẹt
luôn "Này, ông Tuấn ông ấy trực tiếp chỉ huy
chuyến công tác này đấy. Các anh cứ liệu mà lần
lứa. Thế là đấu vào đó hết. Có lẽ các tướng ấy
cho rằng, sớm hay muộn thì ông cũng sẽ làm sư
đoàn trưởng cái sư đoàn này, nên nể trước đi thì
vừa!
"-"Cậu lại xỏ mình rồi!
-   Đúng là như vậy đấy - Chính hào hứng tiếp. Chính anh không hiểu hết "sức mạnh" của mình đấu. Hai hôm nay, cả cơ quan sư đoàn bộ chỉ bàn về mỗi một sự kiện, ấy là sự kiện anh vừa chân ướt chân ráo tới sư đoàn đã nhảy vọt một phát lên chức trưởng phòng tham mưu! Mặc dù tôi không nghi ngờ gì khả năng của anh, và tin rằng cái chức trưởng phòng không phải là cái gì có ý nghĩa lắm đối với anh. Nhưng... tôi cũng hỏi ái ngại cho anh đấy!
-   Tại sao?
-   Bởi vì không phải ai cũng như cánh lính trinh sát, chỉ có mỗi một việc là phấn khởi vì anh được cất nhắc nhanh (điều đó chúng tỏ rằng cấp trên cũng có con mắt xanh đấy). Nhưng, còn có không ít người đang ghen lồng ghen lộn lên với anh kia
kìa. Có nguồn tin thú vị đang làn truyền rằng, sư đoàn trưởng đang định chọn anh làm con rể của ông ta, nên...
-   Lại có cả chuyện đó nữa cơ à?
-   Thế đấy. Điều đó được củng cố bằng sự kiện chỉều qua ái nữ của sư trưởng đột ngột tìm đến sợ chỉ huy...
-   Ồ... Nhưng cậu không tin chuyện đó chứ?
Tuấn bắt đầu băn khoăn:
-   Chưa hoàn toàn tin. Nhưng... nếu điều đó xảy ra thì có gì là không tốt nhỉ? Đó là một cô gái đẹp... Và chắc là tốt.
-   Cậu đã gặp cô ấy rồi chứ?
-   Đã... chỉều qua tôi đã được vinh dự lựa chọn (có nhiệm vụ là thay cho anh, vì lúc đầu sư trưởng hỏi anh, nhưng rồi nhớ ra là anh chưa về), vì thế tôi phải tháp tùng cô ấy và sư đoàn trưởng ra nghĩa trang... thăm mộ người yêu cô ấy!
-   Trời... thế mà người ta lại nỡ đơm đặt!
-   Đúng thế! Khi đi cùng với cô ấy trong nghĩa trang, tôi nghĩ rằng nếu cái chuyện đơm đặt  ấy đến tai cô bé này... thì cô ấy có quyền coi thường những người lính chúng ta ỉắm. Nhưng anh có biết người yêu của có ấy là ai không?
-   Ai cơ?
-   Thằng Lãm, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn một.
-   Lãm "bột" phải không?
-   'Đúng thế. Nó là một trong những tiểu trưởng giỏi nhất của sư đoàn mình. Cụ Nguyên!? mến nó, và... cụ cũng không hề biết Lãm yêu con gái mình, cô bé nói rằng họ định giữ bí mật ? đến khi nào cứới nhau... Thằng Lãm không muốn mang tiến là được bố vợ tương lại che chở
-   Không ngờ cái tiếng ấy bây giờ lại rơi vào mình? - Tuấn cay đắng thốt lên - Nhưng, mình cũng có người yêu rồi. Và lúc này cô ấy đang nằm trong bệnh viện.
-   Bệnh viện nào?
-   Chợ Rẫy.
 Ồ, cô ấy ở trong này à?
-   Cô ấy bị chúng nó bắn trọng thương.
Ai bắn?  Chính thảng thốt hỏi.
-   Bọn tư sản Chợ Lớn. Cô ấy đang tham gia chiến dịch cải tạo tư sản thương nghiệp
-   Vì sao chúng nó lại làm thế?
-   Vì cô ấy đã không để chúng nó qua mặt, cậu hiểu chưa? Cũng như cậu ngày trước trong cái ban tiếp quản tài sản phải gió của cậu ấy. Nhưng vì cậu là một thằng lính trinh sát, nên chúng nó không thể làm gì được cậu. Còn cô ấy thì chỉ là một cô gái bé bỏng, hiền lành trong trắng và không hề biết tự vệ
-   Bọn khốn kiếp! Sao ngày ấy chính mình không
bắn bỏ mẹ chúng nó đi cho gọn? Nhưng... liệu cô ấy có làm sao không?
-   Không sao cả. Mình đã trực tiếp có mặt ở đấy khi các bác sĩ tiến hành ca mổ. Cô ấy đã qua giai đoạn nguy hiểm nhất.
Gương mặt Chính thoắt biến đổi, anh yên lặng giấy lát rồi rụt rè đề nghị:
-   Hay là... anh báo cáo với trên để tôi có thể chỉ huy đội trinh sát đi làm nhiệm vụ này thay anh. Anh tin tôi chứ?
Tuấn khẽ bóp nhẹ vào vai Chính:
-   Mình tin cậu... nhưng... không nên làm như vậy. Không nên. Cậu hiểu mình chứ?
-   Tôi hiểu.
-   Thế thì chúng ta hãy tiếp tục công việc. Cậu báo cáo tiếp đi, thành phần của đội đã ổn định chưa?
-   ổn rồi, tất cả đều tự nguyện. Tuy không ai được biết nhiệm vụ cụ thể, nhưng với linh cảm và khả nãng xét đoán của người lính trinh sát, họ đều hiểu rằng đấy là một chuyến đi đặc biệt quan trọng. Đấy là danh sách mười lăm người, kể cả hai đồng chí thông tin vô tuyến điện.
-   Thêm mình là mười sáu, và anh Bảo là mười bảy. Lại con số mười bảy. Cậu có nhớ con số này không?

-Nhớ. Đó là con số   đội trinh sát luồn sâu  đường số   1-4,   năm   bảy   mươi hai, cũng do anh chỉ huy. Khi hoàn thành nhiệm vụ trở về nó đã được rút gọn thành con số 10. Đó cũng là số hiệu liên lạc của anh năm bảy mươi ba khi anh vào nằm trong thị xã Plâycu.
-   Gì nữa?
-   Số nhà của vợ anh Doanh ở Sài Gơn.
-   Chưa hết.
-   Lớp rào thứ mười bảy ở căn cứ An pha, câu Tình bóp cổ chết một con chó béc giê.
-   Cậu có   trí   nhớ    khá   đấy! - Tuấn thốt lên.
-   Vì đó là những   điều   mà có xuống tới tầng thứ
mười bảy của địa ngục cũng không thể quên được À này, cái anh chàng lúc nãy đi cùng với anh là anh chàng Bảo, phải không?
-   Đúng đấy, cậu thấy thế nào?
-   Anh ta đẹp trai đấy!
-   Dĩ nhiên, nhưng... mình đấu có định hỏi cậu điều ấy?
-   Thì tôi đã biết gì về anh ta mà nói nhỉ? Có chăng chỉ là một ấn tượng nào đó. Thú thực nhìn thay cái vẻ duyên dáng chải chuốt của anh ta, tôi cứ băn khoăn tự hỏi "Liệu anh ta có biêt bắn súng không nhỉ?"
Tuấn khẽ cười:
Mình cũng đã tự hỏi như vậy khi mới gặp anh ta Nhưng chỉ ít phút sau anh ta đã đánh tan cái thói tự mãn của lính trinh sát trong mình. Tóm lại, đó là một con người đáng tin cậy, anh ấy cũng có "thâm niên chui rào" hàng chục năm trời đấy.
-   Nhưng chúng ta cần gì phải có người của cấp trên đi kèm cặp nhỉ?
-   Không phải kèm cặp. Anh ấy được phân công cùng đi làm nhiệm vụ với chúng ta. Anh ấy biết tiếng Campuchỉa và nếu cần thìết thì cả tiếng Anh, tiếng Pháp nữa.
-   A, một ngài thông ngôn! Hay đấy! Chúng ta sẽ thành một phái đoàn ngoại giao, phải không?
-   Không chỉ có vậy. Anh ta cần cho chúng mình ở nhiều công việc khác nữa!
Chính nhún vai, không tranh luận nữa, nhưng rõ ràng anh ta chưa bị thuyết phục. Nói chung, thuyết phục được lính trinh sát không phải là chuyện dễ. Tuấn nghĩ vậy nên cũng không nói gì thêm nữa. Bảo cũng không cần tới sự quảng cáo, anh ta sẽ có cách thuyết phục mọi người. Anh trở lại công việc.
-   Anh em trong đội có yêu cầu gì không?
-   Có. Anh em muốn được thả rông vài giờ, ra thị trấn làm một tô hủ tiếu, một li cà phê và... nếu gặp mấy thì làm quen với một cô gái nào đấy.
Tuấn phì cười trước đề nghị bất ngờ đó.
-   Thôi được. Cho anh em tự do buổi sáng hôm nay. Một giờ chỉều toàn đội sẽ tập hợp để kiểm tra lần cuối và quán triệt nhiệm vụ.
-   Kể cả tôi chứ?
-   Kể cả cậu nữa, cũng đi chứ?
-   Nhưng... Tôi làm quái gì còn đồng nào? - Chính nhăn nhó trả lời.
-   A! - Tuấn bỗng phá lên cười - Thế có nghĩa là cậu đã già đi nhiều rồi đấy. Đối với cánh lính trẻ thì có tiền hay không có tiền không quan trọng miễn là được lêu têu. Nói đùa cho vui, mình còn tiền đấy này.
Anh mở ví lôi ra mấy tờ giấy năm mươi đồng
-   Cần bao nhiêu?  Tất cả.
-   Ái chà...
-   Ông nên nhớ rằng tất cả lính trinh sát của ông đều còn rất trẻ, mà trẻ thì có nghĩa là không biết giữ tiền và nói chung không cần gì đến tiền (Đấy là theo lốì nói của ông), dĩ nhiên trừ khi họ phải vào hàng phở! Tôi sẽ thay mặt anh khao tụi nó, nhân dịp... anh chạy khỏi "làng trinh sát"!
-   Oái oăm chưa? Mình sắp sửa đi một chuyến "ác liệt" với các bạn mà các bạn lại làm lễ khai trừ mình sao?
-   Tại vì anh lớn nhanh quá mà! Nhưng không sao, anh sẽ vừa là thủ trưởng phòng tham mưu vừa là bạn của cánh lính trinh sát chúng tôi.
Chính vừa an ủi anh vừa thản nhiên nhận tiền nhét vào túi rồi chuồn thẳng. Tuấn nhìn theo người bạn chiến đấu vào hàng kỳ cựu nhất của mình và khẽ thở dài. Có lẽ Chính nói đúng, thế là mình đã bị loại khỏi hàng ngũ những người lính trinh sát rồi. Dù rồi đấy mình vấn tiếp trục đi bám địch, vẫn đi nghiên cứu mục tiêu chuẩn bị cho những trận đánh, những chiến dịch với họ nhưng mình đã không còn là một người lính trinh sát nữa. Thay vì câu trả lời về kẻ thù, mình phải biết đặt câu hỏi cho những người lính trinh sát dày dạn này. Phải biết trả lời rồi mới biết đặt câu hỏi. Nhưng cũng phải biết đặt câu hỏi một cách thông mình rồi mới tìm ra câu trả lời đùng đắn. Mình mãi mãi vẫn phải đặt câu hỏi với những người này và phải trả lời những người khác, mãi mãi vẫn phải tự mình đặt ra câu hỏi và tự mình tìm ra câu trả lời. Bởi vì hỏi và trả lời là một phương thức tiếp cận chân lý, một thứ công cụ chuyên dùng mà tạo hóa đặc ân ban phát cho con người.

[danhthanh]

III
Xe chở đội trinh sát ra tới ngã ba đường thì gộp một chiếc xe khác đi ngược chiều, một chiếc Pho mười sáu chỗ ngồi rất sang trong. Trên xe toàn cán bộ dân sự. Có lẽ đó là đoàn cán bộ của tỉnh lên phối hợp với sư đoàn làm nhiệm vụ tiếp đón đông bảo Campuchỉa chạy sang tị nạn. Số dân tị nạn cứ mỗi ngày một đông lên khiến sư đoàn vô cùng lúng túng. Hồi chiều, khi làm việc với Tuấn và Bảo, sư đoàn trưởng Nguyên có nhắc tới điều này. Ông còn tham khảo những ý kiến của Bảo về phong tục tập quán của người Khơ me đế biết cách đôì xử với họ. Nhưng rõ ràng sư đoàn gặp rất nhiều khó khăn khi phải lo ăn ở thuốc men cho hàng ngàn lượt người, đa số là đàn bà, người già và trẻ em., Họ đúng là những người vừa từ dưới mấy tầng địa ngục mò lên, người nào người nấy chỉ, còn trở bộ xương, trẻ em một trăm phần trăm suy dinh dưỡng ngày nào cũng có hàng chục đứa trẻ lả đi vì kiệt sức. Bệnh xá của sư đoàn và của huyện đông nghịt dân tị nạn. Sư đoàn đã bao lần cho cán bộ về tỉnh xin chi viện người và của cải vật chất cho công việc này, nhưng tỉnh còn phải xin chủ trương, của trung ương vì dẫu sao thì đây cũng là vấn đề đối xử với người
nước ngoài. Nhất là khi chính phủ của nước đó lại đang phát động chiến tranh chống lại nước mình. Thủ tục lên xuống rắc rối hàng mấy thắng trời, trong khi đó những đơn vị ở phía trước vẫn cứ liên tục phải tiếp nhận thêm dân tị nạn. Biết làm sao được khi họ đã vượt rừng vượt nđi, vượt qua bao cứa ải của tử thần để tới đấy...Chẳng lẽ lại đẩy họ ngược trở lại để bọn Pôn Pốt lấy vồ đập chết hết? Vì vậy nên những người lính ở  phía trước không thể ngồi đợi chủ trưởng chính sách và cả lương thực, thực phẩm, thuốc men từ trên dộỉ xuống mà vẫn cứ phải chỉa sẻ khẩu phần của mình để tiếp nhận cứu mang họ. Cái gánh ấy ngày càng nặng và có lẽ hôm nay tỉnh mới cử một đoàn cán bộ xuống kiểm tra tình hình để có biện pháp cùng sư đoàn và các đơn vị phía trước giải quyết vân đề phức tạp này.
Đường hẹp, hai chiếc xe phải vất vả lắm mới tránh được nhau. Chiếc của đội trinh sát tụt xuống một rãnh sâu ì ạch mãi không bò lên được. Trong khi đó, chiếc Pho thuận đường hơn, nhẹ nhàng lách qua. Khi chiếc xe dân sự ấy lướt qua, Tuấn thoáng nhìn thay một gương mặt. Gương mặt thoáng qua ấy khiến anh giật mình. Anh chồm vội ra thành xe, kêu lên thảng thốt.
. Thái! Thái đấy phải không? .
Từ trong chiếc xe Pho, một cái đầu thở qua cửa sổ, một gương mặt quen thuộc, một nụ cười và hình như anh ta cũng hét lên một câu gì đó, nhưng vì chiếc xe của đội trinh sát gầm rú khiếp qúa Tuấn không nghe được tiếng kêu của anh ta. Anh muốn nhảy phắt xuống, đuổi theo chiếc Pho để tới tận nơi, ,tóm lấy con người ấy để tin chắc rằng đó là anh ta. Nhưng chẳng lẽ anh lại nhìn lầm? Không không thể lầm được. Đúng là gương mặt rắn rỏi đôi mắt sắc sảo, tinh anh ấy. Bộ quần áo dân sự anh ta mặc thì có nghĩa lý quái gi? Anh ta có thể mặc quần áo gì mà chẳng được? Nhưng sao thằng cha ấy lại có mặt trong cái đoàn cán bộ rất nghiêm chỉnh kia của cái tỉnh biên giới này? Có lẽ mình đã quáng mắt, đã nhìn lầm rồi. Mình đã gặp hắn ta ở trên tầu, ở giữa Sài Gòn, sao lại có chuyện hắn ta bỗng dưng xuất hiện ở đấy? ở đấy, nơi đang khét mùi thuốc súng, đâu có chỗ cho một kẻ buôn bán đầu cơ như hắn ? Nhưng nếu anh ta có thể sống lại và trở thành một kẻ như vậy thì sao lại không có khả năng anh ta sống lại để trở thành một anh cán bộ của một cơ quan nào đó của cái tỉnh này? Biết bao nhiêu cán bộ quân đội sau chiến tranh đã được cử đi công tác biệt phái ở các cơ quan dân sự hoặc được chuyển ngành hẳn đó thôi? Nếu anh ta không chết thì có điều gì mà không có thể xẩy ra? Nhưng, anh ta thực sự là ai(?)là gương mặt nào trong ba gương mặt mà anh đã gặp? Và liệu anh ta còn có khả năng trở thành những gì nữa?
Tuấn vỗ nhẹ vào vai Bảo, anh ta quay lại nhưng Tuấn không biết có nên hỏi anh ra điều đó không? Có lẽ là không nên hỏi, anh vội làm như chỉ vô tình mà đặt tay lên vai bạn mà thôi. Anh bỗng nghi ngờ cả chính mình. Hay là anh mắc một chứng bệnh nào đó giống như bệnh hoang tưởng? Có lẽ tại anh nghĩ đến Thái nhiều qúa nên ở đâu anh cũng tìm thay lý do để Thái có thể tồn tại. Biết đấu, nay mai anh chẳng nhận ra Thái trong số những gương mặt đồng đội vấn đang cùng anh chiến đấu trong cuộc chiến tranh mới mẻ này? Điều đó có gì là lạ lùng nếu như Thái còn sống, giống như anh còn sống và gắn bó một cách tự nhiên với đông đội cho đến tận ngày hôm nay.
-   Tại sao chúng ta lại đi theo hướng này, anh
Tuấn? - Chính bỗng hỏi.
-   Đúng thế. Chúng ta phải ngược lên phía Bác hai chục cây số. Sau đó sẽ xuống xe, tìm cách vượt biên giới ở phía ấy.
-   Sao không theo những con đường mòn mà dân họ vẫn vượt biên có phải tốt hơn không?
-   Chúng ta không phải là dân.
-   Nhưng dân tị nạn họ cũng phải tìm những lối vòng tránh bọn Pôn Pốt kia mà, họ có thể giúp ta tìm ra con đường ngắn hơn.
-   Nhưng chúng mình còn phải tránh nhiều thứ nữa.
Im lặng. Xe đã chạy êm, bănh xe lăn rào rào trên đá sỏi. Bộ đội ngồi nghiêm   trang   trên    xe như trong
tư thế của một cuộc diễu   binh.    Bảo   khẽ   thổi sáo
miệng bài Cachiusa.
-   Này... nãy anh gọi ai thế - Chính khẽ hỏi Ai?
-   Anh ấy. - Chính ghé sạt vào tai Tuấn - Anh gọi Thái, phải không?
-   Ờ, - Tuấn buộc phải công nhận - Mình thấy có
tay nào trong đám dân sự giống   Thái   quá    đi mất
-   Nó chứ còn ai nữa?
-   Cậu cũng nhận ra nó à? - Tuấn sửng sốt hỏi lại.
-   Tôi nhận ra hắn ngay khi hai chiếc xe đi sát nhau. Có điều bất ngờ qua tôi đờ mặt ra, cứng cả quai hàm không làm sao mà gọi được.
-   Mình cũng... không còn tin ở mắt mình nữa.
-   Thì... khi anh gọi, nó chẳng thò đầu ra, nhẹ răng cười và vẫy theo đấy là gì? Hình như hắn cũng nhận ra cánh ta. Hắn hết lên một tiếng gì đó, nhưng xe rú mấy to qua, tôi không nghe rõ.
-   Không phải nó đâu - Tuấn vội xua tay  Cậu cũng còn nhớ rằng chúng mình đã...
-   Đấy, cái chính là như thế. Không bao giờ mình có thể tin rằng hắn còn sống. Chẳng lẽ cậu ấy lại có thể đội đất mà lên sao? . "
. Không nói chuyện đó nữa - Tụân vội nghiêm giọng - sẽ rất xúi quẩy nếu chúng ta cứ bị ám ảnh mãi về chuyện này. Có lẽ một người nào đó giống cậu ta thôi.
-   Ờ, cũng có thể - Chính vội vã chấp nhận - Nhưng nếu hắn còn sống thì hay quá. Hôm nào về ta thử hỏi lại xem.
-   Vớ vẩn.
*   Sao lại Vớ vẩn?
-   Không thể có chuyện người chết sống lại, cậu hiểu không?
Tuấn bỗng dưng bực mình nói như hét lên khiến mọi người giật mình ngơ ngác quay lại nhìn hai vị chỉ huy.
-   Có chuyện gì thế, các vị? - Bảo hỏi.
-   Không... không có chuyện gì đấu, sắp rẽ trái đấy.
-Rẽ trái rồi thủ trưởng ạ.
-   Ồ!...

[danhthanh]

Chương mười tám
-   

"Trong những khoảng rừng tối tăm, đầy đe dọa này đừng hy vọng tìm ra những con người. Đây là vương quốc của cỏ họa và thú dữ. Tạo sao những loài sinh vật trái ngược nhau đến như thế vẫn có thì cùng tồn tại bên nhau?
-   Nhật ký của một người lính trinh sát

I[/i]
-   Bây giờ họ bắt đầu phải vượt qua chặng đường khó khăn nhất. Theo dự đoán của Tuấn và Bảo trong phạm vi mười cây số sau khi vượt qua biên  giới, họ không thể tránh được những cuộc đụng độ. Nhìn trêm tám bản đồ, chỗ nào cũng chi chít những ký hiệu ghi nơi có địch. Tìm được một kẽ hở không phải là dễ dàng. Đó là chưa kể đến mìn bẫy dày đặc mà ta và địch đã cùng nhau gài khắp nơi trong  những cánh rừng dọc theo biên giới. Thôi đành phải trêng cảy vào khả năng ứng biến của các chiến sĩ Và ít nhiều trong cảy vào mấy rủi.
-   Tuấn chia đội ra làm ba nhóm, mỗi nhóm năm họậc sáu người. Anh chi huy nhóm đầu tiên đi trước dò đường, nhóm thứ hai do Bảo chi huy đi giữa trong đó có hai đông chí thông tin, nhóm cuối cùng do Chính chi huy đi đoạn hậu, có nhiệm vụ sẵn sảng chi viện cho cả hai nhóm và xóa các dấu vết. Họ cắt rừng mà đi, tránh tất cả những con đường mòn. Tuấn dự tính nếu thuận lợi, đêm đầu tiên các anh có thể tới một cánh rừng cách biên giới chừng bảy đến mười kilômet theo đường chim bay, ở đó theo như những tài liệu ghi chép mới nhất của Chiến, địch chi có một khu hậu cứ gồm toàn kho tàng và một bệnh viện dã chiến. Các anh có thể an toàn ẩn trong rừng chờ trời tối để đi tiếp.
-   Đêm không trăng. Những mảng đồi trọc lở lói vì đạn đại bác đào xới. Hầu như không có một rừng nào có cây cối rậm rạp. Ven những sườn đồi và dưới khe suối cạn chi còn những vạt rừng thưa thọáng, nhấp nhô những cây đầu, cây khộp đơn độc sừng sừng vươn trên nền trời, xởe ra những cánh tay khẳng khiu như đang cố sức đẩy vòm trời cao lên thêm. Không gian yên tĩnh lạ thường. Không có ảnh đèn dù, không có tiếng mấy bay âm ỉ trên bầu trời. Như vậy mà là một đêm chiến tranh ư? "Đúng vậy!". Một loạt đại liên vang lên phía trước thấy cho câu trả lời. Nhưng chi có vậy thôi. Giống như một ông già ngái ngủ  vừa rít một hơi thuốc lào. Chẳng có gì nguy hiểm cả.
-   Chú ý có mìn!
Người chiến sĩ trinh sát đi trước khẽ thổi vào tai Tuấn một câu như vậy. Anh truyền lại khẩu cho tốp đi sau. Rất thận trong và thuần thục, họ đặt bàn chân của mình lên vết chân của người đi trước. Những quả mìn vỏ nhựa chế tạo rất giản dị- và tinh vi, được gài cũng rất tinh vi trên những cành cây, dưới những bụi cỏ và trong lòng đất. Chúng gài cùng một lúc nhiều loại mìn khác nhau mìn đạp nổ, vướng nổ, mìn định hướng, mìn treo mìn nổ theo áp lực của những tiếng nổ khác. Một đại tiệc của thần chết đã bày khắp những cánh rừng biên giới. Chi cần một sợ suất nhỏ là cả cánh rừng sẽ tung lên trong những tiếng nổ dây chuyền. Trong những ngày qua, Tuấn đã bỏ ra một ngày trời để xem xét tất cả những loại mìn mà các chiến sĩ trinh sát đã mang về để nghiên cứu. Anh đã tò mò mò ra lắp vào tất cả những loại mìn đó và ngạc nhiên vô cùng trước sự phong phú và tiện lợi của những loại mìn lạ lùng này. Đó là những loại mìn chưa hề thấy xuất hiện trong những năm đánh Mỹ. Người ta đã chế tạo những trái mìn này ở đấu? Trên những trái mìn không thấy ghi nhãn hiệu như những loại vũ khí mà các nhà tư bản Mỹ hởm hĩnh không bao giờ quên ghi. Trong cái vô danh của thứ
vũ khí lợi hại này có một cái gì đó thật đãng sợ, giống như khi ta đứng trước một tên giết người đeo mặt nạ vậy. "Người không cần biết ta là ai, chi cần biết rằng ta có thể nghiền nát nhà ngươi bất kỳ lúc nào. Kẻ vô danh nói như vậy. Nhưng cũng chẳng mấy khó  khăn khi cần phải tìm ra kẻ giấu mặt. Vương Đình Chiến đã nhìn thấy chúng rồi. Cái tên không lồ đeo mặt nạ ấy đã mang tới đấy đủ kiểu chết choc, người ta sẽ vạch mặt chúng, nhất định phải như vậy. Nhưng trước hết phải vặt hết những chiếc răng nanh của hắn đã. Những chiến sĩ trinh sát thận trong gỡ từng trái mìn mò lối đi về phía trước. Tuấn rất yên tâm về tài năng và tính thận trọng của họ. Anh lặng lẽ bám theo người đi trước không chệch một bước chân.
Đi như vậy chừng hơn hai tiếng đông hồ thì họ qua được khu vực mìn bẫy dầy đặc. Bây giờ thì đã có thể thở được đội chút. Tuấn ra lệnh tạm dừng rồi truyền lệnh gọi Bảo và Chính lên hội ý.
Một lát sau Bảo lom khom bước tới. Anh ngồi thụp .ngay xuống bên Tuấn và khẽ hỏi:
-   Sao không đi tiếp?
-   Cũng phải cho lính thở một chút chữ? Anh thế nào, theo kịp chữ?
-   Kịp quá đi chữ. Có thể vừa đi vừa làm thở được đấy!
-   Quá nhiều mìn, anh không thấy như vậy sao?
-   Thấy. Đãng sợ thật!
Thế mà anh bảo rằng kỷ nguyên của mìn bẫy đã qua rồi? Tôi ngờ rằng nó đang ở vào giai đoạn cực thịnh đấy!
Vừa lúc ấy cái dãng lênh khênh của Chính cũng xuất hiện. Anh cúi xuống phía bên trái Tuấn soạng một lát rồi khẽ kêu lên:
- Mìn đây này!
Tuấn và Bảo cùng giật mình. Một chút nữa thì  Chính đưa cho Bảo trái mìn nhựa lạnh ngắt rồi khẽ cười:
 Các ông cao số thật!
-   Nhưng... tại sao cậu lại nghĩ rằng chỗ này có mìn? - Tuấn tò mò hỏi.
-   Tôi thấy nó có mùi' - Chính khẽ cười - Các anh không ngửi thấy mùi gì à?
Bảo và Tuấn cùng hít hà, nhưng mùi gì nhỉ? Bảo chợt lên tiếng:
-   Chi thấy mùi gì như mùi cứt!
-   Đúng thế! - Chính xác nhận - Có mùi phân người. Có nghĩa là ở đấy có người đi qua. Mà có người là có mìn đấy! Hơn nữa, tôi vừa nhìn thấy ba hòn đã chụm vào nhau làm bếp đun, nhưng không thấy có tro than. Có nghĩa là bọn địch đã định dừng chân nâu nướng gì đó nhưng sau đó lại thay đổi ý định. Khi rời đi thế nào chúng cũng gài
vài trái mìn chơi.
-   Một bài học lý thú! - Bảo nhận xét Chiến tranh du kích quả là đãng sợ. Bọn Mỹ cũng đãng được thông cảm lắm.
-   Thôi, chúng ta cùng bàn xem bây giờ nên tiếp tục đi về hướng nào? Chính cho ý kiến trước đi vì cậu là người hiểu biết tình hình hơn cả.
Tuấn mò bản đồ ra lấy chiếc đèn pin đã bọc kín bằng giấy đen chi lọt ra một quầng sáng như đông xu. Cái "đông xu" đó đi dọc theo bản đồ rồi dừng lại ở một mảng có màu xanh thẫm.
 Đấy là khu vực chúng ta phải tới trong vòng đêm nay.
-   Theo tôi cứ đi thẳng theo hướng Tây Bác, hướng ấy có những cánh rừng cao su - Chính đề nghị - Còn hướng chính tây thì trống trải quá. Dọc theo con suối này có thể có nhiều đơn vị địch dừng chân.
-   Nhưng đó là con đường ngắn nhất để tới khu rừng đen này, phải không?
-   Đúng thế, nhưng nếu đi đường đó thì gặp địch là cái chắc.
-   Còn đường này thì sẽ rất nhiều mìn - Bảo chỉ con đường theo hướng Tây Bác - Tôi có cảm tưởng rằng trong những cánh rừng cao su sẽ đầy mìn. Vừa đi vừa khắc phục mìn bẫy thì sẽ rất chậm, và rất nguy hiểm nếu chẳng mấy chúng ta lỡ đạp phải một quả mìn ở đó. Địch có thể triển khai bao vậy các cánh rừng cao su rất nhanh.
-   Đúng thế! Tuấn tán thành ý kiến của Bảo Chúng ta chọn hướng Tây. Trong đêm chúng ta có thể chủ động tránh được địch. Chúng đóng quân đầy .đặc như thế sẽ không dãm gài mìn lung tung. Nếu chúng ta tránh được các trạm gác của các đơn vị địch thì có thể an toàn. Còn nếu bị phát hiện chúng ta. cũng có thể biến nhanh trước khi chúng kịp huy động lực lượng.
Bỗng một loạt tiểu liên nó vang ở phía cuối đội bình.
-   Có địch! Các anh về vị trí đi. Đợi lệnh tôi mới được hành động.
Tuấn vội chạy ngược lại phía đội hình của đội trinh sát. Các chiến sĩ đã chiếm lĩnh các vị trí thuận lợi, sẵn sàng chiến đấu. Chính vọt lên trước anh, biến mất một lát rồi chạy lộn trở lại:
*   Chạm một đội đi đánh lẻ của địch. Chúng xộc ngay vào giữa đội hình của nhóm tôi. Các cậu ấy làm gọn cả bốn tên, một tên chạỳ được nên phải nó một loạt súng.
-   Có tù binh không?
-   Không. Bắt tù binh làm gì? Tụi nó sử dụng dao khá lắm!
-   Cơ đông mau. Pháo bắn tới bây giờ.
Chính khẽ cười.
-   Anh cứ làm như bọn pháo binh Mỹ ngày xưa ấy. Bọn này nó không đếm xỉa gì tới số phận của một tốp đi đánh lẻ thế này đấu.
Họ cùng tới nơi mấy tên địch bị giết. Bốn tên xấu số nằm sóng sượt, nốì theo nhau thành một hàng dọc, tên thứ năm nằm cách đó chừng ba chuc thước. Tuấn dọi đèn pin vào mặt một tên và chịt rùng mình, một tên lính nón choẹt, giống hệt cái tên nhãi ranh mà anh đã hỏi cung hôm nào. Trên gương mặt hắn còn hằn nguyên nỗi hoảng loạn, tuyệt vọng trước lúc tắt thở.
-   Bọn lính sư đoàn P- Chính nhận xét sau khi đã xem mấy cái xác - chắc chắn bọn này được lệnh luồn qua biên giới tập kích các điểm chốt của ta.
Trong khi những người chi huy xem xét lại kết quả cuộc chạm trán bất đắc dĩ thì các chiến sĩ trinh sát vẫn nằm yên lặng lẫn vào có cây ở những vị trí của mình, không thể nhận ra họ nếu không phát tín hiệu gọi. Tất cả vẫn yên ắng, không hề xao đông như chẳng có gì xảy ra. Tuấn nhủ thầm: "Tụi nó quả là những chiến sĩ trinh sát có bản lĩnh".
Họ lại thận trong hành quân. Đội hình đi chuyển nhịp nhàng theo kiểu sâu đo. Tốp đi đầu tiến chắc từng chặng hai ba trăm mét nghe ngóng cẩn thận rồi phát tín hiệu cho nhóm đi sau tiến lên. Càng ngày họ càng thấy xuất hiện nhiều dấu hiệu của địch. Chúng đóng quân rải rác khắp các vườn đồi và dọc theo những con suối. Cung cách giấu quân của chúng cúng y hệt như cung cách đóng quân của ta trong đánh Mỹ. Tuấn phát hiện cả một cái bếp dã chiến kiểu Hoàng Cầm bên một khe suối, Một cái thùng lương khô có chữ Trung Quốc vứt lăn lóc bên cạnh, loại lương khô 702 rất quen thuôc với các anh hồi đánh Mỹ. Hẳn Chiến đã rất ngac nhiên và đau khổ khi lần dầu tiên nhìn thấy những dấu hiệu này, một nỗi đau khổ giống như nỗi đau khổ của một anh chồng bỗng dưng phát hiện những dấu hiệu chững tỏ rằng mình đã "bị cắm sừng",, Hồi mới khởi chiến, những dấu hiệu này còn được che giấu hết sức cẩn thận, nhưng bây giở thì đã "quá mù ra mưa" rồi, bọn chúng chẳng thèm nghĩ tới chuyện che đậy nữa. Trên báng súng của những tên lính Pôn Pốt đã ngang nhién khắc vào chữ số 700 triệu để đánh tan mặc cảm nước nhỏ của chúng.
Tuấn không ngờ Bảo lại có ý kiến đúng đắn như vậy khi chọn con đường luồn lách qua những khu đóng quân dầy đặc của địch. Càng vào sầu, sự canh phòng của địch cảng tỏ ra trễ nải, chiếu lệ. Có lẽ chúng cho rằng quân VIỆT Nam đang cuống lên lo  giữ nhà, sức mấy mà mò vào được tận đây?
Hai giờ sáng các anh đã tới được "khu rừng đen" đó là một trong những cánh rừng nguyên thủy còn sót lại ở vùng Đông Bắc Campuchia. Nổ ở khá xa biên giới nên chưa bị hủy hoại bởi bom đạn. Trong nội địa, bọn Pôn Pốt chắc chắn không đóng quân trong rừng, nhưng Tuấn vẫn cẩn thận cho bộ đội đi sâu vào rừng hơn một tiếng đồng hồ nữa mới hạ lệnh tạm dừng chân.
Đội trinh sát chia thành nhiều tốp nhỏ, chọn những nơi vừa rậm rạp vừa có địa hình thuận lợi cho chiến đâu rồi tìm nơi treo võng. Bố trí xong đội hình Tuấn và Bảo mới chọn cho mình nơi đặt "sở chỉ huy". Hai chiến sĩ thông tin cũng đã dọn dẹp xong chỗ trú chân mình và đang chuẩn bị để tiến hành phiên liên lạc dầu tiên với sư đoàn. Một lát sau anh chiến sĩ thông tin mang tới cho Tuấn một bức điện ngắn vừa dịch xong. Bức điện chỉ vẻn vẹn có mấy chứ "Xin chúc mừng! Tiếp tục tiến lên!". Tuấn mỉm cười, lòng anh nhẹ nhõm thanh thản hơn đôi chút. Anh nhét bức điện vào túi rồi ngả lưng xuống võng, ngủ thiếp đi ngay lập tức.

[danhthanh]

Đôi dòng tâm sự với các bác:
- Thật tình nhà em cũng muốn pos nhanh truyện này lắm nhưng dạo này đi cỗ bàn liên miên và cuối năm công việc nó bộn bề quá mong các bác thông cảm.
- thứ nữa là truyện này em đã chụp ảnh hết - sử dụng phần mềm số hóa mà các bác trên này giới thiệu để số hóa hết ra bản word rồi nhưng vì phần mềm dịch chỉ được khoảng>70% nên phải sửa  và biên tập lại với dung luọng khá lớn cá nhân nhà em làm 1 mình nên mất nhiều thời gian.
- thứ 3 là cũng đã có bác "nghiacdt" nhắn tin tới muốn cùng số hóa truyện này với nhà em. Nhà em xin chân thành cám ơn và sẽ liên lạc lại với bác để gửi ảnh và bản word, hy vọng 2 người sẽ số hóa nhanh hơn, hoặc ai cũng muốn cùng làm thì liên hệ với em qua mail :dangthanhtrietk55@gmail.com.
cám ơn các bác và mời các bác tiếp tục thưởng thức tác phẩm.

[danhthanh]

II
... Một DÒNG suối chảy luồn lách trong những cảnh rừng xanh tươi. Nước suối từ trong những khe đá phun ra thành từng luồng trong vắt. Có thể nhìn rõ những viên đá cuội lấp lánh tinh vân, những gợn cảt trắng được nước suối hàng ngày vun đắp,
  gọt giũa, tạo thành những đường cong mềm mại huyền ảo như những nét trên cơ thể một người con gái. ánh mặt trời dọi qua kẽ lá rừng, tạo nêu những luồng ánh săng xanh dịu, nhớng vòng săng trơn như những đồng bạc trăng rập rờn trên mặt nước. Những chiếc lá vàng trôi lững lờ, vô tư lự. Từ trên những thân cay săng lẻ cao vút, vô vàn những cảnh hoa trắng muốt lả tả rơi xuông mặt suối. Một chú sóc bay vừa sà xuông một cành cay nhỏ, ngẩn ngơ ngắm bóng mình in trên mặt nước trong veo. Hỉnh như chú muốn nhảy xuông đó nhưng đang còn lưỡng lự, bân khoản. Giữa lúc đó một thìếu nữ xuất hiện. Nàng khoác trên người một tám áo choàng trăng như tuyết, lấm tấm những cảnh hoa. Một làn hương thơm ngát lan tỏa khắp rừng. Nàng vừa mìm cười tư lự vừa bước tới bên DÒNG suối. Thoăng một,chút ngạc nhiên khi nhìn thấy con sóc, rồi nàng vội lật tấm áo choàng ra, đề lộ toàn thân hình trắng như ngà vớỉ những đường nét huyền diệu, thần tiên, căng tràn nhựa sống. Hai tay dang rộng, chiếc áo choàng làm thành một chiếc võng Lớn, nàng vừa bước tới vừa ngước đôi mắt thần tiên của mình về phía con sÓC bay như mời chào, vẫy gọi. Đôi mắt chú sóc nhỏ bỗng săng long lanh, chiếc đuôi nhỏ của chú khẽ động đậy, rồi rát nhẹ nhàng rời khỏi cành cay, bay sà vào tám áo choàng rộng sực nức hương hoa của người thiếu nữ. Khi đã nằm gọn trên tám áo choàng, chú sóc kêu chít chít liên hồi như những tiếng reo vui, thìếu nữ cũng xuông rủ rỉ trò chuyện với chú, dường như cả hai đều vui mừng vì cuộc gặp gỡ này...
Bỗng một con thú kỳ lạ, trõng như một con giao long ào ào lướt tới. Nó vừa phun phì phì ra những luồng khói đen kịt vừa lao tới. Thìếu nữ giật mình, ngước lên và hốt họảng kinh họàng nhìn con vật dữ tợn đang vừa phun khói vừa lao tới mình. Nàng kêu thết lên lên một tiếng rồi ôm con sóc vào lòng, định chạy đi. Nhưng con thú lạ đã tới gần, nó quăng mình tới, nhanh chóng quấn chặt lấy người con gái. Nàng thét lên những tiếng thảm thìết rồi lịm dần trong màn khói đen đặc bao phủ toàn bộ cảnh rừng.
Anh choàng tỉnh, mồ hôi đã ra khắp người, tim anh đập dồn, mắt anh ngây dại nhìn chúng quanh. Rừng vẫn yên tĩnh lạ lùng. Từng luồng nắng dọi thẳng vào chiếc võng của anh như những pha đèn. Tiếng chim ríu rít cãi nhau trên tán cay. Không, không có chuyện gì xảy ra cả. Nhưng giấc mơ mới kỳ lạ làm sao? Nó vừa đẹp vừa- dữ tợn. Chưa bao giờ mình nhìn thấy một khu rừng đẹp đến thế và cũng chưa bao giờ mình nhìn thấy một người con gái đẹp đến thế. Giấc mơ có cải vẻ gì đó rất chân thực, chi trừ cải con vật dữ tợn kia. Nhưng biết đâu đó cũng là một con vật có thật?
-   Anh đã dậy được rồi à?   -

Tuấn quay lại và nhìn thấy Bảo từ dưới khe đi lên:

-   Tôi ngủ mê mệt, phải không? Nếu có bọn Pốt mò tới có lẽ tôi không thể nhấc mình lên khỏi  võng.
-   Tôi thì ngược lại, chi chợp mắt được chừng nửa  giờ.
-   Sao vậy?
-   Vừa chợp mắt tôi đã mơ thấy một giấc khủng khiếp - Bảo vừa nói vừa bước tới ngồi bèn một gốc cay - Tôi mơ thấy năm cải xác chết, năm thằng lính Pôn Pốt bị cảnh ta hạ hôm qua ấy Chúng nó cứ lừ lừ trồi lại phía mình. Sau đó xuất hiện một con vật kỳ quái...
-   Một con giao long...?
-   Điíng thế! - Bảo ngạc nhiên nhìn Tuấn - Nhưng sao anh biết? Tôi đã kể với anh đâu?
-   Thì... chẳng lẽ chi mình cậu có quyền mơ thấy con vật đăng yêu ấy sao? Nó phun ra những đám khói đen kịt, phải không?
-   Đúng thế! Lạ nhỉ? Chẳng lẽ anh cũng mơ thấy
như vậy sao?   ^
-   Hơi khác một chút. Đoạn đầu của mình trữ tình hơn. một con sóc trong một khu rừng tuyệt đẹp và sau đó là một cô gái đẹp như thìên thần.
-   Anh hạnh phúc thật - Bảo cười ghen tỵ - còn tôi thì là năm cải xác chết đăng nguyền rủa ấy. chúng cứ lao tới tôi với những vết thương ròng ròng máu chảy và hát những bài hát kì quái  nào đó. Sau đó con giao long tới phun khói đen mù mịt. thế là tôi choàng tỉnh và không sao ngủ được nữa.
Tuấn đã tỉnh ngủ hẳn, anh bước tới ngồi bên cạnh Bảo:
-   Nhà thông tái  có thể giải mã được hai giấc mơ đó không.
-   Khó đấy! con giao long thì mình đã  nhận ra. Đó là con rắn Na- Ga, một mô típ  quen thuộc của văn hóa đền tháp Campuchia . Cải lạ là tại sao cả hai chúng ta cùng gặp nó trong giấc mơ?
-   “Gặp rắn thì đi, gặp quy thì về”. Cảc cụ ngày xưa đã nói thế . Đó là điềm lành, chúng ta sẽ gặp may đấy – Tuấn hào hứng tiếp- Nếu chúng ta mà mơ thấy một con rùa thì chỉ có mà ra bã!
-   Anh tin vào những điều đó chứ!
-   Tôi cũng không dám nói chắc rằng đó là những chuyện hoàn toàn nhảm nhí, nhưng tin thì chưa hẳn đã tin.
Bảo cười:
Đó chẳng phải là một câu trả lời, mà là sự lẩn tránh không ngoan vấn đề hóc búa này.
-   Thế còn anh?
-   Tôi không tin ở thành thánh ma quỷ. Nhưng tôi

tin vẫn còn tiềm ân ở đâu đó những khả năng siêu tự nhiên. Cải tự nhiên và cải siêu tự nhiên thật ra chỉ có một ranh giới rất mong manh. Nhưng cải tự nhiên thì thuờng có cơ sở lô gich, nên nó dẽ thuyết phục người ta hơn những cải gì siêu tự nhiên. Giấc mơ là một hiện tượng siêu tự nhiên gần với cải tự nhiên hơn cả. có lẽ nó giông như một cải cầu nối nào đó giữa hai phạm trù này. Chính vì thế nó có những yếu tố có lý và nó chữaa đựng những cải ma ta vẫn gọi là báo mộng. Thật ra đó là những thông tin rất xa mà khả năng sinh ]ý con người có thể thu nhận đuợc, nhưng từ thâu nhận đến giải mã là một qúa trình khó khăn.
-   Sao vậy?
 Vì khi giải mã cảc giấc mơ, con người, lại đem những lô gìch thông thường ra làm phương tiện nhận thức.
Tuấn trầm ngâm suy nghĩ, anh nhớ đến những lần gặp Thái, anh đã không giải thích được hiện tượng đó và hầu như đã tin rằng mình mắc bệnh họang tưởng.
-   Anh có nghĩ đến một hình thức tồn tại nào khác của con người không?
-   Ở bình điện nào? Nếu là ở bình diện vật chất thì mình không tin có một dạng tồn tại nào khác của con người sau khi họ đã từ biệt thế giới này. Nhưng trên những khía cạnh tinh thần thì con
người chắng đã từng dạt đến cõi bất tử rồi đó sao? Mình không nói đến một cải gi tưởng tự như linh hồn đâu. Mình nói tới những di sản tinh thần mà những vĩ nhân đó đế lại cho loài người.
-   Thế còn những con người bình thương? Họ sẽ không để lại dấu vết gì trên đời sao?
-   Ôi, anh đã đặt ra cho tôi những câu hỏi muốn thuở vẫn làm vỡ đầu cảc nhà triết học Đồng Tây kim cổ rồi. Tôi nghĩ là có đấy, à trong mỗi chúng ta đều có những phần vật chất mà cảc thể hệ trước ta đã truyền lại, trước hết đó là bộ gien đi truyền, sau đó là những giá trị tinh thần mà ta thừa hưởng. Dĩ nhiên nói như vậy, lại rơi vào những lý luận chúng chúng mất rồi. Nhưng nói như thế là đủ. Có điều, tại sao bỗng dưng ông lại quan tâm tới những vấn đề cao siêu ấy nhỉ?
-   Bởi vì mình đã thấy tội ác có vẻ như đang ngày
càng lan tràn trong xã hội của loài người, kể cả trong xã hội của chúng ta nữa. Tôn giáo có đóng vai trở gì trong việc làm cho con người xa lánh tội lỗi không?   Tôn giáo thì cũng là một hiện tượng xã hội như mọi hiện tượng xã hội khác mà thôi. Mặc dù cương lĩnh của tôn giáo nào cũng lấy việc chông tội ác làm tín điều của mình, nhưng anh thấy đấy, nhiều khi chính cảc tôn giáo cũng đẻ ra tội ác. Nhưng đôi khi tôn giáo cũng nói tiếng nói chông lại tội ác. Khi ấy nó cần thìết cho đời sống tinh thần của con người. Miễn là tôn giáo không bị cảc thể chế chính trị lợi dụng và bản thân cảc tôn giáo Cần phải biết tìm ra những phương thức "chúng sống hòa bình'*. Ngay cả những người Cộg Sản cũng ủng hộ tôn giáo trong việc hướng con người làm  điều thiện, diệt điều ác. Bọn Pôn Pốt chẳng phải là hiện thân của chủ nghĩa vô thần cực đoan đó sao’
-   Tôi không hiểu những vẫn đề đó lắm nhưng tôi cũng tin rằng những lý tưởng nguyên thủy  mọi tôn giáo đều không chông lại việc hướng Con người tới điều thìện.