Tiêm kích sống bằng chiến trận

[Giangtvx]

       

Chương VIII

TRÊN PHÒNG TUYẾN ĐNHESTR

        Mùa hè thứ tư của cuộc chiến tranh đã đến...

        Chúng tôi đã sống qua tháng 5, tháng 6, tháng 7 và 3 tuần đầu của tháng 8 ở Malưi Trôchianhes. Mảnh đất Ucraina rực rỡ hoa anh đào này hình như không muốn thả chúng tôi ra vội thì phải. Hãy ngắm trông: mùa hè mới lạ kỳ làm sao, tất cả đều ngát hương, đều rực hoa... Hãy cố nghỉ ngơi để lấy sức chuẩn bị cho cuộc thử thách ghê gớm sắp tới.

        Đúng vậy, quãng đường chúng tôi đã trải qua đầy chông gai. Những gì còn phải vượt qua nữa thì chẳng ai có thể đoán trước được. Chúng tôi chỉ biết rằng, bọn phát xít sẽ bằng mọi cách cố giữ chặt vùng biên giới, bởi vì một khi quân đội Xô viết đã vượt qua được thì điều đó đồng nghĩa với sự sụp đổ hoàn toàn khối liên minh các nước phát xít.

        Bầu không khí thật yên tĩnh, lo ngại và căng thẳng.

        Phía mặt trận của chúng tôi vẫn còn lại vùng đất Izmainskaia của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Ucraina và Mônđavia bị bọn địch chiếm đóng, lực lượng hai bên ở khu vực ấy đã từng như chết cóng trước những cuộc xung đột vĩ đại mang tính quyết định.

        Bây giờ thì lại đang là những ngày nắng rực rỡ.

        Tôi đã từng gánh vác vai trò chỉ huy phi đội những người săn lùng trong vòng 3 tháng. Đối với tôi đấy là trường học khá lớn. Trong tôi đã hình thành được phong cách giáo dục và huấn luyện cho mọi người. Tôi củng luôn ghi nhớ sâu sắc những lời nói của đồng chí trung đoàn phó chính trị của trung đoàn 31 - thiếu tá A.I.Rêznhicôp:

        - Trong công tác quan hệ với mọi người cũng như trong không chiến, không hề có một công thức chung dùng cho mọi trường hợp, ở vào hoàn cảnh này - phương pháp ấy tỏ ra là đúng, nhưng ở hoàn cảnh khác nó có thể lại đẩy mình vào khó khăn. Có bao nhiêu người cấp dưới thì có bấy nhiêu đặc tính, không thể đối xử với tất cả mọi người chỉ bằng có một biện pháp được. Avraam Iôxiphôvich đã dạy cho tôi những bài học đầu tiên của khoa sư phạm quân đội. Cho đến tận thời gian ấy đã có ai nói cho tôi biết tý gì về những vấn đề ấy đâu, tôi rất vất vả tự đi tìm hiểu lấy những bí mật của việc giáo dục chiến sĩ. Theo lời của Rêznhicôp, tôi cho rằng tốt nhất là cấp trên xác định luôn việc ai sẽ có thể trở thành chỉ huy được để bổ nhiệm.

        Thế là, lại phi đội mới - những con người mới. Thực ra thì tôi đã gặp may. Cùng với tôi còn có cả Vichtor Kiriliuc, Vaxili Calasônnôc và Ôlêch Xmirnôp đấy là những người lính cận vệ đã được tôi luyện. Họ ghép lại thành hạt nhân, vây quanh đó bắt đầu hình thành một tập thể gắn bó của phi đội.

        Trong tập thể mới, mọi người yêu mến ngay người đảng viên, thiếu úy Bôrit Kixliacôp và đoàn viên Cômxômôn - trung úy Nhicôlai Pancôp. Hai người cùng đến với trung đoàn 31 sau khi đã tốt nghiệp trường không chiến cao cấp. Bôrit Kixliacôp nhanh chóng chiếm được mối thiện cảm chung. Đồng chí từng tốt nghiệp trường quân chính, tham gia chiến đấu ở bộ binh, khi có nhu cầu của không quân - đồng chí đã đề đạt nguyện vọng muốn trở thành phi công. Nắm vững được tính năng máy bay, kỹ thuật nhào lộn, đồng chí đã ra mặt trận. Nhờ giàu kinh nghiệm sống, có kiến thức rộng, biết cách giải thích dễ dàng và đơn giản những câu hỏi hóc búa nhất, đồng chí đã trở thành trợ lý tuyên huấn của phi đội. Ngay cả những chiến sĩ của các đơn vị bạn củng tới để được nghe đồng chí nói chuyện.

        Tất cả chúng tôi đều cần có những người như vậy, và dĩ nhiên, chúng tôi ai cũng cố gắng bảo vệ họ. Đồng chí được đưa vào chiến đấu một cách từ tốn, thận trọng, từng người chúng tôi ai cũng chia sẻ với đồng chí ấy kinh nghiệm chiến đấu của bản thân mình.

        Tiếp thu nhanh, rất chăm chú và toàn tâm toàn ý muốn được nhanh chóng trở thành một người lính bay thực thụ, Kixliacôp tiến bước tương đối vững chắc.

        Tổ trưởng Đảng của phi đội - trung úy Paven Prôgiêep không thể không mừng khi có được người cộng tác như vậy. Tôi cũng thấy phấn khởi khi trong tập thể có người khiêm tốn, xuất chúng như thế làm việc ổn định. Khi Prôgiêep đi vắng, Kixliacôp đã kiêm nhiệm luôn cả nghĩa vụ của chính trị viên, chẳng vậy mà ở trên không, mọi người đều nói với đồng chí ấy:

        - Đồng chí chính trị viên, hãy yểm hộ nhé!

        Với Ivan Philippôp thì dở hơn. Đồng chí nắm kỹ thuật nhào lộn thuộc loại yếu, nhưng ở ngoài mặt trận, không biết dạy vào lúc nào và cũng không có ai dạy cả. Chỉ còn mỗi một cách là đưa đồng chí ấy vào trường không chiến. Sau này, Philippôp đã trở về với chúng tôi với tư cách một phi công được chuẩn bị chu đáo và trở thành số 2 của tôi.

[Giangtvx]

        Aliôsa Maxlôp là người bình tĩnh, điềm đạm, tóc hung, tầm vóc cao ráo. Đồng chí đi số 2 cho Calasônca. Không hiểm nguy nào có thể đưa Maxlôp ra khỏi trạng thái cân bằng của tâm hồn được. Trong không chiến, đồng chí chiến đấu rất tự chủ, không liều lĩnh. Đồng chí còn có một đặc điểm kỳ lạ - có thể ngủ bất kỳ ở đâu củng được và ngủ đến bao lâu củng được. Lo cho đồng chí, ở trên không, thi thoảng chúng tôi lại hỏi:

        - Maxlôp, đằng ấy thế nào, không ngủ gật chứ?

        Chúng tôi không có ý đùa cợt chút nào. Đã có lần, Aliôsa lấy độ cao đến hơn 4.000m, lại không đeo vòi dưỡng khí - vậy là sự thiu thiu ngủ đã thắng thế, máy bay mất tốc độ rơi vào xoắn ốc. Chỉ với sự mất độ cao và đảo lộn của máy bay mới làm cho Maxlôp tỉnh ngủ, cải máy bay ra bay bằng.

        Thật là một đặc điểm lạ lùng! Tất cả chúng tôi đều biết cái đặc điểm ấy của cậu ta nên không giao cho những nhiệm vụ quan trọng. Tôi xót xa khi phải đưa cậu ta đi làm nhiệm vụ nhưng làm thế nào được? Cậu ta dứt khoát phản đối khi có ý định chuyển cậu ta về hậu phương.

        Chúng tôi yêu mến lớp phi công trẻ về với phi đội hơi muộn: trung úy Bôric Gorcôp và Vaxili Grisennhiuc. Cậu đầu tiên người tầm thước, rắn chắc, vui vẻ. Cậu chiếm được cảm tình của mọi người bằng tính chân thực và thành khẩn của mình. Cậu thứ hai có giọng hát tuyệt hay, những lúc rảnh rỗi thường hát những bài hát của Ucraina, làm rung động tâm hồn chúng tôi.

        Phi đội 1 được nổi tiếng trong trung đoàn vì đội ngũ thợ máy và cơ giới viên của mình. Đấy đúng là những người có tay nghề cao. Với họ thì việc sửa chữa những máy bay bị đạn bân thủng lỗ chỗ, đưa trở lại trực chiến sau một đêm dễ như trở bàn tay. Trong số họ, trội hơn cả là người thợ quân giới 43 tuổi - chuẩn úy Phêđô Paplôvich Anhixkin. Đồng chí được mọi người kính trọng gọi bằng "ông". Trước chiến tranh, đồng chí đã từng là Chủ tịch nông trường ở Bêlôruxia, đã chiến đấu ở bộ binh, được tặng thưởng Huân chương Sao đỏ và biên chế về chỗ chúng tôi sau khi đồng chí bị thương.

        Những kinh nghiệm trong công tác tổ chức của đồng chí rất có ích đối với chúng tôi. Vấn đề hậu cần của phi đội thật phức tạp: phải lo nơi ăn, chốn ở cho mọi người, rồi nhà tắm, chỗ giặt, dây phơi... Đặc biệt là phải quan tâm đến các nữ quân nhân trong cùng đội ngủ chiến đấu với chúng tôi nữa. Tất cả những cái đó, "ông" chúng tôi nắm rất rõ và biết cách tổ chức đời sống cho phi đội. Thấy được khả năng xuất sắc về mặt hậu cần của đồng chí ấy, tôi cử đồng chí làm cố vấn cho mình, đồng chí đã trở thành chủ nhiệm hậu cần độc đáo của chúng tôi. Thật tuyệt vời biết bao khi trong phi đội có được người như vậy!

        Các phi đội trưởng của các phi đội bạn - đại úy Nhicôlai Gorbunôp và thiếu tá Đmitri Krapsôp cũng đã phải cử những cán bộ quản lý kinh tế của mình đến học tập kinh nghiệm và cung cách làm việc của đồng chí ấy. Điều đó cũng dễ hiểu thôi: vì chúng tôi đâu có được ai dạy cách tổ chức hậu cần cho phi đội, hơn nửa trong chiến tranh chuyện đó đâu được xếp vào loại quan trọng nhất.

        Tôi được phục vụ trong trung đoàn có truyền thống chiến đấu vẻ vang. Toàn Quân đoàn đều biết tên tuổi của Onuphriencô, Krasnôp, Gorbunôp, Krapsôp và nhiều khác nữa. Tờ báo Quân đội "Người bảo vệ Tổ quốc" đã kể về những chiến công của họ.

        Tôi biết rất rõ từng người trong số họ có những khả năng gì, học tập ở họ những gì. Tôi chẳng việc gì phải ngượng ngùng khi phải làm theo lời chỉ bảo của Gorbunôp và Krasnôp. Thực ra, ở tôi đã xuất hiện một đặc điểm: trước kia, tất cả những gì tôi nghe được ở những cựu chiến binh, tôi đều thu nhận hết. Còn bây giờ, kinh nghiệm của họ - tôi lại đem mổ xẻ, phân tích, chỉ lấy những cái gì tiêu biểu, có lợi cho tôi mà thôi. Tất cả chừng như được sàng lọc qua cái rây kinh nghiệm riêng của tôi. Chắc hẳn, sự chín muồi của người lính chiến thực thụ đã tới, một khi anh đã có khả năng tự giải quyết lấy những gì anh cần, những gì không.

        Tập thể ở đây thật tuyệt diệu - không hề có những người tương tự như Ermilop.

        Trung đoàn thân yêu của tôi, nơi tôi đã sống, đã trưởng thành - tôi chẳng phút nào quên lãng. Mỗi chiến công của nó đều làm tôi vui mừng, mỗi tổn thất của nó đều làm tôi đau đớn, xót xa. Cái tin Xyltan - Galiep phải đưa vào Quân y viện trong tình trạng cấp cứu đã làm thương tổn trái tim tôi. Không thể có khả năng như vậy được - một nghệ nhân của không chiến như thế mà lại lâm vào tai họa được sao! Củng phải mất mấy năm sau đồng chí ấy mới khỏe hẳn và trở lại với đồng đội.

[Giangtvx]

        Những nỗi xúc động về Xyltan - Galiep chưa kịp nguôi thì một tin gây nỗi choáng váng mới lại đến tiếp - đại úy Nhicôlai Gorbunôp - phi đội trưởng phi đội 2 hy sinh.

        Tài năng của người phi công này đã nở rộ trên bầu trời vùng Iuznhaia Ucraina. Hình như đồng chí ấy không có đối thủ trong các trận không chiến, không kẻ nào dám đương đầu với đồng chí. Có một lần, đồng chí dẫn đầu biên đội 4 chiếc đã gặp một bầy hơn 20 chiếc Iu-87 dưới sự yểm hộ của 10 chiếc FV-190. Bọn ó đen này đã phải bỏ chạy tán loạn, rất nhiều tên trong bọn chúng không quay về được đến sân bay. Riêng Gorbunôp đã bắn rơi ba chiếc trong trận ấy.

        Còn một trận không chiến nữa trên khu vực chỗ rẽ của sông Đnhestr thuộc vùng Đubôsar: 20 chiếc FV-190 của địch nghênh chiến với tám chiếc tiêm kích của ta. Biên đội của Gorbunôp đã lao bổ vào lũ "Phôcker". Họ thiêu cháy một thằng, rồi hai thằng phát xít. Lúc đó tiếp tục có 10 thằng "Metxer" đến tiếp viện. Chúng bắn bị thương số 2 của phi đội trưởng phi đội 3 Đmitri Krapsôp - là Valêri Panhiuchin. Máy bay của Valêri bị bốc cháy, lấy hướng bay về địa phận của ta. Bọn "Metxer" bám theo. Panhiuchin nhảy dù, lũ phát xít vẫn tiếp tục bắn. Krapsôp không thể kìm được, lao đến cứu số 2 của mình, như vậy - một biên đội đã tách khỏi nhóm chính. Biên đội thứ hai của Sưkin - Kapuschianski cũng đang bị tê liệt vì chiến trận. Không khí chết chóc bao quanh biên đội thứ ba.

        Trung đội trưởng bay - trung úy Vlađimia Peseriacôp đã yểm hộ cho Gorbunôp.

        Vào thời điểm cả hai chiếc "Metxer" tập trung hỏa lực bán vào cậu ta và Gorbunôp thì cậu ta đã lủi về một phía...

        Chúng tôi mai táng Nhicôlai Ivanôvich Gorbunôp - người con của làng Vôđôpiancôpca thuộc vùng Vôrônhegiơscaia trong nghĩa trang của làng Graxôvô của vùng Ôđetxa. Tất cả các bạn hữu chiến đấu của đồng chí đã đứng trong hàng lính danh dự, riêng Peseriacôp không có mặt. Lương tâm giày vò cậu ta không chỉ vì một mình đại úy Gorbunôp, mà còn vì cả số 2 của cậu ta nữa - đó là trung úy Valentin Begun, cậu ta đã để mất trước đấy khi cậu ta tránh đạn địch.

        Tất cả đã rõ ràng, nguyên nhân cái chết của Gorbunôp và Begun chính là sự nhát gan của Peseriacôp. Chúng tôi không thể nào tha thứ cho điều ấy được.

        Tòa án binh được thành lập. Lần đầu tiên trong đời, tôi đã được giao phát biểu với cương vị là ủy viên công tố.

        Hình như những lời nói của tôi thay mặt tất cả những bạn hữu cùng trung đoàn đã đánh Peseriacôp đau hơn chính bản án. Chúng tôi không tin tưởng hắn. Hắn đã làm trái lời thề của quân đội. vì sự hèn nhát của hắn mà hai phi công của chúng ta đã phải trả giá bằng cả cuộc đời mình.

        Tòa án binh tuyên án: Peseriacôp lĩnh án bảy năm tù. Mãi sau đó người ta mới tìm khả năng cho phép cậu ta bay ở trong Quân đoàn của chúng tôi với cương vị xạ thủ - thông tin. Năm 1947, tình cờ cả tôi và cậu ta lại vào học ở học viện, cậu ta làm trung đội trường học tập. Peseriacôp đã chuộc lại lỗi lầm của mình bằng máu, và một lần nữa được trả lại quyền làm phi công.

        Sợ hãi và hèn nhát...

        Hai điều ấy tuyệt nhiên không hề đồng nghĩa với nhau.

        Sợ hãi - đó là cảm giác vốn sẵn có của mọi người. Nó thường nảy sinh trước những chuyện ta ít biết đến, mang theo mình những hiểm nguy và bộc lộ ra bằng những lo lắng, băn khoăn, tâm hồn hoảng loạn, các hành động bị tê liệt. Sợ hãi thường tới mức tựa như có băng giá chạy lạnh toát ở da, nhưng trong tâm trí con người thì lại có một cuộc đấu tranh giầng co giữa "hiểm nguy" và cái "cần phải làm". Ở con người cứng rắn, có nghị lực, coi trọng tiếng tăm và danh dự của mình, luôn đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng, thì bao giờ cũng lấy cái "cần phải làm" lên trên cùng. Ở những con người mềm yếu - thì lấy cái "hiểm nguy". Và trên đời đã xuất hiện sự hèn nhát, phản bội, ghê tởm.

[Giangtvx]

        Đối với Peseriacôp cũng vậy. Những nền tảng tinh thần và lòng tin của cậu ta đã yếu hơn bản năng tự vệ. Sự việc như vậy cũng đã xảy ra với thiếu úy Lêônit Côđônski, sự hèn nhát của cậu ấy đã cướp đi chính cuộc sống của cậu ta. Cậu ta bay thế vào chỗ của Vaxili Grisenhiuc. Vaxili phải nằm viện vì bị thủng màng nhĩ ở lần đi với tôi: trong chuyến bay từ Malưi Trôschian sa vào sâu trong vùng hậu phương của địch, khi quay về đến gần Kisinhôp, chúng tôi gặp biên đội hai chiếc "Metxer". Trận không chiến đã diễn ra, ngay lúc ấy lại xuất hiện thêm một biên đội "Metxer" nửa. Thật khó xử vì dầu liệu của chúng tôi gần cạn rồi. Cần phải tìm cách thoát ly khỏi không chiến. Tôi áp dụng chiến thuật quen thuộc của mình: bổ nhào cho máy bay lao xuống như ném hòn đá, gần đến sát đất giật máy bay ra bay bằng ở độ cao thật thấp - bay về đất mình. Lúc cải ra khỏi bổ nhào, vì áp lực giảm quá nhanh, tai trái tôi bị chảy máu, còn Grisenhiuc thì bị luôn cả hai tai phải vào nằm viện. Sau khi ra viện, Vaxili lại trở về với chúng tôi nhưng nghễnh ngãng nặng. Chúng tôi lắp thêm trong mú bay của đồng chí ấy bộ phận tăng âm. Đồng chí đã bay như vậy tới tận cuối cuộc chiến tranh và trở về miền quê Ucraina thân yêu an toàn.

        Kôđônski đầu tiên cũng gây được ấn tượng tốt. Cậu ta là vận động viên thể thao, trình độ bay tạm xếp vào loại khá. Đã vài lần chúng tôi cho bay theo khi làm nhiệm vụ để "rà thử" - nhưng không vào không chiến. Sau một thời gian thử thách, khi cần thiết phải vào trận thì cậu ấy lại luôn luôn tránh né về một phía.

        Chúng tôi không ưng điều ấy, nhưng im lặng, tiếp tục hướng người phi công trẻ vào công việc cần phải làm. Chúng tôi cảm thấy cậu ta không hào hứng gì cho lắm. Chúng tôi bắt đầu tiến hành công tác giáo dục tư tưởng, gợi lại lời thề quân đội, những yêu cầu của điều lệ. Chừng như cậu ta đều hiểu tất cả, nhưng khi cứ chuẩn bị xáp trận thì lại tách đội, lánh sang một bên.

        "Chiến thuật" của bọn hèn nhát đã được phản ánh trong bản báo cáo chiến đấu ngày 15 tháng 5 năm 1944: "Thiếu úy L.G.Kôđônxki bay trong đội hình biên đội 4 chiếc La-5, dẫn đầu là trung úy O.N.Xmirnôp đi làm nhiệm vụ yểm hộ bộ binh của ta. Trên tuyến lửa, biên đội đã gặp 12 chiếc Iu-87 dưới sự bảo vệ của sáu chiếc FV-190. Xmirnôp đã dẫn biên đội vào công kích. Thiếu úy Kôđônski không vào tham chiến mà lủi tránh vào mây, tự tách khỏi đội và về hạ cánh ở một sân bay dự bị".

        Tôi đã gặp gỡ và trao đổi thẳng thắn với cậu ta, nhưng cậu ta không hề nhận lỗi của mình mà toàn đổ cho nguyên nhân khách quan.

        Khi ấy tôi quyết định trực tiếp kiểm tra cậu ta trong một chuyến xuất kích. Khi có mặt tôi thì cậu ta chưa thoát ly ngay khỏi không chiến, nhưng luôn thụ động giữ độ cao thấp hơn tôi. Khi đã bẻ gãy đợt tấn công của bọn phát xít rồi, tôi truyền lệnh qua đối không: - Ngoi lên đi, bọn "Metxer" chạy ra rồi!

        Cậu ta "ngoi lên", bay vào sát bên cạnh. Tôi trông rõ bộ mặt tái nhợt của cậu ta và đã hiểu: cậu ta sợ đến hết hồn. Nỗi sợ hãi đã làm tê liệt cậu ta, biến cậu ta thành một kẻ hèn nhát đáng thương, vì sao vậy? Kôđônski quá quý trọng cuộc sống của bản thân mình hay sao? Hay là sinh ra không phải là để đi đánh nhau?

        Trong bất kỳ trường hợp nào thì cũng không nên để mất phẩm cách của người chiến sĩ. Kôđônski không hiểu được điều ấy hay làm ra vẻ không hiểu. Chẳng lẽ cậu ta lại cứ "lỉnh" như vậy cho tới tận ngày chiến thắng rồi sau đó tự cho mình là anh hùng ư? Chỉ có bầu trời chiến tranh mới là người giám thị nghiêm khắc mà thôi.

        Thiếu tá Krasnôp đích thân bay để kiểm tra Kôđônski. Họ cất cánh, bay vào vùng tiền duyên. Tôi đề phòng bất trác, phái thêm biên đội của Kiriliuc và Pancôp đi theo sau. Tôi đã không lầm. Ngay lúc vào không chiến với bọn "Metxer", Kôđônski đã vụt biến mất tăm mất dạng. Krasnôp thật khó xoay xở nếu như biên đội hai chiếc của chúng tôi không đến chi viện kịp.

        Rồi Kôđônski bất ngờ xuất hiện trên sân bay. Cậu ta vòng, giảm độ cao thấp đến mức cánh máy bay quệt cả vào đất, bị biến dạng. Sau đó cậu ta kéo lên một chút để lao vào hạ cánh nhưng bị rơi vào xoắn ốc ở độ cao cực thấp.

        Con đường nhục nhã của một trong số những kẻ mà tên tuổi của chúng không muốn nhắc tới đã kết thúc ở đó.

        Đúng, không ở đâu con người được kiểm tra toàn diện như ở trong chiến tranh. Cũng bởi vậy mà tình bạn của những người đã phải trải qua cuống họng hà khắc của chiến tranh với tất cả danh dự và tư cách của họ là bền chắc không gì lay chuyển nổi.

[Giangtvx]

        ... Khi chúng tôi tiến hành những trận không chiến thì bộ binh cũng đang tích cực chuẩn bị cho trận tấn công mới.

        Cách sân bay không xa có một thao trường, ở đó tiếng động cơ xe tăng gầm rú cùng những cột bụi bốc lên suốt ngày. Những gì đang xảy ra ở đằng ấy nhỉ? Chúng tôi đã được đến thăm thao trường và tận mắt chứng kiến toàn cảnh diễn tập của bộ binh: những xạ thủ súng tiểu liên, liên thanh, chống tăng chiếm lĩnh các chiến hào, các giao thông hào, các khe rãnh... và rồi tiếp đến là các xe tăng hạng nặng lăn trên đầu họ.

        - Những trận chiến đấu tới sẽ rất căng thẳng, chúng tôi đang rèn luyện tinh thần cho các chiến sĩ mới đấy, - đồng chí tiểu đoàn trưởng bộ binh giải thích cho chúng tôi nghe.

        Cuộc thăm viếng ấy đã để lại dấu ấn sâu đậm trong nhận thức của chúng tôi. Chúng tôi thấy rõ thêm sự lao động của "những ông vua chiến trường" nặng nhọc xiết bao và chúng tôi cũng thấy trách nhiệm của mình nặng nề như thế nào để đảm bảo cho tác chiến của bộ binh có hiệu quả hơn.

        Càng gần tới ngày thực hiện chiến dịch Iascô - Kisinhôpscaia thì việc chuẩn bị của chúng tôi càng được chú trọng. Đầu tiên là những chuyến bay làm quen với khu vực tác chiến mới, nghiên cứu những đặc điểm bố phòng của địch. Sau đó chúng tôi được tham gia diễn tập. Tiếp đến là trên những thao trường đặc biệt, chúng tôi luyện tập cho thật thành thục những phương pháp tiêu diệt mục tiêu mặt đất sao cho đạt hiệu quả cao.

        Lần đầu tiên trong lịch sử không quân Xô viết, lực lượng Quân đoàn chúng tôi đã tiến hành chụp ảnh toàn cảnh những phòng tuyến dày đặc của địch trên toàn bộ chiều sâu chiến dịch.

        Chúng tôi tăng cường những chuyến bay trinh sát. Các phi công đã bay đến các cảng Izơmain, Tuncha, Bơrailôp, Galas..., xác định được số lượng tàu bè, phân loại chúng, bay quanh các điểm giao nhau của đường xe lửa, quan sát các đường quốc lộ, bay cắt qua các điểm tập trung quân và khí tài của địch, các nơi có kho tàng của chúng.

        Tất cả các kỹ sư, thợ máy cơ giới viên... trong những ngày ấy đã lao động không hề biết mệt mỏi. Đặc biệt, tôi muốn nhắc đến những người như: kỹ sư trung đoàn, phân đội trưởng thợ máy - trung úy I.Miacôty, các đồng chí thợ máy - sĩ quan I.Côlêsencô, V.Lêbêđep, M.Miransôp, F.Nhikiphirồp, N.Scatôp; các cơ giới viên - trung sĩ A.Bratsep, V.Ghêrencô, A.Đmitriep; các đồng chí binh nhất Maria Glazunôpva, Valentina, Xmôlina, Raixa Ixaikina, các đồng chí I.Varennhicôp, Anna Comhinkina, G.Xnhiđô, Vêra Xusera và rất nhiều các đồng chí khác với "những bàn tay vàng" của họ đã trang bị, chuẩn bị cho những chuyến bay chiến đấu của chúng tôi chu đáo hết mức.

        Các cán bộ của ban chính trị đến thăm chúng tôi liên tục để lên lớp hoặc tổ chức thảo luận chính trị. Các tổ chức Đảng, đoàn thanh niên Cômxômôn và những cán bộ tuyên huấn củng đều hoạt động tích cực.

        Trung úy Prôgiêep đã tận dụng mọi thời gian để đọc báo cùng các phi công, thợ máy, cơ giới viên, nghe thông báo của cơ quan phát thanh ở Xôvin. Những quần chúng ưu tú nhất đã được kết nạp vào Đảng. Phi đội chúng tôi có Vaxili Calasônnôc và Bôrit Gorcôp đã xứng đáng với niềm vinh dự ấy.

        Bài diễn văn nói về nghĩa vụ quốc tế của các chiến sĩ yêu nước Xô viết, nói về sứ mệnh lịch sử của chúng ta được phát thường xuyên trên các làn sóng. Chúng tôi bắt đầu nghiên cứu những tài liệu của ban chính trị gửi xuống để nắm bắt tình hình quân sự, chính trị và kinh tế của Rumani, Bungari, Nam Tư, Hunggari.

        Bất chợt tôi nghĩ: phải chăng chúng ta rồi sẽ đến các nước này, giải phóng họ khỏi chủ nghĩa phát xít?

        Vào những ngày ấy chúng tôi lại nhận được tin vui: sẽ có đoàn đại biểu từ thành phố Nôvômoscôpca thuộc vùng Đnheprôpêtơrôpsk đến thăm chúng tôi và trao cho chúng tôi những chiếc máy bay do nhân dân lao động bỏ tiền của mình ra mua. Chuyến thăm không có gì là bất ngờ vì sư đoàn không quân tiêm kích 295 Cờ đỏ. Huân chương Cutudôp hạng hai của chúng tôi đã xứng đáng với vinh dự được mang tên Nôvômoscôpcaia.

[Giangtvx]

        Trên sân bay, những chiếc máy bay chiến đấu mới toanh mang dòng chữ "Nông trường viên Nôvômoscôpski" được kẻ đậm trên thân xếp hàng tề chỉnh. Người dẫn đầu đoàn đại biểu là bí thư thành ủy đã làm lễ trao tặng những máy bay ấy. Những phi công ưu tú được vinh dự nhận những máy bay quà tặng đã thề sẽ xứng đáng với lòng tin yêu của nhân dân bằng những chiến công mới trong các trận chiến đấu với kẻ thù không đội trời chung.

        Thật thú vị khi nhận ra rằng làn sóng của phong trào yêu nước lan đến tận chỗ chúng tôi, cho chúng tôi những máy bay mới lại khởi nguồn bằng ý tưởng của Phêrapônt Gôlôvatưi - người Xaratôp, đồng hương của tôi. Chúng tôi còn được thông báo rằng loạt máy bay chiến đấu như thế cũng đã được các Đoàn viên Cômxômôn của Đanstrôi trao tặng trung đoàn tiêm kích cận vệ thứ 5.

        Tôi biết trung đoàn ấy vì chúng tôi đã từng đóng quân với họ trên cùng một sân bay ở gần Khaccôp. Ivan Nhikisôvich Xưtôp - người đồng hương của tôi từng phục vụ trong trung đoàn ấy được trao tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô vào tháng 9 năm 1943 - trước cái chết bi thảm của mình không lâu. Những ai từng sống ở Khaccôp hẳn còn nhớ trận không chiến giữa một chiếc tiêm kích của ta với 4 chiếc "Metxer" của địch ngay trên bầu trời quảng trường Đzerzinski, hai chiếc trong số ấy đã bị phi công Xô viết dũng cảm, trung úy IvanXưtôp tiêu diệt.

        Đồng chí là người đầu tiên xứng đáng được nhận món quà của những người dân yêu nước trao tặng, nhưng cũng thật cay đắng khi thấy con người như vậy lại không còn nữa.

        Những máy bay được mua bằng tiền của nhân dân lao động vùng Zapôrôgiơcaia cũng đã được trao tặng cho phi đội của V.I.Pôpcôp - anh hùng Liên Xô, sau này được tặng Huân chương Sao vàng lần thứ hai.

        Chúng tôi nóng lòng chờ đợi đến lượt mình.

        Chúng tôi không ngồi một chỗ chờ đợi, mà bằng những việc làm của mình cố gắng xứng đáng với danh dự cao cả ấy.

        Chuyến đến thăm của phái đoàn đã trở thành một ngày hội lớn. Sớm hôm sau, quyến luyến từ biệt khách khứa xong, chúng tôi lại tiếp tục những ngày chiến đấu thường lệ của mình.

        Bọn địch liên tục oanh kích các phòng tuyến của chúng ta. Đmitri Krapsôp được cử giữ chức phi đội trưởng phi đội 2, Ôlêch Xmirnôp - chức phi đội phó. Phi đội trinh sát của thượng úy Pêtr Iacubôpski bị giải tán, đồng chí ấy trở lại trung đoàn cũ của mình tiếp nhận phi đội 3.

        Có tin đồn là người ta sẽ lấy trung tá N.M.Xergêep tham mưu trưởng của chúng tôi về Phòng tác chiến Quân đoàn.

        Thì đã sao! - Nhicôlai Mikhailôvich hoàn toàn xứng đáng với sự thăng chức ấy. Đồng chí là cựu binh, đã tham gia chiến đấu từ hồi tiễu phỉ ở vùng Trung Á, rồi tốt nghiệp học viện mang tên M.V.Phrunde. Rất thành thạo nghiệp vụ chuyên môn, luôn bình tĩnh, điềm đạm, hoàn thành mọi chức trách được giao - đồng chí đã là tấm gương sáng cho chúng tôi học tập. Đối với trung đoàn, có được người tham mưu trưởng như vậy là cả kho của quý, không một ai muốn xa rời đồng chí cả.

        Nhưng tin đồn ấy là chính xác, Xergêep đã rời khỏi chúng tôi và thiếu tá G.Gornôp - bạn cũ của tôi được bổ nhiệm thay thế đồng chí ấy.

        Chẳng lẽ lại có một ai đấy lúc bấy giờ có thể nghĩ ràng: sự thuyên chuyển - ngoài những gì buồn bã ra lại không hề đem cho tất cả chúng ta chút gì khác hay sao? Rất tiếc là đúng như vậy. về phần Grigôri Onuphriencô, thời gian cũng sẽ chờ đón, nó đóng vai trò quyết định trong cuộc đời chiến đấu của đồng chí.

        Sau khi Xmirnôp đi, phi đội còn lại rất ít những người lính bay có kinh nghiệm. Calasônnôc đã được cử giữ chức trung đội trưởng bay thay thế chỗ của Xmirnôp. Chúng tôi được bổ sung một lính bay trẻ nữa là trung úy Nhicôlai Côzlôp.

        Tạm thời thì chúng tôi không có tổn thất trong chiến đấu. Trong phi đội những người săn lùng, điều ấy cũng không có, trừ mỗi việc Cuznhetxôp không cải được ra khỏi xoắn ốc. Mong muốn và ngay bây giờ đây phải chuẩn bị cho tất cả mọi người giành lấy chiến thẳng với một giá rẻ chứ không như những gì xảy ra với Alêchxây Artemmôp. Đồng chí bắn rơi 13 máy bay, nhưng cũng để mất 10 chiếc. Lần cuối cùng, đồng chí đã phải đi bộ về sau khi hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu. Khi đồng đội đến chúc mừng đồng chí, thì đồng chí đã đáp lại bâng câu thơ của Maiacôpski:

        - "Đừng chết trong ngày hội", từ giờ trở đi hãy khéo léo trong chiến đấu, hãy bảo vệ lấy người bạn tin cẩn của mình - đó là chiếc máy bay.

[Giangtvx]

        Ngày mồng 6 tháng 6, như đã biết, sau gần 2 năm chậm trễ, cuối cùng cái tin từng chờ đợi cũng đã đến: Mặt trận thứ hai đã mở.

        Tất nhiên là bọn Hítle phải lo lắng rồi. Những chiến thẳng của Hồng quân đã làm tăng khả năng đấu tranh giải phóng dân tộc đối với những nước còn đang bị chiếm đóng, làm tăng những mâu thuẫn trong khối đồng minh phát xít.

        Sự chờ đợi của chúng tôi quả là lâu, rất lâu. Đã có lúc chúng tôi mất cả sự tin tưởng vào khả năng mở mặt trận ấy.

        Sự im lặng trước dông bão đã đến. Ban chỉ huy sư đoàn lợi dụng thời gian này cho thành phần bay được nghỉ. Chúng tôi có năm ngày điều dưỡng. Tôi đã gặp lại số 2 cũ của tôi - Valentin Sêvưrin.

        Tôi thực sự vui mừng khi được biết đồng chí đã trở thành một phi công kỳ cựu thực sự, đã bắn rơi được khá nhiều máy bay địch.

        Tiếng đồn về một trận chiến đấu thắng lợi của đồng chí lan đến tận đơn vị tôi. Khi đó đồng chí là số 1 của biên đội 4 chiếc tham chiến với 54 chiếc Iu-87. Biên đội 4 chiếc của đồng chí đã bắn rơi 6 máy bay địch, và một nửa trong số đó do Sêvưrin bắn.

        Tôi với đồng chí ấy đã được sử dụng thời gian thoải mái để đi tâm, câu cá, ngồi hồi tưởng lại các trận chiến đấu vừa qua, nhắc lại các kỷ niệm về các bạn cũ...

        - Tất cả đều luyến tiếc khi anh rời khỏi trung đoàn, - có một hôm Valentin nói với tôi như vậy - Biết rằng đối với anh là điều tốt, nhưng dầu sao vẫn tiếc. Uxtinôp của chúng ta sắp đi học rồi, và nghiễm nhiên anh sẽ là phi đội trưởng của chúng tôi...

        - Chức vụ không quyến rũ được tớ đâu, - tôi trả lời - Còn có những việc khác quan trọng hơn thế nhiều.

        - Thí dụ?

        - Ồ, thí dụ như sẽ không ai làm bẽ mặt cậu nửa chẳng hạn...

        - Anh định nói về Ermilôp chứ gì? - Ông ta vẫn thế thôi. Chẳng trực tiếp chiến đấu, nhưng lại thích lên mặt dạy người khác. Ai mà nói ngược lại thì ông ấy thù đến suốt đời.

        - Thật lạ lùng là không ai đặt ông ấy vào đúng cái vị trí cần đặt.

        - Cấp trên thì không ai biết những điều ấy, cấp dưới thì im lặng vì chẳng ai muốn dây vào đó làm gì.

        - Ờ, thật là khó sống với những thành phần như vậy...

        Mấy ngày nghỉ ấy chúng tôi đã đi thăm Ôđetxa.

        Chúng tôi chiêm ngưỡng những danh lam thắng cảnh của nó và vào thăm cả nhà hát ca kịch đúng lúc ở đó đang diễn tập. Chúng tôi lặng lẽ ngồi vào các vị trí của khán giả, ngây ngất trước những tiếng hát của các ca sĩ chính cống. Đèn bật sáng - chúng tôi ở ngay trước các ca sĩ. Chúng tôi vỗ tay chúc mừng họ, họ cũng chúc lại chúng tôi. Họ mời chúng tôi lên sân khấu. Nhút nhát, bối rối, chúng tôi bước về phía cánh gà. Sau khoảng dăm phút làm quen đã thấy bày biện trên bàn bửa ăn thanh đạm. Chúng tôi nâng cốc chúc mừng các nghệ sĩ, họ chúc chúng tôi, chúc những huân chương sáng ngời trên áo va rơi của chúng tôi: 3 Huân chương chiến công trên ngực áo tôi và hai trên ngực áo Valentin. Vậy là lần thăm Ôđetxa thứ hai của tội được kết thúc giữa những người nhân hậu, với không khí nồng ấm, nhiệt tình phía sau cánh gà của nhà hát ca kịch. Đó là kỷ niệm về những ngày thoải mái duy nhất trong suốt. .cuộc chiến tranh mà tôi tham gia.

        ... Ngày lễ kỷ niệm ngày thành lập Không quân Liên Xô đã đến. Năm 1942 - tôi đón ngày này khi còn ở sâu trong hậu phương. Năm 1943 - tôi đón nó trên bầu trời khói lửa của Cuốc và Đônbat. Bấy giờ - là ở tuyến lộ gần biên giới của Tổ quốc.

        Năm ngoái, đúng vào những ngày này, trung đoàn tôi bị tổn thất nặng nề: Vlađimia Eptôđiencô, Xecgây Sakhbagian, Ivan Grigôrep và Ivan Alimôp đã không trở về sau khi làm nhiệm vụ. Nhưng những cái chết ấy không uổng phí, nó đã đưa chúng tôi tiến đến gần ngày chiến thắng kẻ thù không đội trời chung. Cho dù đã qua một năm rồi, lòng tôi vẫn không bao giờ nhẹ nhõm khi biết rằng chẳng còn thấy lại được người thày dạy của tôi: Vôlôđia Eptôđiencô, người bạn và là người đồng chí trung thành: Xecgây Sakhbagian, những đồng chí tin cẩn: Vanhia Grigôrep, Vanhia Alimôp nứa.

        Đấy là những phi công dũng cảm, gan dạ. Họ đả hy sinh như những người anh hùng. Eptôđiencô cùng với biên đội sáu chiếc La-5 của mình trên vùng trời Bôgôđôđichnưi đã phát hiện đội hình gần 20 chiếc Iu-88 đang lao xuống ném bom khu vực tiền duyên của chúng ta. Đồng chí đã cùng với các số 2 của mình xông thẳng vào lũ phát xít, phá tan đội hình của chúng, bắt bọn địch phải quay trở lại. Ngay lúc đó, những "chú chim kền kền" của chúng ta bất ngờ bị 10 chiếc "Metxer" tấn công.

        Năm chiếc La đã trở về nhà. Đợi mãi nhưng không hề thấy chiếc thứ sáu xuất hiện. Vôlôđia Eptôđiencô đã hy sinh.

[Giangtvx]

        Paven Prôgiêep lôi tôi ra khỏi những suy tư sâu thẳm.

        - Báo cáo đồng chí chỉ huy, trong ngày lễ Hàng không này, mọi người muốn được nghe đồng chí kể lại những chặng đường chiến đấu đã qua cùng với các bạn hữu chiến đấu của đồng chí. Đối với các phi công trẻ, điều ấy sẽ là thú vị và bổ ích.

        Thế đó, chừng như tôi đã trở thành cựu chiến binh của phi đội. Thực ra, tôi củng chỉ lớn hơn cấp dưới của mình vài ba tuổi mà thôi. Trong nghề nghiệp bay thì cái ranh giới ấy không lớn lâm, nhưng trong tâm hồn thì quả là một khoảng cách, tôi cảm thấy tôi đã sớm bước qua cái ngưỡng vô hình giữa tuổi trẻ và tuổi trung niên rồi.

        Để chuẩn bị cho cuộc nói chuyện, tôi lục lại tất cả những đồ vật kỷ niệm được cất giữ trong túi: từ thư từ, bản viết nháp, vở ghi chép... Bất ngờ tôi thấy có bài báo được cắt ra từ tờ "Người bảo vệ Tổ quốc", lề báo được đánh dấu bằng bút chì đỏ: ngày 21 tháng 7 năm 1943. Nhan đề bài báo là "Một trận không chiến biên đội", phía dưới là chữ ký: trung úy V.Eptôđiencô.

        Điều cần thiết đây rồi! Đề tài này đưa ra mạn đàm thì còn gì bằng. Tất cả phi công, thợ máy, cơ giới viên... nín thở nghẹ những dòng chữ rực lửa được viết bằng cuộc sống của con người đã cống hiến cả thân mình cho Tổ quốc.

        Đó là bài báo đặc biệt kể lại trận không chiến của biên đội La-5 gồm Eptôđiencô, Avercôp, Cuznhetxôp và Bulakin đã tiêu diệt năm chiếc FV-190. Tất cả các tình tiết của trận đánh được diễn tả, vô tình vẽ lại hình tượng của người chỉ huy biên đội chủ động, dũng cảm và chiến công giành được nhờ có sự liên lạc chặt chẽ qua vô tuyến giữa các biên đội 2 chiếc và trong toàn biên đội - sự hiệp đồng chắc chắn của số 1 với số 2, đội hình vững chác, sự bền bỉ, dẻo dai của các phi công. Thêm nửa là sự cảnh giới, quan sát tinh tường. Đôi lúc bọn địch cố ý để cho tiêm kích của ta tiếp cận chúng, nhưng đến gần cự ly phát hỏa thì "con mồi" lủi ngay xuống dưới tạo điều kiện cho chiếc tiêm kích khác của chúng từ trên cao bổ xuống công kích máy bay ta. "Trong không gian, ai quan sát được tất cả - người ấy sẽ không bị thương tổn!" - tôi đọc xong hàng cuối cùng.

        Thừa nhận rầng tôi không ngờ bài báo ấy đã gây cảm xúc mạnh đến thế. Cuộc nói chuyện của chúng tôi đã chuyến thành bài học không chiến giáo huấn và có nội dung phong phú.

        Vlađimia Eptôđiencô vẫn tiếp tục sống trong ký ức của chúng tôi và cùng chiến đấu trong đội ngũ của chúng tôi.

        Buổi nói chuyện ấy tựa như buổi hòa âm cuối cùng trong đợt chuẩn bị dài lâu của chúng tôi cho trận tấn công sắp tới.

        Ngay ngày hôm đó chúng tôi nhận được nhật lệnh chiến đấu của Tư lệnh Phương diện quân mới - đại tướng F.I.Tônbukhin.

        Nội dung như sau: "Hỡi các chiến sĩ dũng cảm của Phương diện quân Ucraina - 3! Thực hiện lời kêu gọi của Tổ quốc, các đồng chí đã nhiều lần bắt kẻ thù không đội trời chung của chúng ta phải rút chạy nhục nhã. Trong những trận chiến đấu giải phóng Ucraina, trong các đồng chí đã xuất hiện nhiều kỳ tích dũng cảm và anh hùng... Trong những điều kiện đường xá đi lại khó khăn của mùa Xuân năm nay, các đồng chí đã anh dũng vượt qua hàng trăm cây số, quét sạch bọn phát xít xâm lược ra khỏi mảnh đất của Tổ quốc Xô viết. Đnhepr và Buc, Krivôi Rôc, Nhcôpôn, Nhicôlaep, Ôđetxa... đã lui xa dần về phía sau, nhưng kẻ thù vẫn còn đang giày xéo mảnh đất Mônđavi Xô viết và vùng Izmainscaia. Tất cả đang chờ chúng ta giải phóng.

        Tôi ra lệnh cho tất cả binh sĩ của Phương diện quân chuyển sang cuộc tấn công quyết định!...".

        Buổi mít tinh được tổ chức. Hào hứng bởi nhật lệnh của Bộ chỉ huy, chúng tôi đã tuyên thệ không hề thương tiếc kẻ thù và bằng những hành động hy sinh quên mình sẽ tống cổ chúng ra khỏi đất nước của chúng ta.

        Ngày 20 tháng 8, vào đúng tám giờ sáng, mặt đất rung chuyển bởi những tiếng nổ của hàng ngàn viên đạn đại bác và bom giội xuống tuyến đầu phòng thủ của địch. Hầu như trong vòng hai giờ đồng hồ, pháo binh và không quân của chúng ta đã tiêu diệt toàn bộ sinh lực địch trên những tuyến phòng thủ của chúng.

        Và sự phản công hằng chờ đợi từ bao lâu đã bắt đầu.

        Các phi công được giao nhiệm vụ bảo đảm yểm hộ vững chắc cho bộ binh tấn công, giành quyền chủ động độc quyền làm chủ bầu trời.

[Giangtvx]

        Ngay từ ngày đầu, phi đội của chúng tôi hầu như liên tục ở trên không. Sau Đnhestr, những trận chiến cháy bỏng đã diễn ra trên những cánh đồng nho và những cánh đồng của Mônđavi. Bọn phi công địch chỉ tìm thấy hai lối thoát - hoặc là cắm xuống đất, hoặc là xa chạy cao bay. cảm thấy thế ưu việt của chúng ta, địch không dám kháng cự mãnh liệt, chúng tôi củng không gặp tổn thất gì. Duy có trường hợp vô lý đã xảy ra và dẫn đến cái chết của Nhicôlai Pancôp.

        Đó là vào ngày 20 tháng 8, ngay sau khi pháo binh và không quân bắn dập, những đám bụi dày đặc bốc lên đến độ cao 1000 m. Kiriliuc cùng với Pancôp cất cánh đi oanh tạc vào thời điểm ấy. Ba lần công kích đều đạt kết quả tốt đẹp, nhưng đến lần thứ tư thì bất ngờ biên đội chui vào đám mây bụi mù mịt kia. Kiriliuc chui được ra khỏi đó, còn Pancôp thì không. Sau này, ở khu vực ấy, người ta tìm thấy xác chiếc La-5 vỡ tan và phi công bị cháy đen không thể nhận ra hình hài. Khó mà biết những gì đã xảy ra với Pancôp, chỉ rõ một điều là đồng chí ấy đã ngã xuống trong chiến trận.

        Ngày đầu tiên của chiến dịch Iascô - Kisinhôpxcaia đã đem lại cho chúng tôi cùng một lúc cả đau thương và những thắng lợi mới. Chúng tôi chỉ vừa mới kịp mến mộ chàng trai Mátxcơva trẻ trung, vui tính, vậy mà giờ đây Côlia Pancôp đã không còn bay trong đội hình của chúng tôi được nửa.

        Mọi biến cố vẫn tiến triển.

        Như sực tỉnh, kẻ địch chống cự lại quyết liệt. Sư đoàn tăng thứ 13 của bọn Hítle chốt ở gần làng Ermôklia trên đất Mônđavi bắt đầu phản công như điên dại hết đợt nọ đến đợt kia.

        Chúng tôi đi công kích vào những khối thép chuyển động như vũ bão. Các tiêm kích đã làm nhiệm vụ của mình giúp cho bộ binh đứng vững, chống chọi lại sự tấn công trực diện mãnh liệt của bọn phát xít. Nhưng họ - những chiến sĩ bộ binh cũng đã phải đổi lấy giá quá đắt để giành chiến thắng.

        Sau chiến tranh, ở làng Ermôklia, một tượng đài kỷ niệm đã được xây dựng, lưu danh muôn thuở tên tuổi những người chiến binh đã hy sinh vì làng xóm, quê hương này cùng với những chiến công bất diệt của các Anh hùng Liên Xô: A.I.Guxep, Ki.Gurencô, I.P.Maslôp.

        Alêchxăngđrơ Guxep và Kuzme Gurencô cùng với các chiến sĩ đã chống lại cuộc tấn công của các xe tăng Đức. Khi đã bắn cháy một số tăng, súng hết đạn, Guxep bật khỏi công sự với quả lựu đạn cuối cùng trong tay, lao vào gầm xe tăng. Theo sau đồng chí là Gurencô.

        Phía bên cạnh, Ilia Maslôp cũng lấy tăng mình lao vào tăng địch, cả ba người hy sinh, nhưng với sức mạnh tinh thần vô bờ ấy, họ đã bắt bọn phát xít phải tháo lui.

        Thật là sự kế tục tuyệt vời của những chiến công.

        Những nông trường viên trẻ của làng Ermôklia luôn tự hào khi được phục vụ trong các đơn vị của những người Anh hùng ấy. Làng Ermôklia củng có những đường mang tên Guxep, Gurencô và Maslôp.

        Mônđavi đánh giá rất cao những chiến công của những người giải phóng mình. Tôi rất thú vị khi được biết những người quay phim tài liệu của xưởng phim Mônđavi đã quay những thước phim "Người con gái của Vonga và Đnhestr" - nói về Maria Cunkiana - người con gái sinh ở thành phố Vonsk, nữ phi công gan dạ của một trong những trung đoàn tiêm kích thuộc Phương diện quân Ucraina - 3. Trong những ngày tiến hành chiến dịch Iascô - Kisinhôpscaia, đồng chí đã chiến đấu trên vùng trời Đnhestr, đã hy sinh anh dũng trong một trận không chiến không cân sức với bọn "Metxer". Hồi đó, chúng tôi ít biết đến người con gái quang vinh của nước Nga ấy, nhưng giờ đây trên màn ảnh, cuộc đời của chị ấy đã được sống lại...

[Giangtvx]

        ... Cuộc phản công vẫn tiếp tục. Bộ đội của Phương diện quân đã chọc thủng phòng tuyến địch. Về những gì gọi là hoạt động của không quân vào thời kỳ ấy - có thể lấy một dẫn chứng, chứng minh hùng hồn bằng những lời thú nhận của một trong số tù binh Đức: "Khi tiểu đoàn của chúng tôi chiếm lĩnh trận địa ở vùng Ermôklia và những xe tăng đã chuyển sang tấn công thì những máy bay của Nga đã oanh kích chúng tôi kịch liệt, loại khỏi vòng chiến đấu rất nhiều sinh lực và khí tài, thực tế thì họ đã tiêu diệt tiểu đoàn chúng tôi. Nó đã bị xóa sổ!".

        Bọn Đức tiến hành những mưu đồ táo bạo hòng xoay chuyển tình thế. Ngày 22 tháng 8, chúng bổ sung lực lượng không quân lấy từ một đơn vị dự bị nào đó. Số lượng "Phôcker", "Metxer", "Iunker" trên không được tăng lên. Chúng tôi phải làm việc căng thẳng hơn. Phi đội trưởng phi đội 2 - Đmitri, Krapsôp dẫn đầu biên đội 4 chiếc đã gặp một tốp lớn FV-190. Đồng chí không những không cho bọn này ném bom xuống mục tiêu dự định, mà còn tự tay tiêu diệt hai chiếc bằng những loạt đạn chính xác.

        Số phận trung đoàn không quân ném bom của Đức ở sân bay Lâypxich hoàn toàn không gặp may chút nào. Nó mới chuẩn bị cho việc đi đánh phá thì bị ngay trận oanh kích bất ngờ, dồn dập của nhóm IL-2 do thượng úy Alêchxăngđrơ Sônhin dẫn đầu. Sân bay của bọn phát xít với tất cả mọi khí tài đã hoàn toàn bị loại khỏi vòng chiến đấu.

        Trong những ngày ấy, phi công 23 tuổi Grigôri Xivcôp, sinh trưởng ở thôn Martưnôvô thuộc vùng Permsina đã nổi danh vì những đợt oanh kích chính xác vào những đoàn tàu của địch trên tuyến đường sắt ở Kisinhôp được bảo vệ bằng những hệ thống hỏa lực phòng không dày dặc. Không gì có thể cản đường đồng chí tới mục tiêu, quấy rối đồng chí hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu được, về sau, Grigôri Phơlegôntôvich được tuyên dương hai lần Anh hùng Liên Xô.

        Chúng tôi hoàn toàn làm chủ bầu trời.

        Cuộc sống của trung đoàn cũng không dừng lại một chỗ. Thời gian ấy có sự thay đổi đến khó hiểu trong thành phần cán bộ lãnh đạo của chúng tôi - thiếu tá N.Krasnôp thuyên chuyển sang trung đoàn 116 củng vẫn với chức vụ như vậy. vì sao nhỉ? - Không ai giải thích cặn kẽ được. Cái chính là Onuphriencô không hợp với Gornôp - người mà ở giai đoạn cuối này quá hách dịch, muốn thay đổi chỉ huy, thâu tóm mọi quyền hành trong tay mình. Krasnôp và Onuphriencô thì lại là người anh em chiến đấu thân thiết, có khả năng lãnh đạo trung đoàn chiến đấu rất cừ khôi.

        - Sự di chuyển Krasnôp - là do bàn tay của Gornôp làm, - tất cả đi đến kết luận.

        Với sự xuất hiện của Gornôp, mọi việc ở chỗ chúng tôi đều trở thành những hiện tượng khó giải thích. Khi thì có tin đồn nhảm vệ một đồng chí nào đó trong số cán bộ chỉ huy, khi thì có một ai đó không được đề bạt thăng quân hàm kịp thời. Hỏi Gornôp - thì anh ta đổ vấy hết cho người nọ đến người kia.

        Tất cả những điều đó như chọc tức chúng tôi và gây ra sự căng thẳng không cần thiết. Chỉ sau đó một năm - đến mùa Xuân năm 1945 tất cả mới được rõ. Thời gian nó cũng như cuốn phim, sẽ hiện lên tất cả.

        Thiếu tá I.Pêtơrôp về chỗ chúng tôi thay thế cho Krasnôp. Ngay trận chiến đấu đầu tiên, khi gặp 10 chiếc EV-190, đồng chí đã bắn rơi 2 chiếc trong số ấy. Rõ ràng là cũng biết đánh nhau, nhưng liệu có là người hợp tác tin cẩn của Onuphriencô được như Nhicôlai Krasnôp trước kia hay không?

       ... Ngày thứ ba của chiến dịch Iascô Kisinhôpscaia. Chúng tôi cất cánh, hạ cánh liên tục. Có một phi công trẻ mới đến chờ mãi để gặp tôi. Tôi lập tức nhận ra ngay - Alêchxây Chebacôp, sĩ quan tùy tùng của tướng O.V.Tônschicôp.

        - Cậu sao thế, đã trở thành phi công rồi à? - tôi hỏi.

        - Mình ngán làm sĩ quan tùy tùng lắm rồi, xin thiếu tướng mãi, cuối cùng ông ấy mới thả cho mình đi học...

        - Như vậy thì hiểu rồi, cậu thấy ở đâu quan trọng hơn?

        - Công việc hiện tại đã lôi kéo...

        - Bây giờ chúng tớ sẽ giao máy bay cho cậu, xem xem cậu cất hạ cánh ra làm sao, rồi sau đó bọn tớ mới quyết định là phải làm tiếp những gì.

        Rất tiếc là cậu ta cất hạ cánh không ổn lắm. Trên không - giữ đội cũng không thật tin tưởng. Không thể tính tới chuyện thả ngay cậu ấy vào giữa bầu trời chiến tranh của Mônđavi được.

        Nói tất cả những điều ấy cho Chebacôp biết, lập tức tôi và Vaxili Calasônnôc cất cánh đến Đnhestr. Chúng tôi bắn phá các đoàn tăng địch, sau đó phát hiện thấy hai chiếc "Metxer" trên đường chân trời. Thành thực mà nói là tôi đã buồn nhớ bọn chúng - vì không hiểu sao những ngày cuối này tôi không thấy chúng trong tầm mắt nữa.