Thượng Đức

[danhthanh]

3
Từ ngày ở riêng, một trang mới trong đời Hân đã mở ra. Không còn phụ thuộc vào nhà chồng, Hân có nhiều thời gian tham gia các công tác xã hội. Xuất thân từ một gia đình có lý lịch sáng bong, chồng lại đang ở quân ngũ, chi bộ đảng Làng Vọng đang chú ý tới cô. Cô được đi học lớp đối tượng Đảng. Cô được bầu vào ban chấp hành đoàn. Đội văn nghệ Làng Vọng còn rủ cô tham gia nữa đấy. Cô không hát được cải lương, không thể lên sân khấu. Mọi người vẫn biết thế, nhưng cứ tha thiết mời cô vào đội. Không cứ vào đội văn nghệ là phải biết hát? Đội cần người có trách nhiệm, có tiếng nói, được lãnh đạo chú ý. Và điều quan trọng hơn, cô đang son rỗi, đi tối về sớm gì cũng được, không vướng bận việc gì, không bị ai la rầy. Nhưng tất cả những việc ấy chỉ như một thứ trang sức. Cái sống còn với cô là cánh đồng cao sản. Hợp tác giao hẳn một cánh đồng cho thanh niên làm thí điểm về cách trông lúa theo kỹ thuật mới. Chi đoàn thanh niên cử Hân làm đội trưởng. Thử thách lốn nhất của cô là ở đây. Cánh
đồng nằm cạnh đường lớn. Xung quanh là ruộng lúa của hợp tác. Cánh đồng cao sản của Hân phải tốt ngợp, đạt năm tấn một sào. Đó là yêu cầu của cấp trên, là mơ ước của mọi xã viên. Để ngẩng cao đầu đi trên cánh đồng cao sản của minh, Hân đã phải đẫm mồ hôi trong học tập nghiên cứu. Từ giống, phân bón, đến cách chăm sóc cây lúa từng thời kỳ nhất nhất đều phải theo quy trình. Và cô đang thắng. Cánh đồng lúa cao sản đang thu hút tất cả bà con xã viên. Ai nấy đi qua đều trầm trồ khen. Họ bàn soạn, hỏi han nhau về cách làm để có được vụ lúa tốt bời bời này... Hân trở thành người thầy, nhà kỹ thuật, hướng dẫn các bước cho bà con xã viên. Đời cô đang phơi phới. Sau vụ lúa, cô sẽ được chi bộ đảng Làng Vọng kết nạp...
Hân thầm thì kể hết cho Ngoãn biết những việc như vậy. Trong lúc cô phấn chấn, hoan hỉ, thì Ngoãn chỉ nằm im nghe. Trong lòng anh đang bùng lên một cuộc đấu tranh gắt gao. Anh có nên thú nhận với vợ, mình trốn đơn vị không? Hay là làm lơ và ngày mai tìm cách đuổi theo đơn vị? Vợ anh đang hăm hở, phấn đấu, còn anh thì bỏ cuộc. Liệu rồi nói hết nỗi lòng, Hân có khinh anh không? Có chấp nhận để anh ở nhà không? Lại còn hợp tác xã, đoàn thể và bao nhiêu ràng buộc khác nữa. Liệu anh có thể trơ ra cho người ta nhiếc móc khinh thưòng? Mới đầu, trò chim chuột nhơ bẩn của Nhiêu Trường khiến anh sục sôi căm giận. Anh thương Hân vô cùng. Những thằng đàn ông như Nhiêu Trường đã không phải đi ra trận lại còn giở trò đê tiện với vợ người khác. Anh đã ngỡ rằng việc trở về của anh là đúng. Nếu anh không về, hạnh phúc gia đình có cơ tan võ. Nhưng suy nghĩ ấy đã không còn đứng vững, ở đâu rồi cũng có người tốt kẻ xấu. Nếu anh lộ mặt là thằng đào ngũ, phận anh đã đành, nhưng còn vợ anh, bố mẹ anh và các em của anh nữa, liệu có bị liên lụy? Và anh sẽ ăn nói với mọi người sao đây?
Thoắt thấy chồng ắng lặng, Hân giật thót. Cô ngờ ngợ đã có chuyện gì không hay xảy ra. Cô ngồi dậy, khêu to ngọn đèn. Cô nhìn chiếc mũ cứng của Ngoãn úp trên chum thóc. Thôi chết, chiếc mũ không có sao.
-   Răng vậy anh?
-   Anh về hẳn.
-   Về hẳn? - Hân nhắc lại như bị điện giật. Người cô run bần bật trong cánh tay nóng ấm của chồng.
-   Bình tĩnh nào. Đơn vị cho anh phục viên mà.
-   Không đúng. Lúc ni không cấp trên mô lại cho bộ đội về phục viên cả.
Không thể nói dối được nữa, Ngoãn bèn kể cho vợ nghe tất cả. Hân ôm lấy anh, nước mắt trào ra. Chưa bao giờ Hân thương chồng như vậy. Cô biết anh thiếu thốn đủ bề. Những lần về vội vã và hiếm hoi của anh, sự ngấu nghiến của anh, sự ra đi đầy bịn rịn của anh đã nói với cô điều đó. Ôi! Giá như Hân có thể đi theo anh để lúc nào cũng được cạnh anh. Bao nhiêu nhớ thương, khổ sở mà cô phải chịu đựng khỉ xa Ngoãn giờ biến đâu sạch.
   Phải đi thôi anh ạ! Không thể về như ri được. Mọi người sẽ coi khinh. Mình không thể nào sống được. Hổ thẹn lắm, nhục nhã lắm. Biết bao người cùng đi với anh có ai đào ngũ. Sau anh, bao lớp thanh niên khác cũng thế.
-   Anh không về để rồi những thằng đều cáng như Nhiêu Trường phá nát cuộc đời em hay sao?
• Anh không thể lấy lý do đó được. Làng Vọng mấy ai như hắn. Và hắn cũng không thể làm gì được em. Anh biết rồi đó.
-   Em sợ vì anh mà ảnh hưởng đến sự phấn đấu của em phải không?
- Không chỉ em, còn bố mẹ, anh em nội ngoại, còn con cái chúng ta mai sau. Tất cả sẽ mang một vết nhơ. Chứ một mình, em sẵn sàng mất tất để được gần anh... Nhưng dư luận xã hội sẽ chẳng để anh yên ổn. Chỉ có thể chui xuống đất hoặc chạy biến khỏi làng Vọng.
Đêm đến là tai quái, Ngoãn mới vừa gặp vợ chốc lát mà ánh ngày đâu đó đã tràn vào căn nhà. Hân vừa muốn giữ chồng vừa hốt hải muốn tiễn chồng đi.
-   Thế nào anh, có còn kịp trở lại đơn vị không?
-   Yên trí mà. Anh sẽ đi, nếu em muốn. Chiều tối nay vẫn chưa muộn.
Một niềm vui rạng rỡ trên mặt Hân, nhưng ngay sau đó, nỗi lo âu lại tràn ngập lòng cô.    Thế nhỡ có ai nhìn thấy anh về, có sao không? Em phải nói thế nào?
-   Em đến buồn cười. Chả lẽ anh không được về thăm em? Không được về nhà mình?
-   Nhưng...
-   Có ai khảo mà xưng. Em cứ bảo anh ghé nhà một hôm rồi đi, đã sao?
Hân chợt nhận ra sự ngây ngô của mình. Cô sà vào lòng chồng, ngoan ngoãn...
-   Anh có vào với thầy mẹ chút không?
Hân hỏi sau khi đã tạm yên lòng về việc trở lại đơn vị của chồng.
-   Có thời gian đâu mà vào. Mới lại anh không muốn gặp bố. Việc Nhiêu Trường định giở trò mèo với em tốỉ qua đã rõ là những nghi kỵ của bố trước đây đều đúng cả.
-   Thì em đâu có ngờ. Bố mà biết chuyện thì không biết sẽ như thế nào?
-   Biết hay không là do chúng ta thôi. Có lẽ một lúc nào đó cũng nên nói và xỉn lỗi bố
-   Xin anh, vừa rồi bố lại nổi lôi đình lên, đánh mẹ, đánh em Tấn đấy!
-   Chuyện ấy có gì lạ! Nhưng vì sao vậy?
-   Em cũng không biết nữa.
-   Em Tấn vẫn còn đi học đấy chớ?
 vẫn nhưng vừa rồi suýt đi bộ đội. Hè nó về sinh hoạt với chi đoàn thanh niên thôn. Không hiểu sao làm đơn tình nguyện xin đi thanh niên xung phong. Trượt, xoay sang đi khám nghĩa vụ quân sự.
-   Thằng này điên rồi. Nó có điên không hử?
-   Có điên khối ra đấy. Em can, chú ấy bảo, đi bộ đội có gì mà phải can. Mọi người có một con đường, một ý thích. Chắc không đủ gạo đủ tiền theo học. Có khi cũng vì chuyện bố chửi đánh nữa, nhưng không muốn nói ra.
-   Hừ! Cho dù thế nữa, hắn cũng phải tìm công việc khác. Gương tày liếp của anh đây, không chịu rút kinh nghiệm. Vậy sao lại thay đổi?
-   Nghe bảo trên huyện thấy nhà mình đã có hai người đỉ rồi, nên tạm hoãn.
- Em mượn cho anh cái xe đạp, trước khi về đơn vị phải gặp, bảo nó thôi ngay cái trò mơ mộng hão huyền. Anh còn không chịu nổi nữa là nó. Vào bộ đội, dăm bữa nửa tháng là biết ngay thôi mà.
-   Anh đi cứ đi, chứ khuyên chú ấy khó lắm. Chú ấy đã nghĩ gì, quyết gì thì không ngăn nổi đâu. Đến bố còn chịu nữa là.
-   Em cứ mượn cho anh cái xe đạp. Bằng mọi cách phải ngăn nó lại. Trời ơi! Khi anh đi là để nó được yên ở nhà hoc hành. Thiếu thôn thì vay mượn, bố chửi mắng thì ráng chịu ai đời đi suy tính một cách nông nổi như thế. May mà nó chưa đi chứ không anh ân hận cả đời.
- Được rồi, em sẽ mượn xe cho anh. Chỉ sợ anh em chưa gặp đã cãi nhau. Chuyện em lo nhất là bố. Anh ghé về mà không vào thăm bố, liệu bố có để yên không? Rồi Nhiêu Trường nữa, làm sao giấu được bố. Trước đây mới chỉ đoán già đoán non bố đã chẳng tha.
-   Việc Nhiều Trường sẽ làm bố khùng lên. Tất nhiên là vậy.
-   Thì em đâu có ngờ. Thế nên em mới lo. Bố mà biết chuyện không khéo là tan nát hết. Đằng nào rồi chẳng đến tai bố.
Nói vậy, Hân đã tính toán rất kỹ. Những gì xảy ra đêm nay không thể đến với người thứ ba, nếu Ngoãn không nói ra. Hân cũng nắm rất rõ những gì đang xáo động trong bụng chồng. Tỏ ra hung hăng là vậy, nhưng anh sỢ bố. Anh cay đắng, tức tối với Nhiêu Trường nhưng sẽ chẳng dám hé vì ngại bố biết. Bằng cách gợi ra như vậy, Hân sẽ ngăn chặn chuyến đi của anh lên trường học của Tấn. Đã gặp Tấn còn mong gì giữ được kín chuyện.
Một tiếng thở dài đến não nùng. Những lời nói của Hân quả là những cú đấm vào lương tâm anh. Sao đời anh lại lâm vào cảnh khó khăn đến thế. Đột ngột, anh vùng dậy, soi vào mắt vợ như để moi ra câu trả lời cho những gì vướng víu trong lòng:
- Tại sao em biết chuyện sẽ đến tai bố?
Hân ngồi dây, nhẹ nhàng vuốt tóc, vuốt lưng chồng. Cô lựa chiều dìu Ngoãn nằm xuống:
- Anh bình tĩnh nào. Ấy là em cứ để phòng cho kín kẽ.
ở đây, tai vách mạch rừng, biết đâu sự ồn ã khi nãy lại chẳng có kẻ tò mò nghe được.
Ngoãn đã nằm lại như cũ. Thực lòng, anh không có ý vào xin lỗi bố về chuyện Nhiêu Trường. Trước đây, khi có dị nghị, anh một mực không tin. Lần này, vô tình bắt gặp chuyện không hay của Nhiêu Trường với vợ, anh ân hận với bố vô cùng. Cuộc đời có những sự ngẫu nhiên lạ lùng là vậy. Vi lẽ đó mà anh thêm quỳ trọng vợ biết nhường nào. Vợ anh rõ là một người chung thủy, trọng danh dự, quyết liệt với những vi phạm đạo đức. Những ngày đằng đẵng xa nhà, anh thấu hiểu sự thương nhớ, nồi khát thèm ái ân của vợ. ở hoàn cảnh như anh, như vợ anh mà có kẻ đến lợi dụng chèo kéo cũng dễ xiêu lòng.  Hân của anh đã không mảy may nhượng bộ. Anh không quý, không yêu Hân sao được? Nhưng quỷ quái thay là tâm lý con người: Trọng đấy, yêu đấy, quý đấy mà vẫn có cái gì muốn nhấn nhá vào chút nỗi đau của vợ. Cô cứ thế bồi mãi, cô cứ cãi bai bải về sự trong sáng giữa Nhiêu Trường và cô. Bây giờ thì bày bày ra đấy, còn cãi nữa không? Thì cô chung thủy chứ sao? Cô dữ dằn với Nhiêu Trường chứ sao? Những hành động, lời nói của Nhiêu Trường cô có còn giãi bày là tốt đẹp nữa không? ừ thì tôi có thể bỏ qua cho cô, nhưng còn bố. Cô biết rõ bố là người thế nào. Vậy mà chả có lần cô cho bố là phong kiến, là cổ lỗ sĩ đó sao? Nghĩ thế, Ngoãn cũng lấy bố làm đòn hù doạ Hân, chứ dại gì giơ lưng chịu đòn...
 

[danhthanh]

... Thấy chồng im thít, Hân phần nào đã đoán được những suy nghĩ đang nung nấu trong đầu chồng. Bằng lời nói việc làm của mình, tối nay, cô đã gột rửa được những gì còn vưởng víu trong đầu Ngoãn. Có lẽ chẳng lời nói nào, việc làm nào giải toả cho Ngoãn tốt hơn những gì đã xảy ra tối nay. Điều quá may mắn cho Nhiêu Trường là Hân đã không chịu nổi cú sốc, chứ không y nhất định không gãy tay cũng què cẳng với Ngoãn. Tâm trạng Hân lúc bấy giờ thật oái oăm. Khi Nhiêu Trường giở trò thô bạo, cô hết sức ngạc nhiên, căm uất. Cô không chỉ đuổi Nhiêu Trường mà sẵn sàng liều chết nếu y cưỡng bức cô. Nhưng sự hiện ra quá ư đột ngột của chồng lại đảo lộn ý định của cô. Cô lo cho Nhiêu Trường, cô lo cho chính mình. Ngay lúc đó, cô chưa hiểu vì sao lại thế. Nhưng bây giờ thì cô hiểu. Lẽ nào chỉ có Nhiêu Trường là người có lởi. Thoạt đầu, Nhiêu Trường tìm đến cô hay cô tìm đến Nhiêu Trường, cô cũng không biết nữa. Cô chỉ biết rằng sau khi lấy chồng, .gần gũi với chồng được vài ngày, niềm vui của cô đà lặng tắt rất sớm. Cô cảm thấy buồn bã cô đơn. Và không để mình bị héo mòn, cô cần phải làm một việc gì đó. Cô trở lại với hội bạn bè độc thân ở làng Vọng. Trong nhóm bạn bè của cô có Nhiêu Trường. Tại sao y lại nhập hội khi đã có vợ hơn một năm nay? Cô đã không phải đặt câu hỏi như thế. Chơi vui, gần gũi với Nhiêu Trường đâu phải chỉ một mình cô. Nhưng căng ngày, cô căng nhận ra: với cô, cách cư xử của Nhiêu Trường có gì không giống với mọi người. Anh nói năng nhỏ nhẹ hơn, chú ý đến cô nhiều hơn. Mắt Nhiêu Trường có lúc như ngây dại, có lúc rực lên rất ma quái.
Nhiêu Trường không từ chối một việc gì khi cô nhờ Anh chủ động giúp cô học thêm văn hoá, khoa học kỹ thuật. Hiện nay, cô có thể giữ chân kế toán hợp tác xà một cách tự tin. Cô có thể nói về đất, về phân bón, về giống, kỹ thuật gieo trông theo khoa học rất trôi chảy. Cô được phụ trách cánh đồng lúa cao sản là do kiến thức Nhiêu Trường đã truyền dạy cho cô. Cô trở nên tươi vui, hoạt bát, yêu đời và có vị trí nhất định ở làng Vọng, ở làng Vọng có biết bao người như cô, có hoàn cảnh như cô, sao Nhiêu Trường chỉ chú ý một mình cô? Cô biết lắm. Nhiêu Trường cảm tình với cô hơn người khác, quý cô, mến cô hơn người khác. Còn ra, Nhiêu Trường cố yêu cô không? Có lợi dụng cô haý không? Nhiều khi cô nghĩ đến nhưng vội vàng xua đi. Có một cái gì rờn rợn khiến cô không dám nghi đến đầu đến cuối. Anh ấy đã có vợ. Mình đã có chồng. Trong cuộc sống, mến mộ nhau là lẽ tự nhiên, có gì mà phải băn khoăn. Tuyệt nhiên, không bao giờ cô có ý định lợi dụng Nhiêu Trường. Cô cố gắng tránh xa những hoàn cảnh dễ bộc lộ những tìrih cảm riêng tư dẫn đến những hành động vi phạm nhân cách đạo àức. Là vậy, cô không cho phép mình có những tòi nói, việc làm mêch lòng người mình chịu ơn huệ. ấy vậy rôi cái gì đến, đã đến. Sự sàm sỡ, liều lĩnh của Nhiêu Trường tối nay vừa bất ngờ vừa không bất ngờ. Nhưng nó đã đến bờ vực của giới hạn cuối cùng. Cô đã xử sự đúng theo lương tâm và lý trí mách bảo. Cô làm vậy có quá đáng hay không? Cô không phải tự vấn lương tâm. Cô không bao giờ nghĩ tới việc chồng cô lại về vào đúng lúc ấy. Không ngờ chính anh lại là người chứng giám sự chung thủy của cô. Điều cô muốn đứng tim là chồng cô sẽ trừng trị Nhiêu Trường thế nào? Khi Ngoãn túm lấy Nhiêu Trường quật xuống, lập tức cô nghĩ ngay đến việc phải cứu Nhiêu Trường. Nhưng vì không biết cứu bằng cách nào cô trở nên hoảng loạn. Việc cô ngất xỉu đã ngăn được sự ầm ĩ trong đêm, nếu không rạng sáng sẽ có vô số những lời chê trách ầm ĩ làng xã... Rồi những lời đàm tiếu sau đó sẽ bám suốt cuộc đời một con người.
Nhưng mọi chuyện mới chỉ là tạm thời. Cái gì sẽ còn xẩy ra, khó mà lường hết được. Trong đầu óc nửa quê nửa tỉnh của Hân, cái sự Nhiêu Trường có cảm tình với cô, giúp đỡ cô, thậm chí yêu cô đi nữa thì cũng chẳng có gì phải bù lu bù loa, hành tội anh ta. Nhưng dù có yêu đến đâu cũng chỉ là thầm yêu trộm nhớ chứ ai lại điên cuông rồ dại như vậy. Xét cho hết nhẽ, Hân thấy không nên để chuyện xảy ra liên lụy đến uy tín, công tác của Nhiêu Trường. Tất nhiên, từ nay cô cũng cạch mặt anh ta. Đấy là tất cả những gì cô muốn. Cũng là điều cô cầu mong Ngoãn chấp nhận. Hân biết chuyện Nhiêu Trường sẽ thêm cái cớ để Ngoãn dùng dằng ở lại. Một thanh niên đào ngũ là không thể nào tha thứ. Nó hèn kém xấu xa hơn bất cứ việc gì xảy ra ở làng Vọng. Cô cũng nhận thấy mình có lởi với bố và cũng muốn chồng ghé trường thăm Tấn, nhưng cô sợ những chuyện đó ảnh hưởng đến việc lên đường của Ngoãn. Cuối cùng, Hân đã thỏ thẻ nói cho Ngoãn thấu rõ ngọn ngành.
- Tóm lại, em không muốn anh ở nhà phải không?
- Sao anh hỏi lạ lùng thế? Em muôn hay không có liên quan gì đến chuyện đi, chuyện â của anh. Vợ mà không muốn gần chồng, ngày đêm có chồng bên cạnh thì là thứ gi chứ đâu phải là người. Nhưng muốn cũng không được mà. Anh ngó xem, biết bao nhiêu nam nữ thanh niên ở làng Vọng có ai trốn nghĩa vụ quân sự? Chẳng nói gì chuyện ấy, chỉ riêng ai đó ở làng Vọng bỏ nhiệm vụ về với vợ, một ngày cũng đủ để nhục, để xấu thẹn một đời.
-   Thật ra anh không có ý định này đâu, nhưng thấy hoàn cảnh của em, anh ái ngại quá.
 Em biết, em hiểu, nhưng làm sao bám hết mọi người để kể cho họ nghe. Mà có nghe làm sao họ thông cảm cho anh. Thôi thì bom đạn cũng không thể kéo dài mãi. Mọi người chịu được, anh cố mà chịu.
-   Không cần động viên anh. Cái chính là em thôi. Em bằng lòng sống côi cút như thế. Em bằng lòng để cho những thằng cha như Nhiêu Trường đến ức hiếp như thế phải không?
- Thì em cũng khổ sở lắm chớ. Đêm hôm trằn trọc biết bao lần, nước mắt tràn trụa vì thương nhớ anh. Nhưng cắn răng mà chịu chứ biết làm sao? Với lại, phải ngó trước ngó sau. Các mẹ, các chị, rồi bạn bè cùng lứa họ chịu đựng được cả. Mình làm khác đi, mình đâu còn là người. TỔ cha, tổ mẹ cái thằng Mỹ. Nó làm bao nhiêu gia đình xa cách, chia lìa. Nghe như trong lời nói của vợ có sự ngùi tủi, Ngoãn thấy lòng mình cũng sui sủi một cảm thương khiến hai mắt cay sẻ.
Anh không ngờ mới chừng ấy năm ra đi, ỵợ anh ở nhà đã có những suy nghĩ sâu sắc đến vậy. Mới ngày nào chia tay, anh còn phải động viên để Hân hiểu và thông cảm cho anh. Vậy mà giờ đây, chính cô đang làm việc đó với anh. Anh thấy vừa phục vợ, vừa xấu hổ cho mình. Giọng anh se nhỏ:
-   Nhưng còn Nhiêu Trường, chả lẽ chuyện vừa rồi cũng đổ ráo cho thằng địch?
-   Thứ người đó anh chấp làm gì?
-   Sao lại không chấp? Anh thì đi đánh nhau, một sống một chết với thằng địch. Còn ở hậu phương lại có thằng chim chuột vợ anh. Làm sao yên tâm mà đi được đây?
-   Sẽ có lúc nói chuyện đó với hắn. Nhưng em không muốn vì hắn mà ảnh hưởng đến thanh danh của anh, của em.
-   Theo em thì anh nên đi, và không nói gì với làng xã, với gia đình Nhiêu Trường?
-   Đúng như thế, việc đó em sẽ lo. Anh cứ yên tâm lên đường, hoàn thành nhiệm vụ rồi hẵng hay.
Họ còn nói với nhau đại loại những lời như thế không biết bao lâu. Chỉ biết rằng sau đó Ngoãn nói với Hân đầy hoảng hốt:
-   Trời sắp sáng mất rồi. Phải đi ngay thôi. Chỉ chốc nữa là ngoài đường đầy người.
-. Vâng! Sắp đến lúc xã viên ra đồng đi cày, đi bừa.
-   Em có ra đồng không?
-   Ra đồng là thế nào? Em đưa anh đi. Ra đồng không hôm nay thì ngày mai.
Hân mượn xe đạp. Thương chồng vất vả đi bộ suốt một chặng đường dài tối qua, lại phải đi ngay, cô giành phần đạp xe để chồng ngồi phía sau. Hối hả, họ ra khỏi làng khi còn nhá nhem mặt người. May. Họ không gặp ai. Tới rừng thông, Ngoãn bảo Hân dừng xe lại.
-   Thôi chết. Anh đói phải không?
Bây giờ, Hân mới nhận ra từ lúc chồng về đến giờ chưa cơm nước gì. Cô ân hận và bối rối. Đoạn đường đang đi không có hàng quán, biết mua bán gì đây? Và cô trách chồng, lẽ ra qua thị xã phải nhắc cái đầu óc vô tâm vô tính của cô.
-   Còn thiết gì ăn uống mà đói hả em? Nhưng anh...
Hân mở to mắt, đăm đắm nhìn vào mắt chồng, mắt
anh rực lên và có cái gì hơi đờ đẫn. Cô đã đọc được sự khao khát ở chồng. Thật là khốn khổ, đến cái việc ôm ấp với nhau mà vợ chồng cũng không có thời gian. Trời! Tính sao đây?
-   Chỗ đơn vị anh đóng còn xa không?
-   Nào biết. Mà em hỏi làm gì?
-   Bây giờ là 10 giờ. Chiều anh tới có được không?
-   Chiều tối gì cũng được. Chuẩn bị ra trận, không ai nỡ khắt khe quá với giờ giấc.
-   Hay là vợ chồng mình về thị xã, vào chỗ bố mẹ?
-   Em không sợ lộ chuyện anh bỏ ngũ về sao?
-   Thì đành vậy thôi.
Một cơn thèm khát ái ân cũng rực lên trên khuôn mặt của Hân.
-   Không được đâu. - Ngoãn quàng tay ôm lấy vợ kéo riết vào lòng mình - Đã cố giữ để được êm chuyện lại “lạy ông tôi ở bụi này” sao được.
Anh đưa mắt nhìn vào rừng thông trập trùng. Anh đập khẽ vào vai Hân rồi chỉ lên đó.
Hân cười, má đỏ rựng:
-   Được không anh? Trên ấy có ngươi không? Ngượng chết.
-   Có hay không kệ xác. Mắc gì ngượng. Mình là vợ chồng.
Hân gửi lại xe đạp ở cái quán nước bên đường. Hai người bươn lên rừng thông. Ngoãn đi trước, Hân tất tả theo sau. Nhìn xa, rừng thông có vẻ dày đặc cây lá nhưng đi vào sâu lại vẫn thấy chỗ nào cũng thưa thoáng. Làm tình ở đây thì thật trống trải. Nhưng nghĩ cho cùng, nếu ai bắt được anh và Hân thì có sao? Ngoãn đã thấy trong người rộn rực khôn tả nên dừng lại ở một gốc cây to.
-   Ở đây được đấy em ạ.
-   Không được đâu anh! Trông hoang trống huếch.
-   Chẳng tìm được chỗ kín đáo hơn. Nhanh lên, muộn lắm rồi.
-Không thể từ chối. Hân đang loay hoay mở áo xống lại vội vã kéo kín trở lại:
■ Chết thôi anh ơi! Có người. Hình như ông ta nấp rình mình kìa.
Theo tay Hân chỉ, Ngoãn thấy có một ông già tuổi chừng sáu mươi. Ông ta đội nón lá và hình như tay lăm lăm một chiếc gậy. Ngoãn cảm thấy chột dạ. Cảm hứng ái ân bỏng bay biến đâu mất. Không phải ông ta theo dõi mình với Hân có làm gì với nhau hay không mà chắc là nghĩ mình với Hân đang làm việc ám muội gì đó. Làm biệt kích cho địch chẳng hạn. Đã thế thì không thể làm gì được. Thôi thì thú thật với ông ta cho rồi. Ngoãn lắc đầu ái ngại nói với vợ.
Hân gật đầu đồng tình. Trong đời những tính toán của đàn bà thường tỉnh táo, ma mãnh hơn đàn ông. Đã nghi là gián điệp biệt kích đằng nào ông ta cũng đòi kiếm tra giấy tờ. Anh không có giấy tò gì không khéo lôi thôi to. Chi bằng đánh tan sự nghi ngờ ấy. Và để cho ông ta nhận ra đôi nam nữ dẫn nhau lên đây chỉ để làm tình. Họ không là vợ chồng cũng là hai người yêu nhau.
-   Anh ôm lấy em đi. - Hân giục chồng. Trong khi Ngoãn lúng túng không biết làm thế nào thì bằng một cử chỉ dứt khoát, cô mở xống áo, quàng tay ôm chặt lấy chồng. Chị nói thầm:
-   Yêu em đi. Đừng để ý đến ông ta, coi như không có ông tạ.
-   Nhỡ ông ta đến.
-   Chính ông ấy sẽ xấu hổ chứ không phải mình. Sẽ nói hẳn với ông ta mình là vợ chồng.
Quả nhiên, thấy hai người hối hả làm cái việc khó coi cạnh gốc cây thông, ông già lọm khọm nọ đứng dậy lánh khỏi bụi rậm đi xuống chân đồi. Có vẻ không nhìn nhưng Ngoãn và Hân đều cảm nhận được điều đó. Bóng chiều êm ái đang tràn xuống rừng thông che chở cho họ. Gió nhẹ, tiếng vi vút của thông như một làn dân ca dịu nhẹ kích thích sự hưng phấn.
Nhưng họ đã không kịp hưởng sự hưng phấn đó. Tiếng còi báo động đâu đó bỗng giật cục, hú hét như chính họ là người gây ra tai hoạ. Họ hốt hoảng buông nhau ra, vội vã chỉnh đốn quần áo. Sau đó là tiếng ào ào đến kinh thiên động địa của máy bay. Tiếng rú rít và những chớp lửa. Tiếng nổ lộng óc và sự rung chuyển của đất đá cây cối ở rừng thông.
Vốn là người từng trải, Ngoãn hiểu rằng máy bay đang nhằm vào mục tiêú trên đường giao thông và những hầm trú ẩn của ta dưới chân rừng. Anh nói với Hân:
-   Kiểu ni nó đánh phá không lâu đâu. Em đi ra mạn sườn bên kia. Đợi nó yên yên hẵng về. cẩn thận đấy. Nhớ ghé quán nước lấy xe đạp.
-   Còn anh?
-   Khỏi lo. Anh quen rồi. Anh men lối này về chỗ đơn vị đóng quân.
Họ chia tay trong tiếng gào rú của bom đạn.

[danhthanh]

Chương  tám
1
Trở lại đơn vị chiến đấu, trên bố trí Ngoãn về tiểu đoàn cũ. Mẹ ơi! Mới một năm kể từ ngày xa Tiểu đoàn 9, nay trở lại hầu như không còn người nào quen cũ, mới biết chiến tranh là cái máy nghiền người thật khổng lồ. Mình còn sống đến giờ cũng là may. Không biết cái lão Lê có ghét bỏ mình không? Nhưng việc lão đẩy mình về sau lại hoá hay. Không thế khéo mình cũng đã thành người thiên cổ. Sáng, chính trị viên tiểu đoàn, người có nhiều kỷ niệm với Ngoãn cũng không còn. Chiến tranh, bom đạn không từ ai, nhưng cán bộ chính trị quả có đỡ hy sinh hơn cán bộ quân sự, vậy mà... Chính trị viên mới vừa thay Sáng nói với Ngoãn: “Dưới các đại đội, tân binh từ miền Bắc vừa vào có rất nhiều đồng hương của anh”. Khỏi phải nói, quê anh thì đợt nào cũng đầy cả thôi. Nghĩ thế nhưng Ngoãn lại muốn xuống dưới đại đội ngay. Biết đâu trong số đó có người cùng huyện, cùng xã. Vớ được anh nào cùng làng mà hỏi chuyện gia đình thì sướng chi bằng. Lần về nhà vừa rồi đốì với anh rất tồi tệ. Không dám gặp bố mẹ đã đành, đến thằng em cũng không muốn. Và bây giờ thì mù tịt, không biết sức khỏe bố mẹ thế nào, thằng út học hành ra sao.
Người đồng hương đầu tiên Ngoãn gặp, chao ôi lại chính là Tấn, thằng em út của anh. ôm lấy nó rồi mà anh vẫn ngỡ như không thật. Hình như anh mơ, hình như có sự trùng lặp gì đó ở đời chứ làm sao thằng Tấn lại đi bộ đội, lại ở đây, lại chung một tiểu đoàn với anh.
Hồi Ngoãn nhập ngũ, hai đứa em đang học phỏee thông. Anh biết, anh đi rồi, sự học hành của chúng chẳng đến đâu. Tới khi nhận được thư nhà nói Tấn đã vào đại học, anh mói ngã ngửa ra: Sự đời đúng là không ai có thể lường trước. Anh mừng lắm. “Giàu con út, khó con út”, vậy là nó thoát khỏi con đường của hai anh. Đời nó rồi sẽ đỡ khổ. Bố mẹ cũng được hưởng lộc. Cái sự Tấn được vào đại học làm anh hết sức bất ngờ, nhưng dù sao cũng còn là điều hiểu được. Còn bây giờ, nó lại hiện nguyên hình nguyên dạng là một người lính trong tiểu đoàn của anh thì đến làm anh vỡ tim mất thôi. Trưốc đây, nghĩ về nó, mừng biết bao nhiêu, giờ giận nó bấy nhiêu. Vì lẽ gì mà Tấn đi bộ đội, vì lẽ gì đang học đại học Tấn lại bỏ đi.
-   Sao em lại ở đây hở?
-   Em tình nguyện mà anh.
Cơn hoả đừng đừng bốc trong người Ngoãn. Cứ như ngày xưa, Tấn nhất định bị mấy cái bợp tai rồi. Nhưng bây giờ... Anh đã đi ra, ăn cơm quân đội, học hỏi được thiên hạ nhiều điều. Nhẫn một chút gió lặng sóng êm. Lùi một bước, biển rộng trời cao. Đấy là điều anh học được từ khi bước vào làm lính. Với lại, ở chỗ nào chứ ở đây anh đánh nó là thủ trưởng đánh chiến sĩ, kiểm điểm bằng ốm chớ chẳng đùa.
-   Mẹ thế nào?
-   Bình thường.
-Bố?
-   Mất rồi.
-   ơ, cái thằng này, mày vừa nói gì thế hả? Sao lại mất? Lần rồi tao về đã có chuyện gì đâu?
-   Ô hay. Anh nói gì lạ thế, anh về lúc nào?
Ngoãn bỗng ấp úng. Tròi ạ, điều anh giấu Tận, giấu cả cái làng Vọng bỏng chốc vụt khai ra. Và thế là Cơn bực dọc ở anh căng có cơ bùng phát.
-   Tao đang hỏi mày cơ mà, cái thằng khùng kia.
-   Bố đi săn, từ lúc mất con Cọc bố đổ bệnh rồi đi rất nhanh.
-   Nhanh là bao giờ, tháng mấy? - Ngoãn dướn người túm lấy ngực áo em, thể như Tấn là tội phạm vậy.
-   Tháng 3, ngày mông 8 âm lịch.
-   Trời ạ!
Ngoãn dẫm chân, vung tay, mặt khuôn lại trong nỗi xúc động tưởng không bao giờ tan được. Quỷ xui ma khiến thế nào để đến nỗi về quê mà không ghé nhà thăm bố. Kiểu này trời phạt anh chăng? ơi cái ông trời độc ác kia.
Anh phải vội ngồi xuống, vịn tay vào bàn. Mắt anh hoa lên, máu hình như không còn chuyển động. Toàn thân anh rã rời. Anh với bố không có nhiều kỷ niệm đẹp. Đôi khi, khục khịch với nhau. Chính vì thế, cái tin Tấn vừa nói làm anh xót xa ân hận. Anh vẫn nghĩ, lúc nào đó sẽ về xin lỗi bố, làm lành với bố , ôi thôi, đâu còn cơ hội nữa.
-   Thằng... anh Tưởng mày đã biết chuyện này chưa?
-   Biết rồi. Hiện anh ở quê, phục viên. Thương binh hạng một hạng hai gì đó nhưng không đến nỗi nào. Cưới vỢ rồi.
Tin này làm Ngoãn nguôi ngoai được phần nào nỗi đau, nỗi giận. Vậy là vẫn có người ở nhà với mẹ. Nhưng dù sao Ngoãn vẫn tấm tức trong lòng, cả nhà hy vọng vào thằng út. Chỉ mình nó học hành chu đáo vào được đại học. Vậy mà nó lại bỏ đi lính. Mà không viết thư hỏi han anh lấy một câu. Ai bắt nó đi chớ? “Tình nguyện”. Ngựa non háu đá. Không biết gì. Để rồi xem mày chịu nổi mấy trận đánh? Để rồi xem mày có trụ nổi với cuộc đời gian lao khổ cực, đầy hiểm nguy này không? Ngoãn đưa tay nhìn đồng hồ. Đã đến giờ ăn cơm chiều. Với lại không tránh mặt cái thằng em đáng ghét lúc này, anh sẽ có một hành động gì đó không đẹp.
-   Đúng 8 giờ kém, đồng chí lên tiểu đoàn. Tôi gặp. - Ngoãn nói không nhìn mặt em.
-   Rõ ạ!
-Trả lời như thế, Tấn thấy mình cũng oai oai. Vậy ra anh ấy cũng hiểu rằng Tấn đã lớn, đã là một người lính, là đồng chí của anh hẳn hoi. Tấn vẫn nhớ chừng những trận đòn roi, những cái bạt tai, những cái bướu vào đầu kinh khủng của ông anh, nhưng bây giờ Tấn không còn hốt hoảng, sợ hãi như xưa. Với lại, chẳng có lý gì để anh đánh mình. Đánh là sai. Đánh em cũng sai mà đánh đồng chí lại căng sai. Nghĩ vậy, Tấn không những không sợ cuộc hẹn mà còn mong nó đến sớm để xem anh ấy làm gỉ mình?

[danhthanh]

2
Trước khi Tấn lên tiểu đoàn gặp Ngoãn, người viết thiên truyện này xin được cung cấp thêm một số nét về gia đình Ngoãn. Để bạn đọc tiện theo dõi, cũng xin được nói thêm rằng, ở làng Vọng, xã Thanh Thủy, quan niệm về phụ nữ vẫn còn nhiều bất ổn. Cha mẹ sinh con gái một bề thì không nói làm gì. Đứa con đầu lòng mang tên gì thì mọi người gọi bố mẹ theo tên đó. Tên thật của bố mẹ không được gọi. Ai gọi coi như phạm huý. Tuy nhiên, bố mẹ đẻ con gái, sau đó có con trai thì mọi người gọi tên họ theo tên con trai chứ không gọi tên con gái nữa. Bố Ngoãn tên thật là Phố mẹ tên là Nghẽn. Nhưng từ khi có Ngoãn thì chỉ còn tên ấy trong hồ sơ lý lịch. Bởi thế, bạn đọc nghe nhắc đến ông Ngoãn, bà Ngoãn thì hiểu cho  rằng đó là tên mọi người gọi sau khi ông Phố, bà Nghẽn sinh ra Ngoãn. Ngoãn đi bộ đội vào đầu năm 1965.
Cái việc Ngoãn trúng tuyển nghĩa vụ quân sự khiến mọi người ở làng Vọng nháo nhác cả lên. Đi khám sức khoẻ, xã Thanh Thủy có bốn chục thanh niên, chỉ có năm người vượt qua được tất cả các vòng. Vinh dự và sung sướng cho gia đình ông Ngoãn lắm chứ! Có ai ngờ. Trông Ngoãn ngỏng ngao, gầy ốm chứ đâu vâm váp như người ta. Nhưng dù sao cũng mừng cho anh ta lắm. Còn ở nhà, cả Ngoãn còn khổ. Bố thì không đi làm nhưng thích ăn ngon mặc đẹp. Đụng tí là đánh mắng. Chỉ thương bà Ngoãn, một mình lo toan chống chọi cho cái nhà ấy khỏi gục xuống. Hai đứa em Ngoãn thì nhỏ quá... Đấy là những lời bàn tán, xì xèo của dân làng...
Thoạt đầu, nghe tin này, ông Ngoãn bỏ ngoài tai. Thằng cả đã nói gì với ông đâu. Nhưng rồi ông biết: Nó sợ ông. Thì xưa nay nó vẫn sợ mà. Và bây giờ, nó sợ nhất là nói ra ông tìm cách không cho đi. Trong ba đứa con, ông không ưa gì Ngoãn. Nó là thằng ngang. Chỉ có ông mới trị được. Ai nói nó cũng cãi. Cậy là lao động chính trong nhà, nhiều lúc Ngoãn muốn vượt quyền ông. Láo. ông giơ gậy lùa cho chạy khắp xóm. Thấy ông nhàn nhã mà hỗn hào với ông chắc? Chúng nó không biết chứ, đời ông đã có lúc coi tiền bạc như rơm rác. ông không làm nhưng từng cai quản biết bao người đi làm cho nhà ông đấy. ông là con lý trưởng. Nhà của ông to cao nhất cả cái xã Thanh Thủy. Trong ngôi nhà ấy, thóc gạo đầy bồ, đầy chum, vải VÓC đồ đoàn chật cứng. Người làm thuê, kẻ hầu hạ rộn rã suốt ngày đêm...
Ấy là thời bố ông còn sống, ông Lý, nếu khen ông tốt thì lại bảo là không có lập trường giai cấp. Nhưng những người làm thuê vẫn tự hào là đã từng ở nhà ông Lý. Gia đình ông có việc gì, họ cũng đến giúp, chia sẻ. Cũng có những người về sau phất lên, khá giả, vẫn có quà cáp đến nhà ông để bày tỏ lòng biết ơn. Bố ông hồi trước cũng là người hiền khô, ăn ở phúc đức. Trên rừng có một con dốc, không biết từ đời nảo đời nào, người ta lây tên bố ông đặt tên cái dốc ấy: “Dốc ông Phê”. ông chứng kiến bố ông đẫ trầy lưng kéo gỗ từ con dốc ấy về dựng nhà. ông kéo gỗ đi lại nhiều lần rồi thành đường. ông Phê không hút thuốc phiện, không đánh bạc, ông cũng không uống rượu, ông sống thanh đạm, chắt bóp. Lý trưởng là cái chức mua cho oai vậy thôi. Đôi khi nghĩ về bố, ông Ngoãn thấy mình cố tội. Tại sao bố thì vậy mà mình thì...? Toàn bộ của cải bố để lại, ông Ngoãn đã đốt sạch trên bàn đèn thuốc phiện. Hồi bố còn sống, ông không dám phá phách đến vậy. Bố mất rồi, ông thành người chủ. Mẹ cùng lắm chỉ mắng mỏ. Mắng mỏ, ông đâu có sợ. Khi không còn gì, ông lục lọi tìm chỗ giấu tiền của bố mẹ. Hết. Ông bán đồ đoàn trong nhà, mâm đồng, chậu nhôm, nồi bẩy, nồi ba lần lượt ra đi. Bát đĩa, nghe nói là đồ cổ, quỳ giá lắm cũng theo ông tan trong khói thuốc phiện. Nhà có mấy chum mật, lừa cả nhà đi vắng, ông gọi con buôn tới múc bán. Sợ mẹ mắng, ông cho trút nước lã vào. ít lâu sau, mật bốc mùi chua lòm thế là đổ quấy quá cho xong. Mẹ có nghi nhưng không bắt được quả tang, đành thôi. Ông không nhớ nổi những thứ ông đi cầm cố lấy tiền hút thuốc phiện. Nhà rổng roảng không còn cái gì, ông lấy cả quần áo vợ con đem bán. Cạn kiệt, ông dòm trước ngó sau chỉ còn ngôi nhà. Bán. Cơn nghiện lên, nhà cũng chẳng là cái khỉ gió gì. Đầu tiên, ông dỡ gạch ngoài sân. Ối nhà sân có lát gạch gì đâu. Hè, cũng chẳng cần gạch. Đến khi ông gọi con buôn đến dỡ gạch nhà trong, thì mẹ ông lăn xả vào. Nhưng ông không chịu thua. Vay tiền người ta, lờ sao được. Ông không liều thì chủ nợ cũng liều. Không thể nào khác. Bà mẹ không ở nhà quanh năm để giữ. Một hôm, mẹ đi chợ về chỉ còn ôm mặt khóc. Vợ con thì đừng có cản trở ông. Kêu ca à? Khóc lóc à? Này. Ông vớ cái gì choảng luôn cái đó. Sợ chết khiếp ấy chứ. Một vài lần như thế, thấy ông nổi đoá là vợ con trốn tiệt. Mẹ, ông không dám đánh nhưng ông không sợ. Mẹ nói mặc mẹ. Hút ở nhà mẹ phá, ông đi chỗ khác. Rình chộp được ông ở chỗ này, ông lại chuyển đi chỗ kia. Ngôi nhà, cửa toàn bằng lim, bằng sến, ông cũng đã rò đến mấy tuông. Mẹ ông, vợ con ông lại đành thẽ thọt nịnh xem ông cầm cô' ở chỗ nào để đi chuộc...
Mẹ ông bất lực. Coi như không có ông. Coi như ông là ma là quỷ của thuốc phiện rồi, bà chấp nhận mất con. Bà bàn với con dâu bán ngôi nhà đi. Không bán rồi cũng mất. Mà mất trắng là khác. Bà đã nhanh hơn ông. Một hôm, đi hút về, ông thấy nhà mình ồn ào những tiếng lạ. ông bước vào, nhưng chỉ là vị khách không mời - Gia chủ mới cho biết ngôi nhà đã thuộc quyền sở hữu của họ. ông gặp mẹ. Mẹ nói: “Nhà bán rồi. Tiền tao đưa cho vợ mày rồi. Nó mua nhà ở làng Vọng. Mày về đấy mà ở hay muốn cút xéo đi đâu thì đi”. Bà còng cọc đi ở với con gái út của bà.
Căng hay. ông Ngoãn nghĩ thế. cần gì nhà to cao... ở thế nào mà chẳng được, miễn có tiền mua thuốc. Ngay tổì đó, vợ ông chỉ được cầm một nửa soos tiền đê mua nhà, nửa còn lại ông giữ để hút... Ngôi nhà ở làng Vọng, ngôi nhà ông đang ở hiện nay, lai lịch là thế. Nó thấp tè, ra đụng vào quệt. Nền nhà lúc nào cũng nhơm nhớm ướt. ôi, có gì bận tâm. Nó vẫn là nhà ngói, ở làng Vọng còn ốì những ngôi nhà kém hơn. Điều không thể thiếu là thuốc phiện. Vậy thôi. Nhưng cái đó chưa đến nỗi nào. ông biết lắm, vợ ông vẫn phải chạy tiền, lo cho ông. Không có ư? Nhà cửa tanh bành. Không có ư? Liệu hồn, mẹ con đi ra đường mà đứng. Từ ngày về làng Vọng, thi thoảng ông đã phài bỏ đám bạn bè vì túi rỗng, ủy ban xã gọi ông ời ời lên trụ sỏ vì chuyện hút xách. Dân quân truy lùng ráo riết tìm bàn đèn thuốc phiện. Mới lại, nhà có hôm đứt bữa. Nhưng thiếu thuốc phiện thì chịu không được. Ba đứa con tin rằng ông đã bỏ thuốc phiện. Riêng một người biết ông vẫn tìm đến bàn đèn là bà Ngoãn. Không đều đặn nhưng khi trong túi vợ có tiền, ông ca cẩm, vậy là bà phải rút ra. Mà rút ra là khôn đấy. Không rút ra cũng mất, không chỉ thế còn ỏm tỏi nhà cửa, có ngưòi ăn đòn. ông vẫn không đi làm. Cán bộ xóm đến động viên, ông bảo: “Khổ. Nếu đi được thì mắc chi tôi không đi chớ. Tôi không  đi, trước hết vợ con tôi thiệt. Nhà tôi túng bấn. Mà các anh nhìn tôi thì biết...”. Đúng là nhìn ông thì biết. Người ta bảo trông như thằng nghiện có sai đâu. Ông lởng khởng lèo khèo thế kia, làm lụng nỗi gì. Nói thế chứ bỏ được thuốc phiện, chịu khó ra đồng lạ khác hẳn.ông cũng biết vậy. Nhưng ôi thôi, thuốc phiện, trót dây vào, bỏ quái nào được. Ông tự dặn mình, trước khi xuống mồ, phải truyền đời cho đám con cháu, không bao giờ được dính đến nó...
-   Ông à! Tối qua, thằng cả bảo nó sắp đi bộ đội. Ông tính thế nào?  Bà Ngoãn khép nép bên mép chiếu hỏi chồng.
Ông Ngoãn đang uống rượu một mình. Ông đã hứa với vợ với con, mỗi ngày làm cút rượu nhắm với mấy củ lạc hoặc cái bánh đa để từ thuốc phiện.
-   Tôi biết rồi, có gì mà cuống lên thế hả?
-   Thì tôi chỉ hỏi ý ông thế nào để còn nói với con!
Trong nhà ngoài ngõ, nhất nhất mọi chuyện bà đều hỏi ông, nhất nhất mọi chuyện đều làm theo ông. Ông là lãnh tụ tinh thần của bà. Ông sinh ra để bà nể sợ. Vui thú của bà là được chiều chuộng chăm lo cho chồng. Thời thế thay đổi, chồng bà mới phải khổ thế. Để cho ông khổ bà cảm như có lỗi. Bởi thế, đói kém, cả nhà ăn độn khoai sắn bà vẫn để cơm ở một góc nồi phần chồng. Hoặc giả bà nấu cho ông một niêu cơm riêng. Hàng xóm kêu bà nuông ông quá. Thì họ cứ so sánh này nọ chứ có biết hoàn cảnh của chồng bà đâu. “Mẹ cứ thế nên bố căng làm già”, cả Ngoãn đôi lần nói với bà vậy. Bà chép miệng: “ôi dào, chúng mày thì đã thấm tháp gì so với tao ngày xưa chớ. Bây giờ, bố mày đã đỡ lắm rồi đấy. Trước đây, có mấy ngày được yên thân. Ngồi vào mâm chỉ có cơm hơi khô hoặc ướt mà cả bát cả nồi bố mày lia hết ra ngoài sân. Giờ, chúng mày còn dám ho he, chứ tao hồi ấy à, lẳng lặng đi nấu nồi khác, len lén ra sân nhặt mâm nhặt nồi vào. Vậy mà tao vẫn ở được mấy chục năm nay. Người ta bảo: “Muốn nói ngoa làm cha mà nói”, rồi chúng mày cũng làm cha làm mẹ, sẽ biết”. Chăm chồng là thế, nem nép sợ đủ điều, nhưng bà vẫn bị ông Ngoãn chửi mắng xỉ vả như cơm bữa. Mà đâu chỉ thế, lắm khi, đầu sưng vù, tay chân bầm tím, không nhúc nhắc ra khỏi nhà, có ai hỏi lại giấu là ốm. ông giận lên, thuận tay, vớ cái gì phang cái ấy. Bà có làm gì nên tội, toàn những chuyện không đâu. Đi mua rượu cũng phải đi mua lén, mua chui. Không mua được, ông đánh. Đi tăm thuốc phiện, có tiền đấy nhưng không có thuốc, lê lết về ông đuổi, đánh. “Mẹ nhút nhát quá. La làng lên xem nào?’, cả Ngoãn bảo bà thế. “Ôi dào. Hay gì cái chuyện vạch áo cho người xem lưng. Hồi mới cưới nhau được mấy hôm, bố mày đánh tao mặt sưng vù, thâm tím. Đúng lúc đó, ông ngoại đến chơi. Tao phải cười nói như không có chuyện gì. ông hỏi: sao mặt mày như thế. Tao nói, vừa vấp ngã, đập mặt vào cái bậu cửa...”.
- Thế nào thì thầy nó quyết đi chứ?
Ông Ngoãn ra ý buồn, ra ý suy nghĩ, ông chậm rãi hỏi bà:
-   Chớ ý bà thì sao?
-   Kìa sao ông lại hỏi tôi?
Bà Ngoãn đưa vạt áo chấm nước mắt. Thì lần đầu tiên bà được ông hỏi như vậy, được ông cho cái quyền nói trước những chuyện quan trọng, không mủi lòng sao được. Bà nói trong nước mắt:
-   Ở nhà, nó cũng khổ lắm. Ăn không no, áo quần không đủ mặc, trăm công nghìn việc đổ lên đầu. Đi ra, cái thân nó sướng thì mình lại khổ. Ai sẽ đi làm phụ với tôi.
-   Bà thì... - Bây giờ mới đúng là giọng của ông Ngoãn - Mới thế đã nước mắt ngắn dài. Chả trách con cái cứ dần dà hư thân mất nết. Nó biết bà lo lại vênh cái mặt lên. Bà nghe tôi nói đây: Đi hay không là việc của nó. Nó thương tôi với bà khắc sẽ xin hoãn. Bằng không, cứ để nó sướng cái thân. Mặc. Không chết được. Trời sinh voi trời sinh cỏ. Rồi mình lại tính cách của mình...
Bà Ngoãn thôi không khóc nữa. Nghe chồng nói vậy là lòng bà yên tĩnh lại ngay. “Một người biết lo bằng một kho người hay làm”. Chồng bà là người lo, còn bà là người làm. Với bà, không có ai thông suốt, sáng láng bằng chồng. Chồng bà đã nói vậy tức là đã tính kỹ lắm. Bà chỉ sự ông khổ, con khổ, chứ thân bà tính làm gì.
Thật ra, nói với vợ vậy nhưng ông Ngoãn đã quyết rồi. Nó sẽ đi. Nó đi bộ đội chớ đi ăn cắp ăn cướp đâu mà ngăn. Mình giữ nó, khóa cửa lại chắc? Nó đi, quân đội nuôi. Nó không cần gì ở nhà này nữa. Vì thế, không ngăn được. Đánh, căng có cớ để nó đi. Chi bằng để mặc. Có sao? Nhà này thiếu thằng cả sẽ khó khăn. Nhưng con chị đi, con dì lớn. Hai đứa sau sẽ thay thế. vả lại, không phải nó đi mà không được gì. ông yếu, không đi làm, có kẻ độc mồm độc miệng bảo ông có tư tưởng ăn trên ngồi trốc. Lại có đứa bảo: “Ông Ngoãn à! Chế độ ta có động hề gì ông ta theo bọn phản động ngay.” Khốn nạn. Sống phải theo thời. Cái thời vàng son của ông chết rồi, chết hẳn rồi, nhưng ông vẵn còn sống. Sống, nhưng không dễ dàng gì nhập vào cái mà người ta gọi là' “đời sống mới”. Kệ. Chả vì thế mà cho ông vào tù, chả vì thế mà làm tội làm tình ông được. Nhưng con cái ông lại khác, ông không thể bắt nó theo, vả lại, tính khí thằng cả ông biết. Nó là người ngăn trở ông nhiều nhất. Xưa rày, nó chịu ông vì nó chưa đủ lông, đủ cánh. Bây giờ, nó có ở nhà cũng không chịu  để ông yên. Cứ xem cung cách nó hỗn với mẹ và cả cái cách đe nẹt hai thằng em thì rõ không vừa đâu. Nó đi cũng là bớt một hòn đá chắn trước mặt. Thế là việc cả Ngoãn đi bộ đội không làm ông bận tâm nữa. Có chăng chỉ còn là của vợ ông thôi. Vợ ông lo lắng là phải. Nhưng nếu lộ điều đó ra thì coi chừng. Thằng cả sẽ kể lể công lao như một mụ đàn bà lắm mồm. Nó sẽ phách lối khi mai này gia đình suy sụp. Không tiện nói với vợ chuyện ấy, ông ra lệnh:
-   Chuyện cả Ngoãn không bàn nữa. Mẹ mày không được nói gì thêm. Cũng là xem sự hiếu thảo của nó với bố mẹ ra sao?
   Vâng. Mà tôi còn biết nói gì chớ!

[danhthanh]

3
Hai đứa em Ngoãn không giấu được niềm vui, nhảy như chân sáo, miệng tíu tít khoe với mọi người về việc anh cả sắp lên đường. Cái việc anh cả trúng nghĩa vụ, trong lúc cả xóm khối người đi khám không được, làm chúng khoái lắm. Cái khoái nhất là từ nay chúng thoát khỏi “ách kìm kẹp” của anh cả. Còn bé, hai đứa chưa thể đi rừng hái củi, chưa thể đi cày, đi bừa.... Một mình anh cả và mẹ gánh vác những việc nặng nhọc. Đi làm về, những việc vặt, việc nhẹ như quét dọn sân vườn, nấu nước, nấu cơm là của chúng. Sơ sảy chút ít, liệu hồn. Ra đầu xóm chơi một chút về, anh cả bắt ra đống củi rút một nắm roi vào, rồi bảo nằm xuống. Mông, lưng cứ noi vằn cả tuần không lặn. Đang tuổi ham chơi, ham vui nhưng anh cấm ra khỏi nhà. Ra khỏi nhà có lúc anh cả cần người sai thì làm sao? Hai anh em đi xem phim, mới 10 giờ anh cả đã khoá kín cửa trong cửa ngoài, đành lặng lẽ trèo tường vào sân, rồi lặng lẽ rúc vào đống rơm ngủ. Đầu lúc nào cũng sưng vì bị anh bướu. Chả than thở được với ai ngoài mẹ. Nhưng mẹ cũng chỉ mắng sơ. Mẹ chiều anh. Anh vất vả. Nói nặng, anh bỏ việc, khéo rồi ngoác miệng cả nhà. Tưởng và Tấn chưa biết anh cả đi rồi sự thể có ngoác miệng cả nhà hay không? Nhưng mà thế thì đã sao? Thà thế nhưng không sưng đầu, không phải nơm nốp lo khi đi xem phim về... Cái lời nhãn tiền mà chúng nhận ra là từ nay không phải tái hết mặt mũi, ngó trước dòm sau khi anh cả sai bảo. Anh cả sai bảo chưa thấy vật cần tìm ở đâu, chân đã lắp xáp chạy. Tấn còn nhớ một lần anh cả bảo lấy nước. Tất nhiên là nước nóng trộn với nước nguội cho vừa. Nhưng biết thế nào là vừa với không vừa vì có được thử đâu. Thử là hôn. Đánh. Thử là chậm. Đánh. Vội vàng đưa cho anh gáo nước. Anh vừa nhấp môi đã nhăn mặt, phang luôn cả gáo nước vào đầu Tấn. Gáo nước vỡ toang. Nước chảy đâm đìa tóc tai mặt mũi. Cũng may là nước không nóng đến nỗi làm bỏng da...
Tấn còn nhớ về một kỷ niệm khác: Một lần, anh cả cho Tấn ra đồng kéo gầu. Được đi tát nước, Tấn thích lắm. Tấn thích đi làm hơn là đi học. Được anh rủ đi làm, dù chỉ là đi một buổi, Tấn vừa mừng vừa lo. Mừng vì Tấn đang ra vẻ một người lớn, được anh cả tin. Lo vì không khéo đầu lại sưng, mông lại nổi lằn. Điều Tấn lo không sai chút nào. Từ lúc cầm lấy hai dây gầu, Tấn bị anh cả mắng té tát. Và cuối cùng anh cáu. Anh chạy ào qua chỗ Tấn “Cút. Kéo gầu với mày thà tao buộc dây vào gốc cây”. Cùng với tiếng “cút” ấy là tiếng bạt tai đánh “bốp”. Tấn thấy mịt mù trời đất và bay khỏi chỗ đứng, lăn tòm xuống vụng nước.
Bây giờ, cái tin anh cả đi bộ đội làm Tưởng, Tấn mừng nở từng khúc ruột. Dẫu vậy, mặt mũi cũng cế kìm nén, không dám lộ ra. “Chúng mày muốn tao đi lắm phải không? Thế thì tao không đi đâu”, cả hai đứa đều nghĩ anh cả có thể nói thế lắm. Anh cả đi bộ đội thì khổ nhất là mẹ. Chúng có thể phải bỏ học. Chẳng sao! Không đi học thì đi làm. Căng bị ức hiếp, Tưởng, Tấn căng mơ ước một chân trời tự do. Chân trời ấy đang đến gần...
Mấy ngày nay, đang phấn chấn về việc mình trứng tuyển nghĩa vụ quân sự, anh cả không cáu kỉnh, không gọi rút roi. Anh bận. Anh cần phải chia tay với mọi người, chẳng có thời gian để mắt tới chúng. Thế là hai đứa có dịp tót khỏi nhà, vui chơi với đám bạn bè. Hình như mấy đứa bạn lối xóm cũng nể chúng hơn! Sao không? Nhà chúng có người đi bộ đội. Có phải ai cũng được đi đâu. Anh nó được đi, lớn lên chúng cũng có thể đi lắm. Mấy chục thanh niên trong xã đi khám tuyển rớt gần hết. Chúng tự hào về anh lắm chớ! Anh nó sẽ là bộ đội, mai này, về phép, có mũ lấp lánh sao, có quần áo bộ đội, đi giầy oách lắm nhá. Anh sẽ cho chúng nó quần áo bộ đội. Mũ thì không cho được nhưng thể nào chúng chả được thử đội lên đầu...
ấy thế đây, thời gian cứ vùn vụt trôi. Mới đó mà Tấn đã chính thống thành một anh bộ đội. Cũng có quyền ngang hàng với anh cả, chí ít cũng không sợ bị anh bạt tai, cốp vào đầu như hồi nào. Đồng chí với nhau mà lại.

[danhthanh]

4
Dù là căn lán tạm bợ ở chiến trường, nhà chỉ huy tiểu đoàn vẫn không thể lẫn với các căn nhà khác. Có bàn, có ghế dẫu chỉ ghép bằng cọc gỗ, tre nứa. Tiểu đoàn phó Ngoãn lại còn có cả một phòng riêng, có ấm trà, gói thuốc. Ngày thường lây đâu ra. Hôm nay, tiếp thằng út cũng phải tỏ cho nó biết ông anh đã là đại uý tiểu đoàn phó, không lận đận đói rách như thời còn ở nhà. Mặt khác, ở đây là đơn vị bộ đội, trên dưới khu biệt rõ ràng, không thể trả lời ngạo ngược như hồi chiều ở đại đội. Không phải anh gặp Tấn với cương vị anh cả mà là ở cương vị thủ trưởng tiểu đoàn.
-   Vô đi. - Anh nói với Tấn đang thập thò ngoài cửa.
Tấn bước vào, ngó trước dòm sau, nói:
-   Anh ở sướng thật đấy, sướng hơn ở quê nhiều.
-   Em so sánh gì lạ thế. Lớn rồi, là quân nhân, ăn nói cho chững chạc.
Giọng Ngoãn ra vẻ bề trên. Mà bề trên thật chứ Phải trấn áp ngay từ đầu. Thằng út có vẻ không giống trước, bướng.
-   Sao anh lại cáu gắt vô lý thế? Em có bảo sao Em mừng cho anh. Nhà ta làm gì có trà có thuốc, tưởng...
“Mày tưởng ở chiến trường sướng lắm chớ gì? Mày tưởng bộ đội sướng bằng mấy thằng nông dân cày cuốc. Mày tưởng bộ đội sướng bằng mấy sinh viên hằng ngày cắp sách đến trường chớ gì?”. Nghĩ thế, Ngoãn thấy mình hô'. Lẽ ra không nên bày trà, bày thuốc trên bàn.
- Thuốc với trà anh bạn ở miền Bắc đi phép vào, mang cho. Bọn anh là cán bộ tiểu đoàn thật đấy nhưng cũng mốc mép ra. Còn lính tráng thì không có gì đâu, đừng mơ màng. Đã vào bộ đội phải chấp nhận đói khát, gian khổ. Hy sinh nữa.
-   ơ kìa! Vậy anh nghĩ em vào bộ đội để hưởng sung sướng đấy à?
-   Anh nghĩ thế nào là quyền của anh, hiểu chưa? Còn bây giờ, em trả lời đi. Tại sao lại bỏ học?
Ông cả nhà mình giống bố tệ hại. Gia trưởng kinh khủng. Đi bộ đội chừng đó năm, lên đến chức tiểu đoàn mà chẳng thay đổi mấy. Chả lẽ anh em mới gặp nhau đã ầm ĩ lên. Thôi thì chiều ông chút đã sao, Tấn nghĩ thế và thư thả kể lại hoàn cảnh gia đình và ý nguyện vào bộ đội của mình.
-   Ý nguyện của em là ý nguyện của thằng học trò, chỉ biết sách vở, không biết gì thực tế. Người ta cực chẳng đã phải đi. Chứ không hăng máu vịt như em. Nhà mình đã có hai người đi bộ đội, chưa đủ sao?
-   Anh nói chi lạ. Chứ hồi anh đi, anh tự nguyện hay ai bắt anh đi?
-   Ngu ạ. Hồi anh khác. Nhà mình cơ cực quá, bố thì... Còn em bây giờ đang đi học. Khó khăn bây giờ cũng không giống trước. Viết thư báo, anh cũng gửi về được ít nhiều. Bằng không cứ ở nhà giúp mẹ, năm sau xin học tiếp không được sao?
-   Đấy, chính anh nói đấy nhé. Anh đi có hoàn cảnh của anh, có động cơ của anh. Vậy anh cũng phải thông cảm cho hoàn cảnh của em, động cơ của em chớ? Là một thanh niên, khoẻ khoắn, quân đội đang cần, ru rú ở nhà với mẹ sao được? Còn học là việc của cả đời người. Đất nước thống nhất đi học chẳng yên tâm hơn sao?
“Mày còn dốt lắm em ạ. Liệu có qua được đận này không mà nói đến đất nước thống nhất. Mà qua được đận này còn hàng chục hàng trăm trận khác nữa chứ”. Nghĩ vậy nhưng Ngoãn không muốn nói ra. Dẫu sao, anh cũng là cán bộ tiểu đoàn, không nên sơ sảy điều gì để thằng em đang hừng hực nhuệ khí coi thường. Có một điều khiến anh dè chừng là thằng em của anh không còn là thằng Tấn ngày xưa. Không hề e sợ gì anh. Ăn nói chững chạc.
Đi bộ đội, đi chiến đấu, mục tiêu lý tưởng rõ ràng. Anh cũng đã thử chạm đến cái vỉa tầng phức tạp mà mới lần học anh thấy rất khó vào, ấy là những quan điểm về chủ nghĩa xã hội, về tư bản chủ nghĩa. Tấn nói vanh vách. Ngoãn nghe mà sửng sốt cả người. Sửng sốt vì sự hiểu biết sâu rộng của em. Sửng sốt vì sợ em sẽ vấp ngã trong cái thực tế ngổn ngang phúc tạp của cuộc đời.
- Em thấy đấy, nhà mình nghèo rớt mồng tơi nhưng vẫn mang tiếng là con cháu những kẻ bóc lột. Thực tế không giống sách vở đâu. Anh và Tường đi bộ đội là để rửa lý lịch cho gia đình ta, cho tương lai của em.
- Em biết, nhưng em muốn chính em khẳng định phẩm chất của mình cơ. Tự em sẽ làm trong sạch lý lịch của chính em.    - Đi như thế em không thương mẹ sao?
Nước mắt Tấn rân rấn:
-   Mẹ cũng chỉ đỡ khổ khi đất nước không còn giặc giã. Còn giặc, mẹ còn phải xa anh em mình, còn phải thắt lưng buộc bụng chịu đói khát thiếu thốn... Mà chẳng riêng mẹ đâu.
Như vậy, ngay cả về tình cảm riêng chung ở Tấn cũng có cái gì khác xa tình cảm ở anh...
Cuộc trò chuyện giữa anh và Tấn cũng chỉ bình lặng được một lúc. Bằng thực tế từng trải trong cuộc đời quân ngũ, anh khuyên Tấn một đôi điều. Anh thấy rằng Tấn chưa được luyện tập chu đáo, vừa chân ướt chân ráo vào chiến trường nên trận đánh tới anh sẽ nói với đại đội để Tấn làm một số công việc ở phía sau. Mới tới đó, Tấn đã nổi khùng:
-   Em vào chiến trường để cầm súng chiến đấu. Đi làm cái việc ở phía sau, em vào làm gì?
-   Sẽ còn khối dịp để em thực hiện nguyện vọng. Là anh, lại vào đây trước em nhiều, anh nói em phải nghe. Bố trí em ở phía sau cũng chỉ vì anh thương em, muốn giữ gìn cho em. Cuộc chiến còn dai dẳng khốc liệt lắm, còn tha hồ đi đánh nhau.
-   Ý định của anh tốt đấy nhưng lại cục bộ cá nhân. Em không muốn vì em mà ảnh hưởng đến anh. Em không cần một ưu tiên gì khi có anh là tiểu đoàn phó.
Bực quá, không còn kìm nén được, Ngoãn nói như quát:    
-Không anh em gì cả, đây là mệnh lệnh. Tôi bảo đồng chí không được tham gia, có vậy thôi.
Tấn mím môi, nước mắt nhưa nhứa. Sao cái đời mình khốn khổ thế. Hồi trước ở nhà, đành vậy, bây giờ đã vào đến chiến trường, vẫn tiếp tục bị đè nén.
-   Không bao giờ! - Tấn cũng đứng dậy tuyên bố rắn rởi - Nếu anh lấy tình anh em để ra lệnh, tôi sẽ làm đơn xin đi tiểu đoàn khác. Tình anh em ở chỗ nào chứ không ở trong chuyện này được.
-   A, cái thằng...
Ngoãn nhìn Tân bước ra khỏi cửa, miệng há ra, mắt tròn xoe, như nhìn một vật lạ.

[danhthanh]

Chương Chín
1
SÔ chỉ huy sư đoàn nằm ở phía đồng bác Hà Tân. Không cần ống nhòm cũng nhìn rõ bộ đội xung phong lên Thượng Đức. Mái hầm thùng, được che bằng lá nón. Giữa hầm có chiếc bàn, mặt ken bằng nứa. Hai bên bàn là hai chiếc ghế ghép bằng hai cây gỗ vỏ còn thơm nồng mùi nhựa cây. Sư trưởng Lê Công Phê rất bằng lòng với vị trí đã chọn. Người chỉ huy ngoài việc dùng điện thoại liên hệ với các mũi, các hướng khi cần có thể chạy bộ tới các trung đoàn, tiểu đoàn. Tham gia đánh giặc từ lúc còn là chiến sĩ bộc phá thời chống Pháp, Lê Công Phê không thể nhớ hết các trận đánh trên mọi chiến trường. ở cương vị chỉ huy, anh có mặt hầu hết trong những trận đánh lớn. Cả cuộc đời anh, sống với đồng đội thì nhiều nhưng với vợ con thì chẳng được bao nhiêu. Hai lần về phép là hai lần vợ anh sinh hạ hai đứa con gái. Không lần sinh đẻ nào anh có mặt ở nhà. Nhà anh ở một vùng ven biển gần thị xã Thanh Hóa. Quảng Nam là mảnh đất kết nghĩa của quê hương anh. Từ những ngày đầu đánh Mỹ, một tiểuđoàn đặc công toàn là cán bộ chiến sĩ Thanh Hóa đã được thành lập gửi vào chiến trưòng Quảng Đà. Tỉnh đội trưởng Lê Quang Phùng, bạn thân thích của anh, làm tiểu đoàn trưởng. Phùng to cao như người Tây. Trận đầu tiên tiểu đoàn đánh vào đồn Mỹ nghe đâu cũng ở vùng B Đại Lộc. Trận đánh không được thuận lợi. Bộ đội đang mở rào thì gặp lính Mỹ đi tuần. Địch nổ súng trước. Lính trong đồn báo động. Phùng buộc lòng phải lệnh cho bộ đội đánh cưỡng tập. Để trận đánh chắc thắng, Phừng nhảy vào đồn chỉ huy bộ đội. Lê Quang Phùng hy sinh khi trận đánh đã kết thúc. Anh cùng một tốp bộ đội lom khom đi trong chiến hào. Một chiến sĩ của anh bị thương ngay từ đầu nằm lại, ngỡ anh là một thằng Mỹ đang tìm đường tẩu thoát. Anh ta bắn một tràng AK. Đạn xuyên qua lồng ngực Lê Quang Phùng. Chiến tranh đến là lắm kiểu hy sinh. Anh chiến sĩ khi nhận ra việc bắn nhầm đã giật súng ngắn của thủ trưởng mình định tự sát. May mọi người ngăn kịp. Bộ đội chuyển Phùng về bệnh viện dã chiến được một lúc thì anh tắt thở. Phùng có một vợ và hai con. Vợ Phùng mấy lần viết thư cho anh, nếu có vào Quảng Đà thì tìm mộ Phùng. Khôn thiêng hãy ủng hộ cho Sư đoàn 304 trong tận đánh tói Phùng ơi! Trận đánh thắng lợi, thế nào mình cũng đi tìm Phùng.
Ngay sát hầm bên cạnh, Sáu Nam cũng đang giao nhiệm vụ gì đó cho cán bộ của mình. Trước trận đánh, có những lúc tĩnh lặng đến vô cùng. Người chỉ huy thậm chí không biết làm gì ngoài sự hồi ức hay liên tưởng gì đó. Lê Công Phê đi lại chỗ Sáu Nam. Anh hỏi Sáu Nam về Phùng, về Tiểu đoàn 91, con em của tỉnh Thanh Hóa.
-   Tiểu đoàn ấy là con cưng của Quảng Đà đấy. Gan dạ dũng cảm, lập nhiều chiến công. Nhưng bây giờ chắc không còn ai là người Thanh Hóa nữa. Đánh miết, hy sinh miết.
-   Thanh Hóa có tiếp tục bổ sung người cho Tiểu đoàn 91 mà?
-   Tôi biết, có bổ sung sáu bảy lượt. Nhưng không lại. Con em Quảng Đà bổ sung. Con em các tỉnh khác ở miền Bắc cũng bổ sung. Giờ nó chỉ còn cái tên và một truyền thống tuyệt vời vậy thôi. Anh định hỏi ai ở đó?
-   Tôi có người bạn thân làm tiểu đoàn trưởng đầu tiên của Tiểu đoàn 91. Anh ấy hy sinh từ 68 kia. Tôi muốn đi tìm mộ anh ấy.
-   Khó đó. Anh em bộ đội miền Bắc hy sinh biết mấy ở đất Quảng Đà. Mà đâu chỉ hy sinh trong chiến đấu. Đi gùi gạo, gùi hàng chết. Đi trồng sắn, trồng bắp, chết. Sốt rét chết. Qua sông qua suối, nước cuốn chết. Không ít anh em mình chết vì đói... Mồ mả người có, người không. Người có mồ, mình cũng không giữ được. Địch cày đi ủi lại đến thế, biết làm sao? Cũng chỉ chờ ngày yên hàn xem sao.
Trong khi Lê Công Phê bùi ngùi nhờ về người bạn của mình và đau đớn nghĩ đến biết bao nhiêu nam nữ thanh niên đã vào đây, đã hy sinh thầm lặng, thì Sáu Nam lại đang nhớ về những ngày địch tổ chức tố Cộng rất dã man. Ba ngọn bạch lạp đang cháy lung linh trong căn hầm của sở chỉ huy đã làm cho anh rùng mình. Ngày ấy, bọn địch đã bắt hàng vạn người quỳ xuống trực những ngọn bạch lạp như thế. Những người quỳ, đầu cúi sát đất. Họ chỉ được ngẩng lên khỉ các ngọn bạch lạp tàn lụi. Những ai không chịu đựng được hoặc chống đối, chúng giết ngay. Cái mà chúng gọi là sự sám hốì cũng đã gieo vào cán bộ nhân dân Quảng Đà một niềm căm uất. Đã có người đứng dậy hét vào mặt kẻ thù: -"Không thể nào chịu được nữa rồi. Mày giết tao đi...". Biết bao cán bộ ta, những năm đen tối đó đã bị Mỹ ngụy trói thành từng đàn như súc vật dẫn tới đập Vĩnh Trinh, tàn sát dã man. Đập Vĩnh Trinh đã thành cái mồ chung của không biết bao gia đình, của không biết bao nhiêu chiến sĩ cách mạng... Sáu Nam và nhiều đồng chí khác đã cắn răng chịu đựng, vượt qua những ngày thê thảm đó. Đói khát, nằm hầm bí mật, nằm ngay dưới ao bèo, ăn cám lợn. Bằng mọi cách phải sống, bằng mọi cách phải gây dựng lại lực lượng. Các cụ, các mẹ, các chị em đã che chở, đã đương đầu với tàn bạo, với sắt thép. Từng tấc đất được giành giật từ tay kẻ thù. Những bà mẹ lao lên trước mũi xe ủi của thằng địch, tay cầm đuốc, tay xách can xăng: "Mày cứ nghiến vào tao đây. Tao chết mày chết". Những chị gái ôm con nhỏ trong lòng lăn ra ngay trước xe bọc thép của địch. Những đoàn học sinh, sinh viên trẻ măng phơi phới tuổi xuân rầm rập xuống đường biểu tình đấu tranh. Súng địch xả vào họ... Sao đêm nay những hình ảnh đó bỗng đang nhớ về
 
Dồn dập trở về trong đầu Sáu Nam. Hình như đây là món nợ nhắc nhở anh, nhắc nhở những người đang âm thầm chuẩn bị tiến đánh Thượng Đức. Sáu Nam lắc lắc đầu như muốn xua đi những vướng bận trong lòng. Anh quay qua hỏi Thủy:
-   Công tác chuẩn bị cho dân nổi dậy đến đâu rồi?
-   Báo cáo anh đã liên hệ chặt chẽ, hợp đồng chu đáo. Chỉ chờ nổ súng.
-   Hay lắm. Chuyến này thì chắc chắn gặp được vợ con rồi đó.
-Dạ.
Thủy cố tỏ ra bình thường, nhưng giọng vẫn không giấu được sự ngùi tủi. Anh quay mặt đi, khoé mắt đã rơm rớm. Anh biết, chủ tịch thương anh, quan tâm đến chuyện riêng của anh. Sự quan tâm ấy vô tình đụng nỗi đau nhức nhới mà anh đang ráng chịu. Lúc nào nghĩ đến nó anh đều phải lắc đầu xua đuổi, để còn sức vượt lên, còn sức làm việc. Trưóc đây, giải phóng Thượng Đức là tiếng gọi thiêng liêng của hàng nghìn người dân trong ấp Hà Tân. Anh là bí thư, anh có trách nhiệm với mảnh đất, con người của quê hương anh. Nhưng tiếng gọi đó còn dành một khoảng riêng trong tâm hồn anh, ấy là những khao khát mong đợi được gặp lại vợ con. Lúc này, khoảng riêng đó không còn. Lấp vào đó là một mối thù hận ngùn ngụt mà không kìm nén được, anh có thể phát điên phát dại. Cách đây vài tháng, cháu Thông gửi thư cho anh.
Trong thư, Thông báo tin vợ con anh không còn. Nửa đêm, ngôi nhà của anh bỗng nhiên bốc cháy. Vợ con anh đã không kịp thoát ra... Bao nhiêu hy vọng chờ đợi ở anh thế là thành tro khói. Bao nhiêu hy vọng chờ đợi ở anh bây giờ thành vực sâu của lòng uất hận. Tại sao nhà anh bốc cháy? Tại sao, không ai cứu vợ con anh? Rõ ràng là có bàn tay của kẻ địch. Ngu ơi là ngu! Tại sao anh không tìm cách đưa Trang ra vùng giải phóng. Làm sao chúng có thể để cho vợ con anh sống yên Ổn trong ấp. Nhưng tại sao chúng không giết Trang khi anh nhảy núi? Kẻ nào đã tố cáo Trang là vợ của anh?

[danhthanh]

Thủy nhớ lại thời kỳ anh đi tập kết ra Bắc. Những năm tháng đó, anh cồn cào không yên khi nhớ về quê hương mình. Ngày anh ra Bắc, Trang còn vô tư và hồn nhiên lắm... Trưa hôm đó, anh và Trang quấn quỳt chuyện trò như một đôi bạn thân. Anh lớn hơn Trang đến năm tuổi. Anh và Trang đều đang ở tuổi manh nha của những tình cảm vừa mơ hồ vừa lãng mạn. Trang tập hát cho anh. Trang kể chuyện cho anh nghe. Đang vui, chợt Trang bảo anh nên tranh thủ ngủ chút xíu, Trang có việc phải về chốc lại sang. Ngủ dậy, anh thấy mọi người-trong nhà nhìn anh lạ lẫm. Chẳng những thế, ai nấy bưng miệng cười ngặt nghẽo. Mẹ kéo anh vào nhà soi gương. Anh cười chảy nước mắt. Mặt anh bị ai vẽ đầy râu ria trông nghịch ngợm, bẩn tưởi. Chỉ có Trang. Trang vốn hay chọc quậy anh. Nhưng sao Trang lại chơi trò quỷ quái ấy vào lúc anh lên đường. Và nữa, giờ tập trung của anh đến rồi sao vẫn chẳng thấy Trang đâu? Cô bận gì? Không hiểu sao, cái giờ lên đường ấy, sự day dứt, bịn rịn ấy khiến anh nôn nao. Sự vắng mặt của người con gái anh vừa coi là bạn, vừa coi như em gái cứ như một sợi dây vô hình níu giật anh lại. Vì sao Trang lấy nhọ than bôi đầy mặt anh? Vì sao lúc cần gặp anh nhất, cô lại vắng. Anh đã ráng trì hoãn từng phút từng giây để chờ Trang, nhưng rồi khi anh bạn đèo Thủy vòng qua con ao làng, anh mới nghe tiếng gọi thảng thốt của Trang. Anh ngoái lại. Tay Trang cầm một chiếc khăn vẫy rốì rít. Cô chạy hớt hải về phía anh, mặt đầm đìa nước. Không thể kịp nữa rồi Trang à! Đã quá trễ. Nếu dừng lại cũng có nghĩa là hủy bỏ chuyến đi. Người bạn của Thủy cũng biết rõ như thế nên ráng phóng xe về phía trước.
Lạ lùng thay, bao nhiêu năm ở miền Bắc, hiện đi hiện lại mãi trong ký ức Thủy vẫn là hình ảnh Trang. Và câu hỏi, tại sao Trang bôi than lên mặt anh, tại sao Trang vắng mặt lúc anh lên đường cứ như một bí mật. Trằn trọc với những đêm không ngủ, anh tự hứa với lòng sẽ tìm cách trở về miền Nam sớm nhất, sẽ tìm gặp bằng được Trang sớm nhất. Anh nói với tổ chức, với bạn bè một cách công khai: “Sau này gặp lại Trang, nhất định tôi sẽ cưới Trang, chỉ sợ Trang... nhưng tôi tin”.
Trở lại đất Quảng vào đúng thời điểm cách mạng miền Nam đang giai đoạn gian khổ nhất, khốc liệt nhất,  Thủy đà xin được về đứng chân trên đất Đại Lộc. Mây lần anh nàn nỉ xin cấp trên cho anh về hoạt động ở Hà Tân. Không thể hoạt động hợp pháp anh xin được hoạt động bí mật. Anh đã gặp Trang trong những ngày đêm kẻ thù lùng sục vây ráp cán bộ cách mạng ráo riết. Cuộc gặp lần đầu Trang đã lả đi trên tay anh. Tim Trang đã muốn ngưng đập khi nhận ra anh có mặt trong nhà mình. Cô mừng muốn chết, mà sợ cũng muốn chết luôn. Trang nói với anh rằng không hiểu vì sao từ lúc anh đi khỏi Hà Tân, cô luôn tin rằng: thế nào cũng có lúc anh trở lại. Thế nào anh cũng gặp Trang và thế nào tình cảm giữa hai người cũng sẽ xảy ra như hôm nay. Trang nói rằng từ lúc Trang biết thương, biết nhớ, cô chỉ dành tình cảm đó cho một người thôi, người đó là anh. Cô đã sống trong mơ tưởng chờ đợi và bây giờ cô đã được toại nguyện. Trang lục trong túi xắc lấy ra một chiếc khăn, dúi vào tay Thủy: “Anh biết chiếc khăn này em đã giữ bao nhiêu năm không? Từ hồi xa anh đó. Hôm anh đi, em đang thêu dở. Bôi than vào mặt anh để anh không đi ngay được, vậy mà vẫn chẳng kịp. Gọi hết hơi mà anh không dừng. Người chi có thứ người ác vậy chớ? Răng mà vội vậy anh?”. “Thì ra thế. Anh đâu biết em chậm vì việc thêu khăn, cả việc em bôi nhọ lên mặt, anh cũng chẳng hiểu làm sao. Cứ nghĩ, lớn tướng như em sao tính khí còn trẻ con vậy chớ”. “Anh là vô tâm lắm. Được đi ra Bắc là quên hết trọi hết trơn, chẳng còn nhớ ai nữa à!”. “Đâu phải vậy. Nhớ muốn chết ấy chớ!
 
Lòng dạ bồn chồn lắm. Thắc thởm không yên vì vắng em. Thương quá trời mà không biết làm sao được...
Kỷ niệm làm cho Thủy càng thêm yêu Trang bội phần. Anh nấn ná không muốn rời Trang. Yêu Thủy đắm đuối, nhưng Trang không muốn giữ Thủy ở lại nhà. Sự hoạt động của Thủy ở Hà Tân rất nguy hiểm, dễ bị lộ. Muốn giữ tình yêu phải giữ an toàn cho anh. Mấy lần, Trang giục anh đi, nhưng chính cô cứ dùng dằng không dứt ra được. “Hay chúng ta là vợ chồng của nhau đi” anh dè chừng nói với Trang. “Đâu được, bộ anh tưởng dễ vậy sao?”. “Thấy em sống lủi thủi một mình anh thương quá. Em không thấy cô quạnh à? Hay không thương anh”, “ủa! Không thương anh thì thương ai chớ. Nhưng còn tổ chức chớ. Bộ tổ chức có đồng ý không?”. “Việc đó anh lo. Anh sẽ nói với mấy anh ở huyện. Mấy anh sẽ thông cảm, sẽ thương mình hơn. Chỉ sợ em không đồng ý”. “Đồng ý, đồng ý liền à. Nhưng là vợ chồng, sẽ sinh con. Có con trong hoàn cảnh này liệu có nuôi nổi không anh? Mới lại, tụi chúng ở đây nữa chớ. Nó hỏi chồng nào mà có con, trả lòi răng...”. “Rõ là nhiều cái khó rồi. Nhưng đợi hết khó, có khi mình đã thành tro bụi”...
Thủy còn nhớ cả những ngón tay chợt run rẩy của Trang khi ôm chầm lấy anh. Nước mắt Trang giàn giụa thấm ướt vai anh. “Em thương anh nhiều lắm. Nhưng biết làm sao hả anh?”. Tình thương yêu khi đã cùng rung lên trong nhịp đập của hai con tim thì khó có gì ngăn cản được. Dẫu thế, cả hai vẫn cố kìm nén, cố chịu đựng. Nhưng rồi cái gì đến vẫn cứ đến. Đêm đó- cái đêm tan vào nhau của hai người, một tế bào nhỏ nhoi trong bụng Trang đã hình thành. Họ đã giữ được khá lâu những tình cảm sôi sục luôn diễn ra khi nghĩ về nhau, khi gần gũi nhau. Nhưng cái đêm ấy... Cho cùng, đối với Trang chưa có một lễ cưới nhưng anh coi Trang đã là vợ. Một ngựời vợ đoan trang, chính trực của anh từ cái đếm hôm ấy...
Đêm hôm ấy, từ hầm bí mật, anh lại chui về nhà Trang. Hai người được dịp ôm ấp nhau thoả thích. Bỗng thấy súng nổ rộ ngoài mí vườn. Tiếng bọn dân vệ thào thọt gì đó. Những bước chân chạy vội. Thôi chết, nó phát hiện được gì chăng? Nó lùng sục. Phía sau nhà có một chiếc hầm. Cũng chỉ là hầm Trang đào tránh pháo. Trang nhanh nhẩu kéo Thủy chạy ra chiếc hầm đó. Cô vừa ấn anh xuống hầm thì bọn dân vệ đã sục vào tận nhà. “Làm chi bối rối vậy cô Hai?”. Một thằng dân vệ, ý như toán trưởng hỏi. “Đang đi vệ sinh ngoài vườn, nghe động ngỡ trộm vội vào. Làm chi mà mặt mày đằng đằng sát khí vậy mấy anh?”. Trang cố giữ vẻ bình thản hỏi lại.
“Có một Việt cộng nằm vùng vừa vào nhà. Cô Hai thừa biết điều đó chớ”. Trang không khỏi tái mặt. Nhưng chính cái giây phút nguy khốn ấy, cô cũng đã nghĩ ngay ra một cách đối phó hiệu nghiệm, “ủa! Các ông vừa nói có Việt cộng nằm vùng vô đây? Vậy ra giữa cái ấp các ông bảo là yên lành, là được bảo vệ chu đáo, Việt cộng ra vô dễ dàng vậy sao? Chết cha chúng tôi chớ. Nhà chỉ có một thân một mình. Thế ni sống răng được chớ?”. Sau câu nói ấy, cô càng tái mặt, càng run rẩy. Và vậy là lời nói dối của cô càng giống sự thật. Nhưng bọn dân vệ đã không chịu mất thời gian đôì đáp. Thằng toán trưởng lệnh cho ba thằng đỉ theo lùng sục. Chuyến này anh Thủy khó' thoát. Trời ơi! cả ba đứa đang theo hướng cô vừa đi vào bươn tới. Nơi đó có chiếc hầm. Nơi đó có Thủy của cô. Thủy sẽ bị chúng túm tóc lôi lên. Cũng có thể chúng xả súng bắn ngay. Nghĩ như thế, chẳng còn tĩnh táo được hơn, Trang chạy theo mấy thằng dân vệ. Nó đi đâu, cô đi đó. Trang nghĩ: “Tao sẽ liều chết với tụi mày, nếu tụi mày đụng đến ảnh”. Nhưng khi tụi dân vệ và cô đi tới miệng hầm mà chính cô đưa Thủy trốn thì không còn dấu vết tăm dạng. Cô tan nát hết hồn vía. Cô vừa mừng vừa muốn ngất xỉu. Bọn dân vệ sục sạo một thôi một hồi quanh khu vườn rồi lặng lẽ rút. Chúng vừa đi khỏi, Trang không còn biết đất trời gì nữa... Thủy đã có mặt kịp thời. Anh vẫn lẩn quất ngay khu vườn. Đêm. Bọn dân vệ hãi. Thủy biết rõ mỗi bước chân của chúng trĩu nặng âu lo. Chúng không dám sục sạo quyết liệt, sợ dẫm mìn, sợ anh chống trả. Anh nghĩ vậy và không đi khỏi khu vườn. Anh không dám tự thú với mình là: Tính mệnh của Trang lúc đó còn hơn tính mệnh của anh nhiều. Anh thoát được, còn Trang bị chúng đánh đập, làm nhục tin sao? Điều đó đã không xảy ra, nhưng sự đời lại xảy ra ở một hướng khác. Nếu anh không kịp thời tới bên miệng hầm, không biết rồi Trang sẽ như thế nào? Trên tay anh, người Trang mềm oặt, lạnh tanh. Anh ôm riết Trang vào lòng, truyền sức sống của anh cho Trang. Anh đưa Trang vào trong nhà, ấp ủ sưởi ấm cho Trang.
Đêm hôm đó, sau khi đã hồi tỉnh, đã nằm kề người yêu, Trang vẫn còn như trong mộng mị. Và khi biết chắc mình còn sống, Thủy còn sống, cô đã có một quyết định táo bạo. Cô hiến dâng sự trong trắng, trinh nguyên của đòi cô cho Thủy... Sau giây phút mê đắm, tận hưởng những khát khao cháy bỏng trong cuộc đời người con trai, Thủy giật mình thấy gương mặt Trang đẫm nước. “Sao vậy em? Em ân hận sao?”. Trang vít đầu Thủy xuống bầu ngực nóng hổi vun tròn của mình. “Không mà. Em khóc vì sung sướng đó anh”.
 

[danhthanh]

2
Quan hệ giữa Thủy và Trang vẫn bình thường. Hoạt động của Thủy vẫn êm xuôi nếu lần đó tụi Bảo an không phát hiện ra chiếc hầm bí mật của Bá. Lúc đó, Thủy chưa thể biết Bá sẽ thế nào khi về với địch. Nhưng Bá là người biết sự hoạt động bí mật của Thủy. Hồi đi tập kết, Bá là người đi chuyến cuối cùng. Rủi cho Bá, gần thoát được ranh giới kiểm soát của địch thì bị chặn lại. Anh đành quay trở về quê. Bá không lạ gì Thủy. Và vì vậy, khi Bá bị lộ, Thủy phải nhanh chớng rời Hà Tân lên núi. Đó là nguyên tắc không thể làm khác.
Lên núi, không ngày nào Thủy không quay nhìn về mảnh đất Hà Tân. ở đó còn một vài cơ sở Bá không biết, nhưng liệu họ có bị đánh phá không? Anh phập phồng lo âu cho Trang. Trời ơi! Trang của anh đã mang thai. Trang của anh có thể bị Bá khai báo và không thoát khỏi sự trừng trị của địch. Cũng có thể mạo hiểm tìm cách đưa Trang lên núi. Nhưng Trang thoát được, tụi địch sẽ sinh nghi, ráo riết tìm kiếm cơ sở cách mạng còn lạĩ. Như vậy tính mạng đồng chí đồng đội sẽ chênh vênh thêm nhiều... Đó là nỗi đau không tìm ra lối thoát. Anh đã báo cáo hết sự tình với tổ chức. Tổ chức khuyên anh nên bình tĩnh. Tin tức từ cơ sở cho biết Trang không bị lộ...
Trời ạ! Còn may mắn nào hơn đây? Và Thủy chẳng còn cách gì khác là chờ đợi. Chờ đợi từng giờ, từng ngày. Chờ đợi từng tháng, từng năm. Anh thấp thỏm đếm từng ngày đứa con ra đời. Trang sẽ sanh con trai hay con gái. Liệu vắng anh, mẹ con Trang có được vuông tròn. Và khi đứa bé oa oa chào đời, tụi địch có để Trang yên. Cám ơn trời phật. Mọi sự đều tốt lành. Anh thành người bô". Con anh, một bé gái bụ bẫm. Bọn địch có đến tra khảo nhưng Trang vẫn không việc gì. Nguồn tin cơ sở đã miêu tả cuộc đấu trí rất thông minh của Trang. Bọn cảnh sát hỏi Trang: “Khai thành khẩn thì cả hai mẹ con còn giữ được tính mạng, không thành khẩn đừng hy vọng khoan hồng”. “Thì ba nó là mấy ông lính ở đồn Thượng Đức, ra ấp Hà Tân ăn nhậu chớ còn ai”. “Xạo, dám vu không cho lính quốc gia. Tội đáng chết. Lính ở đồn Thượng Đức không thể có chuyện ấy. Chỉ có thể một thằng Cộng sản gộc nào đó. Hãy khai ra nếu còn muốn sống”, “ủa! Tôi thuộc diện các ông canh chừng, không được ra khỏi ấp. Vậy làm sao tiếp xúc với Cộng sản chớ? Hay là trong ấp có Cộng sản”. “Có hay không cấm hỏi. Nhưng lính quốc gia thì phải có tên có tuổi. Khai đúng sẽ được tha”. “Không dám. Khai rồi ông quận trưởng đuổi béng đi nơi khác. Tội nghiệp mấy ảnh. Mà rồi má con tôi biết dựa vào ai để sống”. Một vài lần nữa chúng cho người từ ty cảnh sát đến doạ nạt nhưng chính chúng lại sợ Trang khai tùm lum, mang vạ. Chúng biết rõ quận trưởng sẽ thẳng tay trừng trị kẻ nào dính líu đến vụ này. Mà Trang thì dễ chỉ bậy bạ bất cứ ai. Gỡ cho được chắc gì còn là thằng người. Là nghĩ thế, chúng không dám ra tay. Trang đưa mắt nhìn chúng và nói: “Từ hồi ba má tôi mất biết bao nhiêu người của các anh đến nhũng nhiễu. Nếu khai có lẽ phải hàng mấy chục”. Chúng biết Trang bịa chuyện, nhưng thôi, dây với ngữ đàn bà này khéo mà xấu mặt. Chúng bỏ qua...
Khi mà nỗi lo không còn canh cánh trong lòng Thủy, khi mà niềm mơ ước được đoàn tụ với vợ con đã gần kề lại chính là lúc sét giáng vào đầu anh. Hiệp định Pa-ri chỉ chứng minh một điều, muốn giành thắng lợi không có con đường nào khác là đánh tới. Đánh tận sào huyệt của địch. Sào huyệt của địch trên đất Đại Lộc là Thượng Đức. Sau cơn choáng váng, thất vọng, anh đã tỉnh táo trở lại. Cán bộ trên quân khu, cán bộ trên tỉnh cũng tỉnh táo lại. ông Sáu Nam nói với anh: “Bữa trước mình gặp ông Năm Công đi họp ngoài kia vào. ông bảo Trung ương có chỉ đạo rồi đó, đánh tới đi”. Đánh tới, đúng là tiếng vọng của con tim khối óc Thủy. Đánh tới là nguyện vọng của mọi cán bộ chiến sĩ huyện Đại Lộc. Tình hình biến chuyển khá mau lẹ, đòn trừng trị kẻ thù bùng nổ khắp nơi. Và trên đất Quảng Đà, anh đã định đoán được những gì xảy ra khi gặp ông già Lê Trọng Tấn. Chiến dịch này không còn là chiến dịch thông thường như mọi chiến dịch. Trận đánh này không thể là trận đánh lặp lại của những năm trước đây. Ngọn lửa niềm tin trong anh đang được thắp sáng lên. Ấy vậy mà trước những gì lung linh ngọt ngào anh hằng mơ ước chưa tới tai họa đã tìm đến anh, giáng cật lực vào đầu anh. Cái chết của vợ con anh lẽ nào không dính đến thủ đoạn độc ác của thằng địch, cháu Thông của anh đi lính vào thời điểm ta tấn công Thượng Đức lẽ nào chỉ là chuyện ngẫu nhiên. Bố mẹ Thông trước khi mất đã gửi gắm đứa con trai duy nhất cho anh. Anh đã không tròn trách nhiệm sự ủy thác của anh cả, của chị dâu. Thôi thì người chết không thể cứu được, nhưng người còn sống không thể để mặc. vẫn biết nó bị xúi giục cưỡng bức, nhưng khi đã là lính của đồn Thượng Đức nó là đối tượng tác chiến của ta. Thằng Thông có thể gây tội ác với bà con. Phải viết thư cho nó, khuyên bảo nó việc gì nên làm, việc gì không nên làm. Cùng với những ý nghĩ ấy anh chợt nhớ một gương mặt khác. Anh ngờ ngợ việc sát hại vợ con anh, việc đẩy cháu anh vào con đường tội lỗi có dính đến Nguyễn Bá. Bá là ấp trưởng ấp Hà Tân. Bí mật gia đình anh Bá không lạ. Bá ơi! Mày là một thằng hèn. Tao ngỡ thế là đủ. Ai ngờ mày còn là một tên ác ôn.

[danhthanh]

3
Không thể chia sẻ những tin đau buồn với ông Sáu Nam, lòng Thủy như có muối xát. Đồng chí chủ tịch tỉnh cần rảnh rang đầu óc để toan tính bao nhiêu việc quan trọng. Mình cũng vậy, không thể chết chìm chết ngập trong đau buồn. Hàng đống công việc đang chờ. Nào là phương án cụ thể cho từng đơn vị, từng cá nhân đánh chiếm các vị trí được giao. Nào là việc đưa dân ra khỏi khu vực bom đạn khi chiên sự nổ ra, lo chỗ ăn chỗ ở cho họ ở nơi mới đến. Xa hơn, phải tính chuyện giữ tài sản, trật tự an ninh ở ấp khi dứt điểm Thượng Đức... Phải lãnh đạo bộ phận quân quản chớp thời cơ xoá chính quyền cũ, vận động quần chúng đi theo cách mạng, làm chủ vận mệnh của mình. Số du kích dẫn đường cho bộ đội phải thật khôn khéo, dũng cảm. Lực lượng kìm kẹp của địch phải tiêu diệt, nhưng một trăm ba mươi nghìn dân phải được bảo vệ. Bốn trăm tấn gạo, hai trăm tấn muối tỉnh chuẩn bị cho dân phải được phân phát chu đáo đến từng gia đình. Phải tạo niềm tin với dân ngay từ đầu. Đừng để họ nghỉ mình chỉ nói suông. Đưa họ về vùng giải phóng không chu đáo họ sẽ oán cách mạng. Làm thế nào để họ hiểu, đi với cách mạng khổ nhưng chỉ là tạm thời. Sống nhục thì sống để làm gì? Việc chọn người làm dân vận giỏi, biết đồng cam cộng khổ với dân, sông chết vì dân không dễ dàng chút nào.
Phải thành lập ngay các tiểu ban bảo vệ đời sống, bảo vệ tài sản. Số cán bộ được chọn sẽ đột nhẬp vào từng khu, hướng dẫn dân ra khỏi nơi bom đạn khi bộ đội đánh các đồn ngoại vi. Dân trong ấp dù có tư tưởng gì cũng vẫn là dân của mình. Nhiều người cùng họ hàng ruột thịt với bộ đội, với cán bộ của ta. Đừng để đầu rơi máu chảy trong khi có thể tránh được...
Công việc nhiều đến vậy mà chỗ nào Thủy cũng muốn có mặt, kiểm tra, bàn bạc kỹ lưỡng với mọi người, anh đâu còn thời gian nghĩ đến mình. Cũng lạ, thức thâu đêm, ăn uống qua quỳt nhưng anh thấy trong người khỏe re.
Cẩm Linh nói với anh:
- Bí thư tranh thủ nghỉ ngơi chút đi. Trông anh hốc hác quá à!
Cẩm Linh ít hơn Thủy đến hai mươi tuổi. Mấy năm trước, Cẩm Linh gọi anh bằng chú cơ đấy. Gần đây chẳng hiểu sao, có lúc Cẩm Linh gọi Thủy bằng anh. Công việc gì Thủy phân công Cẩm Linh đều làm rất tốt. Có những việc chẳng đợi Thủy sai, cô chủ động giải quyết đâu vào
Đấy. Có một cán bộ gái trẻ, xinh đẹp, xông xáo tận tụy thế, không chỉ anh mà các cơ quan của huyện đêu quỳ mến. Việc gì cũng làm, dễ sai, dễ bảo, Câm Linh bị cấp trên điều như con thoi. Trong chiến dịch, cô còn là tay chân của quân chủ lực nữa kia đây. Vậy mà rỗi rãi là Cẩm Linh về cơ quan huyện. Có một cái gì đó trong việc làm, trong ánh mắt của Cẩm Linh dành cho anh khác hơn mọi người. Anh biết điều đó lắm. Có lẽ Cẩm Linh thương anh cặm cụi với công việc. Có lẽ Cẩm Linh thương anh côi cút một mình. Cũng có khi anh nghĩ tới Cẩm Linh với sự bổi hổi trong lòng nhưng rồi anh vội gạt đi. Tầm bậy, tầm bạ nào. Nó thuộc loại con cháu. Bao nhiêu chàng trai khỏe mạnh trẻ trung xúm xít mời chào nó chẳng thèm để mắt đến. Mình đã ngần này tuổi. Đúng là viển vông, vơ vào...
Nhưng đó là tâm trạng, là nghĩ suy thường nhật. Hôm nay, lại khác, Cẩm Linh đang nhìn anh, ánh mắt trìu mến thương cảm. Và lạ, sao ánh mắt ấy buồn thăm thẳm, chan chứa một cái gì đó. Giọng của Cẩm Linh nghe khác thường, nghèn nghẹn, ngàn ngạt. Hay là... Lại tầm phào nữa. Thủy gạt tiếp ý nghĩ vừa nhen nhóm trong lòng. Tránh cái nhìn của Cẩm Linh và vờ như không nghe Cẩm Linh vừa nói gì, anh hỏi:
- Anh Chiến đâu? Việc phối hợp với bộ đội đánh ngoại vi Thượng Đức đã thật chu đáo chưa?
Đụng đến công việc, giọng Cẩm Linh khác hẳn, lanh lảnh:    Bí thư yên tâm đi. Công việc là công việc. Em thấy anh Chiến hào hứng hung. Anh bảo, vòng trong là của chủ lực, kệ họ thôi. Vòng ngoài của anh em mình. Thà chết chứ đừng để ảnh hưởng đến kết quả chung. Phải bóc thật sạch bọn địch ở vòng ngoài để chủ lực có điều kiện tập trung xử lý bên trong...
-   Tốt. Còn may cờ, Cẩm Linh chuẩn bị đến đâu?
-   Hàng trăm chiếc đã may xong. Rồi anh xem, cờ sẽ đỏ rực trời Thượng Đức.
-   Lá cờ của tỉnh Cẩm Linh giao cho ai?
-   Em dành cho cô Ba ở An Điềm.
-   Được lắm...
Cán bộ huyện Đại Lộc ai cũng biết cô Ba. Năm nay Ba mới chừng hai mươi nhăm tuổi nhưng cô đã phải sống năm năm trong nhà tù của ngụy. Hồi ấy, An Điềm của cô bị bọn địch tập trung đánh phá thật dữ dằn. Chúng tập trung cày đi ủi lại đến trắng phớ cả một vùng rậm rạp cây cối. Chúng biết rõ nơi đây cất giấu lương thực của quân ta. Chúng biết đây là đường dây liên lạc của bộ đội, của cán bộ ta giữa núi rừng và đồng bằng. Ta cũng hiểu rằng mất An Điềm là mất luôn cả một vùng đồng bằng rộng lớn mà biết bao xương máu của bộ đội, của cán bộ nhân dân Quảng Đà mới mở ra được. Còn một người bám trụ ở An Điềm là còn giữ được mạch nối dân đối với Đảng. Cô Ba bấy giờ là du kích. Cô như một sự thách thức với kẻ thù. Cô nói với bọn địch: “Đây là nơi cha mẹ tôi sinh ra. Tôi không đi đâu hết”. Cô bị địch bắt, nhưng hành động quả cảm của cô đã khiến nhiều người noi theo: hàng chục gia đình không rời khỏi An Điềm. Ra tù, cô Ba lại về quê, về mảnh đất An Điềm, về với bà con cô bác đã theo gương cô bám sâu vào lòng đất quê hương. An Điềm đã trở thành khu ranh giới không bên nào kiểm soát. Một rừng cây keo ngút ngàn màu xanh tràn xuống đồng bằng.
Ôi chao, những cây keo. Có cây nào còn sống do tay cô ươm hạt gieo trồng năm năm về trước. Năm năm trong tù, cô Ba vẫn hướng về cách mạng với một niềm hy vọng khôn nguôi. Những năm tháng ấy, cô đã nhặt những bao đựng cát chắn đạn của địch, 'tỉ mẩn tháo ra, đan lại thành những chiếc gối xinh xinh. Chỉ là những dây bao lác nhưng cô thêu thành nhiều cánh hoa, tô điểm cho chiếc gối đó. Ai khéo đọc khéo suy có thể tìm thấy dòng chữ "Chiến thắng" cô gửi gắm trong những chiếc gối. Thoát khỏi gông xiềng, cô mang theo những chiếc gối tặng tỉnh nhà. Chủ tịch Sáu Nam là người thay mặt lãnh đạo tỉnh nhận món quà của cô. Ông tấm tắc khen cô khéo tay. Và ông không ngờ sự khéo tay của cô lại hữu ích cho công việc rất có ý nghĩa hôm nay. Giăng lá cờ cho Cẩm Linh xem, mặt cô Ba hồng lên. Mắt cô long lanh, sáng rực. Lá cờ rộng một mét hai, dài đến hai mét, xung quanh viền chỉ vàng. Ngôi sao giữa lá cờ như được truyền linh hồn những người đã hy sinh, những người đang chiến đấu, lấp lánh, tởa các tia sáng. Dòng chữ: "Nhân dân Quảng Nam - Đà Năng tặng đơn vị chiến thắng..." nổi lên lung linh...
-   Sao không bảo cô Ba thêu nốt mấy chữ cuốì vào - Thủy hỏi Cẩm Linh.
-   Dạ, cô Ba bảo chưa có lệnh của chủ tịch Sáu Nam.