Trước ngưỡng cửa bình minh

[danhthanh]

VI
Đoàn người  vẫn lặng lẽ luồn qua những cánh rừng cao su, nhằm hướng đông đi tới. Suốt một dải đất màu mỡ từ vùng Lộc Ninh, Bù Đốp kéo xuống tới tận sát bờ sông Sài Gòn là vùng tranh chấp quyết liệt giữa ta và địchtrong suốt mấy năm qua. Trong những lô cao sư, dấu vết các  trận đánh vẫn còn nguyên vẹn, những chiếc xe tăng,xe bọc thép trúng đạn nằm lút trong có; những chiếc CMC cao nghệu chỉ còn trơ lại bộ khung sắt, đen sì, một chiếc trực thăng kiều HU1A vẫn còn cả cánh quạt nằm phủ phục trên một gò đất cao trông xa giống như cái cối xay gió trong phim Đông Ki-sốt; dọc theo các lô cao su la liệt các loại công sự chiến đâu của ta của địch. Năm vừa đi vừa say sưa giảng giải cho Việt biết các kiều công sự của các loại lính Mỹ, lính ngụy và cách bố trí đội hình của chúng. Việt chăm chú lắng nghe và tự nhủ thầm rằng muốn trở thành một người lính thực thụ quả là cần phải biết, phải nhớ nhiều thứ thậi. Chi riêng việc cần phải nhớ, phải biết phân biệt cho được hàng trăm loại đồ hộp Mỹ, thử nào dùng ngay được, thứ nào cần phải nấu lên để tránh sự phản ứng của bộ mấy tiêu hóa của người Á Đông cũng đủ nhức đâu rồi. Tiếp đến, phải biết phân biệt các loại xe tăng, máy bay, các loại súng, pháo của địch cùng vài tính năng, tác dụng và thủ đoạn hoạt động của chúng... Cuối cùng, phải thuộc mặt các loại rau rừng để lỡ có bị lạc thì biết cách mà sống cho đén khi tìm thấy đồngđội. Những kiến thức tưởng như vặt vãnh ấy làm nên sự từng trải của người lính, khiến anh ta có thể ứng xử linh hoạt trong đời sốngchiến tranh. Việt hiểu rằng còn lâu lắm minh mới có được sự từng trải ấy. Chiến tranh có thể chấm dứt nay mai, anh sẽ khôngcòn đủ thời gian để lĩnh hội được thứ văn hóa lính chiến ấy điều đó có gì đáng tiếc đâu ? Không ai lại muốn có chiến tranh để minh trở thành anh hừng.
Nắng sắp tắt. Những khu rừng cao sư lùi dần về phía sau. Trước mặt họ lộ ra một khoảng rộng mênh mông. Đó là những cánh đồng, làng mạc ven sông Sài Gòn. Con sông ấy kia rồì. Nó hiện ra thấp thoáng sau những xóm làng, vườn tược. Dọc theo hai bên triền sông, những cột khởi nối nhau dựng lênn cao vút rồi mới chịu lan tỏa để hòa nhập với bầu trời đầy mây như đang có một cơn dông.Đó là những ngọn khói đốt cỏ của người nông dân ven triền sông này.
—   Chà... Đồng bằng đẹp quá • Năm bỗng thốt lên \
—   SôngĐồng Nai đây - Một người khác họa theo.
-   Sông Đồng Nai hay sông Sài Gòn ?
-   Hình như nó à một hay sao ấy.
—   Làm trai cho đáng nên trai. Tây Nguyên cũng trải Đồng Nai cùng từng— Đại đội trưởng Giáp đọc câu ca dao và thay Phú Xuân bằng Tây Nguyên khiến mọi người đều thấy thú vị. Hàng quân bỗng xôn xao lên.
—   Vậy thì Sài Gòn đang ở phía trước kia rồi
—   Khôngcòn xa đâu, các tướng ạ — Đại đội trưởng hảo hứng tiếp — Bên kia sông là đất thép Củ Chi rồi đấy.
—   Củ Chi hả đại đội trưởng? — Việt hỏi và phóng tầm mắt qua bên kia sông.
—   Đúng. Củ Chi đấy - Đại đội trưởng Giáp nhắc lại - Có lẽ ở đó đất đá và sắt thép, bom đạn nhiều ngang nhau.
—   Vậy mà vẫn còn cây cối đấy chứ ? Minh cứ ngỡ  Củ Chi phải trắng xóa như trên mặt trăng ấy.
—   Chúng ta có được qua bên ấykhông? — Việt lại hỏi và hồi hộp chờ câu trả lởi của đại đội trưởng nhưng anh chỉ quay lại khẽ nháy mắt chính anh cũng chưa bỉết người ta sẽ dẫn mình đi theo hướng nào. Chi có sư đoàn trưởng, người đang dẫn đầu đoàn cán bộ chuẩn bị chiến trường của sư đoàn biết rõ ông sẽ đưa quân binh của minh đi tới đã mà thôi.
Ánh ngày đang nhạt dần. Ớ đồng bằng, sự chuyển tiếp từ ngày qua đêm nhuần nhuyễn hơn chứ không đột  ngột như ở rừng núi. Nắng tắt. Nhưng bóng đêm chưa trùm lên vạn vật. Vũ trụ như ngưng trệ một khoảng khắc rồi những làn sương rất mỏng, rất nhẹ bắt đầu như từ đất tỏa lên bao trùm dần  lấy cây cỏ, xóm làng. Kế đó là các loại con trùng, như uổi tiếc ánh mặt trời rực rỡ, bắt đầu rên rỉ. Bầu trời từ màu xanh nhẹ chuyển dần sang màu nhung thẫm ngàn vạn ngôi sao như vừa được gắn lên cái nền nhung ấy bắt đầu nhấp nháy và tỏa ra một thứ ánh sáng xanh dịu. Đêm thưừng bắt đầu như vậy nhưng chỉ vào những lúc thư thái bình yên người ta  mới có thời gian để cầm nhận sự giao tiếp tinh tế ấy của trời đất. Còn ở mặt trận những đêm như hôm nay, người ta nhận ra trời sắp tối khi những chiếc C.130 đang ầm ì lượn trên bầu trời bắt đầu lục bục tuôn ra những trái pháo sáng. Nhưng đêm nay, những thằng “con giời”  ấy không hiểu vì sao lại tuôn pháo sáng ra từ lúc năm giờ chiều. Đến khi trời là tối hẳn, trăng mười bốn sáng lẽ phải sáng vằng vặc nhưng trời đầy mây nên mặt đất tối sầm lại thì đột nhiên lũ C.130 lại biến mất. Tốc độ hành quân chậm hẳn lại đôi ba anh mắt mũi kèm nhèm lã nhày đại cả vào những bãi phân bò và văng tục ầm ĩ. Ở phía đầu hàng quân có tiếng con gái cười ré lên. Hình như đã phải cần đến du kích địa phương dẫn đường, từ đây trở vào không thể chỉ trông cậy những tám bản đồ nữa rồi.
Có lệnh truyền xuống:
•   Dồn lên. Ngồi thưa ra. Nghi giải lao chờ vượt sông!
— Ồ, đã tới bờ sông rồi kìa à? Năm   buột miệng hỏi.
-   Không biết ! hãy cứ quẳng cái ba lô xuống đã. Mới đi bộ có vài tiếng mà ê ẩm cả người.
—   Hư thân rồi đấy Viễn ạ. Mới được hành quân bằng ô tô một vài bận mà đã ra cái vẻ...!   ^
—   Già lão rồi chứ còn trai tráng gì nữa — Viễn  nói vừa đấm lưng bình bịch – Kiểu này rồi đến về đuổi gà cho vợ không xong.
—   Tay nào lên giọng ông cụ non thế ?
Một bóng người to, đậm vừa hỏi vừa đi tới Đại đội trưởng Giáp vội Đứng bật dậy.
—   Báo cáo trung đoàn trưởng...
-   Giáp hả ?   •
—   Vâng, tôi đây ạ.
Lính cùa cậu có vẻ bết rồi phải không ? Sắp về duyệt binh ở Sài Gòn rồi mà quân tướng lụ khụ thế này thì làm ăn ra sao? Này, thằng Thiệu nó chuồn rồi đấy.
—   Sao ạ ?
-   Nó chuồn thậl rồi ư, Ihu trưởng?
—   Mẹ ... cái thằng cha lau cá thật!
Nhiều tiếng xôn xao nổi lên. Mọi người tự nhiên quây quanh lại bên trung đoàn trưởng.
—■ Này, tướng nào bât lửa thế kia ? Tắt ngay ! Pháo nó nện cho vỡ mặt bây giờ.    trung đoàn trưởng quát khẽ rồi quay lại tiếp tục đưa tin —Thằng Thiệu đã buộc phải từ chức, nhưng cái ghế tổng thống cho lão khọm già Trần Văn Hương. Buồn cười, cái lọm khọm ấy đọc diễn văn nhậm chức mà noi không cả ra hơi nữa. Một cái thằng sắp xuống lỗ như thế thì làm sao càng đáng nổi cả cái gia tài rách nát mà thằng Thiệu trút lại cho. Ấy vậy mà giọng lưỡi vẫn còn hung hăng lắm các cậu ạ.
—   Cà cuống chết đến đít vẫn còn cay.
—   Thì vưỡn... Tụi nó đứa nào chẳng thế.
—   Cứ đánh tới! Tóm cổ cả lũ mà ném xuống biển
—   Nhưng thằng Thiệu nó chuồn mất rồi còn gì. Chà phải tóm cô được thằng ấy mới đã.
—   Giáp đâu! Còn thuốc cho tớ một bao— Trung đoàn trưởng quay lại gõ gõ chiếc gậy vào ba lô của đại đội trưởng Giáp —Có còn hay biếu bên * bố vợ* hết rồi.
•" Dạ “Giáp vừa cười vừa trả lởi — Hết thật rồi ạ. Bên * họ ngoại thằng cu Quyền nhà cháu họ dỗ ngon dỗ ngọt hết cả. Chi còn mấy bao Bát-xtô, sợ thủ trưởng không hút được.
Đây! Tớ đã bảo mà*" Trung đoàn trưởng bỗng cười vang * Cậu đúng là cái đồ khôn nhà dại chợ. Thôi, Bát-xtô cũng được. Hồi ở Tây Nguyên minh còn xài được cả thuốc * đồng bào * kia mà. Cái cậu công vụ cùa minh cũng là thăng vung tay quá trán. Hôm qua còn mấy bao Cáp-xtan, cậu ta bỏ ra tiếp cánh phỏng vỉên hết. Mà mấy cái ông nhà báo, nhà van thì bao nhiêu các vị ấy đốt chả hết.
—   Tôi biếu thù trưởng mấy bao Ru-bi đây này — Trung đội trưởng Viễn bỗng lên tiếng . Nhưng chi xin đổi lấy một điều kiện.
Đứa nào đấy! A Viễn khều hả ? • Trung đoàn trưởng cười ha hả — Thế thì cu cậu còn nợ tớ ba mươi roi vì để xông mất thằngtiểu đoàn trưởng hôm đanh Lệ Ngọc, còn đòi gì nữa. Nhưng thôi được, bây giờ cậu muốn gì để đổi lấy mấy bao thuốc la đây.
—   Tôi chi muốn thủ trưởng cho biết lần này sư ta đánh ở đâu thôi.
—   Ờ, vậy thì dễ thôi • Trung đoàn trưởng quay hằn người về phía Viễn — Đưa thuổc lá đây rồi tớ noi cho mà nghe. Xong rồi! Này nhé, cậu có nhìn thấy cái quầng sáng kia không? Đấy, lần này chúng ta sẽ đánh ở đấy
* Được chưa?
....

[danhthanh]

....
 — Sài Gòn ạ !
—   Thế thì bằng không-Viên bỗng ta lên-Tụi tôi ai chẳng biết rồi, mình sẽ đánh vào Sài Gòn. Nhưng cụ thể là ở hướng nào, điềm nào trước kia ?
—   Cái đó thì tớ cũng chưa biết được. Nhưng thôi chỉ nay mai là các cậu sẽ rõ thôi mà — Trung đoàn trưởng vừa châm thuốc la vừa
Quay sang đại   đội trưởng Giáp “Giáp này! đại   đội cậu còn nhiêu tay súng ?
—   Báo cáo thù trưởng. Xê tôi còn bảy mươi bảy kể cả anh nuôi, y tá.
—   Bày mươi bảy à! Kể cũng khá đấy. Nhưng  được chừng bao nhiêu tay đánh bộc phá giỏi?
—   
-   Dạ ... Báo cáo - Đại đội trưởng Giáp lúng túng giây lat rồi trả lời “Còn đủ dùng cho một trận công kiên khá lớn ạ.
 — Tay này tau cá thật", Trung đoàntrưởng phì cười— Trả lởi theo lối chiến lược thế là không đựơc đâu nhé. Nhưng minh muốn biết lần này các cậu dám dảm nhận nhiệm vụ mở cửa nữa không ?
-   Tôi xin nhận! — Giáp trả lởi ngay.
-   Nhưng lần này không dễ ăn như những lần trước đâu. Cậu hãy tạm hình dung một căn cứ khá lớn, hàng trăm mét chiều dày hàng rào phòng thủ. Còn hỏa lực tầng ngoài thì chắc chắn là không vừa đâu đấy ! Phải nghĩ cho kỹ.
Mọi người hồi hộp theo dõi cuộc noi chuyện giữa trung đoàn trưởng và đại đội trưởng Giáp. Họ biết đây mới là lý do chính khiến trung đoàn trưởng muốn tìm gặp Giáp. Kế hoạch tác chiến đang dần dần hình thành trong đầu ông. Một trong những điềm nút trong kế hoạch ấy là khâu mở cửa. Vì vậy, ông nghĩ tới đại đội ba. Thế là rõ rồi!
Thôi được! Tới nơi ta sẽ tính toán sau, Giáp nhé !" Trung đoàn trưởng khẽ vỗ vào vai Giáp, biểu lộ sự tin cậy ""Nhưng cậu thử suy nghĩ xem ngoài phương thức mơ rào quen thuộc còn có cách nào để đỡ tốn xương máu hơn không ? Đó là một việc lớn cần phải tính toán cậu ạ. Những trận cuối cùng, những ngày cuối cùng của chiến tranh người chi huy càng phải biết quý xương máu của anh em.
•   Vâng, tôi hiểu — Giáp xúc động, nói nhỏ “ Nhưng... nếu cần...
 “Tất nhiên—Trung đoàntrưởngcắt ngang lời anh - Muốn có chiến thắng lớn thì cần phải có tinh thần sẵn sàng đón nhận những hy sinh lớn nhất. Nhưng, bao giờ cũng có những con đường đỡ tốn xương máu hơn. Vấn đề là phải tìm cho ra con đường đó Giáp ạ. Thôi, các cậu nghỉ đi. Có lẽ phải chờ đò lâu đấy, nên bảo nhau ngồi thưa ra. Vui vẻ thế này, lỡ nó kích cho vài quả là khênh nhau không kịp đâu.
Như để chúng minh cho lời trung đoàn trưởng vừa nói một loạt chớp đạn lóe lên bên bờ phía đông. Đạn nổ xa, nhưng vì thế nên nghe tiếng nổ càng to. Mọi người tự động tản ra và tìm chỗ sẵn sàng tránh đạn. Việt vẫn không rời Năm, anh biết đã đến lúc minh phải trở thành một cậu học tro thật chăm chi và thông minh. Những khẩu đại bác đã chuyển lần. Đạn bay vút qua đầu họ, nổ sát những bìa rừng cao su. Lần đău tiên Việt nghe tiếng đại bác réo trên đầu mình. Đây mới đích thực là thứ * ngôn ngữ của chiến tranh. Việt cảm thấy xấu hổ khi những loạt đại bác đã vọt qua và nổ phía xa, lồm côm bò dậy anh vẫn thấy Năm ngồi bó gối bên vệ đường và mọi người vẫn điềm nhiên tro chuyện như chẳng c óđiều gì  xảy ra.
—   Không sao đâu. Nó bỏ qua tụi minh rồi , Năm khẽ giảng giải để chi đủ cho Việt nghe — Hễ thấy  réo vu vú như vậy là đạn sẽ vọt qua đầu minh khá xa. Khi nào chi nghe *xoẹt* một cái thì liệu hồn phải lập tức nằm xuống ngay.
Lệnh truyền xuông « Lên ba lô” . Đoànngười rục rịch chuyển động nhưng lặng lẽ hơn, trật tự trong ánh nhập nhòa của pháo sáng, Việt đã nhìn thấy dòng sông lấp loáng ẩn hiện ở phía trước.  Một làn gió nhẹ mang hơi nước và mùi cỏ cháy thơm ngầy ngậy ùa tới khiến Việt tỉnh táo hơn.  Đại bác địch   vẫn bắn vọt qua đầu, nhưng anh đã bớt thấp thỏm hơn. Nó chưa thể bắn trúng ngay được. Thế nào cũng còn thời gian để minh kịp nằm xuống tránh. Vả lại, ở đây còn có mọi người. Ý nghĩ ấy khiến anh yên tâm được đôi chút. Hơn lúc nào hết anh chỉ thấy cần đến mọi người. Chi cần anh chậm chân vượt qua một quãng lầy, Năm vượt lên trước anh quá cự ly bình thường là anh đã cầm thấy lành lạnh vộỉ vã bước gấp cho đến khi nhìn rõ cái dáng chẳc nịch như lao về phía trước của Năm, anh mới yên tâm.
...

[danhthanh]

........
   Vu...ú xoẹt... oành oành ...   
Một loạt đại bác nổ bất thần. Chớp lòe lên ngay trước mặt
 Việt vụng về ném thân minh xuống sát bên chân Năm. Vừa kịp loạt đạn thứ hai nổ. Rồi loạt thứ ba. Thứ tư
“Nó phát hiện ra mình rồi. Nó bắn trúng thế này thì . Tim Việt nhảy thon thót trong lồng ngực. anh bò sát đất, cố tuồn lên cho gần với Năm. Mảnh đạn bay veo véo trên đầu, ném phùm phụp  xuống ruộng bùn bên cạnh. Tiếng ai đó kêu thét lên – “Tôi bị rồi !”. Tiếng chân người chạy huỳnh huỵch, Việt co người lên định chạy, Năm vội giúi anh nằm xuống và hét “nằm yên”. Từ phía đầu hàng quân

tiếng một cô du kích vang lên “Các đồng chi nằm tại chỗ ! Trực thăng nó lên rọi đèn đó ! ». Tiếng động cơ từ nãy tới giờ bị vùi lấp trong tiếng đại bác bây giờ bỗng trỗi lên, nghe rợn người... Hai luồng đèn pha sáng quắc như hai lưỡi gươm quét dọc theo hai bên bờ sông. Cái lưỡi gươm sáng quác ấy bắt đầu lướt qua người Việt. Anh cúi gằm mặt xuống đất. Toàn thân lạnh cứng. (Nó thấy minh rồi! Này... Nó bắn. Thôi thế là hết!” Việt run lên bần bật, quờ quạng hai tay nắm lấy cẳng Năm, bấu lấy một chỗ tựa.
— Cục... cục... cục... chiu... chiu... chiu... bủm Xèo ... Bủm ... xẻo..
Tiếng đạn rít trên đầu nghe ùng ục. Đạn xỉa dọc kheo hai bên mép nước. Cái lưỡi gươm sảng quắc ấy quét trở lại. « Nằm yên ! Chạy nó bắn chết đấy *. Năm quát và vội trườn xuống ổm chặt lấy Việt. Hơi ấm từ Năm truyền sang khiến Việt đỡ run hơn. Anh như lịm đi trong nỗi sợ hãi không cùng.
Nhưng rồi tất cả cũng qua đi.
Hai chiếc trực thăng đã bay xa. Tiếng động cơ chỉ còn vang vọng, mơ hồ, lởn vởn đâu đó. Pháo địch cũng thôi bắn. Không gian như chùng trở lại. Yên tĩnh đến lạ lùng. Trong tai Việt vẫn còn tiếng on gong. Một lát sau cái tiếng ấy cũng tắt hẳn và anh bắt đầu nghe tiếng nước chảy, tiếng song vỗ óc ách dưới bờ song, tiếng những mái chèo khua nước gấp gáp và tiếng người nói lao xao.
Mọi người đã ngồi cả dậy. tiếng anh chàng Viễn lại vang lên:
-   Này, các cha! Cứ như văn công ấy “nhẩy”. Đèn pha nó rọi đến tận đũng quần. Khiếp thật! Ở Tây Nguyên chưa bao giờ bọn mình được thưởng thức tiết mục này.
—   Lúc ấy tớ chỉ hôt cậu nhe cái răng vàng ra Viễn ạ.
—   Nó còn cóc đâu răng vàng nữa mà cậu lo hão. Nắp xe. bọc thép M. 41 của Mỹ cũng rắn đấy chứ “nhẩy”
—   Thôi, im đi. Nghe kìa... Ông nào mơ đài to thế
•   Tiến về Sài Gòn! Ta quét sạch giặc thù.
cậu nào đó bỗng hát rống lên theo tiếng nhạc dài
—   Thôi! Đừng có rửng mỡ — Đại đội trưởng Giáp quát khẽ. ~ Ở đây vẫn có thể có thám báo đấy.
—   Hổ còn chả sợ nữa là báo.
—   Truyền xuống! Lên ba lô.
—   Cái gì? Trên có ba cô hả?
-    Lên ba lô! Đại đội trưởngGiáp lên đầu hàng
—   Sao lại lên đầu hàng? Giáp là chí có đánh lén thôi chứ lại !
—   Đừng có tếu nữa! Ông Vĩnh “lùn» đang gắt lên kia kìa. Anh Giáp lên ngay hội ý.
—   Có Giáp đây rồi. Này, toàn cán bộ cả sao khó bảo thế nhỉ. Bớt cái mồm đi một tí cho tôi nhờ !
 Thấy đại đội trưởng có vẻ cáu thực sự, số cán bộ chiến sĩ của đại đội ba mới chịu yên lặng. Nhưng phía sau đoàn quân vẫn nghe tiếng nói cười râm ran và từ phía bên sông, các cô lái đò vẫn gọi nhau ơi ới và thỉnh thoảng lại cười hú lên. Không khí vui vẻ xô bồ ấy đã giúp Việt lấy lại thăng bằng thân kinh. Anh bỗng cảm thấy cơn sợ hãi vừa rồi của mỉnh thật vô lý. Nào có điều gi ghê gớm lắm đâu? Hình như chỉ có một người bị thương và một người chết. Đồng chí hy sinh nghe đâu như là bị một viên đại liên. I Một lát sau người ta khênh anh ta qua. Năm hỏi : “Sao rồi?» *Chết. Người khênh đầu cáng đằng trước trả lởi gọn lỏn.  “Mẹ cha nó ! Vỡ toác đầu con ngưởí ta còn gì”. Anh chàng khiêng phía sau bổ sung thêm. Chiếc cáng đi vụt qua. Một lat sau mới thấy một người lốc thốc mang đồ đạc của người chết lên. Năm túm anh ta lại, hỏi  “quân tiểu đoàn nào thế ? »
—   Ông phải viên của cấp trên đi với sư đoàn. Ông ta vừa từ Hả Nội vào được mấy hôm. Người ngợm còn láng bóng. Tộiquá! Đáng lý phải năm yên tại chỗ thì ông ta lại lao ra bờ sông định kiếm một cái hầm ếch. Vậy nên mới bị nó xỉa trúng một viên đại liên.
-   Ơ! Thằng Năm đấy phải không?* “Anh ta bống reo lên và nhày tới túm lấy áo Năm ” - Lập đây mà ».
—   Lập hả? Tớ cứ tưởng cậu đã chui vào tận Sài Gòn rồi cơ? Trinh sát mà bây giờ còn lớ ngớ ở đây thì làm ăn gì?». Lập cười vang – “Tớ cũng vừa lội từ trong ấy ra đây đón các vị đấy chứ.-Nhưng thôi, để tớ đi bàn giao ông liệt sĩ này cho địa phương đã. Hẹn gặp lại sau. Mà biết được rồi có gặp lại cậu nữa không? Thôi được, cậu có chết ở cửa ngõ Sài Gòn cũng đáng mặt anh hùng. Sau này tiện tàu xe, tớ cũng còn cóthể đi thăm mồ thăm mả được ». *Thằng khốn nạn » — Năm vung tay đấm bịch vào lưng bạn một cái — * Còn lâu tớ mới chết. Thế còn cậu, cậu tưởng bom đạn nó chừa đấy hẳn ? ». *Tớ chi có mỗi một loại địch thủ dáng gởm, đó là những thằng mìn ! Mà từ đây vào Sài Gòn thì đường sá quang quẻ lắm. Những chỗ nào cần chui rúc thì tớ đã chui rúc xong cả rồi. Nhưng thôi, tào lao mãi. Tớ đi nhé! .
Anh ta vở lấy Năm một lần nữa rồi buông vội ra; chạy vụt đi, bất chấp con đường xuống bến nhão nhoét bùn đất và trơn như mỡ. Năm quay lại, vui vẻ nói với Việt:
-   Thâng Lập, đại đội trưởng trinh sát, bạn chí cốt của mình đấy. Năm bảy ba, nó là đội trưởng đội săn thủ của trung đoàn. Mắt nó như mắt mèo ây. Nó nâng súng lên là bắn ngay, mà cấm có trệch ra ngoài phát nào. Vỉ thế, người ta chuyên nó về làm trung đội trưởng trinh sát và rồi nó lên đại đội trưởng lúc nào chẳng rõ. Chỗ này có cái hố đấy nhé. Đưa tay đây cho minh. Thế, được rồi. Nhày qua đi. Phải mỗi một điều là đời nó cũng buồn. Là minh nói tay Lập ấy!
—   Sao anh ?
-   Còn sao? Cậu biết không, vợ nó đã có hai con rồi. Thế mà không hiểu sao... ? Cũng là cán bộ, đảng viên, phó chú nhiệm hợp tác xã, chứ có non nớt gì?
-   Truyền xuống, lên ba lô
-   Thì vẫn “lên ba lô” đấy chứ. Sao cứ đứng thế này ?
—   Đợi thuyền.
Cởi truồng ra mà bơi đi như hồi vượt sông Ba ấy cho rồỉ.
-   Nỡm! Con gái đầy phía trước kia kìa.
-   Phụ nữ bây giờ... Kể cũng khó hiểu thật — Việt viếp tục gợi chuyện và chỉ sợ Năm thôi không kể về nỗi buổn của cái anh đại đội trưởng trinh sát vừa thoáng gặp mà anh đã thấy co cảm tình.
 — Khó hiểu ! Nó là đồ dĩ, cậu hiểu chưa ? — Giọng Năm gay gắt — Họp hành,đi đêm về hôm... Cái thầng kế toán trưởng nghe đâu lại đẹp giai, nói cứ ngọt như mía lùi. Ấy là minh nghe Lập kể lại, chứ có biết nó mặt ngang mũi dọc thế nào đâu? Bây giờ đẻ ra một đứa nữa, cũng lại là con giai, mà nghe nói giống cái thắng thổ tả kia như lột. Chi khổ cái thằng Lập thôi, Việt ạ, Nó yêu vợ con vô cùng. Nay mai hết giặc trở về thì biết làm sao?
—   Khó thật — Việt khẽ thở dài — Với anh ấy thì chiến tranh chưa kết thúc khi tiếng súng ở mặt trận đã ngừng nổ.
—   Cậu muốn noi khi về, thằng Lập sẽ gây c chiến tranh » với cái thằng phải gió kia ấy à? Không! Nó không làm thế đâu. Thăng ấy,tớ biết lắm. Nhưng, thế mới khở xử. Phải không Việt?
—   ờ, khó xử thật!
Việt muốn nói, muốn phân tích cho Năm hiểu rằng anh không muốn noi tới chuyện đánh ghen. Mà, anh muổn noi rằng những người gặp cánh đời éo le như Lập không phải là ít, và cũng khôngthể giải quyết ngay được sau khi chiến tranh đã kết thúc mà cần phải có thời gian, có phương pháp, có cả những cuộc chiến đấu thực sự mới có thể giải quyết được. Tiếng súng, tiếng bom đạn ở mặt trận ngừng nổ mới chi có hghĩa là chiến tranh đã kết thúc ở bề nổi củanó. Còn ở dưới tầng sâu, ở trong mỗi cảnh đời, mỗi số phận của mỗi con người trên dải đất này thì cuộc chiến, tranh ấy còn lâu mới có thể xóa noi mọi dấu vết. Việt định noi vậy, nhưng lại im lặng vì biết rằng bây giờ chưa phải lúc để tranh luận, để triết lý về bất cư điều gì. Năm cũng không nói gì thêm nữa. Họ lặng lẽ bước trong bùn đất. Thứ bùn đất vừa mới đây lại đón nhận thêm những dòng máu của đồng đội họ. Một người đến đây và đã chết. Cái chết đến với anh ta thật vô lý, như một ngẫu nhiên vậy. Một viên dạn xuyên trúng đầu, anh ta ngã xuống, vật vã chút ít rồi nhằm mât. Với anh ta, mọi sự đã kết thúc. Nhưng những người thân yêu của anh ở hậu phương xa xôi kia sẽ phải đau khổ biết bao khi vượt qua sự tổn thất này?
Đoàn quân vẫn nhích dần từng bước trong bùn đất để tiến ra phía con sông lấp loáng như bạc. Gió lộng. Những tảng mây lớn trên trời bị gió xô đẩy đã vỡ ra, để lộ nền trời màu thủy tinh xanh ngắt. Rồi, trăng đột ngột thoát khỏi sự cầm tù và ánh sáng dịu
mát của nó lạ  ùa xuống, chan chứa có cây, sông nước. Tất cả cảnh vật bỗng hiện ra như một tranh lụa. Đoàn quân cũng hiện ra lố nhố trong ánh  trăng. Nhờ co trăng mà tốc độ hành quân của họ  nhanh hẳn lên. Đã nhìn thấy những con thuyền đầy ắp bộ đội lao vút ra giữa dòng. Việt bỗng lo lắng ngước nhìn lên bầu trời. Lúc này mà trực thăng quay lại thì thật gay go, Nhưng sự bình thản của mọi người, tiếng mái chèo quẫy nước thư thái ung dung và tiếng cười nói của các cô du kích chờ đò vang lên ríu rít khiến Việt yên lòng. Khi đã tới sát bờ sông, anh bước nhanh một bước, đi sát bên Năm khẽ hỏi:
—   Du kích bên Củ Chi qua đón mình, phải không anh Năm ?
-   Có lẽ thế.
-    Nay mai cả sư đoàn hành quân,làm sao đủ thuyền ?
—   Công binh họ sẽ bắc cầu phao chứ.
Đại đội trưởng Giáp đón mọi người ở ngay bến xuống. Con đò dành cho bộ phận của anh đã áp vào bờ.
—   Lên thuyền mau các bạn! Bên kia là đất thép Củ Chi rồi.
 Đại đội trưởng Giáp giục và đưa tay dắt từng người lên, Khi mọi người đã lên thuyền, một cô lái đò lên tiếng: * Mấy anh ngồi yên nghen ! Nếu có pháo bắn hay trực thăng rọi đến cũng cứ mặc tụi em, chớ chộn rộn mà rớt xuống sông đó nghen !». Nói rồi cô huơ mạnh cây sào lên định tìm thế chống để đẩy con thuyền ra. Bỗng nghe vang lên một tiếng « Cốp -  “ Trời ơi!  Nện vào mặt tôi rồi — Tiếng Năm la lên.
—   Ủa ! Có sao không anh ? Cô lái đò hốt hoảng buông thẳng cây sào đứng trơ trên mui thuyền. Nhiểu tiếng cười rộ lên. Năm khạc nhổ ầm ĩ. Đại đội trưởng Giáp vội ấy đèn pin. Khi ánh sáng rọi vào mặt Năm thì cả thuyền ồ lên cười. Một cái mặt đầy những bùn.
—   Mèng đéc ơi ! — Cô du kích ngồi mũi bên kia la lên — Mày làm ăn ầu tả quá trời đó Tám. Mặt mũi người ta tèm lem thế kia mà coi được hả?
—   Coi được ! Coi được – Viễn cười hô hô “ Nom y như ông dịa. Mấy cô hại tụi tôi rồi. Có một chàng trai bảnh nhát lại chưa vợ mà chưa chi đã bị bôi tro trát bùn thế này thì xui xẻo quá !
Cô du kích lỡ tay nện sào vào mặt Năm quýnh quáng cả lên. Vừa líu ríu xin lỗi cô vừa vội vàng lật chiếc khăn trùm đầu đưa cho đại đội trưởng Giáp và giục rối lên :
-   Anh Hai nhúng nước lau giùm ảnh đi!
Giáp đón lấy chiếc khăn, cúi xuống bên mạn thuyền sục nước rồi đưa cho Năm:
—   Này, lau mặt đi, chàng dũng sĩ. Nói gì thì nói chứ anh chàng Năm là người gặp may nhất trong chiến dịch này. Mới tôi đây đã được ngửi hơi du kích Củ Chi rồi. Liệu có sứt mẻ gi không đấy ?
—   Không sao— Năm vừa lau mặt vừa rên rỉ “Nhưng giá... đừng có vào mắt thì đỡ.
—   Cứ yên trí""Viễn lại bô bô lên tiếng —Sẽ còn có nhiều thời gian để nhìn mặt nhau. Này, cô gì ơi! Nếu nay mai vào trận mà cái anh chàng này  “mở nhầm cửa” là lỗi tại cô đấy nhé.
Ổn ào lên một lúc rồi Năm cũng giải quyết xong cái mặt của minh và con đò vội vã rời bến. Tuy vậy, vẫn bị chậm mất hơn chục phút. Thuyền vừa cập bờ bên kia đâ thấy tỉểu đoàn trường Vĩnh đứng chống nẹ trên bờ gắt mù lên :
-Giáp đấy phải không? Sao chậm thế? Khẩn trương! Vận động bám sát đội hình. Không trùng trình ở khu vục này được đâu.
Nhày lên khỏi thuyền, Giáp thúc bộ đội chạy ngay. Không ai còn có thời giờ để kịp nhìn mặt và tán hai  cô du kích chờ đò vài câu nữa. Chạy được một quãng khá xa, Năm bỗng đứng sững lại, kêu lên:
—   Chết rồi! Còn cái khăn của người ta.
Anh định quay trở lại bến nhưng đại đội trưởng
Giáp vội khoát tay:
—   Thôi! Cứ cầm lấy đã.. Bám sát kẻo lạc bây giờ
Năm chần chừ giây lat rồi tặc lưỡi, vắt chiếc lên vai, tiếp tục vận động theo bộ đội. Chi một sau nước trên chiếc khăn rỉ xuống ướt đẫm cả áo anh, nhưng đường như nhờ vậy mà anh bỗng cảm thấy tỉnh táo hơn. Thoảng trong mùi bùn, anh nhận ra một chút hương lạ, không biết có phải đó là hương đất hương trời của Củ Chi quyện vào tám khăn hay chính là chút hương rất riêng của một người con gái? Chỉ biết rằng chút hương thơm ấy trong khoảnh khắc đã khiến Năm thấy lòng mình xao động bồn chốn. Đã lâu, rất lâu rồi anh chưa nghe thấy sự rung động dịu dàng, tinh tế ấy của trái tim mình.
Trăng mỗi lúc một sáng vằng vặc. Dưởi trằng gương mặt Củ Chi đất thép hiện ra kỳ ảo như một vùng đất đai trong truyền thuyết.

[danhthanh]

PHẦN THỨ HAI
I
VIỆT choàng tỉnh bởi một lòạt tiểng nổ dữ đội. Ngơ ngác một lúc lâu, anh mới nhận ra nơi mình nằm ngủ là một căn nhà hầm rẩt kiên cố. Trên bộ ván, nơi đêm qua anh và Năm mệt mỏi ngả tấm lưng đau ê ẩm giờ chỉ con trơ một mình anh. Đồ đạc của Năm dã được gấp gọn bỏ Vào chiếc ba lô để ở góc ham. Nhìn ra cửa hầm, Việt đã thấy ánh nắng chiếu chếch xuống lối đi.
—   Bỏ mẹ! Có lẽ gần trưa rồỉ. Sao mình ngủ ghê thế ?
*   Việt vội vã bật dậy, vừa gấp chăn màn bỏ vào ba lô vừa băn khoăn tự hỏi không hiểu Năm đã đi đâu ? Khi xếp ba lô của mình vào cạnh ba lô của Năm, anh mới phát hiện ra một mảnh gỉấy có ghi mấy dòng chữ nguệch ngoạc như chữ trẻ con “Năm đi co công việc. Chiều mới về. Việt cứ nghỉ ngơi bình thường. Đừng đi lại lộn xộn. co giặt giũ thì phơi phóng cho kin đao. Năm
Đọc xong mấy dòng Năm gửi lạì, Việt bần thần cả người. Vậy là anh chỉ con cách loanh quanh trong căn hâm này đợi Năm về. Những anh em khác trong đại đội ở đâu cả, Việt cũng chưa biết. Đêm qua tới đây thì Năm và Việt được dẫn vào căn hầm này, con những đồng chí khác hẳn cũng có một căn hầm  nào đó quanh đây? co nên đi tìm họ không? Năm là cán bộ, có thể đi họp hành hay đi làm những « nhiệmvụ cán bộ của anh ta. Nhưng con những anh « đi theo của hai trung đội kia, lỉệu họ có phải nằm lạỉ hay chỉ mình Việt? Giá mình dậy sớm một lát thì có thể sẽ được Năm cho biết ngọn ngành.
Thôi, trước hết hãy ngoi lên mặt đất xem sao đã! Năm dặn co thề tắm giặt, có nghĩa là ở đây chưa đến nỗi căng thẳng lắm. Nghĩ vậy, Việt vội xỏ dép khom người chui ra khỏi hầm. Ánh nắng chói chang rọi thẳng vào mặt khiến Việt như bị lóa. Anh vưon vai làm mấy động tác thề dục và chợt nhận ra căn nhà hầm mình vừa ngủ qua một đêm nằm giữa một ruộng dưa hấu. Kế đó là một ngôi nhà lợp lá dừa, có lẽ chi mới được dựng tạm. Xung quanh quây quần những ngôi nhà tương tự, cũng đơn sơ và tạm bợ như vậy, họp thành một xóm nhỏ thưa thoáng, không thấy lũy tre, chỉ lác đác con sót lại vài khoảnh vườn con xanh tươi hay vàí gốc dừa. Đây đó ngổn ngang hố bom đạn, cái nọ chồng chất lên cái kia. Ngoảnh tại phía sau lưng, Việt bỗng sững sờ khi nhận ra một dòng sông sáng quắc dưới ánh mặt trời. Ồ, con sông nào thế này? Chẳng lẽ lại chính là con sông bọn mình vượt đêm qua? Nhưng rõ ràng vượt sông xong bọn mình con phải đi những ba tiếng đồng hồ kia mà. Chẳng lẽ đêm qua bọn mình dã đi dọc theo bờ sông ?
Việt đang thẫn thờ đứng ngắm dòng sông kỷ lạ đó thỉ từ phía bờ sông bỗng xuất hiện một cô gái quẩy hai thùng nước đi thẳng về phía anh. Khi đến gần chỗ anh đứng, co gái ngước lên nhìn anh và mỉm cười thay cho CÂU chào rồi nói luôn một thôi:
 — Tụi nó vừa kích qua xóm Trảng đó anh. Coi bộ chỉ xăm xoi chút đỉnh. Nhưng ăn nhằm chi? Nó vẫn chưa biết mình đang chuẩn bi làm lớn đâu anh. Tụi điệp lóng này cũng co vòi hết trọi. Hổng con dám ngo ngoe đâu nghen. Cô nói với Việt như họ đã quen nhau từ thuở nào và co thề cùng nhau hiểu hết mọi chuyện vậy. Việt bỗng lúng túng không biết nên trả lời cô ra sao. Chẳng lẽ lại nói rằng anh chỉ mới tới đêm qua vả tất cả mọi điều cô vừa nói, anh đều mù mờ và thậm chí đến lúc này anh cũng chưa biết mình đang ở đâu nữa.
Cô gái đặt gánh nước xuống ngay phía trước cửa căn hầm và bắt đầu múc nước tưới cho những khóm dưa mơi ngoi lên bên cạnh những khóm đã có trái và bắt đầu trụi iá. Tưởi được vài ba gáo, cô gái bỗng sững ngưởi rồi ngưóc nhìn Việt, cười ngất:
—   Trời đất! Em lủ lãn rồi nè. Cơm canh của anh, má còn phần trong nhà đó. Anh chi ở cùng với anh đi từ hồi sớm, ảnh chưa kịp ăn uống chi, tội quá.
—   - Anh ấv có dặn lại chi không ? — Việt.vội hỏi y
— Nào em có biết. Em cũng mới về tới nhà. Để em vô sắp cơm anh ăn nghen.
 — Thôi được... Tôi cũng chưa...
   — đói mèm rồi chớ bộ. Về tới nhà là em muốn xiu vì đói. Má nấu cơm chưa kịp, em la bai bải. Bả rầy hoài là con bợm ăn. Sau này rồi chồng con hết nhờ. Ta lên nhà chứ anh. Em tiết lộ bi mậỉ nghen, má đi vòng lên chợ An Nhơn coi có cái chi mua về đãi mấy anh đó.
 Việt như bị những, lời lẽ vồ vập, xởi lởi cùa cô gái kéo đi. Anh chưa một lân được tiép xúc với người Nam Bộ, chưa hiều được tính cách của họ nhưng anh cảm thấy yên lòng trước người con gái này. ở cô có cái gì vừa đôn hậu, khiêm nhường vừa có những nét rắn rỏi, tự tin, khoáng đạt của người từng trải.

[danhthanh]

...
Họ cùng nhau bước vào căn nhà lợp lá dừa. Đồ đạc trong nhà cũng đơn sơ như dưới hầm. Có khác chăng là thêm một bàn thờ tô tiên ở gian giữa, một bên trên một bộ ván cũng đã tàng như bộ ván dưới nhà hâm. Ở gian bên là một lô những hòm  đại liên Mỹ được dùng kê làm ghế ngồi. Nhìn qua cái ghế có thể đoán rằng nhà này khá đông người.Cô gái chụm ba cái hòm đại liên lại đặt lên đó một chiếc mâm gỗ rồi bắt đầu dọn chén bát và múc đồ ăn :
“ Chịu ăn cực một bữa nghen anh!“"Cô gái  bới cơm cho anh vừa ngước nhìn anh bang ánh mắt dịu dàng, chăm sóc, như ánh mắt của một người gái. Đến tận lúc này Việt mới có dịp nhìn kỹ gương mặt cô gái. Một gương mặt rất kho đoán tuổi vì  trộn lẫn những nét rất trẻ trung với những nét già dặn  tự tin của người đã luống tuổi. Khóe miệng cô gái có cái gì đó khiến người ta nghĩ đến một đứa hay hờn dỗi nhưng ánh mát cô thì lại sắc lém, linh hoạt và quyền biến. Việt muốn hỏi tuổi cô, nhưng ngại lỡ làm cô phật ý nên dành im lặng đón bát cơm cô vừa bới cho. Thức ăn có rau cải luộc, canh cá lóc nấu chua và một ít mắm ruốc ngào ớt khô. Đang đói nên Việt ăn rất ngon miệng. Cớ gái vẫn ngồi đối diện với anh trên một hòm đạn đại liên, bó hai tay lên ngồi nhìn ra ngoài trời đầy nắng, vẻ như đang nghĩ ngợi điêu gi.
Anh tên chi, nói để em kêu cho tiện? Cô gái khẽ hỏi sau một hồi im lặng.
Tôi là Việt.
Thứ mấy anh ?
Thứ... để tôi tính đã. À, Tôi thứ bảy. Sau tôi con một cô em gái út nữa.
Vậy kêu anh Tám Việt, phải hôn? Em cũng thứ bảy đó.
— Vậy cô là Tám gì?
— ! Tên em xấu òm.
Xấu cũng là cái tên bô mẹ đặt cho.
- Dạ... Vậy kêu em là Tám Sương nghen. Má em kể rằng bả sinh em trong một đêm đầy sương mù nên đặt tên như vầy để nhớ. Hồi con ở ngoài, anh Tám làm nghề chi?
— Tôi dạy học.
 - Vậy phải kêu anh là giáo sư đó nghen. Thế con... — Tám Sương bỗng ngập ngừng... ~ Cái anh ở cùng với anh Tám tên chi ?
*- Anh ấy tên lả Nỉm.
?- ủa ! Năm hè “ Cô gái bông che miệng cười — Ảnh thử mẩy?   ”   
— Anh ấy lả con độc nhất
 — Vậy cũng phải kêu là Hai Năm chớ. Anh Hai coi bộ con trẻ bằng anh Tám không hè?
Anh ấy tuy nhiều tuổi và vất và hơn tôi nhưng còn trẻ và... khá bảnh trai nữa.
 Chưa vợ, phải hông? “Tám Sương hổi rồi lại cười ngất.
“ Đúng. Anh ấy chưa vợ con chi cả. Mà... Sao cô biết nhi ?
I “ Em có diệp ngầm theo dõi mấy ảnh đó nghen!  —
Vậy cô Tám... làm mối cho anh Năm một đám đi.
! — Làm mối là sao anh Tám?
 — Nghĩa là giới thiệu họ với nhau rồi làm sao đó đề giúp họ có thể hiểu nhau rồi thi...
Rồi sao cho họ thương nhau hả? Vậy trong em kêu bằng làm mại dỏ. Chi sợ anh Hai không ưng con gái Củ Chi thôi. Con gái xứ em coi mòi vụng về chớ đâu co được như con gái xứ Băc của mấy anh.
Nữ du kỉch Củ Chi nổi tiếng cả nước rồi con gì - Việt đưa chén cho Tám Sương bới cơm cho mình - nói tiếp — Hồi con ở ngoài kia, tụi tôi nghe kể chuyện các co đánh giặc cứ gọi là phục lăn.
Giặc nó làm dữ thì mình phải ráng thời. Có chi đâu anh? “ Đang cười vui. cô gái bỗng trở lại v nghiêm trang “Tỷ như gia đinh em đây, chín mười anh em mà rồi chỉ còn sót lại hai chị em, còn thì lần lượt hy sinh hết. Quyết liệt quá mà anh. Sau Mậu Thân, tụi em những tưởng phải bật khỏi đất này. Vậy, mà rồi vẫn trụ lại được.Những xóm làng xào xạc cả Thằng Út được mấy ảnh cho ra Bắc học. Còn một thân một mình em mới qua đây ở với má Bảy cho vui. Má đây cũng tội nghiệp, bốn thằng con trai đẹp lồng lộng cả mà rồi chỉ con lại một thân một mình. Mộ mấy ảnh Má chôn một hàng cuối vườn đó. Thằng Ut của Má cũng trạc tuổi thằng Mười nhà cm. Đáng lý tụi nó cùng đi một lần, rủi sao chi con ba bữa nữa tới ngày lên đường thì nó đổ quân càn ra vành đai. Đánh nhau một chập nữa, má mất nốt thằng con út. Thế là thằng Mười nhứt định đòi ở lại. Mấy ảnh phải ra lệnh nó mới chịu đi. Lóng rày nó đang ở Hà Nội anh Tám à. Viết thư về cứ kêu nhớ Củ Chi hoài hoài. Em cũng có viết thư ra nói ráng mà hoc sau này thống nhâst thì về xây dựng lại quê hương. Chứ bây giờ thi thành bình  địa cả rồi đó.
Im lặng một lát rồi Tám Sương ngùi ngùi kể tiếp■
Vùng này trước kia trù phú lắm đó anh. Cây trái vườn tược xanh tươi, trên bến dưới thuyền nhộn nhịp lắm chớ đâu có xơ xac như vây. Từ hồi thằng Mỹ đổ quân về xây cái căn cứ Đồng Dù tới giờ chưa ngày nào vùng này ngớt tiếng bom đạn. Đau thương, chết chóc kể chi cho xiết. Con nhỏ bạn em cũng mới chết khi hôm đó anh. Tội nghiệp nó thương một anh biệt động nội thành, ảnh vừa được gọi ra cứ học tập. Tụi nó tính làm lễ cưới trong dịp nảy. Ai dè...! Lặn lội hoài trên vành đai mà hông có sớt một cái lông chân. Vậy mà rồi chết vì một trái pháo nổ vu vơ không chừng chi là một trái tụi pháo thủ ngứa tay giựt cò chơi. .Vậy đó anh, sự chết sống với bà con quê em chi là chuyện gang tấc. Uả mà anh ăn đi chớ ! Em đểnh đoảng quá hà? Khi không lại mang chuyện buồn ra kể với anh, anh nuốt sao cho đặng?
Không sao đâu, cô Tám - Việt đáp và cố ăn cho hết chén cơm. Anh bỗng nhớ tôi anh phái viên vừa chết đêm qua. Chiến tranh là như vậy chăng? Những cái chết tưởng như vô nguyên cớ ấy xảy ra hàng ngày. Những kẻ gây ra tội ác không lường hết hậu quả của những hành vi nhiều khi tưởng như vô ý thức của chúng. Một cái khoát tay của một tên thiếu úy quèn nào đó cũng có thể khiến cả một làng bi thiêu trụi. Nhưng có khi biết đâu cái khoát tay ấy lại chi là một động tác bỉểu hiện một trạng thái hưng phấn thần kinh chợt đến hay chi là một cử chi ngông cuồng trong khi hắn đã quá chén chứ không hẳn là một mệnh lệnh có ý thức. Nhưng rồi, những kẻ thuộc hạ của hắn muốn tỏ ra mẫn cán, hăng hái phục tùng mệnh lệnh. Và một cái làng nào đó có thể bị thiêu rụi trước khi cái tên thiếu úy quèn kia kịp tinh cơn say. Chiến tranh là như vậy. Khởi phát, nó là sản phẩm của sự mù quáng của một tập đoàn cầm quyền tham lam, hiếu chiến nào đó. Ngược lại, nó chi được dập tắt bởì đâu óc tinh táo, khôn ngoan và bởi ý chí kiên cường của cả một dân tộc chứ không thể trông cậy vào một sự may mắn ngẫu nhiên hay chỉ  đơn thuần băng nỗi xót thương cho sự phung phí xương máu con người của bất kỳ một ai.
Ảnh Hai Năm chưa co vợ thật sao, anh Tám?
Chưa — Việt như sực tỉnh, trả lời vội vàng và  ngước nhìn vào gương mặt Tám Sương, mỉm cười hỏi tiếp — Sao cô quan tâm tới anh ấy thế nhỉ ?
Tự vì... — Tám Sương bỗng lúng túng Và thoáng đỏ mặt — Vì em con .. mắc lỗi với ảnh.
— Sao Cơ ? Chàng lẽ hai người đã kịp quen nhau
Đâu có! Em. . chưa... chưa nhìn rõ cả -mặt ảnh nữa là...
Tôi không hiểu gì cả? Cô có thể nói... rõ hơn một chút được không?
Tám Sương lắc đầu và đột nhiên quay mặt đi cười rinh rích. Việt cảm thấy có sự khác thường chi đây liên kiên trì chờ đợi. Để cô gái trở lại tự nhiên, anh húp thêm một muỗng canh nữa và khen ngon.
Má mà nấu canh cá lóc thì hết chê đó anh Tám - Cô gái vui vẻ phụ họa theo lời khen của anh — Rồi tối nay má sẽ làm bánh bèo cho anh em mình ăn nữa nghen. Tụi em phá bả mấy năm nay đã rồi. Giờ anh tới lượt phải làm tới đi nghen. Má cưng mấy anh nhứt đó. Anh ăn nữa đi. No bụng thiệt rồi ha! Để em dọn nghen. Rồi anh em mình ra kiềm xem có trái dưa nào  hái vô xài đỡ. Dưa xứ Củ Chi vậy mà xài được đó nghen!
...

[danhthanh]

....
Việt buông đũa đứng dậy. Được ngủ một giấc đầy lại được ăn no, Việt cảm thấy thư thái hẳn lên, sức lực như đã được hồi phục, lại được nghe, được biết bao nhiêu điều thú vị. Anh thầm cảm ơn Năm da dẫn anh đi lân này. Nếu các cụ nói « Đi một ngày đàng học một sàng khôn” thì đây là trường hợp chính xác nhất. Những điều anh học được, biết được từ hôm qua tới nay thật đáng giá như đọc cả chục pho sách. Ngoài ra con có những điều mà không sách vở nào có thể viết tới được. Đó là những điều anh nghe được từ chính lòng mình, từ sự hốt hoảng run sợ mà cho đến tận lúc nẳm dưới làn đạn đại bác địch anh mới buộc phải tự thú nhận là có thực trong con người mình đến những rung động tinh tế khi những làn gió mang hơi nước từ con sông Sài Gòn phả vào mặt mình. Khi gần kề cái chết gần kể sự hủy diệt anh mới biết mình yêu, mình trân trọng sự sống đến mức nào. Khi đứng trước dòng sông mang hơi thở của lịch sử, anh cảm thấy mình yêu đất nước xứ sở với những quá khứ hào hùng của nó hơn bao giờ hết.
Câu chuyện của cô gái Củ Chi vừa kể đã lay thức trong lòng anh bao nhiêu ý nghĩ mơ imẻ, rạch ròi về chiến tranh và sự cần thiết phải loại trừ nó ra khỏi cuộc sông của con người trên trái đất này. Bất giác anh nhở đến Nguyệt, người vợ thủy chung của mình và đứa con thân yêu ở nơi hậu phương xa xôi. Vợ anh cũng đã từng gánh chịu những nỗi đau thương không cùng do chiến tranh đưa lại như cô gái Củ Chi vừa ngồi trước mặt anh đây. Họ không có những nét tương đồng ở dáng vẻ bề ngoài nhưng lại co sự tương đồng về số phận. Anh bỗng rùng mình nhớ lại cái mùa đông khủng khiếp ấy. Lễ  cưới của anh và Nguyệt vừa tổ chức xong được một tuần thi máy bay B52 Mỹ từng đàn, từng lũ kéo tới giội bom xuống Hà Nội.
Cả gia đình của Nguyệt, gần chục con người đã bi vùi trong đống gạch vụn. Tuần trăng mặt của anh đã biến thành những ngày tang tóc hết sức nặng nề, bi thảm. Nguyệt của anh dường như không gánh nổi nỗi đau thương lớn lao ấy. Suốt ba thảng trời, cô lúc tỉnh, lủc mê và tưởng như đã hoàn toàn mất trí. Nhưng rồi đột nhiên cô khỏi hẳn. Việt không thể quên cái giây phút diệu kỳ ấy. Cái giây phút vợ anh đột nhiên lay anh tỉnh dậy trong đêm và lần đầu tiên từ cái ngày tang tóc ây, cô nói với anh bằng một giọng hoàn toàn tỉnh táo : “Anh Việt! Nó đạp em ghê quá. Có lẽ... mình sắp co con. Vừa nói, Nguyệt vừa kéo tay anh đặt lên bụng mình, nơi cái mầm sống nhỏ nhoi nhưng mãnh liệt ấy đang cựa quậy trong bụng mẹ như muốn tuyên bố sự có mặt của mình. Anh ngạc nhiên và vui sướng đến lặng người. Tới tận 1úc ấy anh mới biết ràng vợ mình đã co thai. Trước anh cứ tưởng vì bị chân động thần kinh dữ dội,  Nguyệt tắt kinh chứ anh đâu dám nghĩ răng vợ  lai thụ thai trong những ngày dữ dội ấy. Có lẽ sức sông nguyên thủy mãnh liệt ấy đã lay thức toàn bộ niềm yêu cuộc sông trong cõi lòng đã tan nát với tình thương của người mẹ. Từ đó Nguyệt khỏi hẳn và như vừa lột xác, cô trở thành một con người hoàn toàn khác trước. Nguyệt sống âm thâm hơn nhưng răsn rỏi cương nghị và tự tin hơn gấp nhiều lần. Cái cô bế Nguvệt mềm mại, yếu đuối yểu điệu và hơi đài các ngày xưa như biến mát và từ đó Việt có một người vợ tần tảo, chịu đựng, điềm tĩnh, sẵn sàng đón nhận và vượt qua mọi thử thách của cuộc đời.
Từ trước cái đêm tháng chạp khủng khiếp đó, chiến tranh dù sao vẫn con là một khái niệm trừu tượng đối với Việt. Thực ra, suốt mấy chục năm trời nay từ trưóc khi anh cất tiếng chào đời, ngọn lửa chiến tranh vẫn khi thì bùng lên dữ dội, khi thì âm ỉ cháy trên đất nước này. Nhưng, chi đến khi nó ụp xuống mái nhà thân yêu của mình thi người ta mới hiều hết ý nghĩa đích thực của hai tiếng “chiến tranh”. Luôn trong năm sau, năm mà người la văn nói là năm ký Hiệp định hòa bình, Việt chịu liền hai cái tang nữa. Hai tờ gìấy báo tử đến tay mẹ anh chi cách nhau vài ba tháng. Từ đó mẹ anh suy sụp hẳn đi và bà đã chết vào cuối năm bảy mươi ba, năm đó mẹ anh cũng đã ngoài bảy mươi tuổi.
Từ đó. những trang sách vìết về các cuộc chiên  tranh mà Việt đọc bỗng như bừng lên những ý nghĩa mới mẻ hơn, rạch ròi hơn. Những con chữ, những sụ kiện lịch sử bỗng lung linh ẩn hiện với tất cả sự sinh dộng của nó chứ không chi con là những dòng chữ chết cứng trên trang giấy nữa . Gương mặt  những người anh hùng và cả chân tướng của những tên hôn quân, bạo chúa trong lịch sử cũng hiện lên rõ nét hơn. Y nghĩ về việc viết một luận văn nghiên cứu về sự hình thành con người Việt Nam qua các cuộc kháng chiến chống xâm lược trong lịch sử hình thành trong đầu từ những ngày ấy. Nhưng càng đi sâu vào đề tài càng giũ dám bụi thời gian bám dày  lên quá khứ, bám lên những trang gia phả da ố vàng  của các dòng họ, anh càng thấy bất lực. Vâns \đề mà anh tự đặt ra cho mình thật mênh mông, diệu vợi, vượt xa khả năng và những kiến, thức hiện có của anh; càng vượt xa những ý nghĩ nông cạn và vội vàng hình thành trong đầu anh bấy lâu nay. Anh từ bỏ ý định viết một luận văn như vậy nhưng vẫn không ngừng đi sâu vào những vấn đề mà mình tự đặt ra và càng ngày càng thêm hứng thú. Cuối năm bảy mươi tư, anh lại viết đơn xin nhập ngũ như  thường lệ và như tất cả mọi người con ở tuổi có thể  cầm súng đánh giặc đều làm vào những năm tháng này.   Thâm tâm,   anh vẫn tin rằng rồicũng như mọi lần,   người ta sẽ   không gọi đến anh vì   anh thuộc vào diện được miễn hoãn vì gia đinh đãcó hai liệt sĩ.  Nhưng không ngờ vào một buổi chiều khi' anh vừa  kết thúc buổi lên lớp trở về thì nhận được giấy gọi đi khám tuyển Rồi một tuần sau quyết định gọi anh
nhập ngũ được gửi tới. Anh hơi bất ngờ nhưng anh sẵn sàng chuẩn bị để lên đường. Trong những ngày ấy Nguyệt đã cố gắng tìm mọi cách làm cho anh yên tâm ra đi. Cô lẳng lặng chuẩn bị cho anh mọi thứ cần thiết, từ kim chi, chiếc đèn pin, con dao nhỏ, bàn cạo râu, cho đến những cuốn sổ ghi chép được đóng bằng giấy pơ-luya mỏng và hai tá ruột bút chì b vì Nguyệt biết ràng dù anh ra trận nhưng chưa từ bỏ ý định nghiên cứu khoa học nên chắc chắn anh cần  phải ghi chép nhiều. Hôm tiễn anh đi, Nguyệt cũng không hề khóc. Đó là điều bất ngờ, khiến Việt xót xa thương vợ thương con. Anh biết Nguyệt  dồn tất cả nghị lực để cô giữ chò được sự bình tĩnh  cứng rắn để yên lòng người ra đi. Quả đúng vậy trong lá thư đầu tiên gửi cho anh, Nguyệt đã thú thực điều đỏ. Nguvệt viết rằng khi anh đi rồi, Nguyệt đạp xe cho thật nhanh đề trở về căn phòng của mình đóng sập cửa lạỉ và ngồi khóc với con.
 Nguyệt của anh là như vậy đấy. Trước những họa của chiến tranh, Nguyệt đã buộc phải biến mình đề trở thành một con người hoàn toàn khác. Con cô du kích Củ Chi nảy thì có một điều khác hơn,  cô lớn lên cùng với cuộc chiến đấu, lớn lên trong chiến tranh và trong những đau thương tang tóc  hàng ngày xảy đến với những người thân yêu, với xóm làng mình. Những hiểu biết của cô vể bom đan về kẻ thù nhiều hơn những hiều biết về một cuộc sống bình thường. Có lẽ, nay mai khi chiến tranh chấm dứt, những đêm đâu tiên không có bom đạn khong có người tới gọi đi bố phòng, gọi đi cứu hầm sập hay gọi đi lên vành đai bắn tỉa... hẳn cô sẽ ngỡ ngàng, sẽ khó ngủ nữa là đằng khác. Lúc ấy cuộc sống hòa bình, xây dựng, đến lượt nó đòi hỏi cô vì những người hàng chục năm nay cầm súng phải  “lột xác» phải biến đổi để trở thành những con người mới, những Con người của cuộc đời thưởng. Sự thay đồi ấy tuy không đau đớn, nhưng hẳn cũng không dễ dàng khỉ người ta đã sống gần nửa hay quá nửa phần đời mình với những tập quán và tâm lý thời chiến tranh. Cả những kiến thức phong phú về bom đạn, về kẻ thù, về các thủ đoạn tác chiến mà trong chiêns tranh co thể giúp người ta thoát hiềm và chiến thẳng kẻ thù nhưng chắc chắn không thể giúp người ta bao nhiêu trong việc dựng lại một ngôi nhà hay tồ chức một tồ văn công làm ăn sao cho khâsm khá. Những cô du kích dũng cảm như Tám Sương co thể biết chế ra các loại mìn diệt xe tăng địch nhưng chắc chắn sẽ ngỡ ngàng nếu ngày mai giao cho các cô phụ trách một lớp mẫu giáo hay chi đạo bà con làm một đoạn mương dẫn nước về đồng ruộng. Thật ngây thơ nếu nghĩ rằng việc đánh giặc là việc khó nhất và nếu làm được việc đó thì tự nhiên sẽ làm được tất cả mà chẳng cần phải hiểu biết gì khác.
 Tám Sương đã trở vào nhà, ôm theo một quả dưa hấu to như cái mũ, vỏ ngoài xanh mượt, láng bóng. Cô khẽ nháy mắt cười với Việt rồi đặt quả dưa hấu lên bộ ván giữa và đi tìm dao. Nhưng họ chưa kịp đụng tới quả dưa thi pháo địch lại rít veo véo trên đâu. Chúng bắn mỗi lúc một dày, đạn nổ mỗi lúc một gần hơn. Việt nhấp nhổm muốn chạy ra hâm nhưng nhìn sang thấy Tám Sương vẵn không nhúc nhích nên đành phải đứng đó thấp thỏm nghe ngóng. Nghe pháo nổ một lát, Tám Sương quẳng con dao xuống ván rồi quay sang Việt:
 — Pháo bắn thế này  hẳn có chuyện, co lẽ nó xăm thấy cái cái chi rồi đó. Anh Tám bồ dưa ănđi nghen.
Em chạy qua bên chú Năm xã đội coi co việC cần phụ giúp không.
Nói xong cô vội lấy bao đạn thắt vào người rồi  khoác khẩu AK lên vai. Nhưng, trước khi bước ra cửa cô bỗng quay lại nhìn Việt rồi vừa che miệng cười vừa ngập ngừng:
Hai Năm về... nhớ nói giùm em... em gửi lời xin lỗi nghen !   
Việt ngơ ngác chẳng hiểu gì cả. Anh định hỏi  nhưng Tám Sương đã bước ra ngoài hiên rồi vừa cười, vừa chỉ vào chiếc khăn rằn đêm qua cô lái đò đưa cho Năm lau mặt mà trước khi đi có lẽ anh đã kịp giặt giũ cần thận và đem phơi ngoài sào.
Cái khăn đó... anh Tám!
A!-Việt khẽ reo lên “Ra chính cô đấy à?"
Tám Sương khẽ gật đầu, rồi chạy vụt đi. Ra đến ngõ bỗng cô đứng sững lại che mắt nhìn mặt trời rồi gọi với vào:
Xuống hầm đi, anh Tám. Trực thăng nó lên rồi đó!‘   .   

[danhthanh]

III
Mọi dự đoán của Giáp vè nhỉệm vụ của đại đội ba trong trận đánh sắp tới thế là đều lộn nhào cả. Không chi riêng cán bộ đại đội ba. mà cả tiểu đoàn cũng bất ngờ trong việc phân công nhiệm vụ tác chiến trong trận đánh này. Ai cũng nghĩ rằng nếu, trận đánh sắp tới là một trận đánh địch trong công sự vững chắc thì đại đội ba nhất đinh sẽ được vinh dự nhận nhiệm vụ mở cửa và đánh chiếm đầu cầu như mọi trận. Mở cửa vốn đã trở thành sở trường của đại đội ba mà ít có đại đội nào trong toàn sư đoàn có thể sánh kịp. Đêm qua, khi gặp Giáp ở bờ sông, trung đoàn trưởng đã gợi ý về nhiệm vụ và yêu cầu Giáp suy nghĩ trước. Vậy mà sao các vị ấy lại có thể thay đổi ý kiến nhanh đến thế ? có lẽ đây là ý kiến cuối cùng của bộ tư lệnh sư đoàn ? Nhưng, khi trung đoàn phải đảm nhiệm hướng tiến công chủ yéu mà đại đội ba khong được đảm nhận nhiệm vụ mở cửa thì quả thật không thể hỉều nổi.
 Ở phòng họp ra, các cán bộ trung đội của đại đội ba quây ngay lấy Giáp và liên tục đặt câu hỏi về sự thay đổi nhiệm vụ ấy khiến Giáp không biết trả lời ra sao và nổỉ cáu, gắt mù lên.
Thì cử để yên xem đã nào. Chưa chi đã ngạu cả lên !
 — Chậc — Trung đội trưởng Viễn tặc lưỡi — Các cụ ấy sợ mình độc quyền cái món mở cửa nên lần này cô gắng vực cho thầng xê một đề xây dựng truyền thổng cho nó. Với lại, thằng Toàn đại đội trưởng đại đội một bây giờ là cón nuôi chinh ủy Bình Tâm. Cón phải bàn làm gì nữa!
Đừng có nói năng hồ đồ — Giáp quay lại trợn mắt quát - Chưa hiểu hết ý đồ của trên thì đừng có nói lung tung, gây mất đoàn kết.
Đoàn kết cái cón khi. Nó là...
Đại đội trưởng Giáp nổi cáu thực sự — ăn nói lộn xộn nó vừa vừa chứ!
Giữa lúc cán bộ đại đội ba đang vặc nhau thì trung đoàn trưởng bước tới. Gng vỗ vai Giáp, kéo ra một gốc dừa* bâọ anh ngồi xuống rồi hói:
— Sao ! Thắc mắc hả ?
Vâng... Tôi không hiểu vì sao sư đoàn lại thay đổi quyết định...
Làm gi đã có quyết định nào?
- Thế... châng lẽ đêm qua thủ trưởng lại đùa tôi.
Bình tĩnh đã-Trung đoàn trưởng vỗ nhẹ vai Giáp — Ý kiến ban đầu của ban chi huy trung đoàn là như vậy. Nhưng khi thông qua phương án, sư đoàn đề nghị phải giao nhiệm vụ thọc sâu cho đại đội các cậu là có lý do cả đấy. Đây này...
 Trung đoàn trưởng nhặt một mầu que vẽ lia lịa trên cát.
Lần này cái khó không phải chi là ở cửa đột phá. Cậu thấy đấy. Căn cứ địch quá lớn, như một thành phố nhỏ vậy. Chúng phòng ngự rất kiên cố và có chiều sâu. lực lượng và hỏa lực trong căn cứ khá mạnh. Đây, như thế này. Cậu có thấy rằng đâu phải chỉ mở xong cửa là giải quyết được vấn để khó khăn nhất. Trong khi đó cấp trên chi cho ta có năm tiếng đồng hồ. Năm giờ đồng hồ để giải quyết một căn cử hỗn hợp vào cỡ lớn. Cậu có hiểu như vậy là thế nào không? Là một nhiệm vụ rất nặng nề đối với sư đoàn. Sống chết chúng ta cũng phải mở banh cái cửa ngõ tây bắc Sài Gòn này trưởc mười một giờ ngàv N để cho sư đoàn bạn thọc sâu bằng cơ giới đánh thẳng vào Sài Gòn. Nghĩa là toàn bộ sư đoàn cũng chi tập trung để làm nhiệm vụ mở cửa cho một hướng của chiến địch. Cậu có hiểu không? Mũi của tiều đoàn các cậu lại là mũi chủ yếu, bọn mình để ra một đại đội chi làm nhiệm vụ mở cửa thôi. Mở thông cửa là nó hoàn thành nhiệm vụ. Sau đó theo ý kiến sư đoàn, phải có một lực lượng mạnh, cực mạnh hình thành một mũi thọc sâu, nhanh chóng lướt qua khu vực đầu câu và tuyến phòng thủ vòng ngoài, đánh thẳng vào trung tâm căn cứ đánh thẳng vào khu
thông tin và sở chi huy của địch. Nhiệm vụ ấy ngoài các cậu khó có đại đội nào làm nổi. Bởi vì mũi thọc sâu này phải cực kỳ nhọn sắc, có sức đột phá mạnh' tiến, như gió lốc khiến cho địch rồi loạn cả đội hình phòng ngự, tạo thời cơ cho các mũi, các hướng tràn vào làm chủ căn cử địch. Khi sư đoàn gợi ý về điều này, mình nghĩ ngay đến đại đội   của cậu,Giáp ạ.
Phải giải thích cho anh em hiểu tính chất cực kỳ quan trọng của nhiệm vụ thọc sâu trong trận này. Đó là một vinh dự đối với đại đội ba đấy.  Nghe trung đoàn trưởng giải thích, gương mặt Giáp dần dần tươi tỉnh trỏ lại. Anh hiểu rồi ! Vì đặt nhiều hy vọng vào tốc độ tiến công của đại đội anh mà trung đoàn mới thay đồi nhiệm vụ như vậy. Nghĩ thế. Giáp mỉm cười láu lỉnh nhìn trung đoàn trưởng:
— Vậy sao thủ trưởng không giải thích rõ trong cuộc họp.
 — Thẳng này dở quá — Trung đoàn trưởng lại đập mạnh vào vai Giáp — Nếu nói rõ như thế, lỡ thằng xê một nó cứ khăng khăng đồi vác ngọn cờ thọc sâu như mọi trận thì có phải lôi thôi ra   không?
-   Ờ... Vậy mà tôi nghĩ không ra.
Là nói đùa vậy thôi nhẻ. Chứ trung đoàn không coi nhẹ đơn vị nào đâu. có điều cầm quân thì phải biết anh nào hay ngón nào để mà dùng vậy thôi. Cậu hiểu ỷ mình chứ?
— Dạ, hiểu.
Tuy vậy các cậu vẫn phải chuẩn bị tinh thần để tham gia mở cửa.
— Sao lại thế ạ ?
— Thế ngộ nhỡ thầng xê một nó mở không xong thì các cậu ngồi chờ ai.
— Tôi nghĩ... một đại đội làm nhiệm vụ mở cửa rồi..
Phải! Chưa khi nào ta phải ném cả một đại đội khá mạnh như vậy đề chi làm nhiệm vụ mở cửa. Nhưng lần này thì... có thể một đại đội vẫn chưa giải  quyết xong đâu.
Giáp trợn tròn mắt, khẽ kêu lên:
— Gay thế kia à ?
- Tối nay vào « thăm ngõ” nhà nó thì cậu sẽ thấy. Thế nhé, cậu về mà  “xì» bớt mấy cái nổi hơi kia đi - Ông cười và chi mấy vị cán bộ trung đội cùa< đại đội ba đang thi nhau vung chân múa tay tranh luận ầm ĩ. Giáp chào trung đoàn trưởng rồi vội vã trở lại khoát tay nói với các trung đội trưởng:
 — Thôi, về! Đứng đấy mà cãi nhau mãi à?
 Trung đội trưởng Toàn hỏi dò:
Hình như có cái gì mới, phải không anh Giáp?  — Chằng có gì cả. Vẫn tiếp tục thọc sâu. Nhưng thôi hãy về nghỉ đi đã. Tối nay phải thức trắng đêm đấy.
Thấy đại đội trưởng có vẻ phấn khởỉ các cán bộ trung đội mới yên tâm ra về. Giữa lúc đó thì tiểu đoàn trưởng Vĩnh từ phía sau lại gọi giật giọng:
— Giáp! Giáp ơi! Quay lại chút đã nào?
Vốn cùng một trang lứa với nhau nên tình cảm giữa tiều đoàn trưởng Vĩnh và đại đội trưởng Giáp rất thân mật, gần gũi theo kiều bạn bẻ nhiểu hơn là quan hệ trên dưới. Và lại, tuy là cấp dưới nhưn Giáp hơn đứt Vĩnh ở cái dáng vóc bên ngoài, trông anh bề thế chững chạc bao nhiêu thì ngược lại tiểu đoàn trưởng Vĩnh tại “kém mã » bấy nhiêu. Vĩnh vừa đen lại vừa lùn (anh em vẫn gọi anh là Vĩnh «lùn để phân biệt với Vĩnh đại đội trưởng đại đội hai). Tuy vóc dáng có khác nhau nhưng cả hai đều là những tay gan lì, đánh giặc như két và đối với cấp trên nếu cần thì cả hai đều biết cãi cho ra lý ra lẽ chứ không.
Chỉ “vâng” , “dạ”  cho qua chuyện. Năm bảy mươi mốt, khi sư đoàn mới vào chién trường Tây Nguyên, Vinh còn là công vụ cho tham mưu trưởng sư đoàn. Nghe đâu một lần lên sư đoàn họp, trung đoàn trưởng trung đoàn này nay là sư đoàn trưòng Nguyễn Hải Hà) ghé qua nhà tham mưu trưởng và bắt gặp một cuộc họp kỳ lạ. Trước tâm bản đồ tác chiến treo trong phòng tham mưu trưởng, ba “vị”  công vụ của các thủ trưòng sư đoàn đang đứng khuỳnh tay khuỳnh chân nghe Vĩnh thuyết trình về tình hình địch ta và ý dồ tác chiến của mình. Hóa ra ở đây cũng đang có một cuộc giao ban y như đang diễn ra ở phòng giao ban của bộ tư lệnh sư đoàn ! Trung đoàn trưởng Nguyễn Hải Hà thú vị nấp ngoài cửa lắng nghe và ông phát hiện thấy Vĩnh có trí nhớ rất tốt, khá thông minh khi trình bày những vấn đề về nghệ thuật quân sự. Thậm chí cách điễn đạt của Vĩnh còn trôi chảy sáng sủa hơn một số cán bộ đại đội trong trung đoàn của ông nữa. Từ đó ông mến Vĩnh và đã có lần tiên đoán rằng rồi Vĩnh sẽ trở thành một cán bộ chi huy chiến đấu vững vàng. Một thời gian sau quả nhiên Vĩnh đùng đùng đòi xuống đơn vị. Biết tin, trung đoàn trưởng Nguyễn Hải Hà liền nói với tham mưu trưởng sư đoàn cho Vĩnh xuống trung đoàn của mình. Từ bấy đến nay mới hơn ba năm trời mà Vĩnh đã trở thành một tiểu đòan trưởng vào loại xuất sâc nhất trong sư đoàn. Vì vậy, giữa Vĩnh và sư đoàn trưởng dường như vẫn có mối thân tình dặc biệt. Anh em trong đơn vị còn thêu dệt thêm rằng đâu như sư đoàn trưởng có ỷ định gả con gái đang học Đại học Sư phạm cho Vĩnh nhưng khi ’ng già gửi ảnh Vĩnh chụp chung với ổng ra Bắc, cô ta xem ảnh và chê Vĩnh lùn quá, không chịu nhận lời! Chuyện đó thực hư ra sao thì không biết, nhưng rõ ràng
 Sư  đòan trưởng rất mến Vĩnh. ấy thế mà hôm nay hiểu sao khi Vĩnh định có ý kiến về vẩn để thay nhiệm vụ của đạỉ đội ba thì ông già lại có vẻ không bằng lòng và không giải thich gì cả. Vĩnh đang băn khoăn thi thấy trung đoàn trưởng gọi Giáp ra thì thầm to nhò. Có lẽ ông ta động viên Giáp chăng ?do vậy Vĩnh định gọi Giáp lạ hỏi cho rõ ngọn ngành: 
...

[danhthanh]

....
Trung đoàn trưởng có nói gì thêm không hay chỉ an ủi cậu? - Vĩnh hỏi khi đến ngang bên Giáp .
-   Có việc gì mà an ủi - Giáp mỉm cười tinh quái.  Tôi bằng lòng với nhiệm vụ thọc sâu mặc dầu tôi  tin chắc rằng ông đã ăn hối lộ của cánh xê một thông đồng với trung đoàn để tụi nó nẫng tay trên của tôi cái món mở cửa!
Bậy - Vĩnh phủi tay vẻ bực dọc -  Lần này khác mọi trận là tác chiến với đội hình toàn sư đoàn, do đó tổ chửc các mũi, các hướng là do sư đoàn trực tiếp làm với trung đoàn. Bọn mình chi lo phần tiểu đoàn thôi.
Nói đùa cho vui thôi — Giáp vội vàng trở lại nghiêm chinh vì thấy Vĩnh có vẻ thành thật — Trung đoàn trưởng giải thích rằng lần này nhiệm vụ thọc sâu rất nặng nề  vì  căn cứ địch rộng, phòng ngự nhiều tầng cần  phảì có một lực lượng có sức đột phá mạnh, tốc độ tiến công nhanh. Do đó các cụ ở trên cho đại đội tôi.
-   Đúng quá-— Vĩnh khẽ reo lên -  Mình đẫ lờ mờ  cảm thấy điều đó khi xem sơ đồ căn cứ địch. Có điều lần này cập rập quá, chưa kịp đi trinh sát chưa lập bàn cát đã giao nhỉệm vụ nên chẳng hiểu nếp tẻ ra sao.
Vĩnh im lặng suy nghĩ một lát rồi nói tiếp:
“ Nhưng... mình vẫn lo lắng thằng xê một sẽ gặp khó khăn ở cửa đột phá. Đại đội một tiếng thì nhưng chưa nhận nhiệm vụ mở cửa trong một trận đánh phá đáng kể nào. Lần này nghe nói hàng rào phòng thủ của địch khá dày, hỏa lực tầng ngoài lại mạnh. Mình rất lo. Có lẽ các cậu vẫn phải sẵn sàng tiếp tục nhiệm vụ đó.
-    Trung đoàn trưởng cũng đã trao đổi với Tôi về vấn để này.
-   Mình muốn đêm nay cậu sẽ lên hàng rào với thằng Toàn, cùng nó chọn cửa đột phá và xác định hướng chuẩn cho chính xác.
 — Được — Giáp gật đầu đồng ý — Nếu cần tôi sẽ có mặt ở cửa đột phá khi bắt đầu nổ súng.
— Lúc đó thì... chính mình phải có mặt ở đó. Lần nàv sẽ quyết liệt đấy, Giáp ạ — Vĩnh bỗng hạ giọng- Cậu cũng nên thận trọng một chút. Nếu chẳng may cậu có làm sao thì khổ mẹ con cái Thảo.
- ông này nói năng buồn cười nhỉ?
Giáp nói át đi, nhưng những lời vô tình của Vĩnh cũng khiến anh cảm thấy gai gai người. Chưa bao giở anh có cảm giác ấy trước những lời đùa giỡn của bạn bè về cái chết. Trong tâm trí anh thoáng hiện lên gương mặt xanh xao. mệt mỏi nhưng vẫn lấp lánh ánh sáng hạnh phúc của Thảo; thoáng hiện mặt bụ bẫm với đôi mắt như mắt thỏ non của thằng Quyền. Hôm anh đi, Thảo bế cón tiễn anh ra tận bờ suối- Trước khi lội qua suối- Thảo đưa cu Quvền cho anh bế một lần nữa. Anh giơ nó lên cao ngang mặt Và khẽ cắn vào đôi gót chân đỏ như son của nó. Nó cười như nắc nẻ và đột nhiên cong « chim » lên đái vọt vào đúng giữa đầu anh. Cái mùi nước đái chua chua của nó anh không sao quên được. Làm sao lại có thể tin được rằng sẽ không bao giờ ah còn được gặp  VỢ con? Điều đó thật vô lý ! nhưng ác thay lại là  điều hoàn toàn có thể xảy ra trong những ngày quyết liệt sắp tới... Nhưng  thôi, mình lại nghi vớ nghi vẩn rồi. Giáp vội xua đuổi những ý nghĩ  u ámV ấy đi bằng cách quay sang hỏi Vĩnh:
Thằng Côn nó xin xuống tiểu đoàn mình, sao anh không nhận?
-   Nhận làm gì cái của ấy — Vĩnh bỗng nhăn mặt. Nó tưởng lần này cũng bở ăn như hồi đuổi địch đường số 7 nên tính xin xuống đơn vị để kiếm cái huân chương để nay mai về ve gái và dọa mấy ông xã ông huyện chứ đánh dấm quái gì nó. Nếu không được xuống đơn vị thì cũng lãi khoản tinh thần. Ra cái điều ta cũng coi cái chết nhẹ như lông hồng. Đồ khỉ! Tao nhớ đời cái hồi dánh địch giải tỏa ở Đức Cơ. Rõ ràng nó cố tình đưa quân đi lạc thế mà rồi về lấp liếm. nói ngang nói dọc thế nào để các ông trên tin được rằng mình thực hiện sai hiệp đồng. Hồi ấy mình bị đổ nhiều quá, nhất là cán bộ từ trung đội trở lên. Đúng lúc ấy thì nó kêu đau tá tràng xin đi Viện, rồi loanh quanh hết bệnh viện lại sàng đoàn an dưỡng cho tới  hồi ký hiệp định Pa-ri mới vác  mặt về. Ấy thế mà thế quái nào các cụ nhà mình lại xếp nó làm đại đội phó một dạo rồi kéo vọt nó lên phòng tham mưu sư đòan. Mưu với mẹo chó gì cái thằng ấy.  Thế mà hồi bọn mình đi tập huấn trên sư gặp nó,mặt nó cứ vác lên tận ngọn cây. Vừa rồi không hiểu mắc cái “phốt” gì, chắc lại món chiến lợi phẩm chứ chẳng sai, lại thấy cu cậu quay về trung đoàn làm trợ lý tác chiến. Đọc cái bản đồ chưa thạo mà làm trợ lý tác chiến thì cậu bảo có chết mẹ con người ta không cơ chứ ?
-   Có lẽ... ông thành kiến quá rồi đấy ! " Giáp vội nhắc vi sợ Vĩnh quá lời.
 — Không. Mình chẳng thành kiến với ai bao giờ. Nhưng, thằng Côn thì còn lạ quái gì nữa. Nó có thể luồn lách khắp nơi, lấy mồm miệng đỡ chân tay ở khắp nơi. trừ cái tiểu đoàn này. Nó còn có thể che mắt được nhiều người nữa nhưng hãy trừ mình ra. Giáp ạ. Vì thế, khi nghe tin cụ Tâm nói ràng thằng Côn muốn xin về làm phó tiểu đoàn trưởng thay cho ông Cầu cận thị nhà mình, mình gạt phắt. Muốn hại nó thi dễ thôi. Mình cứ việc nhận về, rồi khi vào trận chỉ cần cho cu cậu lên cửa đột phá ngồi một lúc là đâu ra đấy hết. Cửa đột phá nó cũng như lò lửa thử vàng ấy, Giáp ạ. Những thằng như thằng Côn mình dám chắc chưa bao giờ qua được những cái cửa lửa như vậy. ấy thế nhưng rồi cậu xem — Vĩnh bỗng cười nhạt-  “ Nay mai hòa bình nó lạỉ là thàng đàng hoàng hơn tụi mình chứ đừng có giỡn. Nhưng thôi, dẹp cha nó những cái thằng như vậy sang một bên. Đánh cho xong cái thằng giặc này đã rồi hãy bàn về lẽ sông với tụi nó sau.
Vĩnh khoát tay để chấm dứt câu chuyện rồi liếc nhìn đồng hồ và giục Giáp:   
— Thôi cậu về ngủ đi. Cón hơn hai tiếng đồng hồ nữa mới tới giờ xuất phát. Đêm nay phải thật tỉnh táo. Nghe nói nhiều mìn lắm đấy, Giáp ạ
 Nói rồi Vĩnh quay gót bước thoăn thoắt. Giáp nhìn theo bạn và khẽ mỉm cười tự nhủ —“những người như Vĩnh thì quả là không thể chịu đựng nổi những thằng cơ hội ranh vặt như thằng Côn được. Nhưng rồi cuộc sống vốn rất công bằng, tự nó sẽ sàng sảy để cuối cùng vàng thau không bao giờ có thể lẫn lộn.

[danhthanh]

III
Năm đi thẳng về căn nhà hầm, định ngủ nhưng ghé nhìn vào thấy Việt đang ngồi xây lưng ra cửa hầm say sưa ghi chép, anh lại lặng lẽ lui gót không muốn phá tan những giây phút quý báu ấy của Việt. Là người thất học nhưng Năm rất quý trọng những người có văn hóa, có học thức. Những năm gần đây anh càng thấm thia rằng nếu ở đời chỉ gồm toàn những người chi biết làm hùng hục như mình thì thật đáng buồn.
Trong tiểu đội trước đây có Dĩnh là người “nhiều chữ” nhất. Dĩnh đã dạy anh học được đôi chút, giúp  anh đọc thông viết thạo và hiểu được đôi điều về khoa học về địa lý, lịch sử.Đôi lần Dĩnh còn giảng cho
anh nghe cả về lục phủ ngũ tạng trong con người nữa. Đúng vào một hôm Dĩnh đang nằm trong hầm giảng cho anh nghe những điều ấy thì bom đánh trúng kiềng của đại đội. Cậu Tấn anh nuôi to béo phục phịch như ông Phật Di Lặc bị mảnh bom hớt gọn cả một mảng bụng, phơi tuốt tuột cả lục phủ ngũ tạng ra đúng như cái hình mà Dĩnh đã vẽ ra cái vỏ bao thuổc để giảng cho Năm. Thế là Năm được một phen quan sát thực tế. Nhưng từ đó anh kiên quyết từ chối không học cái môn khủng khiếp » ấy nữa. Bây giờ tiểu đội lại có thêm một tay lắm chữ nữa. Năm không rõ kiến thức của Việt uyên bác đến đâu nhưng thấy Dĩnh tỏ vẻ rất kính trọng anh và đôi khi lại hỏi anh điều này điều khác nên Năm hiểu rằng cần phải tôn trọng anh ta. Năm cũng hiểu rằng việc động viên những người có học thức như Việt đi đánh giặc là một việc bất đắc dĩ. Đào tạo mất bao nhiêu công phu. Mà ở mặt trận thì bom đạn nó có nể gì những người có học. Cũng vì lý  do ấy mà Năm thấy có trách nhiệm phải giúp đỡ và về nếu cần thì che chở cho Việt. Anh ấy cần cho ngày mai. cho công cuộc xây dựng đất nước hơn là mình. Năm tự nhủ vậy. Chính vì vậy nên anh quyết đinh đưa Việt đi trước để anh có thời gian tiếp cận dần vời không khí của mặt trận, với bom đạn để đến khi vào trận anh sẽ không ngỡ ngàng để có thể vừa hoàn thành nhiệm vụ vừa bảo toàn được tính mạng của mình. Từ bữa qua tới nay, hễ có dịp là anh không ngừng giảng giải, chỉ vẽ cho Việt những thủ đoạn hành động của địch, cách tránh bom pháo và cả những tình huống có thể sẽ gặp phải trong trận đánh. Anh mừng vì thấy Việt khá bình tĩnh, tỉnh táo khi lần đầu gặp hiềm nguy. Đó là một dấu hiệu tốt, trong chiến tranh ngoại trừ những trường hợp ngâu nhiên, chi có sự tinh  táo bình tĩnh, thông minh mới có thể giúp người ta thoát hiểm.
Năm trở lên căn nhà lợp lá dừa, thấy không có ai trong nhà anh liền ngả lưng lên bộ ván giữa, úp chiéc mũ lên mặt định chợp mắt một lát. Nhưng anh vừa mơ mơ màng màng thì nghe có tiếng động lạch cạnh trên vách liếp. Năm mở choàng mắt, nhỏm dậy và chợt ngỡ ngàng nhận ra một cô gái đang rướn người để treo bao đạn lên vách,
 — Ai đấy ? - Anh khẽ hỏi.
 • Em đây mà - Cô gái quay lại và hơi sững người lộ vẻ ngạc nhiên khi nhận ra Năm - ủa, em cứ ngỡ Tám Việt. Anh là Hai Năm, phải không?
 — Vâng... Tôi vừa về. Thế cô là,..?
 — Em là chủ nhà này nghen — ơổ £ái khẽ nhướng mày lên và mỉm cười - Coi bộ anh chưa có gì bỏ vô bụng hả ?
-    Tôi cũng... ăn sơ sơ rồi. Má đi đâu cô ?
Em cũng vừa về tới. Để em coi má có phần tụi mình cái chi không nghen.   
Cô vừa nói vừa bước tới chiếc bàn tre trên đó bày la liệt những nồi xoong và lần lượt mở từng nồi và reo lên:
-Úi ! Thịt bò chiên. Xôi đậu phòng. Sang quá  trời. Anh em mình xài luôn chớ. Cói bộ Tám Việt  làm một bụng căng rồi đo nghen, ủa mà bà già đi đâu hè?
 Vừa thoăn thoắt dọn chén bát ra, cô gái vừa nói tia lia. Có vẻ như cô nói nhiều để khỏi phải nghĩ một điều gì đó. Năm bỗng cảm thấy vui và hết cả buồn ngủ. Anh dứng dậy, vươn vai vài cái cho đỡ mỏi, rồi cao hửng, anh đứng ra cửa gọi toáng lên:
I “ Việt ơi! Việt! Bỏ văn chương chữ nghĩa  đó , lên đây chút đã nào !  Việt từ dưới hầm hỏi với lên:
- Anh Năm về rồi đấy hả?
Chỉ một loáng Việt đã từ ngoài bước vào nhà, vẫn gọn ghẽ, chải chuốt như chẳng phải vừa qua một đêm hành quân vất vả và hiểm nguy. Nhìn dáng vẻ của Việt, Năm rất hài lòng. Anh không đồng ý với quan niệm của những người như cái anh chàng Viễn, rằng đã là “lính chiến”  thì phải hơi xộc xệch, khập khiễng  một chút.
-   Mình vừa về tới đây —Năm nói và chỉ vào
Cô gái-Cô này giống như cô Tám vừa ở trong quả thị chui ra ấy. Vừa xuất hiện là có ngay thịt bò chiên và xôi đậu phộng. Cậu ăn uống gì chưa?
“ Tôi ăn với má rồi - Việt trả lời và chi cô gái - Cô Tám Sương có nhiệm vụ phải tiếp anh đấy-  Hai người nên bắt đầu đi. Đã có dịp làm quen với nhau chưa nhi?
Rồi nghen anh Tám. Nhưng em là du kích Củ Chi chớ đâu dám làm cô Tấm trong chuyện cổ tích?
Thì anh Năm đây đâu có phảỉ là hoàng tử mà là anh bộ đội giải phóng — Việt bỗng cười lớn — Chính vi thế mà hai người gặp nhau không phải bằng đôi hài của ông Bụt nào cho mà bằng... bằng gì anh Năm biết không?
-   Mình chẳng hiểu gì cả.
-   Bằng... Tôi nói cô Sưong nhé!
í! Đừng nói mà anh Tám !
Tám Sương la lên và bỗng đỏ rân mặt mày. Năm vẫn ngơ ngác, chẳng hiểu mô tê gì cả. Việt lại cười ha hả rồi chỉ ra chiếc khăn phơi ngoài sào.
CÔ này chinh là chủ nhân của chiếc khăn kia đấy.
ơ!... — Năm bật lên một tiếng và bỗng quay sang nhìn cô gái chằm chặp khiến cô mắc cỡ, đứng ngay như trời trồng giữa nhà. Một lát sau, Năm bỗng lắc đầu rồi cười:
” CÔ làm tôi sưng cả hàm lên đây này. Cũng may, răng lợi tôi còn chắc chân cả. Nên ... thịt bò chiên vẫn có thể nhai được tuốt. Thôi, ngồi xuống cả đi cho vui.
-   Xin mời hai... anh chị — Việt buông một câu lấp lửng.
Anh Tám nói chi kỳ ha?
Chở sao ! Các cụ ngày xưa chả nói: Ghét nhau thì ném bã trầu, yêu nhau ném đá vỡ đầu nhau ra là gì !
” Nè, anh Tám xí xộ rồi đó nghen ! “ Cô gái bỗng quay ngoắt lại và thuận tay thoi cho Việt một quả đấm vào giữa lưng. Việt bật ngửa người ra giữa bộ ván, nhăn nhó la lên :
Anh Năm ! Người ta đánh chết lính của anh rồi đây này !
-   Tôi cũng đành bó tay thôi. Nữ du kích vành đai  mà đã nổi cơn thịnh nộ thì coi chừng.
Xem ra họ có vẻ thuộc tính thuộc nết nhau nhi? • Việt tiếp tục chòng hai người - Mà thôi, tôi chuồn. Ngồi đây có ngày mang vạ vào thân !
Việt vừa nói vừa bật dậy nhanh như sóc, lủi ra khỏi nhà. Còn trơ lại hai người, Năm bỗng thấy “* lạnh lưng hở sườn”  chăng biết nên bắt đầu như thế nảo để trở lại vẻ tự nhiên lúc trước. Tám Sương cũng thấy  minh lâm vào thế khó xử. Cô lặng lẽ ngồi xuống mép ván, mân mê hoài mấy lọn tóc đang xòa xuống bên ngực. Một lúc lâu, như chợt nhớ ra, cô vội vàng  giục:
”Ủa! Anh Hai ngồi xuống ăn đi chớ bộ!
Ờ! ... Có lẽ mình ... ăn đi.
-   Em không thấy đói nữa - Cô khẽ lúc lắc cái đầu và bỗng chc miệng cười — Nhường cả phần anh, bù lại  cái củ chân sào đêm qua nghen.
-   Tôi cho nợ.
-   Rồi khi nào em mới trả nổi?
Tới khi nào cũng được. Còn bây giờ thì hãy ngồi xuốngđây.Nếu Tám “tuyệt thực” thì tôi cũng hưởng ứng luôn.
Năm nói rồi định dứng dậy.
-    ủa ! Tính nhịn suông sao anh Hai ? - Tám Sương vội đứng dậy -Ngồi xuống ăn một chút đi chớ
-    - Tôi ăn một mình nuốt sao trôi.
- Vậy em cùng ăn với nghen. Nào, đưa chén em xới coi.  Má nấu nướng xì xụp suốt buổi mà bỏ đó rồi bả la thấu trời đó nghen.      - - Năm suýt bật cưởi trước cái giọng dỗ dành đó của cô gái. Một linh cảm dịu dàng, ấm áp dâng lên nhẹ  nhàng trong lòng anh. Anh ngoan ngoãn ngồi xuống chăm chú nhìn đôi bàn tay cô gái đang múc thức ăn ra đĩa và xới cơm đưa mời minh. Đỡ chén cơm mà cô gái trân trọng nâng bằng cả hai bàn lay trao cho mình. Năm bỗng thấy xốn xang trong dạ. Để giấu nỗi xao xuyến đỏ trong lòng mình, Năm hỏi lảng sang chuyện khác !
-   Má mình đây sinh được mấy anh em. cô Tám ?
-   Má đây có phải là má sanh em đâu. Ba má em Đều mất cả rồi.
-   Vậy à ?
Năm sững sờ vì cảm thấy mình lỡ lời. Nhưng Tám  Sương không hề chú ý tới điều đó. Bằng cái giọng  nhỏ nhẹ, trầm lắng cô lại kể cho Năm nghe như đã kể với Việt khi sáng về sự tan nát của gia đình quê  hương mình. Năm lắng nghe và mỗi lúc càng thấy gần gũi với cô hơn. Cũng như anh, cô mồ côi cả cha  lẫn mẹ nhưng dù sao cô vẫn còn một đứa em út. Còn anh, anh chẳng còn một ai thân thích ở trên đời này.
-   Ba má ở ngoài mạnh giỏi chớ anh?
-   Năm bỗng giật mình trước câu hỏi của Tám Sương. anh lặng đi giây lát rồi mới trả lời được.
Thầy mẹ tôi... cũng mất cả rồi. Mất từ khi tôi  còn nhỏ xíu- cô Tám ạ. Đến lượt Năm kề cho Tám Sưong nghe vè gia đinh mình. Về người cha có sức khỏe nổi tiếng một vùng mà rồi phải chết đói, về người mẹ dịu hiền tần tảo và cũng đẹp nức tiếng, vì yêu cha anh mà từ bỏ cảnh yên ấm của một gia đình giàu có theo chồng lang thang đi làm thuê làm mướn kiếm tiền cho đến khi kiệt sức. bỏ lại anh bơ vơ trên cõi đời này từ khi mới lên ba tuổi. Chuyện đời anh làm chi đã đến nỗi đau xót, bi thương như cuộc đời của cô gái đang ngồi đó. Vậy mà khi anh ngừng lời, ngước nhìn sang đã thấy Tám Sương nước mắt lưng tròng. Cô gái không cảm thấy xấu hổ vì những giọt nước mắt ấy nên cứ để mặc cho nó chảy dài trên má.

[danhthanh]

III
—   Vậy mà... Em cứ ngỡ... cực khổ đau thương như tụi em là hết cỡ rồi...
Năm bỗng lúng túng và cảm thấy ân hận vì đã kể cho Tám Sương nghe những chuyện đáng buồn ấy. Anh cũng ngạc nhiên với mình, bình thường, ít khi mình kể cho bạn bè nghe về gia đình, cha mẹ mình.
Vậy mà hôm nay, không hiểu sao anh lại dốc bầu tâm sự với một người con gái mới chỉ gặp lần đầu . Thoạt tiên, có lẽ vì đứng trước cuộc đời đầy đầu đau thương của cô, anh muốn bày tỏ sự cảm thông, muốn kể cho cô nghe cuộc đời vất vả của mình để nói rằng anh hoàn toàn hiểu được những nỗi gian lao ấy, rằng ở đời người ta cứ luôn nghĩ rằng có lẽ mình là người bất hạnh nhất nhưng thực ra ở khắp nơi, trên đất nước cònn lầm than bởi chiến tranh, thì những số phận như vậy không phải ít ỏi gì. Chứ thực tình, anh  không cầu mong những giọt nước mắt xót thương  đang còn đọng trên hảng mi của người con gái Củ Chi kia.
*   - Có lẽ chiến tranh cũng sắp kết thúc rồi cô Tám ạ- Năm nói –để an ủi cô gái — Khi ấy chúng ta sẽ làm lại tất cả. Nước nổi thì bèo cũng nổi được, mình còn sức dài vai rộng, lo gì ? Cô vẫn con thằng em út đó, rồi còn đất vườn, mấy cái hố bom đó lo lấp đi rồi tin có lẽ dựng lại được một cơ ngơi. Rồi thì bà con trong này cũng tiến lên chủ nghĩa xă hội như ngoài tôi, làm ăn tập thể, trồng cậy lẫn nhau, lo gì  không tạo lập được một cuộc sống cho đàng hoàng.
 - Tới hồi ấy thì con nói gid. Hòa bình rồi thì... ăn chảo cũng đã, anh Hai.
 — Mình chiến đấu là để giành lại bát cơm, manh áo chứ đâu phải để rồi lại lầm than, cực khổ ? Nhưng thôi, có lẽ dọn đi cô Tám à. Không ai ăn nữa cứ ngồi chống đũa thế này trông buồn cười quá.
Tám Sương dứng dậy hồi rồi trở lại vô.Tự nhiên cô cảm thấy gần gũi hơn với người con trai vừa gặp gỡ. Nhớ lại chuyện đêm qua cô khẽ tủm tỉm cười. Tám Việt nói sao nhỉ, yêu nhau ném đá vỡ đầu nhau ra à? Sao lại như vậy hè? Người xưa thường nói giản dị, dễ hiểu, đâu cố ngóc ngách quá vậy chớ.
—    Tôi gửi lại cô Tám chiếc khan đó — Năm cười và chỉ chiếc khăn rằn phơi ngoài sào.
—   Em ... gởi anh làm kỷ niệm đó.
—   Không- Năm vội xua tay - Bộ đội chủ lực tụi tôi mà mang thứ đó người ta cười chết.
—   Có sao hả ? Mấy anh chủ lực Miền trên R cũng mang thường đấy chớ. Coi bộ anh chê khăn em xấu rồi nghen.
Tám Sương vừa nói vừa liếc xéo qua Năm khiến anh phải vội quay đi tránh ánh mắt sắc lém ấy.
—   Tôi không chê. Nhưng xin gởi lại cô Tám giữ  hộ. Khi nào xong chuyện giặc giã tôi trở lại, ghé tìm xin lại cô Tám để mang ra miền Bắc, được không ?
—   Anh nhớ ghé về nghen! — Tám Sương khẽ nói  trong hơi thở.
—   Vâng. Nếu như không chết.
—   Tối nay mấy anh đi điều nghiên cái cứ Đồng Dù của tụi sư đoàn 25 phải không ?
—   Tôi cũng ... — Năm bỗng lúng túng không biết nên trả lời ra sao để Tám Sương khỏi tự ái mà lại giữ được bí mật  có lẽ tối đi thì mới rõ.
—   Giấu em mà làm chi- Tám bỗng cười khanh khảch — Mấy anh có vô tới đó được không là do tội em đó nghen. Tụi em đã nhận lệnh đêm nay đi dẫn đường và cản tụi bảo an quận đi tuần cho mấy anh  bò vô Đồng Dù rồi đó.
—   Vậy hả • Năm bỗng phấn khởi hẳn lên — Có các vị thổ công đi cùng, bọn tôi yên tâm lắm.
 - Đồng Dù khó nhai lắm đó. anh Hai - Tám Sương  khẽ thở dài, nói tiếp - Mấy lần chủ lực mình về nhổ nó má không dứt điểm được. Hy sinh nhiều lắm.
Khó mấy thi lần này cũng phải nhổ cho được cô Tám ạ. Tôi không thuộc địa hình vùng này, hình như Đồng Dù là của ngõ phía tây bắc Sài Gòn phải không ?   ,
*   Đúng đó. Mà là cánh của thép của tụi nó đó nghen. Mấy anh húc vô dễ lủng đầu như chơi.
Năm bật cười lớn và vỗ lên đầu mình:
-   Đầu tôi cứng lăms, cô Tám đã gõ thử đêm qua biết rồi đó.
Coi bộ anh nhớ dai hè – Tám Sương cũng bật cười theo —Nếu vô trận mà bị thương lủng đầu thời em đưa về đây nuôi nghen.
Nuôi được đến già không, cô Tám?
-   Được ! Chỉ sợ anh chê cơm gạo Củ Chi thôi !
-    Nói xong câu ấy, Tám Sương như chợt hiểu mình đã lỡ lời. Mắc cỡ, mặt mũi cô bỗng đỏ bừng lên. Cô liếc xéo qua Năm một lần nữa rồi đứng vụt dậy, chụp lấy bao đạn thắt đại lên người rồi chạy vụt đi. Vội vàng, chút xíu nữa thi cô đâm sầm vào má Bảy vừa bước vô tới của.
-   Ủa ! Ma đuổi sao mà mi lồng tế lên đó Tám ?
—   Má ! — Tám Sương ôm choàng lấy má la lên - Má đi đâu từ hồi sớm tới chừ hả ?
-    Tau đi lo công chuyện, chớ đi mô! — Má trả lời và chợt nhìn thấy Năm — ủa, Hai Năm về rồi đó hả ?
-    Dạ, con vừa về tới nhả.
—   Mi đã ăn uống chi chưa đó?
—   Con ăn rồi. Má chiều tụi con quá đấy.
—   Có chi mà cưng chiều tụi bay - Rồi má quay sang nhìn Tám Sương cười móm mém — Vậy chớ con nhỏ này đã xin lỗi người ta chưa hả ? Tám Việt hắn kể mi nện bể đầu người ta ra đó.
*   Má — Tám Sương cuống lên — Má đừng kề tùm lum lên nghe.
*   ủa ! Đầu ấp cuối ấp người ta biết cả rồi chớ bộ.
*   Con bắt thường (bắt đền) má đó!
*   Chớ bộ thằng Hai nó bắt thường mi cái chi? Nè, Hai Năm mi có trị được thời lau cho phứt con nhỏ này đó.   
—   Má - Tám Sương giậm chân giậm cẳng la rối  rít-Con hổng có cái lỗ nào chui đây nè!
—   Thôi đi cô, làm le hoài! Lính chủ lực Bắc Việt chớ bộ thường hả ?
Tám Sương ôm chặt lấy bà già, rúc đầu vào nách bà cười rinh rích một hồi rồi đột ngột buông má ra, chụp lấy súng.
-   Con đi tập trung đây má.
—   Chứ ăn uống gì chưa ? Coi bộ bữa thất bữa thường cả tuần nay rồi đó nghen. — Vừa nói má vừa bước tới lật từng nồi thức ăn - Ủa, tụi bay ăn uống chi buồn cười vậy hả ? Nè, Hai Năm. Coi bộ tụi bay vẫn còn khách khí quá đó nghe.
—   Mấy anh ăn hương ăn hoa chớ bộ - Tám Sương vừa nói vừa ngước nhìn Năm - Anh Hai với anh Tám liệu mà « dứt điểm”  cái món xôi đậu phộng với thịt bò chiên đi kẻo rồi má giận đó nghen. Để rồi... mai bà già. con làm bánh bèo cho tụi mình ăn chớ !
Tám Sương vừa nói, vừa hất hàm về phía má, khẽ nháy mât cười với anh rồi chạy vụt đi. Má Bảy quay trở lại ngồi bên mép ván lấy trầu ra ăn rồi thủng thẳng kể cho Năm nghe về tình cảnh của Tám Sương, là những điều cô vừa kề với anh, nhưng qua lời  của má, anh càng hiểu thêm bao nỗi gian truân, vất vả xung quanh cuộc đời người con gái ấy. Câu chuyện của má bất giác gợi cho anh nhớ về những năm tháng gian lao của cuộc đời mình kể từ ngày anh  buộc phải rời làng ra đi cho tới ngày hôm nay.