Sự thật về cuộc chiến Afghanistan. Đại tướng Aleksandr Mayorov

[qtdc]

(tiếp)

Trong sự phát triển của thông tin đánh lạc hướng tại cuộc họp ở BTTM mà chúng tôi phát tán, từ nửa sau tháng 12, chúng tôi thống nhất với Tư lệnh QK Turkestan thượng tướng Yuri Pavlovich Maksimov, cùng sự tán thành của Nikolai Vasilevich Ogarkov, đã bí mật hoàn tất kế hoạch tác chiến tháng Giêng - Hai năm 1981, - với tính toán rằng các lực lượng chủ yếu của Quân đội CHDC Afghan đang bận "huấn luyện chiến đấu". Trong kế hoạch này, tại các khu vực then chốt, sẽ tiến hành các hoạt động tác chiến kiên quyết và chủ động, tích cực. Không thể để bọn mujahideen giành quyền chủ động chính trị, quân sự. Tôi chủ ý không nhấn mạnh vào mối quan tâm này tại cuộc họp BTTM để tránh lộ tẩy, để không ai biết ở đó có một cái bẫy, một mưu kế nghi binh. Chúng tôi rất muốn dụ bọn mujahideen vào các trận đánh trực diện, tại đó chúng tôi luôn rất mạnh. Và tôi nghĩ rằng kế đó của mình đã thành công. Trong mọi trường hợp của tháng 11-12 và cả về sau này chúng tôi luôn là những người làm chủ tình thế như trước.

Khi đó một ý tưởng bắt đầu xâm chiếm tôi: phải chăng đã đến lúc ban lãnh đạo Afghan chuyển sang giải quyết các nhiệm vụ quốc gia của mình bằng lực lượng của chính mình. Cứ để quân đội chúng ta hỗ trợ họ thêm một thời gian nữa, song không thể kéo dài mãi chuyện này.   

Thời ấy, như sau này đã rõ, thời mới bắt đầu cuộc chiến, một ý tưởng như vậy xuất hiện có thể bị coi là phản loạn. Nhưng đối diện với bản thân mình tôi đã suy nghĩ rất lung và sẵn sàng làm "quả bóng thí nghiệm"...


Bản đồ chiến sự tháng 1-2 năm 1981 của TĐQ 40 tại CHDC Afghanistan. Hồ sơ lưu trữ của đại tướng A.M.Mayorov

Đây là bản đồ chiến sự tháng Giêng - Hai năm 1981. Trên đó phản ảnh tất cả các hoạt động tác chiến trong thời kỳ các LL chính của QĐ CHDC Afghanistan cùng TĐQ 40 chuyển sang "huấn luyện chiến đấu". Phần trung tâm đất nước, khu vực Kabul - Kandahar và đường ô tô giữa chúng. Chiến dịch "Udar-3". Diễn ra từ 17 tháng Giêng đến 10 tháng Hai. Lãnh đạo - Trưởng CVQS. Có 55 tiểu đoàn bộ-pháo tham gia, trong đó là 47 tiểu đoàn Afghan. Thiết lập được chính quyền ở ba huyện, bảy thị. Chính quyền tại hai mươi huyện và chín thị trấn được củng cố. Dự kiến đổ tám đội quân đổ bộ bằng trực thăng. Các nhóm mujahideen hiện hữu bị chia theo đơn vị-vùng: vùng số 1, vùng số 2, vùng số 3 - để bắt tù binh hay tiêu diệt sạch đối phương. Hoặc đây - khu vực Jalalabad..., tại tỉnh Lagman và Nangahar, chiến dịch diễn ra từ ngày 14 tháng 1 đến ngày 5 tháng 2, lãnh đạo chiến dịch - quân đoàn trưởng quân đoàn 1 đại tá Khalil. Tham gia có 14 tiểu đoàn bộ-pháo Afghan. Chiến dịch tại tỉnh Paktya diễn ra từ ngày 14 đến 30 tháng 1 do quân đoàn trưởng quân đoàn lục quân 3 lãnh đạo... Hay là: khu vực Herat - chiến dịch "Salyut-2", lãnh đạo - tư lệnh phó tập đoàn quân 40, có 16 tiểu đoàn bộ-pháo tham gia. Trong khu vực "Bắc", chịu trách nhiệm - sư đoàn trưởng sư đoàn bộ binh số 18, trong khu vực Đông-Bắc: - sư đoàn trưởng sư đoàn BBCG 201 tập đoàn quân 40 chịu trách nhiệm. Hoặc: chiến dịch "Granit" trong khu vực Farah có đổ quân đổ bộ bằng trực thăng, cũng như ở khắp mọi nơi, lãnh đạo chiến dịch: sư đoàn trưởng sư đoàn BBCG số 5 TĐQ BCHT số 40. 

Kế hoạch trong các tháng Giêng-Hai, vè tổng thể dự kiến giải phóng 12 huyện thị, củng cố chính quyền tại 3 huyện và 13 thị. Tổng số các đơn vị hoạt động trong các chiến dịch tháng Giêng-Hai gồm có 97 tiểu đoàn bộ binh và 26 tiểu đoàn pháo binh, trong đó thuộc tập đoàn quân độc lập 40 - 25 tiểu đoàn BB và 7 tiểu đoàn PB, còn thuộc LLVT CHDC Afghanistan có 72 tiểu đoàn BB và 19 tiểu đoàn PB.

Đó là "sự chuyển hướng sang công tác huấn luyện chiến đấu"!
Và còn cả những vấn đề khác nữa.


Đường Durand, được quốc tế và chính quyền Afghanistan cuối thế kỷ 19 thỏa thuận lấy làm đường biên giới Pakistan - Afghanistan

Ví dụ, các hoạt động tác chiến tháng Giêng-Hai và tình hình khu vực biên giới. Biên giới với Pakistan dài 2060 cây số. Biên giới với Iran dài 860 cây số. Trên hành lang đông-bắc, biên giới với Ấn Độ - 45 đến 50 cây số. Như vậy biên giới có chiều dài đến gần ba ngàn cây số. Biên giới phía tây thời kỳ này không phải mối nguy hiểm đặc biệt, vì Iran đang chiến tranh với nước láng giềng Irắc. Dù trên lãnh thổ Iran có 17 đến 23 trung tâm huấn luyện của bọn mu-ja-hít. song chính quyền quân sự Iran không hỗ trợ gì đặc biệt cho chúng. Trong khi đó việc để ngỏ biên giới gây cho chúng ta mối lo ngại (cho đến lúc này vẫn chưa xây dựng được lực lượng bộ đội biên phòng). Chúng ta có tiến hành loại hoạt động chiến đấu nào đi nữa, bọn mujahideen vẫn hoặc tránh đòn rút sang phía tây, hoặc từ đó xâm nhập lãnh thổ Afghanistan để bổ sung lực lượng. Đặc biệt phức tạp là việc phong tỏa biên giới với Pakistan. Đó là 2060 cây số rừng núi, nơi mà cứ khoảng 30 - 35 cây số lại có một đường lữ hành. Chúng tôi biết những con đường đó và chúng đều được đánh dấu trên các bản đồ. Nhưng còn rất nhiều đường mòn cho cừu, cho la đi. Có 65 đến 70 đường lữ hành mà các bộ lạc du mục beludzhi qua lại - mà họ gồm gần bảy chục bộ lạc nhỏ, khi mùa đông tới họ xuôi về nam trên những con đường ca-ra-van này, khi xuân tới họ lại ngược lên phía bắc...Vậy là qua những con đường lữ hành này, trên lưng lạc đà, trên lưng la, còn về sau là trên những chiếc Dodge, Tyota - bọn mu-ja-hít triển khai lực lượng bổ sung gồm vũ khí, chiến binh, nghĩa là diễn ra sự hỗ trợ cho các nhóm chiến binh dã chiến vẫn tiếp tục chiến đấu trên lãnh thổ Afghanistan. Dù có chiến đấu bao nhiêu đi nữa mà không đóng cửa biên giới, chúng ta cũng không sao có được kết quả tích cực chắc chắn chung cuộc. dưới thời Zahir-Shah, dưới thời Daoud làm tổng thống, Afghanistan không có quân biên phòng như bất kỳ quốc gia nào cũng có. Bảo vệ biên giới là cái gọi lực lượng malish. Trong mỗi bộ lạc đều có một toán quân tình nguyện nhỏ, được vũ trang tốt dù không mang quân phục. Mỗi nhóm "chăm lo" con đường ca-ra-van của mình. Họ cho các đồng bào cùng bộ lạc của mình đi qua, cho qua cả các thương gia nước ngoài, lấy tiền hối lộ và tiền cống nạp của nhà buôn. Họ để lại cho mình một phần cống phẩm, còn phần khá lớn cống nạp cho nhà vua, cho tổng thống, nghĩa là cho chính quyền trưng ương. Như vậy, có 1,5 đến 2 triệu dân du mục, di chuyển phụ thuộc các điều kiện kinh tế và khí hậu, như thể bức màn che chăn di động trong khu vực biên giới.

Nhưng chúng ta thì không thể dựa vào lực lượng malish. Chúng ta phải có lực lượng biên phòng của bản thân mình. (Nhiệm vụ này hồi ấy rồi cả về sau cũng chẳng bao giờ giải quyết được.)

Còn từ lãnh thổ Pakistan, nguồn bổ sung mới của quân mujahideen tiếp tục tuồn sang, chúng vừa trải qua vài tháng huấn luyện đặc biệt trong các trại huấn luyện dã chiến.

Một lần khi báo cáo, Cheremnykh chậm rãi xoay bản đồ, nói với vẻ ranh mãnh:
- Cuộc chiến tranh của những con cừu.
- Gì vậy? - tôi từ từ đọc to thành tiếng tiêu đề trên tấm bản đồ: "Kế hoạch ngăn chặn biên giới với Pakistan".


Thiếu tướng công binh Stepan Khorenovich Arakelian, sau này là thượng tướng, tham mưu trưởng, phó chủ nhiệm thứ nhất bộ đội công binh Liên Xô

...Trong giai đoạn tháng 9-tháng 11 năm 1980, dưới sự lãnh đạo của tướng công binh Arakelian (cố vấn quân sự bên cạnh Chủ nhiệm công binh LLVT CHDC Afghanistan), đã thực hiện một khối lượng công tác khổng lồ để gài mìn và đặt chướng ngại vật dọc theo toàn bộ biên giới với Pakistan. chúng tôi nhận thấy sự sụt giảm rõ rệt dòng chảy chiến binh từ các trại huấn luyện Pakistan chuyển sang. Tuy nhiên niềm lạc quan của chúng tôi thật là ngắn ngủi. Bọn mu-ja-hít cũng rất mưu mẹo. Sau khi phát hiện ra trên đường của mình có mìn, chúng nghĩ ra cách bảo vệ rất tàn bạo - lùa hàng đàn cừu hoặc dê đi trước mình, để lũ súc vật này sẽ "vẽ đường" đi giữa đám bom mìn khi chúng nổ tung vào những con vật.

Coran có đồng ý với sự độc ác như vậy không? Tôi không biết.

- Nghĩa là cậu nói "cuộc chiến của bầy cừu" phải không Vladimir Petrovich
- Đúng như vậy!
- Vậy thì tôi phê chuẩn.
Cheremnykh và Arakelian hài lòng bước ra khỏi phòng làm việc của tôi.

Phong tỏa biên giới đó chỉ là một trong những vấn đề mà tôi với tư cách Trưởng CVQS, phải giải quyết cùng với CQTTQG, Bộ QP, Bộ Nội vụ, ở đó những quyền lợi chung va chạm nhau hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng. Dẫu sao những vấn đề quân sự chúng tôi cũng giải quyết không bằng cách này thì cách khác.

Nhưng còn một không gian khác, - không gian của quan hệ con người với nhau, trong đó khi soạn thảo các quyết định chính trị cần phải giao thiệp với ban lãnh đạo chính trị đất nước, với đại sứ quán, với các đại diện của Ủy ban An ninh Quốc gia, với các đại diện của UBTU ĐCSLX! Vấn đề còn phức tạp ở chỗ, theo trực giác của tôi mách bảo, không có sự thống nhất tại Ủy ban của BCT ở Moskva. Vai trò lãnh đạo mà tôi thấy hiển nhiên, thuộc về Andropov, dù chiếm uy tín lớn không phải nghi ngờ trong đảng và nhà nước là Gromyko, Ustinov và Ponomariov. Bức tranh được thiết kế tại Afghanistan trông khác đi: vai trò thống trị của người đại diện Andropov, tôi với tư cách Trưởng CVQS, đương nhiên không muốn, điều đó không được phép, đáng xấu hổ, thậm chí là bậy bạ. Bởi vì tại Afghanistan chiến tranh đang diễn ra, tập đoàn quân 40 đang chiến đấu, và tôi theo điều lệnh Quân đội Soviet. đang là Phó tổng tư lệnh thứ nhất Lục quân. Và dù tập đoàn quân 40 trực thuộc Tư lệnh QK Turkestan, song theo điều lệnh thì Tư lệnh QK có vị trí thấp hơn tôi, ở mức độ nhất định trực thuộc dưới quyền Phó TTL thứ nhất Lục quân...   
 
Ngoài ra, các mối quan hệ công vụ của tôi với Yuri Pavlovich Maksimov hoàn toàn bình thường, không có gì khó khăn. Chúng tôi đang tiến hành chiến tranh. Bản chất cuộc chiến chúng tôi hiểu rõ như nhau, các hoạt động tác chiến đều được lên kế hoạch một cách đồng thuận. Khác nhau ở chỗ tôi thường xuyên ở CHDC Afghanistan, trực tiếp tham gia các hoạt động chiến đấu, còn Yuri Pavlovich hàng tháng chỉ 5 đến 7 ngày có mặt tại tập đoàn quân 40 của mình. Nhưng anh đã tham gia các trận đánh, giao tiếp vói Babrak Karmal, với đại sứ, và dĩ nhiên với tôi.

Tabeyev là chuyện khác. Như sau này cả hai chúng tôi được biết, ông ta nhiều lần mưu toan chèn một cái nêm vào giữa Trưởng CVQS và Tư lệnh QK Turkestan, đẩy chúng tôi đập trán vào nhau.
Nhưng ông ta đã thất bại.

Làm cơ sở cho các hoạt động tác chiến ở Afghanistan là lực lượng quân đội có quân số quãng 180-190 ngàn người. Không CQTTQG (LLVT Khad của nó quân số 10-15 ngàn người, không cả Tsarandoy (một đám đông 50-60 ngàn người vũ trang tồi, vô tổ chức), mà chính là quân đội. Bởi vậy nếu tại Moskva, vai trò thống trị thuộc về Andropov, thì tại đây, dù thế nào đi nữa, - vai trò đó thuộc về Trưởng Cố vấn quân sự. Không phải vì người đó là cá nhân tôi, mà bởi vì ở Trưởng CVQS có một chức trách như vậy.

Đương nhiên tôi hiểu vai trò đại diện của KGB, quan hệ khăng khít của anh ta với đại sứ, người cảm thấy mình phụ thuộc anh ta nhiều mặt. Đại sứ quá hiểu: ngoài tuyến thông tin đại sứ quán, thông tin còn đi theo tuyến KGB. Còn bí thư của cái gọi là đảng bộ sứ quán? Dẫu đó là đại diện UBTU, nhưng anh ta được Ủy ban mời, khi qua đảng bộ, dưới hình thức lãnh đạo tập thể, thực chất tuyến của Ủy ban cũng là tuyến của đại sứ quán.

Nói thêm vài lời về các mối quan hệ với đảng bộ. Trong thành phần đảng bộ có đại sứ, đại diện KGB, các đại diện từ UBTU, Công đoàn, các cơ quan Thương mại, đoàn thanh niên Komsomol, các nhà báo. Họ định hướng tập thể hoạt động của các nhân vật có trách nhiệm, thông báo các định hướng được xác định. Nghị quyết và chỉ thị của họ là bắt buộc đối với tất cả các công dân Soviet. Nếu có ai đó lảng tránh việc thực hiện nghị quyết, kẻ đó có thể nhanh chóng bị gửi trả về nước như một người không tin tưởng UBTU tại đất nước đang lưu trú. Tôi là người cộng sản, là thành viên tích cực của đảng, nhưng "công tác đảng" của tôi được thể hiện qua hoạt động của Trưởng Cố vấn quân sự. Mà đảng bộ sứ quán muốn có thành viên của mình hoặc là Trưởng CVQS, hoặc một trong hai cấp phó của ông ta. Để làm gì? Để bắt họ theo tuyến của mình, để tạo thành lớp đệm xen kẽ giữa Trưởng CVQS và cơ quan của anh ta, ban lãnh đạo chính trị Afghanistan và Ủy ban ở Moskva, nghĩa là lái Trưởng CVQS và cơ quan của anh ta vào tình thế phụ thuộc dưới quyền, phải có sự đồng ý hoàn toàn của đại sứ và sứ quán về các hoạt động của mình. Người đầu tiên đoán ra bước đi đầy ẩn ý ấy của đại sứ là Viktor Gheorghievich Samoilenko. Và chúng tôi suy nghĩ: làm sao tránh được cái bẫy này?

Trong một cuộc nói chuyện với Yepishev, tôi trình bày lập trường của mình với ông:
- Aleksei Mikhailovich, - ông trả lời tôi, - cậu có thể đang phức tạp hóa vấn đề. Kinh nghiệm đại sứ của tôi - ở Rumania và ở Nam Tư, - nói lên rằng sẽ chẳng có gì xấu xảy ra nếu chúng ta không cho phép điều đó, Viktor Gheorghievich sẽ gia nhập đảng bộ.
- Aleksei Alekseievich, dĩ nhiên đó là sự tin tưởng lớn. Nhưng tôi còn thấy sự tin tưởng của TCCT, của UBTU trong việc tôi được đưa vào BCHTU. Có quá tải không?

Ông già Epishev im lặng một chút. Cũng như tôi ở thời điểm ấy, trong con người ông cần hoạt động không phải kinh nghiệm làm đại sứ ở Rumania và Nam Tư, mà là cảm giác trách nhiệm với tư cách một nhà chỉ huy quân sự đối với việc tiến hành các hoạt động tác chiến ở Afghanistan. 
- Trong chuyện này quả có một phần lý lẽ thật.
Cần phải gây áp lực. Tôi nói:
- Aleksei Alekseievich, khi anh làm đại sứ - Thế chiến Hai đã chấm dứt, lúc đó là thời bình. Còn ở đây - đang là chiến tranh, vậy mà anh chất quá nhiều việc cho tôi, khiến tôi không còn thời gian về Moskva báo cáo tình hình tác chiến. Tôi sẽ luôn họp ở đảng bộ, rồi lại đảng bộ nữa...
- Thôi nào, cậu đã tìm được bước đi chuẩn xác. Vậy cậu cứ thỏa thuận vấn đề này ở bên đó, còn bên này chúng tôi sẽ suy nghĩ.
........

[qtdc]

(tiếp)

Họ suy nghĩ-thỏa thuận thế nào thì tôi không biết, nhưng trong thời hạn khá sớm ông lên sóng gọi cho tôi. Và ông nói:
- Tôi báo cáo (mà Aleksei Alekseievich vốn là người có thái độ tôn trọng người khác, ông là một con người tinh tế, và câu "tôi báo cáo" được sử dụng không hề có ý mỉa mai): anh hãy giữ liên lạc tốt với sứ quán, cứ để Viktor Gheorghievich năng có mặt hơn tại các phiên họp đảng bộ.
- Làm thành viên của đảng bộ ạ?
- Không! Không cần, để làm gì? Anh ta cứ có mặt và hãy thông tin qua lại cho nhau cùng những người có trách nhiệm của sứ quán. Và sau khi dừng một lúc:
- Thế chỗ các anh đã thành lập đảng bộ rồi chứ? - Yepishev hỏi
- Dĩ nhiên là có rồi, - tôi đáp. - Chỗ chúng tôi có tổ chức đảng, có đảng ủy.
- Vậy thì tốt rồi.

Cám ơn Chúa, tôi thầm nghĩ. Dù sao về mặt chính trị, đó là một chiến thắng không kém phần quan trọng. Một lần nữa theo đánh giá của UBTU, - mà điều này tôi hiểu rất rõ được sự cho phép của UBTU, - vẫn được là một tổ chức chính trị tự chủ, tự do, độc lập với sứ quán, nhưng ngoài ra còn là một tổ chức đối tác trong mối quan hệ với sứ quán, có nghĩa là thông tin qua lại lẫn cho nhau...

Thế đấy, trở lại mối quan hệ chính trị tương hỗ, tôi xin nói rằng việc rất quan trọng là điều hòa liên lạc trong tam giác: Babrak và cung điện của ông ấy - sứ quán Liên Xô - Trưởng CVQS và cơ quan của ông ta. Không giải quyết được mối quan hệ này sẽ không làm được việc gì dù chỉ là hình thức, - dẫu thống nhất thụ động các quan điểm, - không thể lập ra được chính quyền ở các huyện và thị trấn. Bởi vậy nhiệm vụ chủ yếu và đầu tiên là quan tâm soạn thảo và điều chỉnh quan hệ chính trị với Babrak, với BCT và đặc biệt với Anahita Ratebzad đầy thế lực.


Pháo phản lực của sư đoàn BBCG 201 khai hỏa

Giai đoạn cuối năm 1980 (tháng Chín - tháng Mười Hai) đã cho chúng tôi thấy, trong việc này chúng tôi chưa thể sử dụng đến cùng các kết quả tác chiến tích cực tại các tỉnh. Chính quyền của chế độ Babrak Karmal được thiết lập một cách thụ động, không ổn định, và cùng với việc các phân đội QĐ Soviet và LLVT CHDC Afghanistan rời khỏi làng này hay làng nọ, chính quyền ở đó cũng nhanh chóng chạy tán loạn và biến mất. Chúng tôi hiểu rất rõ ý tưởng cho đóng quân lâu dài các phân đội TĐQ 40 và quân đội CHDC Afghanistan tại các điểm dân cư, nhằm củng cố chế độ, xuất phát từ bản thân Babrak Karmal. Ngấm ngầm lấy lòng Babrak, đại sứ Tabeyev bí mật với chúng tôi, hỗ trợ ý đồ ấy. Chúng tôi cần phải phá vỡ trò chơi giấu mặt này.  

Tôi nhận hoàn toàn về mình trách nhiệm với Babrak và việc tác động ông ấy. Chuyện liên quan Anahita thì tôi sẽ chia sẻ mối quan tâm hàng đầu đích danh với cô ấy, đồng thời qua Anna Vasilevna nữa. Chuyện liên quan đến các UVBCT, đặc biệt Nur và Zeary và các ban hành chính - thì Viktor Gheorghievich Samoilenko phải đóng vai trò thứ nhất trong việc tác động đến họ. Còn đại sứ và giới thân cận bao quanh thì thế nào? Còn đại diện KGB? Đại diện UBTU? Cần phải xây dựng một đường lối như thế này: xích lại gần đến mức tối đa, biểu thị sự tôn trọng từ phía chúng tôi, ru ngủ sự cảnh giác của họ bằng những thông tin thường xuyên và thống nhất thường xuyên với họ các hoạt động khác nhau. Nhưng - giữ sự độc lập hoàn toàn trong việc giải quyết các nhiệm vụ mà BTTM và BTQP đã xác định cho chúng tôi.

Nếu nói một cách thuần túy, có lẽ dù gì tôi vẫn đánh giá quá cao Tabeyev. Trong thời gian đầu, tôi thậm chí đã cho phép một mức độ thông tin lớn hơn mức độ đã thỏa thuận trong quan hệ với ông ta. Hàng tuần cả ba chúng tôi vẫn đi gặp gỡ, - tôi, Samoilenko và Cheremnykh. Đại sứ dành riêng vào ngày thứ Năm từ hai đến ba giờ đồng hồ cho Trưởng Cố vấn quân sự. Spolnikov và Kozlov cũng được mời đến tham dự các cuộc họp này. Tất nhiên cuộc gặp mang tính chất bí mật một cách nghiêm ngặt. Sau này tôi sẽ kể chi tiết hơn về các cuộc gặp đó.  

Tại các cuộc gặp với đại sứ, tôi cố gắng, - như tôi nói với lòng mình, - sao cho thật cởi mở. Tại sao? Tại vì tôi tính đến sự cởi mở qua lại với nhau, tôi muốn nhận được cái mà họ trao đổi khi không có mặt tôi. Nhưng Tabeyev vừa là người trực tính bao nhiêu thì cũng đồng thời là người thô bạo đến mức không tha thứ được và ranh ma bấy nhiêu, đến nỗi sau một cuộc gặp, khi ra ngoài sứ quán, tôi nhổ nước bọt chửi thề và quyết định:
- Viktor, lần sau cậu hãy đi một mình.
- Ít nhất phải đi cùng Volodia, - Samoilenko đáp. - Nếu không khi tôi chỉ có một mình, họ sẽ đóng đinh câu rút tôi ngay ở cuộc gặp tới.
- Tôi phải nguội đầu đi đã, - tôi nói. - Mà Cheremnykh thì lưỡi sắc như dao cạo... sẽ đánh nhau mất thôi.
- Tôi sẵn sàng chiến đấu ngay tối nay, - Cheremnykh làu bàu.
- Chính ủy thân mến của tôi ơi, hãy cho tôi lời khuyên nào: đừng vẫy đuôi, - hãy vẫy nụ cười chào mời.

Sau đó khi còn lại một mình, tôi cứ nghĩ mãi: những con người dưới mái nhà sứ quán cứ đốt lửa giữa chúng tôi để làm gì cơ chứ?

Tôi nghĩ rằng ngay sau cuộc gặp đầu tiên của chúng tôi, những người đối thoại của sứ quán đã đi tới nhận thức sai lầm rằng Trưởng CVQS cùng nhóm của mình đã ngả theo hướng phụ thuộc vào họ, và họ đã có thể sai khiến ông ấy chiến đấu thế nào, sử dụng lực lượng và phương tiện ra sao, tiến hành các cuộc thương lượng kiểu nào và v.v. Có lẽ họ cho rằng một lần đã không lôi kéo được chúng tôi vào đảng bộ, thì bây giờ họ sẽ không bỏ qua cơ hội đè bẹp Trưởng CVQS dưới chân mình.

Một câu chuyện cũ! Anahita có lần nói với tôi, rằng một trong những sai lầm của chúng ta tại Afghanistan là Moskva đã cử một người Hồi giáo đến đây làm đại sứ đặc mệnh toàn quyền. Tôi ngạc nhiên:
- Tại sao?
Và cô ấy nói:
- Người Hồi giáo chúng tôi khá lắt léo. Giá mà Liên bang Soviet có ở đây một đại diện của mình là người Chính thống giáo.
Và cô nói thêm: - Mà trong các đạo luật Shariat chúng tôi tự phân loại không có người Hồi giáo-cộng sản.
Đó là một nhận xét sáng suốt.


Vậy là sau vài lần gặp đầu tiên tôi nhận thấy ông ta bắt đầu ra lệnh: đặt doanh trại ở đâu, đại đội ở đâu, tiểu đoàn ở đâu. Ra lệnh cho tôi - cho một quân nhân chuyên nghiệp! Hoặc là cho chính Cheremnykh! Và ra lệnh sau khi các kế hoạch của chúng tôi, được soạn thảo bởi hai bộ tham mưu lão luyện, được Tổng tham mưu trưởng chứng thực, được bộ trưởng quốc phòng phê chuẩn!..

Và tôi thôi không đi gặp nữa, chỉ còn Samoilenko, thỉnh thoảng là Cheremnykh, theo yêu cầu của tôi vẫn còn đi gặp gỡ, để đại sứ không có cớ đặt yêu sách với chúng tôi. Các đồng sự của tôi khi trở về, lần nào cũng vậy, họ chửi đổng và đề nghị không cử họ đi "họp bàn nhiệm vụ" kiểu đó nữa. Nhưng tôi vẫn giữ yêu cầu của mình. Vấn đề ở chỗ, những ý kiến và khuyến nghị của chúng tôi, phát biểu với BTQP Rafie, với các UVBCT, và đặc biệt Nur, Zeary, Keshtmand - chỉ là một phía của tấm mề-đay. Đại sứ cũng có mối quan hệ với Nadjib và Babrak Karmal, ông ta có thể dẫn dăt một đường lối nhất định, không phù hợp với đường lối của chúng tôi - trong đó ông ta thường thống nhất với ý kiến của Babrak (mà con người này, tôi nhắc lại, vẫn cho rằng tại tất cả các tỉnh, huyện và thị trấn cần phải có các doanh trại đồn trú cố định).  

... Ngày thứ năm tôi bắt đầu đi lại khập khiễng trong phòng bệnh được, tôi năn nỉ các bác sĩ nhanh chóng cho tôi ra viện - cấp dưới cần phải nhìn thấy người chỉ huy quân sự của mình trong đội ngũ. Đầu óc tôi chất chứa các mối lo âu chẳng liên quan gì đến sức khỏe quý báu của mình. Sắp tới sẽ phải tiếp tục các hoạt động tác chiến chủ động, củng cố chính quyền xung quanh Kabul, Kandahar, dọc theo các tuyến giao thông huyết mạch, phái các phân đội tới đó để quét sạch bọn dushman khỏi các ngôi làng.

Sau vài ngày tôi được cho ra viện.


Babrak Karmal và các thầy người Nga của ông

Đối tượng quan tâm chủ yếu của chúng tôi còn là Babrak. Chúng tôi đã rút ra kết luận hoàn toàn chân xác: Babrak Karmal không có khả năng tổ chức và kiểm soát chính quyền tại địa phương.

Ông ấy, trong khi chẳng hiểu gì về cuộc đấu tranh vũ trang, rời bỏ sự lãnh đạo quân đội, không yêu quý quân đội. Ông sợ hạt nhân khalq của nó, tự làm tổn thương bản thân mình trong mắt quân đội - giữa giới quân nhân, trước hết là những quân nhân phái khalq, uy tín của ông ấy là con số không tròn trĩnh. Lúc này Babrak đang chăm bẵm cho phái parcham. Tuy vậy, những người parchamist, cũng như những người khalquist, đều biết tính nghiện rượu của ông, điều ấy chỉ gây thêm sự ác cảm.

Dẫu sao kết luận mà chúng tôi rút ra, đối với tôi có vẻ quá dứt khoát và không hợp thời. Bở lẽ ý kiến phù hợp về mặt quân sự là một chuyện, còn phù hợp về mặt chính trị lại là chuyện khác. Babrak Karmal xuất hiện trên sân kháu chính trị không đơn giản, do trò chơi của các hoàn cảnh ngẫu nhiên. Đó là sáng tác của Yu.V. Không ngẫu nhiên ông kiên trì khuyến cáo tôi (nếu có thể nói như vậy về các chỉ thị của sếp KGB), để tôi "ủng hộ đồng chí Babrak Karmal". Tất nhiên Yu.V. xếp đặt khá nhiều thông tin về Babrak, và tôi giả thiết rằng, trong thời gian nhanh chóng thông tin này sẽ là nguyên nhân để thay thế nhà lãnh đạo Afghan. Nhưng chuyện đó diễn ra không cần sự tiếp tay của các quân nhân. Cứ để những người chuyên nghiệp thay thế các thủ hạ của mình.

Trong thời gian đó, "đại hội lịch sử của Đảng Cộng sản Liên Xô" theo kỳ hạn đang đến gần, tại đại hội cần có những đánh giá về mặt nguyên tắc chính trị quá trình đang diễn ra ở Afghanistan. Thời điểm này khó mà coi là thích hợp cho việc truất phế một con người mà mình đã dựng lên đặt vào ghế cầm quyền.

- Hay là 4 chúng ta xếp hàng ngang chỉnh tề đi tới cung điện hô khẩu hiệu "Đả đảo Babrak!" - tôi thuyết phục các đồng sự của mình.
Samoilenko đáp lại ngay:
- Đúng thế, dĩ nhiên đúng thế. Phải ở dưới trướng một Tổng tư lệnh tối cao say xỉn tối ngày thật là điều không gì có thể khó chịu hơn.

Dù thế nào chúng tôi cũng hiểu rằng ưu tiên chính trị vẫn là cao nhất, dẫu đánh giá của chúng tôi có đúng đến đâu.
 
Chính vì xuất phát từ những ưu tiên chính trị của thời kỳ này, ai đó trong số đồng sự của tôi (tiếc thay tôi đã quên tên - chúng tôi đã làm việc quá lâu theo nguyên tắc động não tập thể) đã đề nghị đơn giản hóa công tác lãnh đạo tác chiến tại các tỉnh, bằng cách hợp nhất chúng trong cái gọi là các vùng, chuyển phần lớn trách nhiệm sang các nhân vật mang trọng trách tại chỗ, đang kiểm soát tình hình và có dưới quyền mình các phân đội và đơn vị trực chiến của quân đội Afghan và TĐQ 40. Cân nhắc đi cân nhắc lại mãi giữa "thuận" và "chống". Sau đó việc thực hành ý tưởng mới được tham vấn và sự đồng ý của Nur, Zeary, Keshtmand và Babrak - họ cảm thấy thích thú quan điểm mới, theo đó gánh nặng trách nhiệm được phân chia, mà nói chung là đổ lên đầu các nhà hoạt động tại các tỉnh.


Dẫn đoàn vận tải thô sơ, một phân đội quân đội Afghanistan

Sau khi được sự đồng ý của đại sứ, đại diện UBTU ĐCSLX và KGB, tôi báo cáo những ý định của chúng tôi với Akhromeyev, Sokolov. Yepishev, Ogarkov và đề nghị ủng hộ - bởi quyết định cuối cùng cần phải được phê chuẩn tại phiên họp của Ủy ban đặc trách của BCT.

Một buổi tối, tôi đang ở biệt thự thì Ustinov gọi tôi qua "bulava". Theo lệ thường tôi báo cáo ông tình hình hoạt động. Ông hỏi tôi:
- Anh sao vậy - bỏ bê việc thiết lập chính quyền tại các làng quê? Sao?
- Trái lại, thưa đồng chí bộ trưởng, chúng tôi đang chăm lo làm công việc đó.
Theo kinh nghiệm giao tiếp với Dmitry Fedorovich, từ lâu tôi đã biết: nếu tôi tin chắc vào điều gì đó - thì không được nhường ông ấy dù trong bất kỳ tình huống nào!
- Ý đồ của anh đã được sự đồng ý của mọi người chưa? Đồng chí Babrak này? Rồi đồng chí O. nữa?
Thế là lại nhớ đến đồng chí này...
- Thưa, đã tham vấn và được mọi người đồng ý.
- Sẽ có bao nhiêu vùng kiểu như vậy?
- Thưa, bảy hoặc tám vùng
- Cần phải tính đến chục vùng như vậy đấy!
Cuộc điện đàm chấm dứt tại đó.

Đêm đã khuya lắm rồi, Akhromeyev gọi tôi. Anh đề nghị hôm nay tôi sẽ trình báo cáo tại Moskva về cơ sở thành lập các vùng.
- Tóm lại có bao nhiêu vùng?
- Tám vùng, Seriozha à!
- Nhất định cậu phải phân tích kỹ và khẳng định trong báo cáo của mình, rằng việc lập ké hoạch, tổ chức và lãnh đạo toàn bộ (nhớ là toàn bộ nhé!) các hoạt động tác chiến vẫn thuộc trách nhiệm của Trưởng CVQS và ban tham mưu của hắn ta như cũ. Còn lập ra vùng chỉ để thiết lập chính quyền tại địa phương sao cho nhanh chóng và vững chắc mà thôi... Nhán mạnh vào điểm đó nhé.
- Được, tớ sẽ làm thế.
- Chúc cậu may mắn!.. Hãy thử tính chục vùng xem sao... - và anh cười phá lên.

Akhromeyev chọc tôi để báo thù chuyện bất hòa tại sân bay hôm nhóm Sokolov bay về nước.
Thây kệ, muốn chọc gì thì chọc - chỉ cần công việc chạy là được.
.......

[qtdc]

(tiếp)

Tôi biết đề nghị của tôi sẽ được BTTM nghiên cứu, sẽ được báo cáo lên bộ trưởng, nếu được đồng tình, sau đó nó sẽ được xem xét tại phiên họp của Ủy ban đặc trách của BCT.

Cuối cùng thì tại Moskva tất cả sẽ được chấp thuận từng bước một. Và chúng tôi hy vọng rằng, giờ đây sau những hoạt động tác chiến thắng lợi của mình, việc thiết lập chính quyền tại chỗ sẽ được đẩy lên hết tốc lực...

Như vậy, chúng tôi đã thành lập tám vùng.
Vùng Đông-Bắc:
Các tỉnh Badakhshan, Takhar, Kunduz, Baglan - trung tâm tại Kunduz.
Vùng Bắc:
Các tỉnh Samangan, Balkh, Jowzjan, Faryab - trung tâm ở Mazar-e-Sharif  
Vùng Tây-Bắc:
Các tỉnh Herat, Badghis, Ghor - trung tâm ở Herat  
Vùng Tây-Nam:
Các tỉnh Farah, Nimruz - trung tâm ở Farah  
Vùng Nam:
Các tỉnh Kandahar, Zabol, Oruzghan, Hilmend - trung tâm ở Kandahar  
Vùng Đông-Nam:
Các tỉnh Paktika, Paktya, Ghazni - trung tâm ở Ghazni  
Vùng Đông:
Các tỉnh Kunar, Laghman, Nanghahar - trung tâm ở Jalalabad
Vùng Trung tâm:
Các tỉnh Kabul, Bamiyan, Parwan - trung tâm ở Kabul

Cơ sở nào để chúng tôi sáp nhập các tính khác nhau trên vào cùng một vùng? Chúng tôi xuất phát trước hết từ các dấu hiệu liên hệ truyền thống về địa lý, kinh tế, chính trị và tất nhiên còn tính đến các mối quan hệ cá nhân giữa thủ lĩnh nhóm chóp bu tại các tỉnh mà chúng tôi nắm được.

Tại mỗi vùng, sẽ có sắc lệnh của Hộ đồng QSCM Afghanistan bổ nhiệm một đại diện đặc mệnh toàn quyền cho Chính phủ Trung ương Afghanistan. Cố nhiên các nhân vật parchamist nổi tiếng sẽ được đặt vào các vị trí như vậy. Ví dụ người ta cử đến Herat ngài Sarvaland, cấp phó của Keshmand, lý thuyết gia nổi tiếng phái parcham. Người ta cho thực hành kiêm nhiệm chức tỉnh trưởng với chức đại diện đặc mệnh toàn quyền, ví dụ như ở Kandahar. Ở đây tôi không thể không nói rằng, theo ý kiến của tôi, một trong những lý do khiến ban lãnh đạo Afghanistan đồng ý với đề xuất của tôi  về việc phân chia đất nước thành các vùng chính trị-quân sự, là điều đó sẽ tạo điều kiện đẩy nhanh hơn và mạnh hơn, việc củng cố vị thế của phe parcham.


Bản đồ các sắc dân thiểu số ở Pakistan năm 1980, trong đó có sắc dân Baloch phân bố ở miền nam Afghanistan

Về phía Soviet, tại mỗi vùng sẽ đặt một đại diện UBTU ĐCSLX, đại diện KGB (nhân vật giấu mặt dưới một "mái nhà" khác), và một chỉ huy trưởng về quân sự, thường mang hàm quân đoàn trưởng hoặc phó tư lệnh tập đoàn quân. (Ví dụ, các đại diện của LLVT Liên Xô: tại vùng Tây-Bắc - trung tướng Babinsky Vitaly Valerianovich, trước đó là quân đoàn trưởng một quân đoàn ở Kutaisi; ở vùng Bắc - tướng Gogo Gudzhabidzhe, phó tư lệnh một tập đoàn quân tại QK Pribantic. Còn đại diện UBTU ĐCSLX tại vùng Đông - Shenin Oleg Semenovich, đến đây từ cương vị một trong những bí thư đảng bộ vùng Krasnoyarsk ĐCSLX.)

Như vậy, bốn nhân vật mang trọng trách nói trên - một người Afghan và ba người của chúng ta, - xuất phát từ kế hoạch tác chiến của chúng tôi trong hai tháng tới, phải thực hiện các chiến dịch tương ứng trong vùng của mình, trong khi đó vẫn giữ tiếp xúc thường xuyên với chúng tôi, để đưa vào những điều chỉnh cần thiết. (Mà những hiệu chỉnh, tôi nhắc lại, phát sinh do sự thay đổi chiến thuật của đối thủ chúng ta, các hoạt động của chúng, mà tuyệt nhiên chúng ta không bao giờ biết trước.)

Việc "bộ tứ" có quyền hành tuyệt đối gây niềm tin tưởng cho chúng tôi rằng việc thiết lập và củng cố chính quyền dân chủ-nhân dân sẽ diễn ra thắng lợi huy hoàng.

(Thực tế làm nảy sinh vấn đề: ai là nhân vật chủ chốt trong vùng hành chính mới thành lập này. Một mặt, không thể giao phó cho đại diện Kabul việc điều hành tác chiến, mặt khác bản thân họ cũng chẳng thiết tha nhận trách nhiệm này - nói thế sẽ thích hợp hơn. Chúng ta hãy xem đại diện UBTU ĐCSLX - đại sứ và đại diện UBTU tại sứ quán sẽ ủng hộ anh ta bằng quyền lực và uy tín của họ. Tính đa nghi và sự ngạo mạn chính trị chẳng xa lạ gì đối với các UVTU. Tuy nhiên nhiệm vụ sắp phải giải quyết không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà trước hết là nhiệm vụ quân sự. Mà để chiến đấu cần phải hình dung được mình sẽ phải chiến đấu NHƯ THẾ NÀO. Cần phải lập kế hoạch, tổ chức, và - đưa mọi người vào trận đánh. Các tướng lĩnh có khả năng làm điều đó, họ được học làm chuyện này, còn các bí thư UBTU có khả năng đưa người ta xung phong tấn công hay không? - không biết, tôi không biết... Có thể, có khả năng. Có thể anh ta cũng có khả năng sắp đặt con người... và chỉ chúng tôi, các nhà chuyên nghiệp, là những người ít muốn nhất việc hy sinh mạng sống của những người khác, bởi vì tính chuyên nghiệp thể hiện không phải ở chỗ sẵn sàng chết mà ở chỗ phải bước ra khỏi trận đánh mà vẫn sống sót, không thương vong mà chiến thắng kẻ thù... Hình như tôi đã hơi dài dòng một chút rồi.)

Ogarkov hiểu ý nghĩa của phương pháp tiến hành mới và chấp nhận nó. Ustinov lúc đầu thì cũng hục hặc: các anh hãy nói xem Trưởng CVQS có từ bỏ công tác lãnh đạo hoạt động chiến đấu cụ thể hay không? Nhưng người ta giải thích cho ông ấy rằng không thể thường xuyên lãnh đạo điều hành mọi chuyện từ trung tâm, rằng cần phải có những người có uy tín để chịu trách nhiệm về tình hình ở các vùng. Và Ustinov biết cách tách hạt khỏi vỏ. Và thế là trong tháng Giêng - Hai chúng tôi đã dũng cảm và dứt khoát chuyển sang sơ đồ tổ chức mới cho các hoạt động của chúng ta tại Afghanistan.

Sau này nhiều lần tôi tự hỏi mình: tại sao hồi đó, hồi những năm 1980-1981 chúng tôi đã không thể kết thúc cuộc chiến tranh ở Afghanistan một cách thắng lợi? Đảng tiên phong của dân tộc có, tại Kabul và các tỉnh lỵ trung tâm chính quyền được duy trì một cách vững chắc, chế độ Babrak Karmal dựa vào một quân đội khổng lồ, vào cơ quan an ninh khét tiếng, vào lực lượng Khad của nó, vào Tsarandoy, vào tập đoàn quân 40 - thế nhưng kiểm soát toàn bộ đất nước và thiết lập chính quyền dân chủ-nhân dân lại không làm được! Đối với chúng tôi điều đó là không thể hiểu nổi!

Tuy nhiên ta hãy quay lại tuần đầu tiên của tháng Giêng năm 1981. Theo số liệu nhóm phân tích của chúng tôi và tiểu ban tác chiến bộ tham mưu Trưởng CVQS, tổn thất của chúng ta trong các trận đánh giai đoạn tháng chín - tháng mười hai thấp hơn hai lần rưỡi cho đến ba lần so với giai đoạn tháng năm - tháng tám, giai đoạn diễn ra cái gọi là cuộc chiến tranh đột kích. Đồng thời chúng tôi xác nhận sự tan vỡ hoàn toàn của các nhóm quân dã chiến phe mujahideen tại các khu vực cơ bản của đất nước và tại thung lũng Panjshir.

Nói rằng kết quả này đạt được nhờ sự thay đổi về nguyên tắc các phương pháp tiếp cận chiến lược và chiến thuật đối với cuộc chiến tranh tại Afghanistan thì có đúng không? Đúng. Bảy đến tám tháng đầu tiên của năm 1980 chúng ta theo đuổi việc thực hành thử nghiệm kiểu chiến tranh đột kích, kiểu chiến tranh mà khi có sự trinh sát được hiệu chỉnh tốt của bọn mujahideen, nó làm cho ban lãnh đạo Peshawar và các chỉ huy chiến trường của phiến quân hoàn toàn thích ứng được. Tiếc là Sokolov và Akhromeyev không kịp thời nhận ra điều ấy. Họ vẫn như trước kia, cho rằng kiểu chiến tranh đột kích (liên quan đến kinh nghiệm của quân đội Nga Sa hoàng khi xâm chiến Kavkaz hồi cuối thế kỷ 19) cuối cùng cũng sẽ cho kết quả tích cực, nghĩa là làm theo truyền thống. Nhưng thực tế chứng tỏ việc chuyển sang chiến lược và chiến thuật mới đã xây dựng nên những tiền đề thực sự để chúng ta có những chiến thắng đều đặn trong các trận đánh đồng thời tại tất cả các tỉnh. Từ tháng chín đến tháng mười hai năm 1980, các huyện thị được giải phóng đã tăng gấp bốn lần thời kỳ cuộc chiến tranh đột kích.



Tuy nhiên, trên nền các thắng lợi quân sự, tình hình chính trị xem ra rõ ràng không được như ý...
Đến cuối năm 1980 bọn mujahideen đã thay đổi chiến thuật. Chúng bắt đầu thành lập các Ủy ban Hồi giáo.


Cấu trúc tổ chức của một đảng phản cách mạng

Từ bảng kê ta có thể thấy vào cuối tháng 3, trên lãnh thổ Afghanistan có đến 40 ngàn phiến quân và 450 ủy ban hồi giáo - thường xuyên hoạt động mà không dời qua biên giới. Đây thực chất là một hệ thống chính quyền thay thế. Ở đó, nơi mà ví dụ khi chỉ có dù một trung đội của TĐQ 40 hay một đại đội quân đội Afghanistan trong làng, thì về hình thức có chính quyền DCND tại chỗ. Nơi nào không có quân đội chúng ta hay quân đội của chế độ Kabul, nơi đó các ủy ban hồi giáo cầm quyền. Nếu xét tổng thể tình hình trong nước, chúng ta sẽ thấy trong 286 đơn vị hành chính-lãnh thổ (29 tỉnh, 185 huyện, 101 thị trấn) thì chính quyền kiểm soát 178, phiến quân - 108. Số liệu chính thức của chúng tôi vào tháng 3 năm 1981 là như vậy. Song thực tế trái lại - ở khu vực nông thôn phiến quân thống trị.

Các nhà lãnh đạo chế độ Kabul như thể theo đuôi sự kiện. Babrak Karmal trong một năm không hề đặt chân tới một tỉnh nào, cũng không tới một sư đoàn đang chiến đấu nào. Và chỉ có chúng tôi, trong thể thức một hoạt động ngoại lệ mới kéo được ông ấy đến Jalalabad. Có thể nào con người này, nhóm thân cận bao quanh ông ta, cùng toàn bộ ban lãnh đạo đảng và nhà nước thiết lập được quyền lực chính trị trong đất nước, theo sát các thắng lợi quân sự?

Cần phải suy ngẫm về nhiều việc trong những ngày tháng Giêng này. Chúng tôi thúc giục đại sứ, các đại diện UBTU ĐCSLX và KGB sử dụng tối đa kết quả các hoạt động chiến đấu trong giai đoạn tháng 9 - tháng 12 để kích hoạt đời sống chính trị trong nước, trước hết là ban lãnh đạo chính trị đất nước tại Kabul. Đồng thời trong thời gian này, chúng tôi dường như cảm thấy được khả năng thực sự thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tư. Dù bất cứ trường hợp nào đi nữa, niềm tin vững chắc vào thắng lợi cận kề đã được củng cố trong lòng chúng tôi, những người quân nhân. Có lẽ, tấm mạng che mắt ngựa đã một lần đeo vào mắt chúng tôi, sau nhiều năm tăng cường niềm tin tưởng "cách mạng bao giờ cũng thắng lợi", đã đóng vai trò quan trọng của mình ở đây, ở Afghanistan.
.......

[qtdc]

(tiếp)

Chương Chín

Afghanistan tháng Giêng 2015

Vào giữa tháng Giêng, Kabul, và đặc biệt những rặng núi bao quanh nó đều lấp lánh một màu tuyết trắng như tơ. Đối với tôi, một cư dân miền Trung Nga, sau khi đã tận mắt thấy phương Bắc, Viễn Đông - dẫu sao tuyết nơi đây vẫn thật tuyệt vời. Nó nhắc tôi nhớ đến màu trắng mịn quả bông của mình trong vụ thu hoạch đầu tiên ở bãi bồi trung lưu sông Nil, Ai Cập.

Nhiệt độ xuống đến 5-7 độ âm. Còn việc cung cấp năng lượng sưởi ấm tập trung thì hồi đó còn xa mới có được ở tất cả những ngôi nhà tranh đất sét. Chắc chắn chỉ một phần ba, phần tư các ngôi nhà, cũng có thể còn ít hơn nữa, mới có sự sưởi ấm tập trung. Vô số những căn nhà nhỏ, ẩn trú ở vùng gần núi cao, ngoại ô Kabul, được sưởi ấm chỉ bằng chiêc bếp lò nhỏ nguyên thủy.

Có vẻ như cuộc sống ở Kabul đã đông cứng lại. Củi - mà ở đó có loại củi như thế nào! - rễ cây khô được bán theo ký. Thêm vào đó, một kilogram củi kiểu này còn đăt hơn cả bánh mì, khoai tây, và than ôi, bằng với giá thịt.

Cái mà chúng tôi soạn thảo trong bệnh viện - đã bắt đầu được thực hiện trong thực tiễn. Có lẽ trước hết chúng tôi cần có một cuộc gặp với Babrak Karmal. Gần hai tuần chúng tôi chưa gặp nhau, trong thời gian đó nhiều việc đã xảy ra, cần phải xác định - làm gì tiếp đây? Củng cố về mặt chính trị các thành quả của hoạt động chiến đấu cuối năm 1980 như thế nào, tiếp tục chiến tranh một cách cương quyết và chín chắn hơn nữa ra sao, để có thể cấy được chính quyền DCND. Đó là điều chủ yếu.

Tôi quyết định đến gặp Babrak với BTQP Mohammed Rafie. Sự việc có nguyên nhân của nó. Số là trong những tháng gần đây, nhất là tháng 11 - 12, đã nhiều lần Rafie - ban đầu thì e ngại, dường như sợ phản ứng của tôi, sau đó vững vàng hơn, bắt đầu nói rằng anh ta ngày càng khó tham gia tại các phiên họp của BCT và HĐQSCM. Các thắng lợi quân sự tăng lên, - còn công tác thiết lập chính quyền DCND không theo kịp đà thắng lợi. Trong số các UVBCT, đặc biệt Nur và Nadzhib, kiềm chế hơn là Keshtmand và Ratebzad, bắt đầu nói đến một tư tưởng thế này: ở nơi chúng tôi giành lại được các huyện, các thị trấn, các ngôi làng, - cần phải để lại một thời hạn dài hơn nữa các phân đội trước hết của tập đoàn quân 40, và dĩ nhiên, của quân đội Afghanistan. Và tình hình các sự kiện phát triển ngày càng xa thì phán xét này ngày càng được nói đi nói lại, lần sau nặng hơn lần trước nữa với ngài BTQP. sự việc ngày càng phức tạp đến mức như Rafie cắt nghĩa với tôi, - khi có mặt tại phiên họp của BCT và đặc biệt tại các cuộc họp của Hội đồng QSCM, đại sứ Tabeyev, hoặc im lặng, gật đầu tán thành - bằng cách đó ủng hộ Nur, Nadzhibulla về các đề nghị của họ để lại các phân đội quân đội tại các điểm dân cư nó vừa đánh chiếm một thời gian dài hơn nữa - hoặc trực tiếp hứa với Babrak Karmal, rằng "chúng tôi sẽ làm tất cả để các phân đội bộ đội của tập đoàn quân 40" và LLVT Afghanistan đóng quân lại lâu hơn nữa nhằm củng cố chính quyền DCND, đảm bảo cho nó thắng lợi hoàn toàn.

Tôi hiểu rằng một cây cầu sẽ được bắc qua Rafie tới bộ máy của Trưởng CVQS và tới tôi. Tôi sẽ cố gắng vạch trần và dập tắt ý đồ ấy ở chính cái nôi sinh ra nó. Làm được điều đó không đơn giản, khi chỉ hành động thông qua Babrak, đồng thời không hạ thấp vai trò của Rafie. Bởi tuyệt nhiên Rafie không phải người đóng vai phụ nhắc lại cho Trưởng CVQS! Chính xác hơn, ban đầu vai trò của anh phần nào có thể so với người đóng vai phụ nhắc bài. Nhưng theo thời gian sức nặng của anh sẽ thay đổi. Con người này từng là tiểu đoàn trưởng xe tăng cách đây không lâu, sau khi trở thành BTQP và quay cuồng giữa các tướng lĩnh sĩ quan bộ máy Trưởng CVQS, giao tiếp với các tướng lĩnh bộ tham mưu của mình, - mà ở đó toàn những người tốt nghiệp Học viện Bộ TTM của chúng ta và các học viện khác - anh ta đã tiến bộ trông thấy về kiến thức, đã tích được kinh nghiệm. Làm việc với anh ta do vậy dễ dàng hơn, và có thể qua anh ta mà tác động đến Bộ TTM và toàn bộ LLVT CHDC Afghanistan. Nhưng như thế hiện giờ là chưa đủ. Chúng tôi cần tăng cường vị thế của Muhammad Rafie trong ban lãnh đạo chính trị cấp cao, trong BCT và Hội đồng QSCM đất nước.

Rafie khiến tôi kinh ngạc làm sao. "Tôi đang học tiếng Nga", - anh ta nói với tôi bằng một thứ tiếng Nga thuần khiết, không hề có âm ngọng, mà cực sõi.

Tôi rất tò mò, hỏi anh bằng cách nào vậy. Anh ta trả lời:
- Tôi học thuộc lòng mỗi ngày một từ.
Tôi khen ngợi và hỏi.
- Cậu nhớ từ thuộc lĩnh vực nào?
Anh trả lời rằng lĩnh vực sinh hoạt hàng ngày. Từ thì chắc vẫn chỉ toàn một kiểu chứ gì, tôi phỏng đoán. Nhưng anh phản đối:
- Tôi đổi thầy chứ...

Chúng tôi hiểu rõ rằng ngài bộ trưởng này lợi dụng lòng hảo tâm của các người đẹp phong trào giải phóng phụ nữ Afghanistan. Nhưng chuyện anh ta học thêm tiếng Nga, thường hay thây đổi giáo viên, nghĩa là đổi cô giáo - đó là điều bất ngờ đối với tôi. Sau này chúng tôi tìm hiểu và biết rằng trong số các cô giáo có nhiều cô gái của chúng ta, các cô y tá dễ thương ở bệnh viện. Ngài BTQP CHDC Afghanistan học tiếng Nga như vậy đấy. Tôi nói với anh ta sao nhỉ: "Đừng quá mê đổi giáo viên đấy nhé".

Tôi biết vợ anh ta, một phụ nữ Afghan thuộc gia đình tư sản. Anh ta có ba cậu con trai, ba cậu cả khôi ngô, giống cha như đúc.

Tôi nói với anh ta:
- Mohammed, hãy giữ gìn sức khỏe. Hậu thế sẽ nhớ đến cậu, cậu gánh vác một trách nhiệm rất to lớn, bởi cậu là một nhân vật lịch sử...
Anh ta ranh mãnh trả lời:
- Điều đó giúp tôi khỏe hơn và giúp tôi nắm vững tiếng Nga... của các ngài...


Hai nữ y tá Nga và một quân nhân Afghan. Jalalabad, Afghanistan, đại đội quân y sư đoàn Ta-man, năm 1984.

Và để kích động Rafie, gợi tình cảm đua tranh trong anh ta, tôi nói với anh:
- Đại tá Khalil, tuy thế mà nắm vững tiếng Nga nhanh hơn cậu đấy, Rafie à... Dù cậu ta không chạy theo hướng liên tục đổi các cô giáo như cậu.

- Anh ấy xuất thân trong gia đình đại sứ mà. Anh ta sống ở Moskva khi còn là thằng nhóc. Học cũng ở trường Nga. Chuyện này với anh ấy đơn giản hơn tôi nhiều, - Rafie cự lại.
Hóa ra nguyên nhân hàng đầu mối thiện cảm của Khalil với người Nga - đó là anh ta đã từng sống ở Moskva!..
Còn chuyện của Rafie thì cứ kệ anh ta - cứ để anh ta làm chủ tiếng Nga theo kiểu anh ta muốn...

Vậy là ngày hôm sau khi tôi ra viện, tôi cùng Rafie quyết định đến gặp Babrak Karmal cùng một người phiên dịch, để thảo luận các hành động tiếp theo của chúng tôi.

Cuộc gặp ấn định vào mười một giờ. Tôi và BTQP mặc quân phục. Phiên dịch viên Kostin mặc thường phục. Đón chúng tôi là anh sĩ quan tùy tùng cao lêu đêu như cò hương của Babrak Karmal. Nhưng không phải một mình anh ta, bên trái và bên phải anh ta là hai thiếu tá. Đồng thời cả ba đều đeo những khẩu AK trên ngực, Tôi hơi kinh ngạc vì tác phong quân sự này, nhưng không hỏi ngay - chuyện gì vậy? Tiếp nữa, khi vào cung điện, tại mỗi góc, mỗi tầng, nơi trước kia chỉ có một hay hai nhân viên bảo vệ, nay tăng gấp đôi. Sĩ quan tùy tùng nói với tôi bằng một thứ tiếng Nga ngọng nghịu rằng Tổng bí thư chờ chúng tôi trong căn phòng cạnh nhà ăn. Tôi đoán mò: hay ông ấy lại đang say xỉn? Nhưng lập tức gạt phăng giả thiết này. Không thể nào!

Khi chúng tôi vào phòng, mắt tôi lướt qua tấm rèm bình phong. Cái nhìn ấy lại bị đồng chí O. bắt gặp. Tấm rèm không lay động.

TBT đứng dậy bước tới chỗ tôi.
- Shuravi-shuravi! Ca-ám on - ca-ám on! - Babrak vui mừng liến thoắng. Chúng tôi chào mừng nhau như thường lệ. Tuy nhiên dưới chiếc áo khoác may kiểu thể thao của bộ đồng phục của Babrak, tôi nhìn thấy chiếc bao súng lục bên mông phải, - bao súng theo kiểu Nga của chúng ta (toàn bộ quân đội Afgan còn lại đều mang súng ngắn theo kiểu Đức, - đeo bên trái, phía trước).

Đồng chí O., theo tôi, không mang vũ khí. Babrak chú ý đến dáng khập khiễng của tôi, ông nói:
- Mặt trận! Mặt trận!

Ông ấy tất nhiên không quan tâm lắm chuyện khập khiễng của tôi, nó chỉ là cái cớ để cho tôi thấy ông đang mặc quân phục, sẵn sàng hành động cương quyết, dù trong cung điện thì mang súng để làm gì. Nói chung đó là điều bất thường đối với ông ấy trong khung cảnh cung điện.

Tôi ngồi xuống. Như thường lệ, ở các cuộc gặp tương tự, đầu mối câu chuyện phải xuất phát từ vị nguyên thủ quốc gia.

Nói thẳng thắn thì tôi muốn giúp ông ấy giành lại giá trị trước kia như một người đứng đầu nhà nước, sau khi làm cho ông hiểu rằng tôi đã quên cảnh tượng đáng xấu hổ cách đây chưa lâu tại căn phòng làm việc kề thư viện.

Đường lối của mình tôi cần dẫn dắt sao cho ông ấy tiếp nhận như là nó thuộc về ông. Đồng thời Mohammed Rafie phải cảm thấy được sự ủng hộ từ phía nguyên thủ quốc gia một cách rõ rệt.

Mào đầu quen thuộc trong các cuộc nói chuyện - hỏi thăm sức khỏe, gia đình. Từ từ rồi chúng tôi chuyển sang đánh giá tình hình. Tôi có tấm bản đồ đó đây - bản đồ các hoạt động chiến đấu tháng Giêng - tháng Hai năm 1981. Bản gốc mà không phải bản sao thứ hai. Tôi muốn cho ông ấy thấy tầm vóc thạt sự của các hoạt động sắp diễn ra. Cần phải thúc họ ra quyết định tích cực hóa hoạt động chính trị của toàn thể ban lãnh đạo, để các chiến thắng quân sự không trôi qua vô ích.
- Ca-ám on. Suykren. - sau đó nhướng mày lên, nhìn vào mắt tôi, ông nói:
- Và trong ba đến bốn tháng tới đây, chúng ta phải thiết lập được chính quyền dân chủ-nhân dân tại tất cả các làng, các thị trấn, các huyện.

Lời của ông như một nguồn an ủi làm nhẹ trái tim tôi, như thể tôi vừa uống một tách cà phê kem. Nhưng lãnh tụ tiếp tục:
- Phải tiếp tục để lại các phân đội Shuravi và LLVT Afghan tại các điểm dân cư, - để củng cố chính quyền.

Không để ông phát triển ý nghĩ theo hướng này, tôi nói:
- Chúng tôi trên thực tế đang để các phân đội của mình lại ba thứ sáu (nghĩa là hai tuần) tại các điểm dân cư, đặc biệt tại trung tâm các huyện, thị.
- Ca-ám on. Suykren. Nhưng cần tiếp tục để họ lại. - Babrak nhấn mạnh. Và cuối cùng, ông nói ra cái điều mà cá nhân tôi rất chờ đợi:
- Tại các phiên họp BCT và HĐQSCM đại sứ Tabeyev đã bày tỏ sự đồng thuận với chúng tôi.
- Đó là một quan điểm xuất thần và được suy nghĩ rất chín chắn, - tôi nói với ông ấy cho hợp cảnh.
- Ca-ám on, ca-ám on. Suykren, - Tổng bí thư vui mừng bập bẹ.
- Đáng tiếc rằng Tabeyev không phải nhà chỉ huy quân sự và chưa từng chiến đấu với quân mu-gia-hít.
- Ha-ha...ha-ha.. - Karmal và Rafie đồng loạt cười rộ.
Đồng chí O. môi mím lại như sợi chỉ xanh lét.


Những thành viên tích cực tham gia cuộc Chính biến Tháng Tư: tướng Gol Aka (Chủ nhiệm TCCT)và Thứ trưởng Ngoại giao Shah Mohammad Dost tại sứ quán Liên Xô ở Kabul. Ngoài cùng bên phải là điệp viên KGB đại tá V.G.Osadchi (đồng chí O.)

Cuộc nói chuyện diễn ra theo kiểu nguyên tắc. Chủ đề của nó là chiến lược và chiến thuật của cuộc chiến tranh ở Afghanistan. Dẫn dắt cuộc trò chuyện tiếp diễn thế nào? Từ chối thẳng thừng ư? Ngu xuẩn! Ông ấy sẽ không hiểu mà còn tức giận, và tôi sẽ thua trắng. Cần phải theo cách khác. Tôi nói:
- Phải, ý nghĩ của anh đúng, rất đúng! Đồng chí Tổng bí thư, xin phép đồng chí, chúng ta hãy làm vài phép tính để xác định xem có thể làm điều đó trên thực tế được hay không?
- Ca-ám on - ca-ám on!

Tại Afghanistan ngày hôm nay có 35.300 ngôi làng, trong đó có chừng 1100 - 1200 ngôi làng cỡ trung và cỡ lớn, tại đó cần để lại những doanh trại lớn. Trong nước có 286 huyện và thị trấn, 29 tỉnh. Tại đây cũng phải có các phân đội không nhỏ của tập đoàn quân 40, hoặc quân đội Afghanistan. Khó khăn chung mùa đông này là cần phải thiết lập được chính quyền dân chủ-nhân dân tại 1200-1300 điểm dân cư.
- Ca-ám on, ca-ám on. Suykren. - Tôi thấy rõ rằng Tổng bí thư vẫn chưa hiểu tôi đang dẫn dắt ông ấy đến đâu.
- Để làm điều đó cần 1200-1300 đại đội, - tôi tiếp tục.
Babrak vẫn tiếp tục nghe và đồng ý. Và tôi dấn tiếp, cố gắng tiếp tục bằng một giọng ngọt ngào và dễ hiểu:
- Như thế nó là khoảng 400 - 500 tiểu đoàn. Nghĩa là khoảng 130 - 140 trung đoàn BBCG hay trung đoàn bộ binh.
Babrak lắng nghe rất chăm chú. Nhưng ý nghĩ vẫn chưa lóe ra trong đầu ông.
- Ca-ám on, ca-ám on, - Babrak đồng ý với tôi.
- Nên và cần phải tăng quân của tập đoàn quân 40 lên gấp đôi, nghĩa là từ 6 lên đến 12 sư đoàn... - tôi ngừng lại, để những điều vừa nói có thời gian gây được ấn tượng trong đầu người cùng nói chuyện.

- Nhưng thế vẫn còn ít! Cần phải tăng cả lực lượng quân đội Afghanistan từ 11-12 sư đoàn lên 22-24 sư đoàn.

Babrak bật ngửa người ra lưng ghế. Có điều gì đó đã lóe lên trong đầu ông! Nhưng tôi vẫn tiếp tục hướng đi của mình một cách chắc nịch.
- Afghanistan có chịu đựng được một số lượng quân đội như vậy hay không?
Tôi nhìn sang đồng chí O. Mặt anh ta xanh xám. Có lẽ anh ta đang nghiền ngẫm cuộc nói chuyện sắp tới của anh ta với Babrak sẽ thế nào sau những chứng cớ như thế của Trưởng CVQS.

- 34 đến 36 sư đoàn sẽ phân tán thành từng đại đội tại các làng! Cả một trại lính trên toàn đất nước!!! Vậy ai sẽ chiến đấu với bọn dushman? Ai sẽ bảo vệ biên giới? Cuối cùng, ai sẽ nuôi một tổ chức quân sự khổng lồ như vậy? Ai?

Babarak Karmal, hít vào một cách nặng nhọc, suy nghĩ rất lung-rất lung... Phải nói thêm rằng đôi khi ông đã thành công. Trường hợp nào cũng vậy - nhằm gây ấn tượng cho những người xung quanh...

- Đồng chí Babrak Karmal, - tôi cố gắng dùng nụ cười làm giảm nhẹ sự căng thẳng vừa tạo ra. - Napoleon Bonaparte có lần đã nói, dùng lưỡi lê có thể chiếm được chính quyền, nhưng rất khó ngồi trên lưỡi lê.

Babrak một lần nữa lại đăm chiêu suy nghĩ. Ông đề nghị tôi lặp lại lời của Napoleon. Và sau đó lệnh cho Rafie nhắc ông nhớ câu nói này tại phiên họp tới của Hội đồng QSCM, để các bạn chiến đấu biết thêm kiến thức lãnh đạo đất nước.

Quả thật Babrak nhanh chóng nhắc lại câu nói của Napoleon tại phiên họp của Hội đồng Quân sự Cách mạng. Bằng cách này tôi đã ngầm phản công chéo cánh sẻ đường lối của Tabeyev. Đại sứ, tất nhiên, đã ghi nhớ để bụng tôi chuyện này.

- Bây giờ cần phải kiên quyết chuyển sang tăng cường vai trò Đảng DCND Afghanistan, Chính phủ CHDC Afghanistan trong công tác thiết lập chính quyền tại địa phương. Còn các trận đánh, - tôi tiếp tục tấn công TBT, - như mô tả trên tấm bản đồ này, trong tháng Giêng-tháng Hai và đặc biệt khi mùa xuân đến, chúng ta sẽ tiến hành một cách quyết liệt nhất...
- Ca-ám on - cám-on! Suykren!
.......

[qtdc]

(tiếp)

Chúng tôi xác định các hoạt động chính trị nhằm kích hoạt các hành động chung. Thứ nhất, UBTU cần thực hiện phiên họp phổ biến các tổng kết năm 1980 và cắt đặt nhiệm vụ thiết lập chính quyền. Việc này giao cho - Keshtmand, Nur và Zeary. Còn người chúng tôi là Samoikenko với tư cách cấp phó phụ trách công tác chính trị của tôi với sự tham gia của Chủ nhiệm TCCT tướng Gol Áka. Thứ hai cần phải tiến hành công tác giải thích tuyên truyền trong giới trí thức. Về phần mình chúng tôi sẽ tiến hành công việc trong giới kiều dân Soviet - với tất cả các bí thư chi bộ, các cố vấn các bộ, các ban ngành của UBTU... Đồng thời cần phải chuẩn bị và tiến hành trong nửa sau tháng Giêng tại trung tâm đào tạo LLVT CHDC Afghanistan gần Kabul tại căn cứ quân đoàn lục quân 1 các buổi tập mẫu, biểu thị khả năng tổ chức, sức mạnh chiến đấu của quân đội Afghanistan, thể hiện lòng trung thành của nó với ban lãnh đạo Afghanistan, trưng bày các chiến lợi phẩm - vũ khí của Trung quốc, của Mỹ, của Israel, của Italia, trừ các vũ khí Soviet, dù bọn mujahideen có rất nhiều vũ khí của chúng ta. Tất cả những điều đó sẽ phát trên truyền hình, giao cho Sultan Ali Keshtmand phát biểu trên truyền hình và đài phát thanh về các tổng kết năm, sau khi kể về các chiến thắng vinh quang dưới sự lãnh đạo của UBTU Đảng DCND Afghanistan và Tổng bí thư của nó, đồng chí Babrak Karmal. Bằng cách này chúng tôi sẽ giáng một đòn tinh thần vào ban lãnh đạo Peshawar và tinh thần chiến đấu của các chỉ huy chiến trường của quân dushman.


Đại tướng A.M.Mayorov và BTQP CHDC Afghanistan Mohammed Rafie xem chiến lợi phẩm của quân đoàn lục quân 1. Afghanistan, năm 1981

Babrak xúc động, thậm chí hơi không tự nhiên, đã tán thành toàn bộ các đề nghị của tôi.
Kết thúc cuộc trò chuyện của chúng tôi, tôi xin ông cho gặp cha ông - thượng tướng về hưu Mohammed Husein trước đây từng là tư lệnh một quân đoàn lục quân.

Babrak bỗng dịu xuống một chút, ông trỏ vào Rafie và bảo:
- Thật là thời đẹp đẽ... Anh ta cũng có một ông bố từng là quân đoàn trưởng lục quân, trung tướng. Các người cha của chúng tôi là như vậy, những viên chức tranh đua nhau, cố gắng tranh khôn với nhau trước nhà vua, rồi sau này là trước Daoud. Và chúng tôi - cũng có thái độ tranh đua cùng nhau...

Họ cho đến tận bây giờ vẫn cảm thấy sự ghen tị lẫn nhau, đặc biệt về vị thế khác nhau trong bậc thang cấp hàm lãnh đạo nước CHDC Afghanistan.

Cuộc trò chuyện của chúng tôi kéo dài hai giờ. Tất cả các cuộc gặp tương tự đều giống nhau. Hai chúng tôi đều mưu mẹo trên một mức độ nhất định, mỗi người đều mưu toan thực hành đường lối của mình. Thỉnh thoảng Babrak thành công, nhưng thường thì người thành công là tôi. Dù sao sau tôi là Moskva... (Tiện thể nói thêm băng ghi âm các cuộc nói chuyện này tôi đều có.)

Cuối cuộc trò chuyện, Babrak đề nghị cùng ăn trưa, tôi sinh nghi có chuyện không ổn. Nhưng khi bước vào nhà ăn, bàn ăn đã bày biện, nhìn những chiếc ly tôi hiểu rằng chúng tôi sẽ chỉ uống nước trái cây ép. Thế thì tốt. Sáng danh Allah!

Chúng tôi bắt đầu ăn. Món khai vị, sa-lat, tôm, những thứ Babrak rất thích. Đầu tiên ông chọn món súp mì sợi nấu canh lòng gà, sau đó - cơm trộn thịt. Chúng tôi kết thúc bữa ăn bằng món nước xoài tượng ép.

Sau bữa ăn, Babrak như thể nói thêm, bảo rằng, nếu ai không thực hiện chỉ thị của ông, ông sẽ tống hắn ta vào nhà tù Puli-Chorkhi hoặc đưa lên máy chém.

Tôi nhắc TBT rằng Maximilen Robespier từng tống giam vô số người xuống các nhà tù trong lòng đất, hoặc đưa người ta lên máy chém, song cuối cùng thì bản thân ông ấy...
- Tôi biết, tôi biết chứ! - và Babrak tiếp tục: - Chúng tôi là phương Đông, là người Hồi giáo... Chúng tôi làm mọi chuyện theo kiểu khác... - Nhưng, dường như ngừng chút lấy lại hơi, ông nói thêm: - Chúng tôi là những người Lê-nin-nít. - Cặp mắt ông lóe rực và ông nói tiếp nhỏ hơn, như thể nói thầm: - Leonid Ilich, Yuri Vladimirovich, Dmitri Fedorovich (khi nói ra những cái tên ấy, ông nhìn tôi một cách đặc biệt mà tôi thấy pha cả chút láu lỉnh), Andrey Andreyevich đã dạy tôi cần phải củng cố và phát triển thành quả cuộc Cách mạng Tháng Tư như thế nào.
Vào lúc đo, rõ ràng ông không cầm lấy ly để nâng lên chúc mừng.

Tôi rời khỏi chỗ Babrak với niềm tin tưởng rằng, mình đã thuyết phục được ông ta về cơ hội thiết lập chính quyền trên toàn bộ lãnh thổ đất nước ngay trong năm nay, đồng thời không triển khai các doanh trại cố định của tập đoàn quân 40 và LLVT CHDC Afghanistan (mà Tabeyev đã nhẹ dạ hứa với ông). Đồng thời ám ảnh tôi là sự kích động bất thường của Babrak, và vẻ ngoài của ông dường như vẫn khó hiểu như trước: mặc đồng phục quân nhân và mang vũ khí. Và còn sự tăng cường đội bảo vệ ở mọi nơi, trong hành lang, ỏ cửa tại các phòng trong cung điện.

Chiều tối tôi ở villa, hôm nay thứ bảy. Sĩ quan tùy tùng của tôi, thiếu tá Burdenhiuk Valery Evghenevich và tài xế "méc-xê-đét" trung sĩ Lenhia Artamonov nghỉ ngơi sau giờ làm việc trên tầng 2 villa, trong các phòng của họ. Anna Vasilevna làm việc trong phòng của tôi (thời gian này cô ấy đang viết cuốn sách "Phân tích cảm xúc-lô gich tác phẩm nghệ thuật"). Bruninieks đáp xe tới mang theo bản báo cáo tình hình thường lệ. Tôi ngồi trong gian lớn đọc báo cáo và biên tập - thình lình đèn vụt tắt. Còi rống lên và một trận bão lửa ập đến.

Trước kia đã từng như vậy. Hồi tháng chín, sau các trận đánh thắng lợi của chúng ta trong thung lũng Panjshir, tiếp đến đập tan bọn mu-ja-hít trong khu vườn nho Kandahar... Những cuộc tấn công thế này thường bị đẩy lùi với các tổn thất lớn cho bọn dushman - đội bảo vệ villa rất vững vàng, đáng tin cậy và được trang bị tốt.

Tuy nhiên cuộc bắn phá lần này nổi bật bởi sức mạnh của nó.
Burdenhiuk và Artamonov nhảy vụt xuống dưới, chạy khỏi biệt thự để xem có cần tăng cường đội bảo vệ hay không. Anna Vasilevna cũng chạy từ tầng 2 xuống gian lớn. Tôi vớ lấy ống nói - điện thoại không làm việc. Khi ấy tôi chạy tới chỗ "cây chùy". Liên lạc được với Cheremnykh bấy giờ đang ở văn phòng. Anh dằn giọng:
- Tôi sẽ phái ngay một tiểu đoàn đến tiếp viện...
- Sanhia! Em sợ lắm, - và Anna Vasilevna khóc nức nở.
Tôi có thể làm gì vào giờ phút ấy?!
- Yên nào, yên nào, mẹ nó, đội bảo vệ vẫn đứng vững ... - Và thoáng qua đầu tôi như tia chớp: dù tôi không có vũ khí bên mình, trong bất kỳ trường hợp nào - tôi và vợ cũng không thể làm tù binh của bọn kẻ cướp này!
- Sanhia! - vợ tôi tiếp tục khóc. Giọng cô ấy bị tiếng đạn trái phá ngắt quãng.
Một cú đập nặng nề ù hết tai làm rung chuyển ngôi biệt thự... Chắc chắn chúng bắn pháo không giật... Vữa trát rơi lả tả, kính kêu loảng xoảng, mùi khét nồng nặc... Phát đạn trái phá nổ tung ở tầng 2 trúng phòng ngủ... Hãy bảo vệ chúng tôi, ôi Thượng Đế...
- Nằm xuống! - tôi gào muốn vỡ họng, như thể trước tôi là một trung đoàn chứ không phải hai người, - tôi hét lên với Anna Vasilevna và Bruninieks.

Đạn pháo vùn vụt bay đến, hết trái này đến trái khác. Khói, mùi đạn cháy khét lẹt... Dường như, chúng tôi bị úp trong một cái nơm. Mảnh đạn bay vèo vèo đập chan chát vào tường nhà.

Bất lực và kinh hoàng, chúng tôi nằm dán mình trên nền nhà.
Bỗng:
- Al-la-aa Akba-a-a-ar! A-a-a!
Đó là - một đợt xung phong, cuộc giao chiến đã tới gần... Và chúng tôi ngày càng nghe rõ tiếng gầm ngày càng lớn của động cơ và tiếng súng tự động. Đạn đập vào tường, vào mái nhà, vào những mảnh kính còn mắc lại trên các cửa sổ và cửa đi.
Có vẻ tiểu đoàn quân dù đã đến trợ chiến. Chúng tôi đã được cứu.
- Mẹ nó ơi, chúng ta sống rồi, - và tôi ôm lấy vợ tôi đang khóc lóc run rẩy.

Trận đánh này kéo dài 40-50 phút. Tôi và Anna Vasilevna cảm thấy mình trống rỗng và bất lực. Cạnh chúng tôi là Burdenhiuk và Artamonov tay lăm lăm khẩu tự động, Bruninieks - cũng chấn động trước những gì vừa trải qua.

Gió lùa khắp gian lớn. Đâu cũng kính vỡ. Cửa đi và các khuôn cửa sổ bị giật tung. Khói nghi ngút như sau một vụ cháy lớn.

Cuộc tấn công rất táo bạo. Nhưng đội bảo vệ tất nhiên rất cao cường, và tiểu đoàn dù đã đến kịp thời. Mọi chuyện trôi chảy không tổn thất...

Phong cách của cuộc tấn công vừa qua, tính bất ngờ và cường độ mãnh liệt của nó nói lên những ý định mới của đối thủ mà chúng tôi còn chưa hiểu được.

Suýt nữa quên không kể (có thể tôi lặp lại): biệt thự của Trưởng CVQS nằm trong khu vực các sứ quán nước ngoài ở thủ đô Kabul, như vậy, bằng cuộc tấn công của mình, bọn mujahideen chứng tỏ cho tất cả các đại diện phương tây biết rằng "sự ổn định" mà người Soviet đạt được ở Afghanistan - không có gì hơn là một sự phóng đại. Nếu ở trung tâm Kabul chúng tấn công đội bảo vệ của Trưởng Cố vấn Quân sự - vậy đó là sự ổn định nào đây huống hồ là "chiến thắng"?

Khoảng một giờ sau trận đánh, khi tôi cùng Bruninieks làm việc trong một căn phòng còn nguyên vẹn ở tầng 2 - phòng làm việc của tôi, - Anna Vasilevna nhắm mắt, nằm nghỉ trên ghế bành cạnh chúng tôi, thì các bộ trưởng QP, Cơ quan TTQG, BNV, cùng với họ - là Cheremnykh và phiên dịch Kostin, đi trên 3 xe BMP tới biệt thự. Vladimir Cheremnykh trông đầu tóc rối bù và kích động hơn thường lệ.
- Đây những người bảo vệ của cuộc Cách mạng Tháng Tư vĩ đại đến đây, - Cheremnykh vừa đi vừa nói một thôi một hồi.

Những người Afghan đồng loạt cúi thấp đến thắt lưng chào hỏi, họ bày tỏ sự đồng cảm với Anna Vasilevna. Cô ấy, sau khi xin lỗi đi ra khỏi phòng.

- Các chiến sĩ-tráng sĩ cơ đấy, - Cheremnykh lè nhè.
Các bạn Afghan tiếp tục bày tỏ sự đồng cảm, đáng tiếc và tiếp tục xin lỗi...
- Thôi đủ rồi, chớt nhả thế là quá đủ! - tôi quay lại với mọi người, nhưng nhìn thẳng vào mặt Nadjib, hỏi:
- Tại sao điệp viên không làm việc?
Kostin dịch. Bạn Afghan im lặng. Cheremnykh và Bruninieks căng tai nghe.
- Ai đã báo trước cho đội bảo vệ cung điện về khả năng bọn mujahideen sẽ tấn công?
Kostin dịch. Bạn Afghan im lặng. Mặt Nadjibula đỏ lựng.
- Tại sao không báo trước cho tôi, Nadjib? Nào? Tại sao?
Nadjib cựa quậy trong ghế bành...

Anna Vasilevna đi vào mang theo chiếc khay trên có chai cô-nhắc, mấy chiếc ly, hộp kẹo. Đặt khay lên bàn xong cô nhanh chóng ra khỏi phòng làm việc.
- Anh ta và cậu cấp phó suốt ngày hoặc nói láo, hoặc chỉ xì ra được những tin lỗi thời! - Cheremnykh sôi lên.
- Nhẹ tí đi, nhẹ bớt đi, Volodia, - tôi cố gắng an ủi Cheremnykh.
- Không thể đánh nhau như thế này được!
Bạn Afghan xấu hổ và im lặng.


Tổng thống CHDC Afghanistan (1987-1992) Mohammad Nadjibulla trong một chuyến viếng thăm Liên Xô, gặp gỡ TBT ĐCS Liên Xô M.S.Gorbachev và phu nhân Raisa Gorbacheva. Sau này Nadjibullah nói về Gorby với những người Nga trước khi tiễn họ về nước vào những ngày cuối cùng của chế độ: "Gorbachev của các anh đã phản bội chúng tôi. Và các anh cũng vậy. Nhưng các anh hãy nhớ - khi đó nước Afghanistan đồng minh với các anh sẽ không bao giờ có nữa. Bởi vì người Afghan - sẽ không bao giờ quên được sự phản bội". Trong giai đoạn Babrak Karmal cầm quyền, từ 1980 đến 1986 Nadjib là người đứng đầu cơ quan thông tin quốc gia (Cơ quan An ninh QG CHDC Afghanistan, tương tự KGB Liên Xô, viết tắt là KHAD).

- Tôi rót rượu được không? - Cheremnykh hỏi.
- Rót đi... Uống đi các anh, - tôi tỏ ý dàn hòa, - và hãy biết việc.
Mọi người cạn chén. (Như thường lệ tôi không uống.)
- Trạn đánh biệt thự hôm nay - bài học buồn với tất cả chúng ta. Và là mối nhục. - Vẫn im lặng.
- Tôi rót thêm chứ?
- Cứ rót đi. Sau đó - rót tiếp!
- Tôi hiểu.
Các bạn Afghan nốc một hơi cạn hai ly liên tiếp, sau đó họ nhai kẹo.
- Ngày mai các anh hãy chở các xác chết đến các giáo đường. Cứ để các mulla hát cầu hồn, làm các nghi lễ trang trọng: lính mujahideen chết trong chiến trận.
Kostin dịch.
Bạn Afghan đứng dậy cầu nguyện.
Tôi chia tay không ôm hôn. Cheremnykh tiễn họ.
Khi quay lại, Vladimir Petrovich nói không thèm giữ ý:
- Nadjib - thằng súc sinh! Thằng bán mạng!
- Và là bộ mặt được tin cậy của Yu.V. - tôi nói thêm.
- Chính hắn biết!..
Cheremnykh luôn luôn phản ứng một cách quá mức với sự đểu giả, và với tất cả những thái độ hai mặt của ban lãnh đạo Afghanistan, vì họ mà chúng tôi mạo hiểm mạng sống của mình - anh không thể chịu đựng được chuyện đó trong lòng.

Nhưng tôi không còn tâm trí đâu bắt chuyện về chủ đề đã định vào thời điểm này, dù với Cheremnykh, hay với Bruninieks.

Và tôi để cho họ về nhà, nếu có thể nói như vậy.

Ngày hôm sau vào quãng giữa 11 đến 13 giờ, khi tôi đang làm việc tại bộ tham mưu, có ba tiếng nổ lớn liên tiếp vang lên. Gian khán giả rạp chiếu phim "Orion", phòng đại diện "Sách Liên Xô" không xa đại sứ quán chúng ta nổ tung, còn một chiếc xe ngựa nữa ngoài chợ cũng nổ tung, mà ở chợ lúc nào cũng đông người.

Tiếp theo - còn lớn hơn nữa. Tiếp tục các hồi chuông từ Kandahar, từ Mazar-e-Sharif, từ Herat, từ Kunduz gọi tới thông báo về các vụ nổ - lúc ở rạp chiếu phim, lúc ở chợ, lúc thì những chiếc xe hơi nổ tung hay các cuộc tấn công vào các phân đội bộ đội. Tóm lại, trong hai ngày tại các thành phố lớn, tại các con đường trên đèo Samangan đã có hơn 200 cuộc tấn công khủng bố. Bị hủy hoại, bị giết, bị tàn phế rất nhiều người, không chỉ các quân nhân Afghan và các chiến sĩ của chúng ta, mà còn rất nhiều dân thường.

Rõ ràng một giai đoạn đấu tranh mới đã bắt đầu. Quân mujahideen đã tiến thẳng ra con đường đe dọa trực tiếp, cố gắng bằng các phương pháp khủng bố và phá hoại nói không với những thành công mà chúng ta giành được trong chiến trận công khai cuối năm vừa qua.

Hậu quả nhãn tiền của các hành động này có thể là việc mất tinh thần trong giới những người Afghan thân Soviet ở trung ương và tại các tỉnh.

Cần phải có những biện pháp đáp trả khẩn cấp từ phía chúng ta.
.....

[qtdc]

(tiếp)

Đồng thời một ý nghĩ nảy sinh mãi trong đầu tôi mà tôi không thể nào thoát khỏi nó. Xin thề - không thể! Đó là mối nghi ngờ Babrak Karmal bằng cách nào đó đã biết sự khởi đầu các hành động khủng bố và phá hoại ồ ạt từ trước khi chúng được bắt đầu. Nếu không ông ấy đã không vũ trang cho bản thân vào ngày gặp tôi, đã không tăng cường đội bảo vệ cung điện, không nói những lời đa nghĩa về "mặt trận" và về sự sẵn sàng của mình cho cuộc đấu tranh vũ trang.

"Càng xấu lại càng hay"... Các anh thấy đấy: tình hình nguy kịch đang xảy ra trong đất nước, cần tăng thêm quân đội Soviet. Quân đội Afghanistan, KHAD, Tsarandoy chiến đấu rất tồi, Chỉ quân đội Soviet có khả năng chiến thắng bọn mujahideen. Hãy gửi, hãy gửi các tiểu đoàn, Leonid Ilich, Yuri Vladimirovich, Dmitri Fyodorovich! Nếu không cách mạng sẽ chết, Cộng hòa Dân chủ Afghanistan sẽ chết, chủ nghĩa đế quốc đáng nguyền rủa sẽ đắc thắng!

Và đại sứ, các đại diện UBTU ĐCS Liên Xô, đại diện KGB và tôi - theo cách khác nhau, tất cả sẽ buộc phải ủng hộ Babrak Karmal về các yêu cầu này. Bởi chúng tôi cũng muốn Cách mạng Tháng Tư thắng lợi tại Afghanistan.


Babrak Karmal, cạnh ông bao giờ cũng có các cố vấn và nhân viên bảo vệ Soviet

Được rồi, chúng tôi giả thiết ông ấy có thể không có các tin tức cụ thể, có thể không lường được sức mạnh và tầm vóc thực sự của các hành động khủng bố sắp diễn ra. Nhưng những cơ sở để lo ngại - theo tuyến trinh sát của mình - ông ta phải có chứ! Và ông ấy có thể thông báo cho chúng tôi về chuyện này. Song Babrak rõ ràng đã giở mánh khóe, đã đùa cợt với chúng tôi trong tình hữu nghị theo kiểu phương Đông: "Tao yếu kém - Allah sẽ phù hộ tao. Còn mày, kẻ khác đạo, mày trước sau cũng sẽ toi mạng, vậy hãy giúp đỡ tao nhanh lên".

Và các tiểu đoàn, các trung đoàn được phái đến từ Liên bang Soviet, tăng cường "đạo quân đồn trú hạn chế", tăng cường cho cụm quân của tập đoàn quân 40, đó là điều cần thiết cho lãnh tụ Afghanistan.

Bạn sẽ đi tới ý nghĩ: Babrak sẽ cảnh báo chúng tôi về mối nguy hiểm của mình - chúng tôi đã áp dụng các biện pháp an ninh. Nhưng ông ấy đã không báo trước. Nghĩa là ông ta cần điều ấy.

Ê, Babrak, Babrak!.. Làm sao tôi học được cách giải đoán các ý định của cậu, đoán trước các hành động của cậu?..

Vậy là sau vài ngày khủng bố và phá hoại, ban lãnh đạo đất nước tê liệt theo chiều thẳng đứng từ trung ương cho đến các thị trấn và các huyện, hạn chế hẳn sự di chuyển quân đội, gây khó khăn cho việc cung cấp từ Liên Xô - qua Samangan và qua Herat.

Làm gì?
Ngày thứ ba Cheremnykh báo cáo Nur, Zeary, Vatandja, Kadyr, Keshtmand, Ratebzad, Nadjib, Gulyabzoy xin gặp tôi khẩn cấp - để soạn thảo kế hoạch chống khủng bố và phá hoại. (Tại chỗ chúng tôi, bộ tham mưu Trưởng CVQS quả thực có thông tin đầy đủ và khách quan nhất.)

Tại cuộc họp đã quyết định: tiếp tục thực hiện kế hoạch tác chiến tháng Giêng-Hai. Điều đó được khẳng định với BTQP Rafie và Tư lệnh TĐQ 40. Điều thứ hai: tại các thành phố lớn, bắt đầu từ Kabul - sẽ có giờ thiết quân luật vào ban đêm. Thứ ba: tăng cường tuần tra chung của các lực lượng quân đội Afghan, KHAD, CQTTQG, Tsarandoy, và đồng thời là các phân đội của TĐQ 40. Tiếp theo: bằng lực lượng công binh tập đoàn quân 40 và LLVT Afghan - trước khi bắt đầu các hoạt động xã hội của tập thể quần chúng đông đảo, tiến hành khám xét kỹ lưỡng những người tham gia và các gian phòng. Cũng quyết định đặt đội bảo vệ tăng cường tại các dinh thự chính thức của nhà nước; tổ chức các chốt gác thường trực và các cuộc phục kích tăng cường trên con đường sống qua Samangan; điều động trực thăng bảo vệ từ trên không cho các đoàn xe di chuyển, đồng thời bất kỳ đoàn xe nào cũng chỉ được cho di chuyển khi có sự bảo vệ của trực thăng. Cũng đã quyết định để Nur, Zeary hoặc Keshtmand (tốt nhất là tất cả đồng thời) lên truyền hình phát biểu trấn an dân chúng, nói không với sự sợ hãi trước hành động khủng bố và phá hoại của bọn mujahideen. Không từ bỏ các đợt sinh hoạt chính trị đã ấn định trước.    

Sau này được biết: khi bắt đầu cuộc tấn công vào villa của Trưởng CVQS, cũng đồng thời nổ ra cuộc tấn công mãnh liệt vào nhà máy điện ở Sarobi gần Kabul, cách đó 30-40 km. Bảo vệ nhà máy là một trung đoàn có pháo tự động 85 mm, một tiểu đoàn dù, một tiểu đoàn BBCG của tập đoàn quân 40, cũng như một tiểu đoàn quân đội Afghanistan. Cuộc tấn công rất tàn bạo, bọn mujahideen muốn làm mất điện nhiều thành phố và điểm dân cư. Nhưng chúng không thành. Tuy vậy sau vài ngày chúng vẫn kịp phá hủy được gần trăm trụ truyền tải điện, và bảy mươi người đã thiệt mạng.


Thủy điện Sarobi trên sông Kabul do Đức giúp Afghanistan xây dựng những năm 195x

Như thế là tình hình Afghanistan đột ngột căng thẳng, chúng tôi sẽ phải hành động trong điều kiện có các cuộc khủng bố và phá hoại quy mô rộng khắp...

Trong những ngày ấy tôi có kế hoạch bay đến gần Kandahar, tới chỗ Skidchenko đang cùng phó tư lệnh tập đoàn quân 40 chỉ huy tác chiến dọc theo con đường huyết mạch Kabul-Kandahar (đổ tám đội quân đổ bộ bằng trực thăng, chia cắt các toán quân mujahideen, càn quét các thành phố). Nhưng tình hình buộc tôi phải ở lại Kabul, tập trung chống khủng bố và phá hoại, tổ chức các biện pháp đáp trả của chúng ta. Những công việc này đang được bộ máy của tôi làm suốt ngày suốt đêm.

Đã đến lúc gặp cha của Babrak.
Điều kiện là cuộc gặp diễn ra trong cung điện của vị nguyên thủ quốc gia. Thỏa thuận là chúng tôi sẽ mặc quân phục đến gặp. Ông già muốn thấy một đại tướng của LLVT Soviet trông như thế nào.

Chúng tôi sẽ nói về chuyện gì đây. Tôi quan tâm đến suy nghĩ và đánh giá của ông ấy với tư cách một quân nhân lão luyện, người cha của vị nguyên thủ quốc gia.

... Thượng tướng về hưu Husein lớn hơn tôi quãng 12-13 tuổi, vẻ bề ngoài thân thiện, người gầy, tầm vóc cao hơn mức trung bình, các đường nét trên khuôn mặt nói lên quãng đời phục vụ quân đội lâu dài. Chúng tôi chào hỏi nhau theo thông lệ, bởi vì thường có trường hợp: một lần nào đó con người buông ra một câu đối đáp có vẻ chẳng nghĩa lý gì, thế mà nó lại được nhớ mãi - ông già hỏi tôi:
- Ở mọi quân đội, các đại tướng đều đeo bốn ngôi sao, tại sao các anh lại chỉ có một ngôi sao lớn.

Cần phải kể cho ông ấy nghe câu chuyện về những ngôi sao trên cầu vai. Chúng tôi, tôi nói, đã từng có 4 ngôi sao trên cầu vai quân hàm đại tướng. Nhưng sau đó một ý nghĩ chợt đến trong đầu ban lãnh đạo chúng tôi, rằng trong các lực lượng vũ trang Soviet chỉ nên có một nguyên soái Liên bang Soviet và chỉ một - đó là Tổng tư lệnh tối cao - Tổng bí thư UBTU ĐCS Liên Xô. Nhưng đến lúc ấy đã có vài nguyên soái Liên bang Soviet, và có nhiều đại tướng sẽ trở thành nguyên soái, bởi vậy người ta đã ra một quyết định rất sáng suốt và có tính chất thỏa hiệp: cứ để tất cả như hiện có, nhưng để không chọc tức các nguyên soái Liên bang Soviet tương lai, hiện đang là đại tướng, trên quân hàm cầu vai của họ người ta sẽ không gắn bốn ngôi sao mà gắn một ngôi sao lớn với một biểu trưng quốc huy nhỏ, còn trên cà vạt đen của chiếc áo vét quân phục đại lễ sẽ gắn một ngôi sao vàng có đính kim cương và gọi tên không phải "đại tướng" mà là "nguyên soái quân đội". Nhưng có lẽ vì tuổi già, hoặc vì sự đãng trí, người ta không làm việc đó đến cùng. Các nguyên soái Liên bang Soviet vẫn tồn tại, các đại tướng thì nhận được một ngôi sao vàng trên cầu vai, biểu trưng quốc huy nhỏ và ngôi sao đính kim cương trên cà vạt, còn danh hiệu "nguyên soái quân đội" không sống sót được mà nó vẫn chỉ là đại tướng như trước. Còn các nguyên soái quân binh chủng - trước kia đã có: nguyên soái pháo binh, nguyên soái binh chủng thông tin liên lạc, nguyên soái binh chủng công binh v.v.

Đầu cuộc trò chuyện, chúng tôi tìm cách tiếp cận nhau, chúng tôi nói chuyện này chuyện kia, khen quân phục của nhau.
Sau đó ông già hỏi thẳng tôi:
- Các anh đánh trống gõ mõ đang chỉ huy các sư đoàn trong quân đội Afghan, chuyện đó có tồn tại được không?
- Trong lúc này thì chưa, nhưng việc đề bạt sẽ nhanh chóng.
- Khalq ư? - ông hỏi.
- Không, xin thứ lỗi, parcham sẽ nhiều hơn, - tôi đáp.
- Điều đó chẳng mang lại chuyện gì tốt lành đâu.
Sau đó ông tâm sự rằng, tuổi già nên khó ngủ, nằm mà trằn trọc mối lo về số phận của đất nước này.
- Mọi thứ đang lao xuống vực, - ông già nói.
- Tại sao?
- Các ông không quá giàu.
- Nhưng chúng tôi mạnh.
- Hoa Kỳ không yếu hơn các ông...
Chúng tôi nói chuyện về lịch sử, về sự sáng suốt của một số nhà cầm quyền.
.......

[qtdc]

(tiếp)

Thời những năm 77-78 thế kỷ trước (thế kỷ 19), nước Nga thắng cuộc chiến tranh với Thổ Nhĩ Kỳ, và diễn ra quá trình ký hiệp định sơ bộ với người Thổ, rồi Vienna, Berlin, Paris, London kéo giãn việc ký hiệp ước này để nhằm làm suy yếu người Thổ và chủ yếu là làm suy yếu nước Nga.

- Còn chúng tôi, - ông già tiếp tục, - lúc ấy đã đập tan quân đoàn viễn chinh Anh. Và một tiểu vương của chúng tôi cùng các bộ trưởng nội các của mình, không hề dao động, quyết định đi đến thủ đô của nước láng giềng phương bắc, đề nghị người láng giềng ấy trở thành người bảo trợ cho Afghanistan, để người láng giềng bằng sự hùng mạnh của mình, bảo vệ cho sự tồn tại của ông ấy. Người ta tập trung những món quà lớn, vàng, bạc, lông thú, vũ khí cổ, bản thân Shah dẫn đầu đoàn đại biểu này. Tướng thống đốc Orenburg tiếp họ ở đâu đó tại Termez, ông ta nhận được chỉ thị từ Peterburg là làm sao dẫn vị Shah đó đi lâu đến hết mức khắp đất nước, tới các địa điểm lịch sử, để nhằm khi đó ký hiệp ước với Thổ Nhĩ Kỳ về Bulgaria - sao cho không gây căng thẳng quan hệ với nước Anh, - rồi dẫn ông ấy tới Peterburg. Thống đốc Orenburg đã dẫn vị Shah đi rất lâu. Bất hạnh thay, chân ông ấy sưng tấy, bị hoại thư, và Shah đau ốm một thời gian đã từ trần. Còn ở Kabul diễn ra cuộc đảo chính, chính quyền khác lên thay, Afghanistan vẫn tự chủ như trước, không phụ thuộc người Anh, hồi ấy đang thống trị nước Ấn Độ láng giềng.


Bá tước Dmitri Alekseyevich Milyutin (1816-1912), người soạn thảo và tiến hành cuộc cải cách quân sự những năm 186x, góp phần đặt nền móng cho chiến thắng của đế quốc Nga trước đế quốc Thổ (1877-1878) và cầm tù Shamil, kết thúc cuộc chiến tranh Kavkaz đã kéo dài nhiều năm

Tôi đã biết chuyện này qua nhật ký của Dmitri Alekseyevich Milyutin, hồi ấy là Bộ trưởng Chiến tranh nước Nga, sủng thần của Aleksandr II. Nhưng người trò chuyện với tôi rút ra từ câu chuyện vừa kể một kết luận bị đẩy đi rất xa.
- Còn các ông đến đây không chỉ để đặt Afghanistan dưới quyền bảo trợ, mà còn quyết định chiến thắng nó.

Tôi đáp rằng, ban lãnh đạo của các ngài, như người ta nói, đã 12 lần đề nghị đưa quân Soviet vào Afghanistan.
- Ban lãnh đạo ấy cũng ngu xuẩn như ban lãnh đạo của các ngài vậy.
Tôi không thể dẫn dắt cuộc trò chuyện trong tinh thần như vậy. Vì thế tôi đột ngột cắt mạch:
- Dù sao đi nữa, dù sớm hay muộn, chúng tôi sẽ chiến thắng.
- Không. Afghanistan không thể chiến thắng. Afghanistan chỉ có thể mua. Mà các ngài - nghèo hơn cả các ông vua dầu hỏa, và nghèo hơn cả Mỹ...

Suy nghĩ ấy, một thời gian sau, còn hai người nữa cũng nói với tôi...

Tôi không muốn trở thành người bị thua cuộc trong cuộc trò chuyện với cha của Babrak. Và tôi tuyên bố rằng, chúng tôi cùng quân đội Afghan đang làm chủ tình hình và cai trị toàn thể đất nước, rằng quân đội Afghan quân số 180-190 ngàn người là một sức mạnh lớn lao... và tất cả những điều tương tự như vậy nữa.

Còn ông già nhỏ nhẹ nói với tôi:
- Ngài đề nghị tôi phát biểu ý kiến của mình, tôi đã nói ra. Còn ngài hãy cứ giữ quan điểm của mình...

Sau này, khi phân tích cuộc trò chuyện với người cha của Babrak, tôi dần dần đi đến ý kiến rằng, các nhà lãnh đạo Soviet chúng tôi cần phải nghiên cứu lịch sử Afghanistan kỹ hơn, đất nước mà họ đã đưa quân đội vào. Họ đã gạt bỏ những cảnh báo của các nhà quân sự, cụ thể là của N.V.Ogarkov, về khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh dài ngày, về việc đặt mình vào vị trí đối lập với toàn bộ thế giới Hồi giáo.


Các chỉ huy quân đội Afghan sau thắng lợi của họ trước quân Anh-Ấn trong trận Maiwand gần Kandahar, năm 1880. Chiến tranh Anh - Afghan lần 2.

Chỉ dựa vào mạng tình báo của mình, mà tổ chức đó thường trong phần lớn trường hợp mang tính chủ quan, nếu không bị mua chuộc thì cũng hấp tấp vội vàng. Thêm vào đó, khi mà nó chỉ tuyển lựa điệp viên từ giới chóp bu - các lãnh đạo đảng phái, các phong trào, tổ chức. Đó chính là sai lầm không thể tha thứ của Andropov! Nhưng bên cạnh ông còn có một nhân vật khác, có giáo dục chu đáo, có bằng tiến sĩ, có uy tín ngoại giao lớn và phẩm hàm ngoại giao cấp cao - Andrey Andreyevich Gromyko. Cạnh Yu.V. còn một người có học thức cao nữa - Boris Nikolaievich Ponomariov, viện sĩ hàn lâm - tại sao ông ấy không phản đối? Còn một nhân vật nữa được sự tin cậy và là bạn của Brejnev - Chernenko? Ông ấy sao lại không phản đối?

 ... Người ta mang lại cho chúng tôi từng ly cognac, cuộc nói chuyện chuyển sang đề tài gia đình. Và tướng Husein như thể nói thêm, với một chút cáu kỉnh và thoáng chút giận dỗi:
- Đừng quá tin thằng lười biếng nhà tôi, từ khi là thằng nhóc cho đến lúc là thanh niên nó vẫn là đứa không bảo được đâu.

Con người đã từng trải cuộc đời, có 40 năm phục vụ quân đội, trung thành với nhà vua và tổng thống - người vẫn tiếp tục quyền lực nhà vua ấy thôi - con người này không sợ nói ra những điều như thế với tôi. Tuy nhiên tôi nghĩ rằng, ông già chẳng có bất kỳ ảnh hưởng nào đến Babrak với tư cách một người con, cũng như với tư cách một nhà lãnh đạo quốc gia và lãnh đạo quân đội.

Trong báo cáo thường lệ của mình gửi về Moskva, tôi đánh giá cuộc trò chuyện là rất cởi mở, dễ chịu và đậm chất quân tử.

Còn những lời như thế này mãi không sao ra khỏi đầu óc tôi: "Các anh sẽ không thắng được Afghanistan. Các anh chỉ có thể mua nó, nhưng còn những siêu cường giàu hơn các anh".

Bộ Tổng tham mưu các LLVT CHDC Afghanistan, Bộ trưởng Quốc phòng Mohammed Rafie và tôi cùng bộ máy của mình nhanh chóng chuyển sang chế độ làm việc trong các điều kiện thời chiến: ngày và đêm, đêm và ngày - làm việc dưới đơn vị quân đội - Soviet và Afghan - hoặc chỉ huy bộ đội. Thu thập thông tin, chuyển chúng đến lãnh đạo Afghan, đại sứ và bộ máy của ông ấy... Đúng vài ngày vài đêm, chúng tôi lại nắm được thông tin khách quan, dù phá hoại và khủng bố đang vẫn đang lan tràn khắp đất nước. Mỗi ngày lại có những nạn nhân mới và mới nữa, cái chết của những con người - thường là dân lành.

Chúng tôi siết chặt chế độ khắp nơi, trừng phạt không thương tiếc bọn khủng bố và phá hoại. Giờ quân quản trong thành phố, vây ráp, càn quét các thành phố, làng mạc trên quy mô lớn, đặt quân phục kích, tăng cường tuần tra - tất cả được làm đồng thời với việc kích hoạt các hoạt động tác chiến của các phân đội và đơn vị LLVT CHDC Afghanistan và tập đoàn quân 40, phù hợp với kế hoạch tháng Giêng-Hai.


Tướng Khalil Ulla quân đoàn trưởng quân đoàn lục quân 1 Afghan và tướng Brovchenko cố vấn Soviet cho chỉ huy quân đoàn

Trong thời kỳ này, toàn thể bộ máy cố vấn chúng tôi tại các quân đoàn, sư đoàn, trung đoàn, các tiểu đoàn độc lập, các vùng chính trị-quân sự, trong KQ và PK CHDC Afghanistan - khắp nơi đều thể hiện sự bền bỉ và chủ nghĩa anh hùng, hoàn thành nghĩa vụ của mình trong các điều kiện cực kỳ căng thẳng và không thuận lợi. Người của chúng ta tiếp tục hy sinh. Quan tài... quan tài... lặng lẽ, không âm thanh thừa, những chiếc quan tài được bốc lên máy bay, đưa về Tashkent.

Nhưng người Afghan còn hy sinh nhiều hơn nữa - bọn khủng bố tiêu diệt các đồng bào của mình một cách liên tục, mà vì chuyện đó khó có thể coi là sự kính trọng với kinh Koran...

- Đến lúc, đến lúc thay ngựa rồi... - Cheremnykh luôn luôn đề nghị. - Hãy nhớ đến lời của tôi khi chưa quá muộn.

Viktor Gheorghievich Samoilenko cùng Gol Aka đưa kế hoạch các sinh hoạt chính trị vào hành động, với sự lãnh đạo của UBTU Đảng DCND Afghanistan, chính phủ CHDC Afghanistan, cùng giới trí thức Kabul và các nhà hoạt động của phong trào phụ nữ. Theo báo cáo của Samoilenko, rõ ràng tâm trạng của những người tham gia các hoạt động này thường là bị ức chế. Mỗi người đều lo sợ cho cuộc sống của bản thân, của những người thân và gia đình mình.

Khủng bố và phá hoại - đó là sự báo thù, khốc liệt nhưng chỉ tạm thời, mãi mãi là báo thù! Và tất nhiên, khi có một lực lượng vũ trang khổng lồ tại CHDC Afghanistan và có một ban lãnh đạo đảng và nhà nước của đất nước này do chúng ta điều khiển, chúng ta nhất định nhanh chóng tìm ra biện pháp vô hiệu hóa kết quả các hành động dã man của các chiến binh mujahideen. Nhưng chúng ta phải đề phòng hoạt động không thấy được ở cái nhìn đầu tiên của đối phương. Nó có cơ sở trong nhân dân, dẫu thụ động, nhưng phủ nhận chính quyền tối cao, phủ nhận chúng tôi, những kẻ chi-ế-m đ-ó-ng! Bởi vậy, hai phần ba các làng mạc, thị trấn, huyện tiếp tục bị điều khiển bởi các ủy ban hồi giáo, các mullah - cùng phe mujahideen... Sức mạnh thực sự của bọn mujahideen nằm ở đấy, nó đe dọa chúng ta và chế độ Babrak Karmal.

Cần phải có bước ngoặt, cả về tâm lý và quân sự trong những ngày sắp tới. Nếu không, trên thực tế, chúng tôi sẽ bị đẩy bật trở về nhiều tháng trước, vào năm 1980.  
.......

[qtdc]

(tiếp)

Tôi nghỉ trưa và nghỉ tối ở văn phòng, làm việc suốt ngày đêm. Biệt thự đang được sửa chữa. Nó đã bị phá hủy ra trò. Nguyên vẹn chỉ có phòng làm việc của tôi, nơi Anna Vasilevna trú ngụ. Cheremnykh đã tăng cường đội bảo vệ villa.

Ustinov lên sóng liên lạc. Sau khi báo cáo xong tình hình hoạt động, tôi áp chặt ống nói "bulava" hơn nữa vào tai, chờ đợi phản hồi của bộ trưởng.

Yên lặng kéo dài... Có thể thấy bộ trưởng không ở một mình trong phòng, nghĩa là đang tham vấn với ai đó. Sau đó ông nói: Tôi tán thành. Đồng ý với các kết luận. Với các hành động cũng vậy. Hãy báo cáo tất cả qua bản viết...
Và ông còn hỏi thêm:
- Có thể giúp gì?
Bộ trưởng hiểu rằng, tại CHDC Afghanistan hiện giờ đang khó khăn.
- Cho phép tôi trao đổi với Yuri Vladimirovich...
- Về vấn đề gì?
- Biên giới... Và xin vài tiểu đoàn đặc nhiệm "Alfa", "Kobalt", "Karpat" để đấu tranh chống bọn khủng bố và phá hoại.
- Mà đã thống nhất với đồng chí O. đề tài trao đổi với Yu.V. rồi chứ? - Ustinov cau có hỏi.
- Có rồi! - tôi nổi sung lên, trong tâm hồn sôi sục: lại cái đồng chí O. quỷ tha ma bắt kia!


Đồng chí O. "quỷ tha ma bắt", điệp viên tại Kabul, đại tá KGB Vilior Osadchi

Sự khúm núm của bộ trưởng quốc phòng Ustinov trước Andropov khiến tôi tức giận. Tuy nhiên lời nói của mình - "Có rồi!" - trở thành một cái dằm khó chịu chẹn trong óc tôi. Tôi sẽ thỏa thuận các hành động của mình với thằng cha lính cần vụ-trực nhật của Babrak... Ôi, quỷ tha ma bắt! Và dù sao cũng xấu hổ cho sự nói dối nhỏ nhen của mình.

Ngừng lặng. Ngừng lặng một lúc lâu.
- Tôi cho phép. Tạm biệt, hẹn gặp lại. - Và tiếng dập "bulava" rắc một cái.
Con người dân sự, có tài tiên đoán về chiến tranh, rất cừ khôi, - tôi nghĩ về Ustinov.

Không chậm trễ một phút, tôi đóng chuyển mạch chuyên dụng qua "siêu cao" và nối liên lạc đến Andropov.
- Chào Aleksandr Mikhailovich, bên ấy anh thế nào, vẫn khỏe chứ?..
Chảo hỏi Yu.V. xong, tôi lập tức chuyển sang báo cáo tình hình hoạt động...
- Tôi đã biết, đã biết. Dmitri Fyodorovich vừa gọi điện cho tôi, - bằng giác quan thứ 6 tôi bắt được sự chịu đựng của Yu.V. và việc không có khả năng nói chuyện lâu với ông, - tất cả sẽ được giải quyết tích cực... Đồng chí Spolnikov sẽ thông báo chuyện này... Cám ơn anh vì bản báo cáo... Vững vàng nhé. Chúng tôi vẫn nhớ đến anh... Tại UBTU mọi người đều biết những chuyện đó và tán thành các hành động của anh... Cám ơn. Hẹn gặp lại!

...Vâng, trong những cú đánh thẳng và ngắn gọn, hai bộ trưởng này rõ ràng không thể thay thế và so sánh được trong giới thân cận quanh Leonid Ilich. Trường phái và kỹ năng Stalin-Khrushev. Tính cách và sự kiên quyết sắt đá trong việc thực hiện vô điều kiện ý chí của UBTU ĐCSLX, ý chí của BCT, cũng có nghĩa là ý chí của riêng mình.

...Sau 5-7 ngày, Andropov đã ra quyết định tích cực, và tướng Spolnikov nói cộc lốc và gấp gáp:
- Chín tiểu đoàn! Ba - "Alfa", ba - "Kobalt", ba - "Karpat"! Và phó của anh cũng là phó của tôi - trung tướng Makarov sẽ đến cùng một nhóm đặc nhiệm nhỏ... Bây giờ thì biên giới sẽ khóa cứng! Bọn khủng bố, bọn phá hoại sẽ đi đời... Ông ta chửi thề rất khéo.

Tôi đề nghị ông báo cho đại sứ Tabeyev biết, mặc dù dĩ nhiên tôi tin rằng ông ta đã làm điều ấy.

Sắp tới, tôi quyết định sẽ phải đi thăm tất cả các ủy viên BCT UBTU ĐDCND Afghanistan, bắt đầu từ Babrak và báo cáo ông ấy sẽ thực hiện thế nào kế hoạch đã đề ra vài ngày trước về việc đập tan các hoạt động khủng bố và phá hoại quy mô lớn. Làm việc này cần phải có 4 chúng tôi - Rafie, Cheremnykh, Samoilenko và tôi. Nhanh chóng ổn định tình hình trong nước, để ít nhất xây dựng được các điều kiện bình thường cho vụ gieo hạt mùa xuân - đó là một trong các mối bận tâm chính. 

Chúng tôi cũng không quên điều chủ yếu - chỉ còn vài tuần trước khi khai mạc đại hội 26 ĐCSLX. Mà ở đó, tại Moskva, sẽ có đánh giá các sự kiện Afghan trước toàn bộ công luận thế giới... Và Babrak Karmal cũng cần phát biểu tại đại hội với bài diễn văn chiến thắng.

Có lẽ, các thủ lĩnh Peshawar cũng đã tính đến hoàn cảnh này, khi chuyển sang hoạt động khủng bố và phá hoại quy mô lớn tại Afghanistan.

Tất cả, trừ Anahita Ratebzadm đều đồng ý gặp gỡ. Anahita muốn tôi tiếp cô ấy và tướng Gol Aka ở phòng làm việc của tôi. Tôi đồng ý sau khi giả sử rằng cuộc nói chuyện đó sẽ không đơn giản.

Cuộc trò chuyện với các thành viên ban lãnh đạo CHDC Afghanistan xem ra như sau: Cheremnykh báo cáo tình hình chiến sự, báo cáo trình tự thiết lập chính quyền dân chủ-nhân dân tại các làng là Samoilenko. Rafie lắng nghe, đồng ý và tán thành tất cả. Kết thúc, để nâng cao tâm trạng của các thành viên ban lãnh đạo CHDC Afghanistan và tinh thần chiến đấu của họ, tôi trình bày thực chất những cuộc nói chuyện của tôi với Ustinov và Andropov và thông báo về các biện pháp mà Moskva và chúng tôi nghĩ ra để phong tỏa biên giới quốc gia CHDC Afghanistan.

Tất cả các cuộc gặp diễn ra suôn sẻ, phấn chấn, như thường lệ, với những nụ cười và những cái hôn. Tin tưởng nhất và lạc quan nhất, xem ra, dĩ nhiên, chính là Babrak Karmal! "Suykren, shuravi! Ca-ám on...".

Cho đến giờ, nhân vật này với tôi vẫn là một bí ẩn! Ngoài mọi lô gich, một hiện tượng không thể cắt nghĩa được! Đất nước trong lửa đạn, hàng trăm hàng ngàn đồng bào của ông ấy bỏ mạng, nền kinh tế quốc dân bị tàn phá, - thế mà ông ta vẫn bình yên, vui vẻ... Điều đó làm tôi kinh ngạc và cảnh giác, nhưng đến thời, đến lúc tôi cũng phải tính đến điều ấy và ... chịu đựng! Cheremnykh, tất nhiên, lặp lại câu nói của anh:
- Đến lúc thay ngựa đi thôi!

Kết thúc loạt gặp gỡ ban lãnh đạo, chúng tôi cùng nhóm công tác khởi hành - trên ba xe BMP và ba xe BTR, tới trung tâm đào tạo gần Kabul. Cần phải kiểm tra tại đó xem công tác chuẩn bị cho các hoạt động đã lên kế hoạch diễn ra như thế nào.

Nhưng trước tiên Cheremnykh nhắc:
- Ngày kia vào lúc 11 giờ anh có cuộc gặp Anahita Ratebzad và Gol Aka. Lại kem chứ?
- Năm loại nhé...
- Tôi và Samoilenko cần có mặt không?
- Không! Mà cậu - đặc biệt không!..
- Tại sao?
- Từ đôi mắt của cậu có những con quỷ vàng tí hon nhảy ra... Khi mà cậu nhìn cô ấy... Sau đó cậu sẽ không tránh khỏi tội lỗi...
- Ha-ha... Ha-ha... Anh cũng bắt được, cũng tóm được cơ à... Ha-ha... Ha...ha...

Chúng tôi trải qua ngày mùa đông ngắn ngủi tại trung tâm đào tạo rồi sau đó trở về Kabul.

Đúng 11 giờ, không gõ cánh cửa phòng làm việc đã mở ngỏ của tôi, sau khi để Anahita Ratebzad và tướng Gol Aka vào trước, hai người bạn chiến đấu của tôi, hai trung tướng quân phục chỉnh tề, Cheremnykh Vladimir Petrovich và Samoilenko Viktor Gheorghievich bước vào.

Anahita Ratebzad - vận bộ đồ màu đen cắt may kiểu Anh. Trên chiếc cổ cao ba ngấn của cô ấy, một sợi dây nhỏ màu đỏ thắt hờ hững chiếc áo sơ mi nữ màu trắng thành một nút hình tròn. Mái tóc búi cao ánh bạc làm nổi bật vẻ đẹp của khuôn mặt trái xoan trẻ hơn tuổi của cô...

Theo truyền thống chúng tôi chào mừng nhau - má chạm má ba lần, với Gol Aka cũng vậy.
- Rất vui mừng được thấy chị giữa những chiến binh nghiêm nghị này, chị Anahita thân mến... Tôi hy vọng chị vẫn khỏe và tâm trạng vẫn tốt chứ? 

Gol Aka dịch và tôi thấy một thoáng lo lắng và không vui trên mặt vị nữ khách.
- Trên đất nước tôi đang rất nhiều máu chảy... máu của rất nhiều phụ nữ và trẻ em, - Gol Aka dịch, - và tôi đến vì một việc quan trọng...

Tôi bỏ ngay giọng nói vui đùa-thân mật của mình và thầm nghĩ thêm: "ôi lão già ngốc".
- Lady đề nghị được uống trà công ty của các bạn. Còn tôi, hê hê, như mọi khi, - xin một ly cognac, - Gol Aka nói giọng cổ họng.

Cheremnykh và Samoilenko chào và đi ra. Lập tức hai nữ tiếp viên người Nga chúng ta bê khay đi vào cửa... Trái cây, kẹo bánh, trà và kem - lại năm loại! Tôi nhìn thấy Anahita hơi lo lắng nhưng không phải như lần trước. Đặc biệt, sự xuất hiện của các cô gái của chúng ta: họ trẻ và hơn nữa rất đẹp... Mà như ta biết, vẻ đẹp của phụ nữ và trí tuệ vẫn chịu thua trong cuộc cạnh tranh cùng tuổi trẻ. Anahita Ratebzad cảm thấy điều đó - bởi cô trước hết là phụ nữ, sau đó là một nhà hoạt động chính trị. Thêm nữa là lần này, tôi cùng Vladimir Petrovich đã gắng quá sức - các cô gái đẹp và món kem không được đăng ký trong mục tiêu có thể của cuộc viếng thăm vì công việc của Anahita Ratebzad tới văn phòng Trưởng Cố vấn quân sự. Còn sống còn học... Đặc biệt là sự tinh tế trong ngoại giao.


Tại Liên Xô tháng 10 năm 1980, cùng Bí thư TU ĐCS Gruzia Eduard Sevarnadze

Anahita nói gì đó với Gol Aka.
- Lady thông báo cho anh biết... Thời gian sắp tới tại Kabul sẽ thành lập ba tiểu đoàn nữ... Mỗi tiểu đoàn 200 cô gái, - Gol Aka nói, và Anahita khẽ gật đầu, nhìn thẳng vào tôi, dò xét phản ứng. - Một tiểu đoàn y tá, tiểu đoàn kia - các nữ hiệu thính viên-điện báo viên, tiểu đoàn thứ ba - các nữ điều phối viên giao thông trên các tuyến đường...
- Tuyệt! - không tìm được gì thông minh hơn, tôi buột miệng nói, - thật kỳ diệu: những người phụ nữ yêu nước tham gia củng cố các thành quả của Cách mạng Tháng Tư tại Afghanistan...

Bỗng tôi thấy ngượng nghịu vì những lời phô trương nói ra không đúng lúc, đúng chỗ. Nhưng - bầy chim sẽ đã bay đi...
- Lady đã cho phép tôi, hề hề, làm chén thứ hai, - và anh ta nốc cạn một hơi ly cognac.     
Anahita chậm rãi ăn kem với hồ đào, uống trà nóng-đậm. Phải chăng cô ấy đến chỗ tôi chỉ để thông báo về ba tiểu đoàn nữ sắp thành lập? Lẽ nào...

- Lady xúc động sâu sắc, - Gol Aka nói trong cổ họng, - vì trên tổ quốc chúng tôi và ngoài biên giới đất nước, ngày càng ít những người giữ gìn chân chính giới luật của kinh Koran... - Anahita nhìn thẳng vào tôi, - Koran cấm giết phụ nữ và trẻ em... Dù trong chiến tranh... - Anahita cau mày, - O, Allah Akbar! Biết bao nhiêu phụ nữ, trẻ em ở Afghanistan đã bị giết, bị cưỡng bức, trải qua những đau đớn ê chề...
- Tôi đã cạn ly, hề hề, thêm chút nữa...
Tôi rót thêm cho Gol Aka một ly, anh ta ngang tàng làm một hơi cạn sạch.
- Cách đây chưa lâu, - anh ta tiếp tục, - các chiến binh mujahideen đã tấn công villa của anh... Anna Vasilevna... hề hề, - anh ta tự rót cho mình - suýt thiệt mạng... Hề hề...
Anahita Ratebzad, in lặng đứng bật dậy, nâng bàn tay lên trước mặt, ngoảnh về phương Đông, thì thầm nói những lời cầu nguyện rất nhanh và xúc động.

Tôi đứng dậy, Gol Aka cũng đứng dậy cúi đầu... Ôi, Lạy Chúa... Suốt đời tôi sẽ nhớ người phụ nữ cầu nguyện trong cơn mê sảng này, và những dòng lệ ứa trên đôi mắt của viên tướng mặt rỗ hoa Gol Aka! Dường như vĩnh cửu vừa lướt qua và biến đổi trong khoảnh khắc... Vâng, người phụ nữ này quả thật đang thực sự đau khổ vì số phận bất hạnh của Tổ quốc mình... Cô ấy đau khổ... Và đang đấu tranh lúc thì vì Tổ quốc, lúc thì chống lại... Trong giây phút ấy, tâm hồn tôi như lịm xuống: - Tất cả thật là chuyện chết tiệt! Con người ta muốn sống. Con người cần hòa bình! Còn chúng tôi...  ở đây... chúng tôi đang làm chuyện giết người - vì lòng kiêu ngạo quyền lực của những ai đấy...

Sự thực là tôi đã có một giây phút chấn động - Anahita thật sự chân thành biết bao nhiêu.
- Lady đề nghị uống cùng anh...
Tôi rót hai ly.
- Lady nói rằng Allah không cho phép... làm Anna Vasilevna phải chịu mối đe dọa chết người nữa... Lady tha thiết cầu xin đức Alla điều đó...
- Xin vô cùng cảm ơn!
Anahita và tôi nhìn vào mắt nhau, mỗi người theo đuổi ý nghĩ của mình, im lặng uống từng ngụm rượu nhỏ trong những chiếc ly... Gol Aka làm một hơi hết ly này đến ly khác.
- Xin phép, chúng tôi đi nhé, hê hê...

Họ rời khỏi phòng tôi - Gol Aka với những bước chân lảo đảo, còn Anahita thoáng chốc già đi, nhưng đường bệ và kiêu hãnh...

Tôi đã bị lộn trái từ trong ra ngoài... Phút chốc tôi nhớ lại câu nói dở chừng của Khalil ngày hôm qua, khi chúng tôi đến thăm trung tâm đào tạo:
- Hôm qua tôi đã đến chỗ mulla cai quản thánh đường trung tâm Kabul, và tôi cầu nguyện để biệt thự của anh...
Đúng lúc đó Cheremnykh và Bruninieks đi tới bên tôi và Khalil im bặt.

Trở về nhà tôi kể mọi chuyện cho Anna Vasilevna nghe, cô ấy chia sẻ phỏng đoàn của tôi:
- Sanhia, phụ nữ hồi giáo theo truyền thông rất coi trọng tình bạn chung thủy. Đó là Anahita cám ơn anh, cám ơn chúng ta vì anh đã kịp thời thực hiện lời khẩn cầu của cô ấy - giúp ông thần mặt đất của cô ấy chấm dứt  rượu chè.
   
Từ đó cho đến khi kết thúc thời gian tôi lưu lại CHDC Afghaniśtan, không còn lần nào (không lần nào!) xảy ra cuộc tấn công vào biệt thự nơi tôi ở nữa. Hay là quả thật, Anahita đã ném chiếc khăn trắng vào giữa các chiến binh-mujahideen và ngôi nhà tôi ở tại Kabul chăng?

Lời cầu nguyện của Anahita, của Gol Aka, những ly rượu nốc cạn, ly này tiếp ly khác, những lời dở chừng của Khalil... mối liên hệ vô hình nào kia giữa những con người ấy, vẫn đang sống hiển hiện trong tâm trí đến tận bây giờ và sự việc vẫn đang làm tôi băn khoăn xao động, làm sống dậy cả một chuỗi ký ức đã trôi qua trước kia và sau này về cuộc chiến tranh Afghanistan, về những bí mật của nó, về sự thật của cuộc chiến...

Mỗi một người tham gia cuộc chiến quỷ quái này, có lẽ đều có sự thật riêng, những hình ảnh riêng, chuỗi hồi ức riêng của bản thân mình - chắc chắn, nó bao trùm sự giác ngộ sâu sắc biết dường nào, và nó trả mỗi người về với cái không thể trở về được nữa... 
.........

[qtdc]

(tiếp)

Chương Mười

Chúng tôi tiến hành trinh sát thực địa tại trung tâm đào tạo quân đoàn lục quân 1 và trở về Kabul khi trời sẩm tối.

Thành phố hoang vắng, Nhưng càng gần tới trung tâm càng hay gặp các nhóm tuần tra hỗn hợp. Tại các giao lộ, các cầu, các cơ quan nhà nước - xe tăng, BMP hay BTR. Trong tất cả mọi thứ đều cảm thấy sự căng thẳng đáng lo ngại. Ban lãnh đạo Peshawar bằng khủng bố và phá hoại đã chứng minh một cách nhanh chóng rõ ràng, rằng chẳng làm gì có sự ổn định tình hình nào hết, chẳng có chiến thắng nào mà quân đội Soviet và Afghan giành được cuối năm 1980 cả, thực tế chẳng có gì hết, tại nước cộng hòa cũng chẳng hề có một chính quyền vững chắc nào tồn tại.


Quân đội CHDC Afghanistan tuần tra trên đường phố Kabul, năm 1980.

Chúng tôi có lý do để đề phòng việc chuyển chính quyền sang tay ban lãnh đạo Peshawar và các chỉ huy chiến trường - thậm chí ngay tại các trung tâm của tỉnh hay của vùng. Tiếp theo việc đó, đối thủ của chúng tôi đương nhiên lấy lại được sự vững chắc lớn lao về chính trị, cũng có nghĩa là vị thế của chúng tôi đã yếu đi. Dù bên đó người ta có nói gì, mối đe dọa thực sự đang lơ lửng treo trên đầu chính chế độ Kabul, và tiếp theo là đe dọa đối với ảnh hưởng của chúng ta trong khu vực.

Từ 20 giờ tại Kabul là giờ giới nghiêm. Vì vậy sự trở về muộn của chúng tôi cực kỳ nguy hiểm. Các đội tuần tra quân sự mẫn cán thực hiện nhiệm vụ. Nhưng mỗi đội tuần tra - đó là những con người sống, có phản ứng khác nhau với chuyện xảy ra. Đôi khi từ chối dừng lại và trình giấy tờ cho họ, sự bình tĩnh có thể bị thay đổi, lúc đó màn đêm yên tĩnh trong thành phố có thể bị phá vỡ bởi những tràng đạn súng tự động bắn về phía những chiếc xe vốn giáp mỏng, những viên đạn bay có thể cắm vào các cặp bánh xe. Nếu ai đó ý đồ xấu, gắng phóng nhanh một cách lanh lẹ và bất ngờ, nhất định hắn sẽ lãnh vài tràng đạn bắn đuổi.

Trở về văn phòng của mình, chúng tôi giũ bụi đường, như người ta vẫn nói và họp lại cùng nhau - Bruninieks, Cheremnykh, cấp phó vừa được bổ nhiệm của anh là Stepankin Nikolai Ivanovich và Samoilenko.

Chúng tôi suy nghĩ về những gì đợi chúng tôi trong những tuần tới, và khuynh hướng phát triển sự kiện sẽ ra sao. Tôi lắng nghe từng người.

Phá hoại và khủng bố đang lan tràn khắp đất nước. Thậm chí hôm nay, ban ngày, khi chúng tôi đang ở trung tâm đào tạo, trong giờ ăn trưa, khi những chiếc thìa của lính đang gõ vào ga-men, thì xảy ra cuộc tấn công nhà máy thủy điện Sarobi lần hai. Nó mạnh hơn hẳn cuộc tấn công thứ nhất ban đêm. Doanh trại đồn trú đã chống trả bọn mujahideen xứng đáng. Đối phương chỉ thọc vào được một trụ của tuyến truyền tải điện. Trận đánh kéo dài một giờ rưỡi - hai giờ. Các tiểu đoàn dù và BBCG của chúng ta, tiểu đoàn BB Afghan và trung đoàn PPK 85 mm (24 khẩu cao xạ tự động 85 mm - một hỏa lực kinh khủng!) đã đẩy lùi thắng lợi cuộc tấn công này.

Hành động phá hoại rõ ràng lôi cuốn chúng ta ra khỏi một điều gì đó quan trọng hơn, một chiến dịch quy mô lớn hơn nào đó của bọn mujahideen. Chiến dịch nào đây? Mạng điệp viên của chúng ta và Afghan lúc này chưa đưa ra được bất kỳ tin tức nào. Mà nói thẳng, mạng này hay mạng kia, tôi cũng chẳng lấy gì làm tin tưởng chúng. Còn Cheremnykh vẫn luôn luôn lặp lại:
- Toàn một lũ bán mạng cả thôi!

Tuy nhiên, đôi khi - từ chính các điệp viên của chúng ta! - chúng ta nhận được những thông tin quý giá, dù muộn (tôi không loại trừ trong vài trường hợp chậm trễ cũng có thể ẩn giấu một ý đồ nhất định).


Quân mujahideen xử một kẻ phản bội, Kabul 1981.

Các hoạt động tác chiến hướng tới việc tiêu diệt chính quyền dân chủ-nhân dân, đã xích gần tới biên giới các nước Cộng hòa XHCN Soviet Tadjikistan (Badakhsan, Kunduz) và Uzbekistan (Mazar-e-Sharif và các tỉnh phía tây). Rõ ràng điều đó thực hiện với tính toán làm cho thế giới hồi giáo và thế giới ngầm tại Liên Xô hiểu rằng, đã đến lúc phải có hành động chung. Tôi rút ra kết luận, rằng các thủ lĩnh Peshawar đang cố gắng nhóm lên, giữa cộng đồng người hồi giáo sinh sống trên lãnh thổ Liên Xô, ngọn lửa chiến tranh thần thánh với những kẻ khác đạo, nghĩa là cuộc chiến với quân đội Liên Xô tại Afghanistan và với chính quyền của đảng-nhà nước tại các nước cộng hòa vùng Trung Á thuộc Liên bang Soviet. Những mưu toan như vậy đã được áp dụng nhiều lần: hậu duệ bọn basmach tấn công các đồn biên phòng cả ở Tadjikistan lẫn Uzbekistan; kết quả việc này tôi đã có thông tin từ tướng Vadim Aleksandrovich Matrosov - Chủ nhiệm bộ đội Biên phòng Liên Xô. Các đồn biên phòng thuộc các quân khu biên cương Trung Á hiện đã chuyển chế độ sẵn sàng chiến đấu cao. Một tin nặng nề và khủng khiếp đến với chúng tôi từ Kunduz. Tại đó phiến quân cắt tiết toàn bộ cơ quan hành chính của chính quyền với người đứng đầu là thống đốc vùng, đại diện Babrak (như người ta nói là bạn riêng của ông ấy).

Các trường hợp tấn công ở khu vực Kandahar, gần Jalalabad và các địa điểm khác không hề giảm. Để ý theo dõi thì thấy tuy vậy ở trung tâm Kandahar vẫn yên tĩnh. Và ở Herat còn yên tĩnh hơn. Sư đoàn bộ binh 17 đóng tại Herat, cùng với các trung đoàn của sư đoàn BBCG 5 thuộc tập đoàn quân 40 đang tác chiến chung ở phía đông bắc và tây bắc Herat, trong vùng cận núi, tiêu diệt các nhóm mu-ja-hít tại đó. Thực tế sư đoàn 17 tại Herat chỉ còn các phân đội làm nhiệm vụ cảnh vệ, quân quản. Họ phòng thủ dinh thống đốc vùng, đài phát thanh, nhà băng quốc gia, cơ quan hành chính của đại diện đặc mệnh toàn quyền vùng Tây-Bắc.. Tôi hạ lệnh cho sư đoàn trưởng sư đoàn BBCG 5 đại tá Boris Gromov tăng cường bảo vệ nhà riêng thống đốc, đại diện toàn quyền vùng, đài phát thanh, nhà băng và các cơ sở hành chính quốc gia khác. Mệnh lệnh dĩ nhiên đã được thực hiện.

Tại Herat các dukan (cửa hàng) vẫn hoạt động. cuộc sống thường nhật trôi chảy bình thường. Buổi tôi, vào thời gian ấn định giờ giới nghiêm, chế độ tương ứng được tuân thủ, thành phố tiếp tục sống bình yên. Chúng tôi vẫn cảnh giác điều đó. Nhưng tin tức tình báo đáng lo ngại thì chẳng thấy có tin nào tới. Khẳng định điều đó có thiếu tướng Petrokhalko - cố vấn cho Chủ nhiệm Tổng cục Tình báo các LLVT CHDC Afghanistan (giữa chúng tôi, anh ta được gọi là Barclay de Toly vì vẻ ngoài rất giống người anh hùng năm 1812). Anh luôn luôn nắm được một lượng thông tin tình báo khổng lồ, nhận được từ mạng điệp viên của chúng ta và của quân đội Afghan và thông tin tình báo của Tổng cục Quân báo Quân đội Soviet. Có thể lắng nghe các báo cáo của con người này. Thông thái rởm ở một mức độ cao, nếu anh ta gọi ra số lượng hoặc con số thì độ chính xác tính đến hàng đơn vị. Còn nếu ai đó tỏ ra nghi ngờ, Petrokhalko sẽ không nao núng đề nghị:
- Bố cháu có thể tự mình đi kiểm tra mà...

Đi đến đấy mà kiểm tra nhé! Thế rồi cũng phải đồng ý với anh ta.
Tướng Petrokhalko giải thích sự bình lặng này như sau:
- Iran dính vào cuộc chiến tranh với Iraq và không muốn gây căng thẳng cho mối quan hệ với chúng ta. Bởi vậy ở Herat yên tĩnh, Kandahar cũng rưa rứa...


Nghề làm kẹo tại Herat, Afghanistan, ảnh chụp năm 2006.

Tuy nhiên chúng tôi dựa vào các sự kiện thực tế chúng tôi hiện có. Mà chúng chứng tỏ hàng ngày có hàng trăm vụ phá hoại và khủng bố trên toàn đất nước. Dù vậy chúng tôi vẫn gắng giữ dòng máu lạnh. Hai phần ba lực lượng của chúng tôi đang thực hành huấn luyện chiến đấu, cứ tiếp tục làm công việc đó. Một phần ba tiếp tục tác chiến theo kế hoạch tháng Giêng-Hai, quân dự bị dành giải quyết các nhiệm vụ đột xuất - ví dụ đánh trả cuộc tấn công nhà máy điện Sarobi, hoặc đánh trả cuộc tấn công vào các doanh trại nhỏ, các đoàn xe vận tải và v.v.

Ngày hôm sau, như thường lệ các ngày thứ tư, chúng tôi đi đến chỗ đại sứ.

Chuyện cũ nhưng bây giờ nhớ lại tôi vẫn còn khó chịu vì cuộc nói chuyện với người đứng đầu cơ quan đại diện ngoại giao của chúng ta. (Những cuộc gặp trước kia của Sokolov và Akhromeyev với đại sứ thường rất khó khăn.) Hồi ấy tôi thường đi với họ tới gặp đại sứ Tabeyev và tôi còn nhớ rõ chưa lần nào đạt được sự thống nhất về quan điểm.

Đại sứ luôn bắt đầu là sôi sùng sục ngay, mặt đỏ bừng, ngọ nguậy trên ghế ngồi, cách diễn tả thô bạo. Với sự lịch lãm và kìm nén của mình, Sergey Leonidovich Sokolov im lặng, nhường khả năng tiếp tục câu chuyện không vui vẻ gì cho Akhromeyev. Sergey Fyodorovich có tấn công và có phòng thủ. Nhưng tất cả chỉ kết thúc bằng bữa ăn trưa. Sau đó chúng tôi ra về. Tời ngoài cổng sứ quán Sergey Leonidovich nhổ nước bọt tức giận: "Cháy toàn lửa xanh, - và ông nói với Akhromeyev: - lần sau thì cậu đi một mình!". Nhưng Sergey Fyodorovich không nao núng đáp lại:
- Tôi chỉ đi với anh thôi.

Thời ấy khi còn Sokolov và Akhromeyev, tôi đã suy nghĩ cần phải tìm đường xích gần lại với đại sứ. Đại sứ vẫn là đại sứ, ông ấy cầm đầu một cơ quan hợp nhất tất cả những ai do Moskva biệt phái đi công tác ở Afghanistan - từ UBTU tới chính phủ, rồi tới các cơ quan khác. Ngọn cờ quốc gia luôn nằm trong tay đại sứ. Tất cả mọi người phải làm việc dưới lá cờ đó.

Ban lãnh đạo Afghan cảm được sự khác nhau giữa các quân nhân và sứ quán, chắc chắn họ đã sử dụng điều đó khi cần thiết để phục vụ quyền lợi của mình.

Sự lưu dụng bao nhiêu năm ròng rã của Tabeyev trên cương vị lãnh tụ Đảng Cộng sản Tataria đã rèn nên trong con người ông một nguyên mãu nhất định của tính quyết đoán và không thể tranh cãi, sự trung thành với chỉ một loại giải pháp, xuất phát từ chính bản thân ông. Nhưng gạt sang một bên tất cả định kiến và khó chịu với con người này (có thể có cơ sở mà cũng có thể không), tôi thể hiện sự cương quyết điều hòa mối quan hệ công tác tốt đẹp với đại sứ, để thực hiện bất kỳ nhiệm vụ nào - mà cụ thể, là những nhiệm vụ ông ấy đặt ra ở Afghanistan.

Cuối cùng tôi nghĩ rằng cần phải đứng cao hơn mọi cảm xúc, tìm kiếm thỏa hiệp (tất nhiên không nhường những vấn đề có tính nguyên tắc) để giải quyết nhiệm vụ trong cuộc chiến tranh mà Allah nguyền rủa, trên một đất nước xa lạ với chúng ta.    

Tôi tin rằng sự cao ngạo phải nhường chỗ cho lý trí và công việc được phối hợp chặt chẽ. Và tôi thuyết phục các bạn bè của mình, - Cheremnykh, Samoilenko, - về việc này.
- Dự định vô ích thôi, - Vladimỉr Petrovich châm chọc, - mọi chuyện vẫn thế chừng nào mà ông ta còn chèn ép anh.... 

Chúng tôi ngồi bàn với nhau hồi lâu cách xử sự trong cuộc họp sắp tới với đại sứ. Bắt đầu từ đâu, tiếp tục thế nào, nhất quyết chuyện gì, và chuyện gì thì im lặng? Xích gần nhau thế nào trong khi đồng thời vẫn tự chủ hoàn toàn trong việc soạn thảo đường lối tác chiến (khi mà đương nhiên, chúng tôi chỉ trực thuộc vô điều kiện vào Moskva). Bởi trong các kế hoạch tác chiến đã đưa vào cả QK Turkestan mà TĐQ 40 là đơn vị trực thuộc nó (tôi nhớ rằng, trên phương diện hoạt động tác chiến, TĐQ này thuộc quyền tôi). 

Tôi yêu cầu Vladimir Petrovich khẳng định việc ba chúng tôi cùng đi đến chỗ đại sứ ngày mai và sẽ ngủ đêm lại tại văn phòng. Chế độ doanh trại vẫn hoạt động tại bộ tham mưu Trưởng CVQS như cũ. Biệt thự vẫn đang được sửa chữa và chưa ở được. Anna Vasilevna trú tạm trong phòng làm việc. Tôi rất day dứt vì sự khổ sở của vợ: đối với tôi cuộc chiến này nằm trong gan ruột, còn cô ấy vì những nghĩa vụ quốc tế nào và ra sao mà phải chịu đựng tất cả những chuyện đó?

Đón chúng tôi ở sứ quán có đại sứ, đại diện UBTU ĐCSLX cố vấn cho UBTU ĐDCND Afghanistan Kozlov Sergey Vasilevich, cố vấn cho Chủ tịch CQTTQG (UBANQG) tướng Spolnikov Viktor Nikolaievich, và cũng chẳng có gì lạ, còn 3 bí thư sứ quán, một thiếu tá KGB cao ngổng. Tôi không thích anh nhân viên KGB này khi biết rằng trong thời gian đại sứ trò chuyện với khách mời nào đó, anh ta còn khéo vẽ chuyện chỉnh sửa cả đại sứ Tabeyev. Đại sứ tất nhiên phật ý, tuy nhiên không phải lúc nào ông cũng quyết định bảo anh thiếu tá ra khỏi phòng họp lớn. Tuy nhiên tôi nằng nặc đòi phải làm thế, và đại sứ Tabeyev hục hặc một chút rồi cũng đồng ý.

Vậy là chúng tôi chào hỏi nhau. Đại sứ mời tất cả vào phòng làm việc nhưng tôi nhất quyết từ chối. Tôi hiểu rằng trong phòng làm việc của ông ấy có đặt máy ghi âm. mà tôi lại không muốn điều đó. Vì vậy tôi đề nghị làm việc trong gian phòng lớn cạnh phòng ăn. Đại sứ không thích điều này. Ông cáu kỉnh nói rằng, lấy quyền “chũ nhạ” ông đề nghị dù thế nào cũng trao đổi trong phòng làm việc. (Khi giong đại sứ xuất hiện âm ngọng có nghĩa là ông đang kích động và mất kiểm soát bản thân). Tôi đáp rằng theo quyền của khách tôi đề nghị dầu sao cũng không bàn chuyện trong phòng làm việc.
- Thôi được rồi, - đại sứ đồng ý.

Tôi còn yêu cầu đại sứ tuân thủ một thỏa thuận trước: làm việc ba với ba. Đại sứ kiên trì đề nghị cơ cấu làm việc bốn người với tư cách bí thư. Nhưng tôi phản đối. Lập tức tôi thấy mặt ông sưng lên hiện những đường gân xanh. Thậm chí tôi nghĩ rằng cuộc gặp của chúng tôi sẽ kết thúc tại đó.
- Đám cháy Moskva sôi sục, réo gào, Khói tỏa ra lan trên mặt sông, - Kozlov bình thản ngâm nga mấy câu.
- Được rồi, - Tabeyev chấp nhận các điều kiện của chúng tôi.
Vậy là chúng tôi họp trong gian phòng lớn, nơi người ta thường mang đồ uống nhẹ (aperitve) tới khi đại sứ tiếp khách.
......

[qtdc]

(tiếp)

Tôi trải bản đồ và bắt đầu, trịnh trọng thưa gửi với từng đồng chí trong sứ quán theo tên cha gắn với tính từ "kính mến". Sự nghiệt ngã của hoàn cảnh đòi hỏi sự nghiêm cẩn trong giao tiếp, được nhấn mạnh bởi sự trịnh trọng.
- Tôi muốn đưa ra kết luận về tình hình trong hai-ba tháng gần đây, nghĩa là trước ngày 1 tháng Giêng năm 1981, cũng như các kế hoạch của chúng ta trong tháng Giêng-Hai.

Tôi chưa kịp nói xong những lời đầu tiên, đại sứ đã buông ngay câu phản ứng:
- Kế hoạch nào? Quyền chủ động đã tuột khỏi tay các anh rồi!
- Được, chúng ta sẽ xem xét điều đó.
- Này thì được này! Giết người, nổ bom trên khắp toàn quốc...
- Fikryat Akhmezianovich, chuyện đó chưa xác đinh được toàn bộ hoàn cảnh. Chúng ta vẫn đang làm chủ vùng trung tâm của 29 tỉnh, những khu vực sống còn của đất nước, các con đường huyết mạch.
- Điều đó thì nghĩa lý gì khi khủng bố hoành hành, phá hoại khắp nơi - tại Kabul, các thành phố lớn. Còn các anh thì lo huấn luyện quân sự. Cứ mãi xây dựng các đội dự bị nào đó...


F.A.Tabeyev (1928-2015)

Cheremnykh dĩ nhiên không kìm được:
- Chính ông già Kutuzov đã nói: "Người làm tướng giữ gìn lực lượng dự bị được càng lâu, ông ta càng chắc chắn không thể chiến bại".
- Vậy ý đồ cuộc đấu tranh của các anh nằm ở đâu? - đại sứ hỏi.
- Kế hoạch tháng Giêng-Hai dự kiến giải phóng 12 huyện và 12 thị trấn. Củng cố chính quyền ở 33 huyện và 13 thị trấn.
- Và sau đó 5-7 ngày lại nhổ trại, chính quyền lại mất phải không?
- Vâng, đúng là như vậy. Nếu anh muốn biết, với những gì chúng tôi giành được từ bọn mujahideen thời tháng 9 đến tháng 12, thì mấy tuần vừa qua của tháng Giêng chẳng thêm được gì nữa. 

- Các anh không có quân đội!
- Fikryat Akhmedzianovich, quân đội thì... ở Afghanistan, nơi anh đang làm đại sứ đặc mệnh toàn quyền có đấy chứ...
- Cái thứ quân đội đó thì cút đi với lũ quỷ tha ma bắt cho rảnh nợ!
Lại giọng nói ngọng phát ra sự tức giận, thậm chí là độc ác của đại sứ.
Đủ rồi, tôi nghĩ, anh muồn nghe chúng tôi, hỡi anh đại sứ đặc mệnh toàn quyền thì anh cứ nghe. Còn nếu không muốn nghe - chúng tôi có thể cuốn bản đồ - và bỏ đi đích đáng.

Samoilenko thử trấn tĩnh đại sứ:
- Làm sao có thể giải tán quân đội Afghan?
- Thế đấy! Quân đội - đó là phái khalq! Trong nó có 13 ngàn năm trăm tên phái khalq phải không nào?
- Vâng, trong quân đội đó có 13 ngàn 500 thành viên phái khalq trên tổng quân số 180 - 185 ngàn.
- Còn parcham trong nước chỉ có 1300 - 1500 người.
Samoilenko tiếp tục:
- Anh cố gắng vun trồng parcham từ trên xuống dưới. Mà không phải là làm ngược lại...
- Còn anh thì đi chống lại...
Cheremnykh cắt ngang:
- Nếu không chống lại, cái quân đội ấy từ lâu đã không còn nữa. Giá mà nhóm elite parcham lên giành chính quyền và chẳng phải đánh nhau với ai...
Sau một lúc ngừng nặng nề và ngắn, Cheremnykh tiếp tục phát triển cú đánh:
- Các lãnh chúa-parcham sẽ không xung phong đâu. Tất cả bọn họ chỉ quanh quẩn văn phòng, cung điện...

Đại sứ ngắt lời, rằng ông không đồng ý với điều đó.
- Những người phái parcham rất vững vàng về tư tưởng, nắm vững cơ sở của chủ nghĩa Marx-Lenin...
- Ha-ha! Ha-ha! - Cheremnykh cười to xấc xược. - Trong hàng quân cầm khẩu tự động thì cần phải chạy và bắn - tằng-tằng - tằng-tằng - tằng-tằng - bắn và bắn. Chứ không phải nắm được cơ sở lý này lý nọ...
- Anh chỉ là quân nhân chuyên nghiệp, không phải nhà chính trị, anh tướng ạ! - Tabeyev kêu lên.
- Tôi tự hào vì điều đó, - Cheremnykh bác bỏ.

Spolnikov cố gắng đưa cuộc nói chuyện trở về trạng thái bình tĩnh; anh ta nói, dù sao chúng ta cũng hãy cùng nhau cân nhắc, đánh giá, rồi đi đến một kết luận nào đó.

Nhưng Tabeyev vẫn sôi sùng sục:
- Mà chúng ta đã tới kết luận rồi đấy thôi. Hay chính xác hơn - chẳng kết luận được cái cóc khô gì.

Tại sao ông ấy lại xử sự như vậy? Ở đây có những nguyên nhân rất trầm trọng. Tôi đã viết trước đây rằng, cuộc đảo chính năm 1979 (dẫn tới việc đưa quân đội chúng ta vào) là của phái parcham. Trước đó toàn bộ nhánh parcham hoặc đã bị Amin giải tán, hoặc kết án, hoặc lớp chóp bu với những nhân vật như Babrak, Nur, Ratebzad - cử đi làm đại sứ ở các nước khác nhau. Số parchamist còn lại tìm cách lặn thật sâu. Và họ chuyển tin tức cho các nhà lãnh đạo trên của phái parcham đang ở nước ngoài hoặc trong tù. Amin đã tăng cấp bách quân số phái khalq của mình. Và dĩ nhiên là trong quân đội, ANQG và Tsarandoy. Nhưng khi cuộc đảo chính của phái parcham hoàn thành, và người ta đưa tập đoàn quân 40 vào Afghanistan, quân đội Afghan vẫn còn hiện diện. Phái parcham chỉ thành công trong việc giải tán Cơ quan Thông tin Quốc gia (ANQG) đã khalq hóa, xây dựng CQANQG của mình và đặt Nadjib vào ghế lãnh đạo nó. Còn Tsarandoy là một tổ chức vũ trang thô sơ, đông người mà khả năng chiến đấu lại kém, không đóng vai trò gì đặc biệt trong nước. Khalq vẫn giữ được với tư cách một tổ chức nghiêm nhặt, cố kết hóa tại cấp các đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn và bây giờ đã ít hơn - tại các sư đoàn, bởi vì từ trên xuống dưới - từ bộ trưởng quốc phòng cho đến một nửa thành phần chỉ huy các sư đoàn là người phái parcham. Còn đại sứ lãnh đạo bằng các chỉ thị về ủng hộ UBTU và BCT theo khuynh hướng parcham, tiến hành đường lối parchamist hóa cứng rắn trong đất nước. Và đồng thời cũng muốn quá trình đó diễn ra trong quân đội. Mà chúng tôi hiểu quá rõ rằng nếu việc parchamist hóa bao trùm quân đội, quân đội ấy với tư cách là một tổ chức, sẽ không còn tồn tại. Nó sẽ tan rã, sẽ sụp đổ. Dù xấu nhiều-xấu ít, mười ba ngàn năm trăm đảng viên khalquist hiện đang là bộ xương sống của quân đội (các hạ sĩ quan, sĩ quan cấp thấp, các sĩ quan cấp cao, thậm chí cả tướng đang ở đâu đó tránh được cuộc thanh trừng của những người parchamist) - đó là những người có vũ khí trong tay, được đào tạo để đánh nhau và đang đánh nhau với bọn dushman, căm thù sự thống trị của phái parcham, sau khi từ bỏ quân đội, bằng cách đó sẽ phá hủy quân đội này tận gốc. Đại sứ không hiểu một cách độc ác và có chủ ý điều này (hay là chỉ ra vẻ không hiểu, bởi thật khó trình bày để Tabeyev không hiểu rõ những điều hiển nhiên như thế), ông ta đã đi đến chỗ đánh giá một cách phi lý: giải tán cái quân đội "quỷ tha ma bắt" ấy đi, như giải tán quân đội Sa hoàng năm 1917 ở nước Nga, và xây dựng một quân đội mới. Tôi hiểu sự nguy hiểm của mối tương đồng lịch sử trên. Và tôi biết trong chuyện này là cả một cuộc đấu tranh không khoan nhương, diễn ra giữa đại sứ với Sokolov và Akhromeyev, nghĩa là với bộ trưởng quốc phòng - tôi tiếp nhận nó như cuộc đấu tranh của mình và vững vàng bảo vệ quan điểm ấy. Tôi biết sau tôi là ai. Tôi không khuất phục. Đại sứ cũng cố thủ cho chặt quan điểm của mình, ông ấy thực hiện không chỉ ý chí của Gromyko mà còn của Andropov, người đã đưa phái parchamist lên nắm chính quyền và đòi hỏi parchamist hóa quân đội. Ơn Chúa (dưới ảnh hưởng của Sokolov và Akhromeyev) lần này Ustinov đã "không chịu nằm dưới Andropov". Tôi biết điều đó và nhổ nước bọt vào những lời phản bác độc địa của Tabeyev. Và điều đó dĩ nhiên làm đại sứ mất cân bằng. Chúng tôi cũng biết những khoản tạm ứng quá độ ông ban phát cho các thành viên Hội đồng QSCM và thành viên Bộ Chính trị UBTU Đảng DCND Afghanistan mà ông thường giao tiếp, không củng cố cho các hành động của chúng tôi. Mà các khoản tạm ứng ấy ông vẫn luôn tiếp tục ban phát. Kết quả việc không thực hiện chúng đã đánh vào uy tín của ông, nên ông không đồng ý với điều đó được. Thậm chí ông còn trút giận lên bộ máy của Trưởng CVQS.   

Toàn bộ cơ sự là như vậy - rất phức tạp và đã đi đến giới hạn vô lý. Dường như tất cả các đại diện của cùng một quốc gia Soviet, những người có phẩm hàm cao, đang thực hiện nhiệm vụ của BCT và Ủy ban đặc trách của BCT, cần phải làm việc trong sự thống nhất. Song trên thực tế, sự thống nhất ấy không có, và ý đồ của chúng tôi là tìm cách thỏa hiệp, nhưng cách giải quyết công việc cả lần này cũng không đạt được thành công. Cuộc đấu tranh này vẫn tiếp tục - khi tôi có mặt ở đây và cả sau khi tôi đã về nước.

Kết quả của cuộc gặp này và các cuộc gặp khác khiến tôi tin chắc rằng các nỗ lực của chúng tôi phát triển các quan điểm thống nhất về nguyên tắc đối với hoạt động chung cùng đại sứ - đó là một mục tiêu không thể đạt được. Đại sứ luôn luôn cố gắng quy mọi thứ về quan niệm của mình về các sự kiện, ra quyết định phù hợp với nhận thức của ông về hoàn cảnh. Tôi và các trợ thủ của mình không muốn như vậy và không cho phép điều đó.

Tôi sẽ mô tả tiếp cuộc gặp. Samoilenko thuyết phục đại sứ:
- Fikryat Akhmedzianovich, việc củng cố chính quyền DCND tại các huyện, thị lại vẫn chưa được đảm bảo. Đặc biệt ở các làng.
- Đó là lỗi của các anh!
- Sao chúng tôi lại có lỗi về chuyện này?
- Tôi đã nói nhiều lần và bây giờ vẫn nói: cần phải để các doanh trại đồn trú lại một thời hạn có thể lâu hơn nữa.
- Nào vậy chúng ta hãy cùng phân tích ý tưởng ấy xem sao, - tôi nói. - Theo khẳng định của chúng tôi, điều đó chỉ có thể trong thời hạn không quá hai tuần lễ.
- Đó là khẳng định của các anh!
- Vladimir Petrovich, hãy báo cáo đi.
Tôi chủ ý nhường lời về chuyện doanh trại đồn trú cho Cheremnykh. Anh là con người nghiêm khắc, lập luận chặt chẽ, lúc nào cũng sẵn sàng, không phải thò tay vào túi tìm chữ.
- Thế ai chủ trì cuộc họp? - đại sứ nổi xung.
-  Fikryat Akhmedzianovich kính mến, - tôi lẩm bẩm qua kẽ răng với sự bực tức không giấu giếm, - hãy thiện ý, chính anh là người dẫn dắt cuộc họp này. Nhưng đồng thời anh hãy giải quyết nhiệm vụ chung của chúng ta. Tất cả những việc chúng ta cùng nhau hoàn thiện ở đây, tại phòng làm việc của đại sứ đặc mệnh toàn quyền, thì từ sáng mai chúng ta sẽ phải thực hiện trong cuộc sống, - thông qua BCT ĐDCND Afghanistan, qua chính phủ, qua bộ trưởng quốc phòng...
- Thôi được, tôi đồng ý.

Cheremnykh mở sổ và bắt đầu với các tính toán: trong nước có bao nhiêu làng, tỉnh, huyện, thị, bao nhiêu làng cỡ lớn và cỡ trung cần bố trí doanh trại đồn trú.
- Như vậy, Fikryat Akhmedzianovich, nếu theo đề nghị của anh và để các doanh trại đồn trú lại một thời gian dài, chúng ta sẽ cần triển khai thêm 12-13 sư đoàn LLVT Afghan, đưa thêm vào 5-6 sư đoàn quân đội Soviet.
- Điều đó anh có thể nhồi vào cái sọ rỗng tuếch của Babrak Karmal!
- Ngừng lại! Đại sứ đặc mệnh toàn quyền! Hãy ngừng ngay! - tôi nổi xung - vì những lời ấy, đồng chí đại sứ, những lời nói cái đầu rỗng tuếch, kutakyn bash!

Tabeyev bật ngửa người trên ghế bành, như thế cố gắng nhớ lại một cái gì đó rất thô bạo và quyết liệt để nói vào mặt tôi. Nhưng cũng có vẻ ông làm chủ được mình và hỏi:
- Anh biết nói tiếng Tatar à?
Tôi đáp:
- Anh có tin rằng trong chiếc cặp này của tôi không chỉ có giấy tờ hay không?
Ông ấy nhanh tay với chiếc cặp. Tôi ngăn ông lại:
- Chớ đụng vào.

Không khí căng thẳng cao độ. Gần đến mức đổ vỡ hoàn toàn. Chúng tôi chẳng đi đến một sự hiểu biết chung lẫn nhau nào hết. Và tôi biết chúng tôi sẽ không đến được điều này. Ông ấy sẽ vẫn giữ ý kiến của mình. Spolnikov tất nhiên sẽ ủng hộ ông ta, cả trong mưu toan parcham hóa quân đội, cả thời hạn đồn trú của doanh trại, thậm chí cả tính chất thực hiện các hoạt động tác chiến. Còn Kozlov - anh ta chỉ bình thản thốt ra:
- Lúc nào cũng Jomeni, và Jomeni, chuyện vodka chẳng được nửa lời.
- Thực sự thì, Fikryat Akhmedzianovich, - Spolnikov cất giọng trầm trầm, - chẳng lẽ chưa đến giờ ăn trưa hay sao?

Cuộc trò chuyện như vậy đã diễn ra giữa chúng tôi - lộn xộn, không có văn hóa. Nó đã kéo dài hai giờ rưỡi.

Rõ ràng, chúng tôi với đại sứ là những người hoàn toàn khác nhau, không thể cùng nhau, đã trải qua các trường đời khác nhau. Trong khoảng 20 năm gần đây, tôi - từ cương vị sư đoàn trưởng đến tư lệnh quân khu - đã được trực tiếp ở dưới quyền và trực tiếp chịu ảnh hưởng từ các chỉ huy cấp cao thông thái và đáng kính. Và từ khi còn thanh niên, tôi đã tự ám thị mình rằng cần phải học ở những người lớn hơn không chỉ trên các ví dụ tích cực, mà còn cả các ví dụ tiêu cực, để tránh lặp lại chúng trong công việc của mình. Còn đại sứ thì trong nhiều năm gần đây đã được sử dụng một quyền lực chính trị không hạn chế tại Tataria. Tính dễ kích động và thô bạo của ông có nguồn gốc từ việc ông thuộc về giới elite của đảng, thường đứng ngoài sự phê bình từ dưới lên. Với giới quân nhân, ông chỉ có quan hệ công việc với chỉ huy một sư đoàn BBCG biên chế rút gọn đóng quân ở Kazan. Trong thời của mình tôi phải giao tiếp với các đại sứ, các nhà chính trị ở cấp cao nhất. Mà điều đó bắt buộc lúc nào cũng phải giữ cho mình ở trạng thái tốt đẹp cả về trang phục, trí óc, tâm hồn, thái độ điềm đạm, quan sát tinh tường và tập trung vào vấn đề chính khi hy sinh các vấn đề hàng thứ hai và nhỏ vì vấn đề chính. 

Với Tabeyev, công việc của tôi rõ ràng không chạy, và câu nói "cái thùng rỗng tuếch" như đại sứ đã xốc nổi buông ra khi đó khiến tôi kêu lên. "Hãy biết sợ cái người sợ anh".

Chúng tôi, dĩ nhiên, đã chuẩn bị vững vàng hơn cho cuộc gặp này, đã thảo luận trước một cách toàn diện các phương án khác nhau. Tôi có những người thông minh cùng làm việc. Vladimir Petrovich Cheremnykh, dù thường hay cục cằn trong các lời phát biểu, nhưng trước hết anh thể hiện được trình độ quân sự xuất sắc của mình. Còn Viktor Gheorghievich Samoilenko hiển nhiên là người biết cách phân tích tình hình một cách sâu sắc, trên tất cả các mặt, xét từ quan điểm chính trị.

Tôi sẽ kể cụ thể hơn một chút về Samoilenko. Từ những ngày đầu tiên ở CHDC Afghanistan, Viktor Gheorghievich đã làm việc một cách thông minh và phối hợp chặt chẽ với ban lãnh đạo Afghan. Trên cương vị Phó trưởng CVQS về chính trị và cố vấn trưởng cho Chủ nhiệm TCCT các LLVT CHDC Afghanistan, anh tới đây từ chức vụ Ủy viên Hội đồng Quân sự, Chủ nhiệm Chính trị Quân khu Ural, nơi anh đã công tác 5-6 năm trên cương vị đó. Trong LLVT anh là chủ nhiệm chính trị quân khu trẻ nhất. Grechko yêu quý anh, Aleksei Alekseyevich Epishev có thái độ thân thiện với anh. Samoilenko cộng tác tốt với thượng tướng Sinchenko Nikolai Kuzmich - tư lệnh bộ đội quân khu. Cần nói thêm rằng, Boris Nikolaievich Eltsin (khi đó đương nhiệm bí thư thứ nhất tỉnh ủy Sverlovsk ĐCSLX) từng là ủy viên hội đồng quân sự quân khu này, và Viktor Gheorghievich có các quan hệ tốt đối với ông ta. Tôi nhìn thấy ở Samoilenko một người bạn chân chính, một cộng sự thông minh, biết cách bảo vệ các lợi ích của chúng ta. Hơn nữa, anh từng nói với tôi rằng, tại các phiên họp đảng bộ sứ quán, người ta nhiều lần tìm cách cắm một chiếc nêm chèn vào giữa chúng tôi, để kéo tuột Samoilenko ra khỏi tôi. Vô ích. Viktor Gheorghievich, dĩ nhiên, không đi theo hướng đó.
........