Danh tướng yêu nước Tôn Thất Thuyết 1839-1913

[chuongxedap]

VÈ
THẤT THỦ KINH ĐÔ

PHẦN THỨ NHẤT

    Năm Mùi thất thủ Thuận An¹,
    Tài gia bá hộ² các làng kêu ca.
    Đàn ông cho đến đàn bà,
    Hưu trí hưu dưỡng³ ai mà cũng xung⁴
    Nam triều chán chi kẻ anh hùng,
    Để Thuận An thất thủ, khổ trong đoạn tình.
    Việc triều đã có quân binh,
    Hãy còn việc mình ta phải dụ dân.
    Đồng tiền hột gạo là của phù vân⁵
10 Còn ăn hết nhịn, miễn tấm thân cho toàn.
    Kẻo Nam triều đang lúc gian nan,
    Minh giàu của vạn của ngàn, cũng như không.
    Một mai nó chiếm hãm triều trung⁶
    Gia tô nó lại a tùng⁷ lấy chơi,
    Hãy còn ở đời nó niết dân ta.
    Làng nào cũng có tài gia,
    Có anh bá hộ lãnh mà bằng quan⁸.
    Trước thưa bộ viện viên quan,
    Sau thưa dân làng e phải thân chinh.
___________________________________
1. Tức năm Quý Mùi, đối chiếu dương lịch là năm 1883. Ngày 15 tháng 7 năm Quý Mùi (18.8.1883), quân Pháp do Thiếu tướng hải quân Courbet cùng toàn quyền Harmand chỉ huy tấn công cửa Thuận An. Đến ngày 18 tháng 7 (21.8.1883) thì Thuận An thất thủ. Ngày 22 tháng 7 (25.8.1883), Pháp buộc triều đình Huế ký hòa ước năm Quý Mùi (1883) gồm 27 khoản. Bên phía Pháp có Harmand và De Champeaux, bên triều đình Huế có Trần Đình Túc và Nguyễn Trọng Hợp ký.
2. Chỉ những người giàu có.
3. Quan và lính đã đến tuổi về nghỉ việc.
4. Tức giận.
5. Là đám mây bay khi tan, khi hợp, khi có, khi không.
6. Triều trung là ở trong triều.
7. Theo hùa, dựa vào thế lực của ai để làm bậy.
8. Trước khi có sắc của vua ban, những người được ban thưởng chức tước đều có nhận bằng do quan chứng nhận.

[chuongxedap]

20 Ngọn rau tấc đất sở sinh,
    Nó chiếm, nó đoạt mất tình thông thương.
    Bao nhiêu xóm, lại mấy phường,
    Phải làm xích hậu¹ ngày phòng đêm canh.
    Việc triều có luỹ có thành,
    Việc làng thì phải đêm canh ngày phòng.
    Điếm ngoài cho đến điếm trong,
    Phe trên phe dưới đề phòng cắt phiên.
    Há lo hết gạo hết tiền,
    Có tài gia cấp phát mới yên việc làng.
30 Việc triều súng vác khiên mang,
    Còn như việc làng phải sắm dao phay,
    Không dao thì cần mác dài cho thông.
    Xin về nhóm tại đình trung,
    Giáo mác cắm vòng để phòng hộ thân.
    Nơi xa cho đến nơi gần,
    Lệnh truyền cung đức² lãnh phần mà đi.
    Dấn mình chịu khổ một khi,
    Kẻo quốc vương thuỷ thổ³ vậy thì của ta.
    Quan Tướng đánh⁴, quan Quận hoà⁵ 
40 Và vừa các cố các cha có lòng.
    Các người đáo đến bộ phòng⁶
    Nơi cung quan Quận việc trong nước nhà:
    "Cái đất Nam Việt mà có Tây qua,
    Cũng vì tiên đế⁷ giao hoà thông thương.
    Tây qua Khách lại cũng thường,
    Vì chưng lối trước hai đường giao lân.
    Quan Tiểu⁸ vâng lệnh triều đình⁹
    Cứ đánh giết đạo, đạo cũng dân Nam triều.
    Đánh Tây giết đạo làm chi?
_________________________________
1. Xích hậu là điếm canh.
2. Lệnh từ trong cung vua truyền ra. Có bản ghi: Lệnh trên quan sức.
3. Quốc vương là vua trong một nước; thủy thổ là đất nước. Đất nước của quốc vương, tức là giang sơn cơ đồ của nước nhà.
4. Quan Tướng là Tôn Thất Thuyết.
5. Quan Quận là Nguyễn Văn Tường.
6. Bộ phòng là đi đến bộ Lại, nơi Nguyễn Văn Tường làm việc.
7. Tiên đế chỉ vua Gia Long.
8. Ông Ích Khiêm, người tỉnh Quảng Nam, văn võ kiêm toàn, giữ chức Tiểu phủ sứ, một phần tử tích cực của phe chủ chiến bấy giờ.
9. Có bản ghi: cãi lệnh đình thần.

[chuongxedap]

50 Đạo dân Nam triều cũng sinh hạ ở đây.
    Mặc lòng thiên hạ với Tây,
    Có tài thì đánh, đạo rầy không biết chi".
    Quan Quận thưa lại làm ri:
    "Thưa cùng các cố vậy thì các cha.
    Tôi đây trăm việc đồ hoà¹,
    Tôi không ứng sự tung ra lịnh này.
    Đình thần cũng có nhịn Tây,
    Mà đánh giết đạo bởi đạo hay đưa đàng.
    Tây phiên đáo đến Giao Nam²
60 Cũng vì bên đạo đưa đàng Tây qua.
    Quan Tướng vẫn có lệnh ra,
    Mộ dân lục huyện³ đông đà rất đông.
    Tài gia bá hộ có lòng,
    Tiền quyên gạo góp đề phòng phát ra.
    Đến đêm ăn thịt vịt, thịt gà,
    Nguyện cùng giao ước tài gia hết lòng.
    Sửa sang binh mã gần xong,
    Chẳng chầy thì gấp có công báo cừu⁴
    Tôi nay ưng chữ hoà hưu⁵
70 Có tài không mạnh bằng dùng mưu lập thành".
    Các cố nghe nói thất kinh,
    Các cha nghe nói giật mình, ai ôi!
    "Tôi thưa quan lớn một lời,
    Xin ngài làm phúc vậy thời xuống tay.
    Đạo tôi kham khổ nhiều ngày,
    Tính một lần phân tháp⁶ khổ hai những là.
    Đàn ông cho đến đàn bà,
    Vạch mặt đề chữ khổ đà đa phiên⁷
    Than rằng người trọng của hèn,
_______________________________
1. Chủ trương giao thiệp hòa hảo với nhau.
2. Chỉ giặc Pháp. Giao Nam: tức nước Việt Nam.
3. 6 huyện tỉnh Thừa Thiên là: Phong Điền, Quảng Điền, Hương Trà, Phú Vang, Hương Thuỷ, Phú Lộc.
4. Báo cừu là báo thù.
5. Hòa thuận vui vẻ với nhau, không có xích mích xung đột.
6. Đưa dân ở xứ gần đi đầy vào xứ xa và bắt tháp cư ở đấy không cho về nguyên quán.
7. Năm Nhâm Thìn (1712) đời Lê Dụ Tông, chúa Trịnh Cương đã bắt những ngưòi theo đạo phải cạo trán và khắc vào mặt bốn chữ "học Hoà Lan đạo". Dưới triều Nguyễn từ năm Mậu Thân (1848) là năm Tự Đức nguyên niên, đã có dụ cấm đạo, định rằng những người ngoại quốc vào giảng đạo thì phải tội chết, những người đạo trưởng trong nước mà không chịu bỏ đạo thì phải khắc chữ vào mặt, rồi phải đày đi nơi nước độc.
Đa phiên là nhiều phen.

[chuongxedap]

80 Vàng kia trăm lượng làm quen thực tình.
    Xin về dẹp tướng bãi binh,
    Cho tôi trở lại sách đình Nhà Chung."
    Gần ngày hợp chiến giao công,
    Quan Quận khi ấy nói cùng quan Tôn¹:
    "Ngài ôi ngài hỡi,
                     mình đã hư luỹ nát đồn,
    Thuận An thất thủ chớ nôn² báo cừu.
    Chi bằng lấy chữ hoà hưu,
    Sửa sang binh mã để báo cừu với Tây.
    Xá chi người đạo ở đây,
90 Mình mà tiêu diệt, Tây rầy hại tan.
    Giao hoà để lo việc tiên hoàng³
    Cho ngài sinh thuận tử an việc đời⁴
    Gia Tô⁵ nó cũng con trời,
    Nó qua trú ngụ ở nơi nước mình.
    Ngọn rau tấc đất sở sinh,
    Binh lương, thuế lệ thời mình không tha.
    Mình chớ sợ kẻ tây tà,
    Mà đi giết đạo, đạo mà kêu oan.
    Sống thì mắc tội Ngọc Hoàng⁶
100 Chết về Thập điện mang nàn Diêm Vương⁷
    Chi bằng lấy chữ thủ thường,
    Mình làm Tể tướng phải thương dân tình.
    Cớ chi nó dể nó khinh,
    Thì ta tiễu sát⁸, thì mình chẳng dung.
    Nó sợ mình, nó đã có lòng,
    Vàng kia trăm lượng lo trong với mình.
    Xin truyền dẹp tướng bãi binh.
    Truyền cho các xã dân tình làm ăn"
    Quan Tướng khi ấy than rằng:
_________________________________
1. Chỉ Tôn Thất Thuyết.
2. Nôn nóng, hấp tấp.
3. Tiên hoàng là vua Tự Đức.
4. Sinh thuận tử an: lúc sống được may mắn, lúc chết được yên thân, ý muốn nói nên giao hoà để lo việc chôn cất Tự Đức.
5. Gia Tô: chỉ những người giáo sĩ đạo Thiên chúa.
6. Theo tín ngưỡng của đạo Lão, Ngọc hoàng là thần trời.
7. Diêm vương:   vua âm phủ. Thập điện: đền của 10 vị minh vương ở dưới âm phủ. Theo tín ngưỡng đạo Phật, người ta lúc sinh thời làm nhiều tội ác thì đến khi chết phải chịu trừng phạt dưới âm phủ.
8. Giết trừ.

[chuongxedap]

110 "Can chi quan Quận nỉ năn hết lời?
      Làm tôi thì hưởng lộc trời¹
      Mình mà thuận thính² vậy thì nó khinh.
      Một mai thấu đến triều đình
      Mình làm Tể tướng chẳng minh nữa là.
      Mình mà thuận thính lâu la³
      Tham tài hại đạo vậy mà như Tây.
      Nó đã cố hại mình rày,
      Nên chi nó quyến rũ một bầy lâu la
      Hồng Mao⁴, Mỏ Quạ, Chà Và⁵,
120 Tới thành Nam Việt lân la báo đời".
      Quan Quận khi ấy mở lời,
      Nói cùng quan Tướng sự đời can qua⁶:
      "Ngài ôi đừng nghĩ gần xa,
      Bạc là phấn thổ⁷, phúc là ngày sau.
      Nó đã thụ tội giao đầu⁸,
      Dung đi một buổi, ngày sau sợ mình.
      Xá chi người đạo giao chinh,
      Xin ngài dẹp tướng bãi binh hồi triều".
      Các quan khi ấy hồi triều,
130 Gẫm trong nhà nước nhiều điều phân vân.
      Bách quan văn vũ đình thần,
      Ai ai đều cũng phân vân đoạn tình
      Hai chàng⁹ đoạt thủ phá binh,
      Không sợ phép nước, không khinh oai trời.
      Làm tôi mà lỗi đạo tôi,
      Văn danh¹⁰ thiên hạ đồn thời tứ phương.
      Tà thần thì y bằng chữ dương¹¹,
      Tâm xà khẩu phật lập lường trị dân¹².
      Đại tướng ngôn bằng chữ đoài¹³,
___________________________________
1. Lộc nhà vua.
2. Thuận nghe theo.
3. Những bọn côn quan, trộm cướp.
4. Hồng Mao: chỉ người Pháp.
5. Mỏ Quạ và Chà Và... có bản ghi là mồ hóng... chỉ những người lính châu Phi trong quân đội xâm lược Pháp lúc đó đầu quấn vải như hình mỏ quạ, da đen.
6. Can qua: Là giáo mác, là việc dùng đến binh mã.
7. Đất đai ghét rác.
8. Cúi đầu nhận tội.
9. Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường.
10. Văn danh là nghe tiếng.
11. Y bằng chữ dương là chữ tường, tức Nguyễn Văn Tường.
12. Tâm xà khẩu phật là trong bụng thì dữ độc như con rắn, mà ngoài miệng thì hiền lành như ông Phật.
13. Ngôn bằng chữ đoài là chữ thuyết, tức Tôn Thất Thuyết.

[chuongxedap]

140 Trung thần lấy câu hỷ nộ ân oai những là.
      Gửi vâng hạ sắc¹ dạy ra,
      Ngài phê² quan lớn lĩnh mà Thượng thư³
      Ngài mà lĩnh chức Thượng thư,
      Bua quan⁴ những việc lý từ bày ra.
      Nội trong lục bộ chư nha⁵
      Chư quân dinh vệ ai mà cũng kinh
      Quan viên suất đội triều đình,
      Roi đòn cứ đánh, niết tình vân vi.
      Hai chàng ngọc diệp kim chi⁶
150 Với quan phò mã⁷ vậy thì đồng tâm.
      Lập lường mưu kế âm thầm,
      Cũng đều đứng phiến⁸ tâu thầm đêm thanh.
      Nghinh vô trí tại hoàng thành⁹,
      Thánh hoàng ngự lãm¹⁰, sự hành ban ra.
      Mưu người thâm thuý thực là,
      Cứ lời niêm lẹ giao qua mật phòng¹¹.
      Có quan Tể tướng triều trung¹²
      Dở ra, khai chước nội công chiến ngoài¹³.
      Cũng đều đứng phiến liệt bày,
____________________________________
1. Vua xuống chỉ dụ cho quần thần hay nhân dân.
2. Vua phê. Xứ Huế gọi vua bằng ngài Ngự. Đây chỉ vua Hiệp Hoà.
3. Chỉ Tôn Thất Thuyết được cử làm Binh bộ thượng thư.
4. Bua là vua, tức là việc vua quan.
5. Triều đình lúc đó gồm 6 bộ (Lại, Binh, Hộ, Hình, Lễ, Công) và các nha chuyên môn như Khâm Thiên giám, Quốc Tử Giám, Đô Sát Viện, Hàn Lâm Viện, Thái Y Viện, Quôc Sử Quán...
6. Cành vàng lá ngọc, chỉ những người thân thích nhà vua. Hồng Sâm, Sung biện nội các là con trai Tuy Lý Vương và Hồng Phi, Tham tri bộ Lại là con trai Tùng Thiện Vương, dâng mật sớ xin giết Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường. Sau chuyện bại lộ, Hồng Phi bị giết, Hồng Sâm cũng bị tống giam và bị giết ngày 30.12.1883.
7. Phò mã là rể vua. Đây chưa rõ chỉ ai.
8. Đứng tên hay là ký tên trong tờ phiến để tâu lên vua.
9. Rước vào đặt ở.
10. Ngự lãm là vua xem.
11. Niêm phong lại. Mật phòng là nơi bàn việc bí mật.
12. Tức Trần Tiễn Thành. Sử chép rằng nhờ có viên thái giám tên là Phạm Tạc đem việc ấy báo nên Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết mới biết.
13. Trong thì nội công, ngoài thì đánh vào. Đây là âm mưu của cánh đầu hàng trong triều lúc bấy giò định phối hợp với quân Pháp ngoài đánh vào, hòng lật đổ cánh chủ chiến do Tôn Thất Thuyết cầm đầu.

[chuongxedap]

160 Lập lường mưu kế huy tai hại người¹.
      Quan Tướng nửa giận nửa cười,
      Nhịn thời nỏ nhịn, cười tươi cười mừng.
      Đêm khuya bán dạ² băn khoăn,
      Ơn trong thiên địa thổ thần cho hay.
      Không thời mắc phải mưu này,
      Cũng vì các ả³ biểu bày sự sinh.
      Bước qua ngày ấy bình minh,
      Ngài⁴ miễn triều điện từ thành lui ra.
      Quan Tướng về bộ những là,
170 Kêu: "Ôi quan Quận, vậy mà đục trong,
      Mới hay thiên tử phản lòng,
      Kim chi ngọc diệp, nội công chiến ngoài,
      Cũng đều đứng phiến liệt bày,
      Nội triều lớn nhỏ, một ngài với tôi!
      Cơ mưu nó đã lập rồi,
      Ơn trong thiên địa việc trời chưa cho.
      Kim chi ngọc diệp không lo,
      Tôi khen ông Phò⁵ gan đã quá gan!
      Cái chức phò mã mấy ngàn,
180 Vin theo oai sấm⁶ chập choang hại mình".
      Quan Quận nghe nói thất kinh,
      Nói cùng quan Tướng sự tình âm hao⁷:
      "Nay ta phải lấy phép trào,
      Cho người tầm tróc⁸ bắt vào nơi đây
      Hơn thua cho hẳn lời này,
      Kẻo oan dạ nó thời rầy lòng ta".
      Quan Tướng khi ấy nói ra:
      "Như lời quan lớn tôi mà đành tâm⁹.
      Cho người đi tróc đi tầm,
___________________________________
1. Huy tai là làm hại, giết người. Có bản chép: nguy tai hại người.
2. Bán dạ là nửa đêm.
3. Trong cung điện nhà vua, vua gọi mẹ là ả; tiếng Huế cũng có lúc gọi đàn ông bằng ả. Đây chỉ Hồng Sâm và Hồng Phi.
4. Ngài: chỉ vua Hiệp Hoà.
5. Phò mã: rể vua.
6. Nghĩa đen là sấm sét, oai trời, nghĩa bóng là oai vua.
7. Tin tức.
8. Tầm tróc: đi tìm bắt mang về.
9. Bằng lòng, yên tâm.

[chuongxedap]

190 Bắt hai chàng¹ về cầm giữ ngục môn".
      Hồng Bಠkhôn đã quá khôn,
      Nói với đạo, đạo không cứ, nói với Tây,
      Tây cũng không bằng lòng.
      Rối này mà gỡ không xong,
      Vào triều chịu tội với cùng bách quan.
      Thương thời danh tiết còn toàn,
      Ví dù nói muốn cho cam sự đời.
      Hai chàng³ trách giận mà thôi.
200 Hường, Phò hai gã vậy thời tiến tra.
      Hãy còn phụ tử Hồng Bà⁴,
      Phản thần phi lệ tội đà rất to.
      Cha con đều cũng đày vô,
      Đày tam thiên lý chớ cho phản hồi⁵.
      Hai chàng trách giận mà thôi,
      "Lập trường mưu kế bấp bôi⁶ ông Hiệp Hoà.
      Bọn này đã cố hại ta,
      Cứ câu hình lý vậy mà chẳng dung.
      Bên văn đã có ba ông⁷,
210 Bên vũ dự đồng quan Chưởng Thần Cơ⁸
      Phải dàn đồ trận binh cơ,
      Mình đã chiêu mộ phải nhờ phương dân.
      Việc này phải giấu đình thần,
      Chớ có mưu lộ khôn phân nhưng là".
________________________________
1. Chỉ Hồng Sâm và Hồng Phi. Có bản chép: Hường Phò, hai gã cầm ngục môn. Có tài liệu nói là Hồng Sâm và phò mã, nhưng không rõ tên thực là gì.
2. Tuy Lý Vương Mân Trinh, là chú Tự Đức và bố Hồng Sâm. Sau khi thấy vua Hiệp Hoà bị giết và con trai là Hồng Sâm bị tống giam, vương sợ nên bỏ trốn ra Thuận An xin yết kiến lãnh sự Pháp De Champeaux, ý muốn nhờ thế lực Pháp để diệt Thuyết và Tường. Nghe tin vậy, Thuyết lập tức cho vây phủ Tuy Lý Vương và bắt hết con cái tống ngục. Đồng thời tranh đấu với Pháp buộc phải giao trả Tuy Lý Vương cho Nam Triều. Vương cùng các con bị giam, sau Hồng Sâm bị xử tử còn vương cùng gia đình bị đày đi ba nơi là Bình Định, Phú Yên và Quảng Ngãi.
3. Chỉ Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường.
4. Chỉ Tuy Lý Vương với con trai đầu là Hường Tu.
5. Đày đi xa ba nghìn dặm không cho trở về.
6. Tiếng thổ âm Huế; ý nói là gian trá xảo quyệt.
7. Ba ông là Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường và Ông Ích Khiêm.
8. Tức Đề đốc Trần Xuân Soạn giữ chức Chưởng vệ đạo quân Phấn nghĩa.

[chuongxedap]

      Quan Tướng khi ấy truyền ra,
      Truyền quân võng giá về nhà phụ thân¹
      Kêu: "Ôi thân phụ nhất thần,
      Tôi làm nên Tể tướng cũng nhờ ân phúc nhà.
      Thánh hoàng ngài mới băng hà²
220 Việc tôi xử trí thực đà chính minh.
      Bởi ai tranh vị nhượng quyền,
      Chọc trời tính chuyện xung hờn³ hại tôi.
      Xin thưa thân phụ một lời,
      Dưỡng hổ di hoạn⁴ vậy thời chẳng dung.
      Chữ rằng khỉ vô Bái công⁵,
      Thưa rằng thân phụ vậy cùng thân chinh⁶
      Bề trong sở cậy triều đình,
      Bề ngoài cha phải, thân chinh một đàng".
      Cậu Hai⁷ khi ấy nồng gan,
230 Nguyện xin chiêu mộ một ngàn dân điêu⁸
      Người thì ngụ đất Nguyệt Biều⁹
      Người Kim Long¹⁰ kẻ An Cựu¹¹,
                             người lưu Kẻ Tràng¹²
      Người thì ngụ đất Vân Giang¹³
      Người Bao Vinh, kẻ Nam Phổ¹⁴, một đoàn dân lưu.
________________________________
1. Tức Tôn Thất Đính là bố Tôn Thất Thuyết. Sau khi kinh đô thất thủ, Thuyết rước vua Hàm Nghi chạy ra phía Bắc, Tôn Thất Đính tuổi già sức yếu không chạy theo kịp bị De Courcy bắt và đày ra Côn Đảo cùng Nguyễn Văn Tường và Phạm Thận Duật.
2. Băng hà: vua chết, đây nói vua Tự Đức mới chết.
3. Có bản ghi: lộng hành hại tôi.
4. Nuôi cọp để sự lo về sau.
5. Sau đời Tần Thuỷ Hoàng, Hạng Vũ với Bái Công đánh nhau giành ngôi báu. Hạng Vũ muốn giết Bái Công, có người cho rằng: Bái Công này tuy chết, trong thiên hạ há lại không có Bái Công khác nữa hay sao? Đây ý nói: bỏ vua Hiệp Hoà thì lập vua khác.
6. Thân chinh; tự mình đi đánh trận.
7. Con trai thứ hai của Tôn Thất Thuyết là Tôn Thất Thiệp.
8. Những người nghèo khó lưu tán.
9. Nguyệt Biều: một thôn ở phía Tây Nam thành Huế.
10. Kim Long: một thôn ở phía Tây thành Huế.
11. An Cựu: một thôn ở phía nam thành Huế.
12. Kẻ Tràng ở phía tây Bắc, gần An Hoà.
13. Vân Giang: một thôn ở phía Nam thành Huế.
14. Thôn La Vân, thôn BaoVinh ở phía Bắc Huế, Nam Phổ ỏ phía Đông.

[chuongxedap]

      Vô gia¹ phải chịu chữ lưu²,
      Công danh muốn lập báo cừu phải đi.
      Quan Cụ³ mới nói một khi,
      Nói cùng quan Tướng vậy thì hơn thua:
      "Thiên hạ có một ông vua,
240 Giả như trong chùa có một ông sư.
      Bỗng mình sinh sự làm hư,
      Triều đình không thuận thính,
                              e khổ chừ mà thôi!
      Bắt câu lỗi đạo luật trời,
      Bất trung thiên tử, vấn thời tam ty⁴.
      Đành lòng phụ tử một khi,
      Lẹ làng binh mã phản qui⁵ những là".
____________________________________
1. Vô gia là không có nhà.
2. Dân lưu tán đi ở xứ khác, cũng có nghĩa là đi đày.
3. Quan Cụ: Bố Tôn Thất Thuyết là Tôn Thất Đính.
4. Tam ty là bộ Hình, viện Đô Sát, nha Hộ Thành là ba nha hội đồng chuyên việc tư pháp. Vấn là hỏi tội.
5. Trở về, trở lại.