Ngài là sĩ quan của Coongle

[lính đường dây]

Chỉ Thao Chăn là biết lực lượng Việt Nam đang sang như thế nào và cũng ông là người hiểu rõ tình thế cùng các mối quan hệ trong nước và ngoài nước. Hà Nội chưa thể công khai có quân đội can thiệp vào cuộc chiến đang diễn ra ở Lào. Ông từ tốn nói để đại diện chính phủ của Hoàng thân Xuvana Phuma, đại diện của Neo Lào Hắc Xạt và Đại úy Coongle biết rõ tình thế. Nhưng ông khẳng định: Dứt khoát Việt Nam sẽ giúp cũng như đã cùng với bạn bảo vệ Tiểu đoàn 2 Pa thét Lào khỏi tan vỡ, bảo vệ cuộc vượt ngục của Hoàng thân Xuphanuvông và các bạn chiến đấu của ông. Pháo 105mm dưới danh nghĩa của ngài Đại úy Coongle nhất định sẽ bắn về phía quân Nôsavẳn và Cupraxít.

Bốn giờ chiều hôm ấy, máy bay từ Hà Nội chở sang một đại đội hỏa lực gồm pháp 105mm và cối 120mm cùng sĩ quan chỉ huy và các pháo thủ. Nhưng buổi trưa, tuyến phòng thủ của Đại úy Coongle ở km số 4 bị chọc thủng. Pháo binh của quân đội Hoàng gia Thái Lan từ bên kia sông chi viện sang khiến quân đội phòng thủ ở km số 4 nhảy lên xe tải tháo chạy về Sỉ Khay. Coong le nhảy lên xe Jeep, dẫn đầu một tốp quân cùng hai xe thiết giáp AM xông ra, chiến đấu dữ dội, đến nửa đêm chiếm lại được bến tàu vượt từ Thái Lan sang ở km số 4.

Ấy là thời điểm sĩ quan pháo binh Nguyễn Hòa cùng phân đội của mình gặp được ông Lê Kích và nhận hai khẩu đại bác 105mm vừa lắp xong và đã kiểm tra kỹ thuật. Anh chỉ thị hai hạ sĩ làm khẩu đội trưởng đồng thời họ phải tổ chức ngay khẩu đội. Xe Jeep xịch đến, người bước xuống chính là
Coongle nhưng ông ta vẫn giới thiệu:

- Tôi là Coongle! Ngài sĩ quan, bắn chặn bọn Nôsavẳn và Kupraxít đang từ căn cứ của chúng ở Chinai mô và km số 4 tiến vào trung tâm thủ đô Viên Chăn. Với tấm bản đồ cơ sở ta vừa đưa, tỷ lệ không phù hợp với bản đồ quân sự nhưng không thể có cách nào khác. Hòa tính toán rất nhanh. Có được phần tử cơ bản, anh cho bắn về Chinai mô và km số 4 có bến tàu cắt ngang sông sang Thái Lan.

Coongle lên xe Jeep vọt đi. Chừng một giờ sau ông quay lại ôm lấy Hòa và nói tiếng Lào, tiếng Pháp lẫn lộn, vẻ rất sung sướng. Tin tức cho hay quân Kupraxít có pháo binh Thái Lan chi viện đã vào tới gần chợ Viên Chăn. Nhưng khi pháo ta nổ, lực lượng đảo chính, nghĩa là lính dù và lính trung lập yêu nước, đã đánh bật chúng trở lại. Bộ đội Vương quốc đã tỏ rõ tinh thần kỷ luật và ý chí chiến đấu tốt. Và người chỉ huy trực tiếp của họ lúc này là Coongle xông xáo, mạnh mẽ, cộng với hỏa lực của Việt Nam kịp thời chi viện đã khuyến khích họ rất nhiều. Lính của Phumi Nôsavẳn và Cupraxít tháo lui về km số 4. Thao Chăn đang họp bàn với ông Kinim Phônsêna, Nuhắc Phumsavẳn và các vị khác của Neo Lào Hắc Xạt thì Coongle và Trung úy Đươn phóng xe Jeep tới. Coongle nhảy xuống xe, lao tới, ầm ầm ôm chầm lấy Thao Chăn và lần lượt những người khác. Tiếng Pháp bay như gió: Tốt rồi! Hôm nay thắng to rồi! Đã đẩy lui chúng nó về Chinaimô rồi! Hoan hô pháo binh! Chúng nó rất sợ tiếng pháo của quân cách mạng! Rồi Coongle thông báo:

- Theo lời bọn tù binh mà ta khai thác được thì chúng chưa biết Hoàng thân Xuvanna Phuma cùng thành viên chính phủ của ông đã đi Pnôm Pênh sáng nay. Chúng gắng đột nhập bằng được vào nội thành, tìm mọi cách tiếp cận Hoàng thân Phuma, ép Hoàng thân về Chinaimô và tập trung toàn lực lượng bao vây quân ta chiếm lại thủ đô Viên Chăn.

Báo cáo tình hình xong, Coongle và Đươn lại nhảy lên xe đi ngay. Thao Chăn tỏ ý hài lòng về tính xông xáo, tinh thần chiến đấu dũng cảm và thái độ giao tiếp tự nhiên, cởi mở của Coongle. Ông trao đổi với ông Lê Kích lệnh cho hai khẩu pháo 85mm và hai khẩu cối 120mm do một trung úy sĩ quan trường 400 cùng sang một đợt với Nguyễn Hòa chỉ huy vào đặt ở km số 1 nội thành Viên Chăn - Pháo binh bắn theo kiểu gì thì đó là việc của các anh. Bắn trực tiếp, bắn theo tọa độ, bắn có tính toán phần tử chính xác… đấy là việc các sĩ quan của chúng ta hôm nay phải phát huy tài năng sáng tạo. Cách mạng bao giờ cũng có nguyên tắc chung nhưng trí tuệ con người thì vô cùng phong phú… Đề nghị Coongle cho hai xe bọc thép cùng với hai tiểu đội lính Vương quốc chốt ở phía trước trận địa pháo để chiến đấu bảo vệ. Nhưng mà này, Thao Chăn nói thêm, đạn rất hạn chế, bắn ít và có hiệu quả. Hiện sân bay vẫn còn hoạt động được và trong tầm kiểm soát của ta, máy bay Liên Xô chuyên chở đều đặn, nhưng phải tính đến khả năng ấy sẽ không còn nữa…

Coongle lao tới trận địa do Nguyễn Hòa chỉ huy. Chẳng riêng gì ông mà cả anh em binh lính Vương quốc đang quây lấy các chiến sĩ pháo binh vui sướng. Họ đã biết những người lính này từ Hà Nội sang nhưng trên danh nghĩa là quân đội của Chủ tịch Ủy ban lâm thời, tức Ủy ban khởi nghĩa do Coongle đứng đầu. Riêng Nguyễn Hòa vẫn dùng tiếng Pháp giao dịch với bạn. Ai hiểu được thì hiểu, ai không hiểu được thì thôi. Coongle đến, đám lính vương quốc dãn ra. Viên Đại úy ôm lấy Hòa rồi nói líu ríu:

- Chúc mừng sự thành công của ngài. Tiếng pháo thật đúng lúc tạo uy lực lớn. Đây là bài học cho bọn Nôsavẳn và Cupraxít, cả bọn Thái Lan nữa. Ngài chỉ huy! - Bỗng giọng Coongle nghiêm lại - Tôi yêu cầu ngài không những chỉ bắn vào căn cứ Chinaimô của Nôsavẳn mà cần, rất cần, bắn sang Noọng Khai, nơi chúng đang tập trung quân.

Nguyễn Hòa ngạc nhiên hỏi lại:

- Noong Khai ư? Thưa ngài, nơi đó là đất Thái Lan?

Viên Đại úy thản nhiên:

- Thì đất Thái Lan chứ sao? Nhưng kẻ thù đang tập trung quân ở đó để vượt sông sang tấn công chúng ta.

Nguyễn Hòa khó có thể không chấp hành. Nhưng làm sao bây giờ? Địch có thể hoàn toàn đánh hơi được tiếng pháo này là của Quân đội Nhân dân Việt Nam mà ta lại bắn sang đất Thái Lan. Quả là một thách thức! Anh tìm cách hoãn binh. Tiếng Pháp của anh lại cất lên véo von:

- Thưa ngài Chủ tịch, địch đang xấn xổ muốn nhảy vào sân bay Vattay. Hỏa lực của ta còn mỏng, xin ngài cho bắn chặn bọn chúng trước đã, sau đó sẽ tính đến mục tiêu thứ hai.

Coongle ngẩng cao đầu làm cho cái mũ lính dù màu đỏ lừ hất lên và đôi mắt chăm chú theo dõi từng động tác của pháo thủ. Nom ông ta lúc này như cây cờ phướn đang bay theo chiều gió. Dường như ông ta chợt suy nghĩ. Chừng nửa phút sau, ông nói những câu tiếng Pháp hơi nhanh, nhưng có thời khắc như bị ngắt quãng:

- Ngài chỉ huy! Tôi biết ngài có kinh nghiệm chiến đấu pháo binh và cả bộ binh nữa. Ý tưởng của tôi là vậy và ngài cứ thực hiện theo hai bước như đã trình bày.

Nói rồi Coongle cùng cấp phó của mình lên xe. Trước khi lao vụt đi, ông còn quay lại phía Hòa gật đầu và vẫy vẫy. Một phút yên tĩnh, Hòa viết bức điện ngắn gửi ông Thao Chăn và ông Lê Kích báo cáo về tình hình chiến đấu và chỉ thị của Coongle. Rõ ràng không nên để kẻ thù lu loa ầm lên rằng Hà Nội đã đưa quân chiến đấu sang Viên Chăn và pháo binh của họ đang gây hấn với Thái Lan. Chắc chắn các ông Thao Chăn và Lê Kích cũng phải bàn thảo tính toán kỹ về việc này. Cuối cùng Thao Chăn cho phép bắn mười quả nhưng yêu cầu tính toán phần tử cẩn thận để trúng vị trí địch ở Noọng Khai chứ không phải là vào thị xã Noọng Khai. Đây là biện pháp tình thế. Không thể không bắn. Phải giữ Coongle ở lại với mình và phải giải thích cho ông ta hiểu.

Đối phương bắt đầu phản pháo. Nhưng các chiến sĩ Việt Nam, cả hỏa lực và bộ binh cũng vừa sang một bộ phận nhỏ, không rời vị trí chiến đấu. Quyết giữ thủ đô Lào càng lâu càng tốt để phái trung lập yêu nước xây dựng và củng cố lực lượng. Kẻ thù dựng lên chính phủ Bun Ùm và đang hò hét tiến vào thủ đô. Một nhóm phiến quân do Kupaxít chỉ huy đã gây rối ở Viên Chăn cướp đài phát thanh và trụ sở phủ thủ tướng. Coongle đã chỉ huy quân dù và quân trung lập yêu nước dẹp ta bọn này.

Phía Pa thét Lào và lực lượng Vương quốc yêu nước cũng đang vừa chiến đấu vừa xốc lại đội hình. Một số đơn vị pháo binh Vương quốc ra đời. Lực lượng yêu nước rút khỏi Viên Chăn là điều dứt khoát sẽ xảy ra. Gắng sao để bảo toàn lực lượng, gắng sao giữ vững đội hình và ý chí chiến đấu. Tình huống chiến đấu phân tán của pháo binh như vừa rồi cũng là biện pháp tình thế, đã phát huy rất tích cực , và cũng là sự sáng tạo rất Việt Nam. Tốp cán bộ có Nguyễn Hòa được cử sang đều đã nắm mỗi người một đơn vị, chẳng ra đại đội, mà cũng chẳng phải trung đội. Pháo thủ được trang bị súng bộ binh để sẵn sàng chiến đấu như bộ binh. Ông Lê Kích như một cố vấn quân sự bên cạnh ông Thao Chăn nên Bộ tư lệnh pháo binh ở Hà Nội đã thấy cần cử gấp một sĩ quan cấp tá, chỉ huy trung đoàn hay lữ đoàn, sang nắm lại và chỉ huy chung đội hình hỏa lực.

[lính đường dây]

Coongle thực tâm muốn giữ Viên Chăn với bất cứ giá nào. Theo ông thủ đô là tất cả. Ông đã nhiều lần tới các trận địa pháo động viên tinh thần bộ đội chiến đấu. Ông đã chứng kiến ý chí ngoan cường và rất có tổ chức của pháo binh Việt Nam, chiến sĩ Việt Nam. Nhưng trước sức ép của đối phương quá lớn và khả năng ta rút khỏi Viên Chăn tính từng ngày, từng giờ, thì có vẻ hơi buồn. Ông nói với Hòa bằng tiếng Pháp theo kiểu Lào đầy nuối tiếc:

- Ông chỉ huy, thế là chẳng mấy nữa thủ đô Lào sẽ bị mất.

Hòa khảng khái nói với ông:

- Không mất! Không bao giờ mất thưa ngài Chủ tịch.

Lúc ấy Coongle chưa được phong tướng nên Hòa xưng hô theo danh nghĩa về mặt quốc gia của ông ta, vì Đại úy dường như quá nhỏ bé. Rút lui khỏi vùng đất để rồi chiếm lại vào dịp khác khi có thời cơ là chuyện thường tình trong chiến tranh.

- Nhưng trường hợp này lại là thủ đô của một quốc gia?

- Vâng! Thưa Chủ tịch. Như ngài đã biết, Việt Nam từng rút khỏi thủ đô Hà Nội cuối 1946 đầu 1947 để rồi mùa thu năm 1954, cờ hoa rực hè phố đón lãnh tụ Hồ Chí Minh của chúng tôi, Chính phủ của chúng tôi, cùng đoàn quân chiến thắng trở về.

- Nhưng mà Việt Nam phải chiến đấu những chín năm, thưa ngài!

- Quả là như thế. Lâu hay chóng còn phụ thuộc vào tình thế và tương quan lực lượng.

Giọng Coongle dường như chìm xuống:

- Theo ý ngài nên rút về hướng nào? Các ngài không về hẳn Việt Nam và bỏ rơi chúng tôi chứ?

Nguyễn Hòa thân tình:

- Thưa ngài Chủ tịch Ủy ban lâm thời, xin phép ngài cho tôi được coi ngài như một người bạn, mặc dù ngài là chỉ huy cấp trên của tôi. Người Việt Nam cũng như người Lào đã kết bạn là không bao giờ bỏ nhau. Chúng tôi được lệnh phải ở lại với nhân dân Lào anh dũng. Và ngay bây giờ, theo tôi biết, ta phải rút về nơi nào có thể xây dựng căn cứ vững chắc. Cấp trên của chúng ta sẽ quyết!

Đêm hôm ấy, trong một lán trại có ngọn lửa hồng của cây cà boong, Hòa kể cho Coongle nghe bọn thân Mỹ ở Lào định xóa sổ tiểu đoàn hai Pathét như thế nào. Việc này chính Coongle đã biết, nhưng ông ta không hiểu cụ thể quá trình gian khổ hy sinh, không hiểu được lực lượng vũ trang Quân khu Bốn của Việt Nam đã đi đón bạn chiến đấu của mình ra sao. Coongle cũng quá biết việc lãnh tụ kháng chiến Lào là Hoàng thân Xuphanuvông cùng đồng chí của ông đã thoát khỏi nhà tù Phôn Khêng nhưng không thể nào hiểu được sự ấy gian khổ hiểm nguy đến thế nào. Và lực lượng Việt Nam và Pa thét Lào đã phối hợp ăn ý với nhau ra sao. Coong le lơ mơ về lịch sử. Ông dường như không hiểu gì việc tháng 10 năm 1945, Chính phủ yêu nước thành lập ở Viên Chăn do Hoàng thân Phệtxarạt làm Thủ tướng, Hoàng thân Xuphanuvông làm Bộ trưởng ngoại giao kiêm Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang cách mạng Lào, Hoàng thân Xuvanna Phuma cũng là Bộ trưởng. Ông chưa rõ căn nguyên sau khi có Hiệp định Giơnevơ 1954 về Đông Dương, trước sức đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân Lào, ngày 19 tháng 11 năm 1957, Chính phủ liên hiệp toàn quốc Lào đã được thành lập do Hoàng thân Xuvanna Phuma làm Thủ tướng và Hoàng thân Xuphanuvông làm Bộ trưởng Bộ kế hoạch, xây dựng và quy hoạch lại đô thị. Nếu đế quốc Mỹ đừng nhúng vào thì làm gì có chuyện binh đao khói lửa, làm gì có chuyện chúng dám cả gan bắt giam Hoàng thân cùng các bạn chiến đấu của ông…

Nguyễn Hòa tâm sự với Coongle:

- Một vị con vua cháu chúa tiếng tăm lừng lẫy như Hoàng thân Xuphanuvông còn sẵn sàng rời khỏi thủ đô vì sự nghiệp cao cả của dân tộc Lào thì chúng ta, lớp con cháu, lẽ nào không noi theo.

Coongle im lặng. Ông còn trẻ. Quá trẻ. Hai mươi bốn tuổi đầu đã là chỉ huy tiểu đoàn dù đầu tiên của Vương quốc Lào quả cũng là một vinh hạnh. Là lính dù, có nghĩa là nhảy bổ từ trên trời xuống, đi lại bằng máy bay. Chứng kiến các chiến sĩ pháo binh Việt Nam chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn đến cả bản đồ và bảng bắn, đặc biệt khi phải đối pháo họ vẫn vững vàng trên trận địa, thì Coongle rất phục. Coongle tỏ ra chăm chú khi nghe Nguyễn Hòa trình bày về các phương pháp bắn cơ bản của pháo binh, cả đến những chi tiết nhỏ như điểm dấu và cọc chuẩn, rồi hạ giọng xuống như tâm sự:

- Tôi ít tuổi hơn ngài, xin miễn thứ nếu những câu hỏi của tôi có thể không vừa lòng ngài. Ngài có tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ chứ?

- Có! Khi ấy tôi là một trung đội trưởng.

- Ngài đã qua trường quân sự nào? Đã tham quan học tập ở đâu? Trung Quốc hay Liên Xô chẳng hạn?

- Tôi chỉ học ở trường sĩ quan pháo binh Việt Nam ở tỉnh Sơn Tây, học sau ngày hòa bình lập lại theo hiệp nghị Giơnevơ năm 1954 về Đông Dương. Sau đó tôi ở lại làm giáo viên chiến thuật.

- Vậy mà hàm của ngài chỉ có vậy thôi ư?

- Nhiều người giỏi hơn tôi, như các bạn của tôi mà ngài đã gặp, hàm cũng chỉ như vậy.

Coongle kêu lên:

- Tôi phục các ngài! Tôi phục các ngài!

Đúng như dự kiến của ta, Phumi Nôsavẳn và Cupraxít tập trung toàn lực tấn công vào thủ đô Viên Chăn, với ưu thế hơn hẳn về quân số và trang bị vũ khí. Sân bay Váttay đóng cửa. Có sự yểm trợ của hai đại đội pháo binh ta cùng một lực lượng pháo binh vương quốc, quân trung lập phối hợp với quân Pathét Lào chiến đấu rất dũng cảm, đẩy lùi nhiều đợt xung phong của địch. Thủ đô bé nhỏ của nước Lào đang bị tàn phá. Phóng viên Mỹ Dommen kêu: Đây là trận công hãm xấu xa nhất mà người ta đang thấy. Những nhà cửa xây theo kiểu hiện đại cùng bao lăng tẩm xưa quý giá đều đang bị thiệt hại nặng nề. Còn viên tướng Hoàng gia Lào Sủnthôn Páttaravông bỏ chạy sang Băng Cốc để đứng ngoài cuộc nhìn vào đưa ra nhận xét: Phumi Nôxavẳn sẽ chiếm được Viên Chăn nhưng không có nghĩa là nội chiến chấm dứt mà mới chỉ là sự khởi đầu.

[lính đường dây]

Từ sáng sớm, bạn đã ra quyết định rời Sở chỉ huy về km số 8 đường 13 lên phía bắc. Lực lượng Pathét Lào chiến đấu dũng cảm nhưng chỉ có khả năng đánh chặn cầm chân địch. Đơn vị pháo do Nguyễn Hòa chỉ huy bố trí ở đây song đạn còn rất ít nên cũng hạn chế bắn. Coongle có lệnh rõ ràng chỉ để lại một đơn vị nhỏ ở Viên Chăn đánh nghi binh, còn toàn bộ bộ đội trung lập, kể cả các lực lượng thanh niên tình nguyện, sinh viên, đều rút khỏi thành phố theo đường 13 lên phía bắc.

Kẻ thù không ngờ rằng với ưu thế hỏa lực và quân số áp đảo, chúng chiếm được Viên Chăn chứ không tiêu diệt hay làm tan rã được lực lượng chống đối, không chia tách được sự liên minh hợp tác giữa lực lượng trung lập yêu nước và Pathét Lào. Đoàn di chuyển đông tới hàng trăm ô tô các loại, bao gồm cả xe chở quân, xe kéo pháo, xe thiết giáp, nhanh chóng tiến hành trong trật tự theo quốc lộ 13 lên phía bắc. Trong đoàn hành quân có ông Bảy (tức đồng chí Caysỏn Phômvihản), ông Phun Sipasớt, ông Kinim Phônsêna, Thao Chăn, Coongle. Lực lượng ta chiếm Văng Viêng, một huyện lỵ trên đường 13, cách Viên Chăn 180km về phía bắc. Cầu hàng không Hà Nội - Văng Viêng lập tức được thiết lập. Đạn pháo, quân dụng, thuốc men, các loại vũ khí khác được tiếp tế tức khắc. Một trận địa pháo được thiết lập ngay gần cầu Hin Hợp sẵn sàng chiến đấu, đặc biệt bộ đội Pathét Lào và lực lượng trung lập yêu nước vừa hành tiến vừa đánh tan những toán quân phỉ Vàng Pao.

Nhưng Văng Viêng không thể là căn cứ địa lâu dài và vững chắc cho cuộc kháng chiến. Đi đâu? Sầm Nưa, căn cứ địa lừng danh của Neo Lào Hắc Xạt thì cách xa hơn 500km, lại phải qua nhiều vùng quân phái hữu đang chiếm giữ. Ông Kinim Phônsêna và cả Coongle nữa tỏ ý ngần ngại. Thưa các ngài!

- Ông Bộ trưởng ngoại giao đại diện cho Chính phủ của Hoàng thân Xuvanna Phuma phát biểu – Đội hình của chúng ta trùng trùng như thế này mà về tới căn cứ vững chãi Sầm Nưa thì rơi vãi dọc đường phỏng còn bao nhiêu lực lượng? Tôi đề nghị các vị và ngài cố vấn xem xét lại. Coongle cũng tỏ rõ ý kiến của mình như vậy. Lãnh đạo Neo Lào Hắc Xạt, cá nhân các ông Caysỏn, Nuhắc và Thao Chăn… hiểu. Các vị đi cùng Neo Lào Hắc Xạt nhưng không muốn quá phụ thuộc Neo lào Hắc Xạt. Nhưng không thể bỏ rơi bạn! Một quyết định đúng đắn và rất phù hợp hoàn cảnh lúc đó là tiến về đánh chiếm Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng, căn cứ địa của phái hữu và đặc biệt là của Vàng Pao, một thế lực không thể xem thường và đang được Mỹ hà hơi tiếp sức. Kế hoạch được báo về cho Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam và được nhất trí hoàn toàn. Đơn vị pháo 105mm do Hòa chỉ huy lúc này đã đủ bốn khẩu với số pháo thủ tăng cường được đưa tiếp từ Hà Nội sang. Anh họp với các trung đội trưởng và khẩu đội trưởng tuyên bố: Kẻ thù rất sợ pháo, thậm chí chỉ nghe tiếng trái phá nổ gần đội hình chúng đã dễ bề tan tác, nhưng mà chúng rất giỏi trong tập kích đánh lén. Chúng luồn rừng giỏi hơn ta, im lặng, nhẹ nhàng, rất nhanh nhẹn. Mỗi trung đội bố trí một tổ cảnh giới ở X… ở Y… Ta phải bảo đảm an toàn cho lực lượng lớn tiến vào Cánh đồng Chum và Xiêng Khoảng. Ai đó hỏi bộ binh đâu ư? - Chưa có! Chúng ta phải tự bảo vệ mình… Ngày hôm sau trận địa pháo 105mm đang nhả đạn thì trung đội trưởng trung đội một chạy tới báo cáo: Mất một người rồi! - Hả? - Thế nào? - Bị bắt! - Ai bắt?... Có thể quân phỉ Vàng Pao và cũng có thể lính Cupra xít. Nguyễn Hòa lặng đi giây lát. Những ý nghĩ chạy rất nhanh qua đầu anh. Những ngày chiến đấu vừa qua, từ sân bay Váttay và Km số 4 tới đây chưa mất một người nào, nay một chiến sĩ bị bắt. Vào trong tay kẻ thù sẽ muôn vàn gian khổ. Ai vậy? - Hòa hỏi - Cậu Khoái! - Có phải Khoái hôm trên đường từ Hà Nội sang bảo chúng ta đi đánh Thái Lan hay Miến Điện đó phải không? - Vâng, đúng đấy ạ!

Nguyễn Hòa thừ người: Phải rồi! Khoái quê Hưng Yên. Chẳng rõ huyện nào, xã nào, chỉ nghe nói làng anh ta bên bờ sông Luộc, lại có vợ mới cưới - Hòa nhăn mặt lại vì áy náy - Sau này trở về tìm được quê anh ta mà đến thăm là khó đây… Lúc này ở Viên Chăn, tướng Nôsavẳn lập ra chính phủ mới do Bun Ùm đứng đầu và tuyên bố chính phủ của Hoàng thân Xuvanna Phuma lưu vong ở Phnôm Pênh không còn hiệu lực. Ông Kinim Phônsêna được mời sang Hà Nội nghỉ dưỡng qua cầu hàng không Hin Hợp và thủ đô nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Đoàn quân tấn công đánh chiếm Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng hùng dũng lên đường do Coongle và Sinhkapô chỉ huy, có cố vấn Thao Chăn bên cạnh, đánh bật đám phỉ Vàng Pao, vượt qua mọi chông gai thử thách, chiếm Xala Phukhun, Mường Sủi, Phu Sủng, nhanh chóng tiến vào sân bay Cánh đồng Chum và làm chủ thị xã Xiêng Khoảng.

Cách mạng Lào chuyển sang một giai đoạn mới!

[lính đường dây]

Chương 5

VÀNG PAO

Là một quân cờ đắc lực trong tay người Mỹ, ông ta có tên gọi theo tiếng H’mông là Vaj Pour, sinh ngày 8 tháng 12 năm 1929 tại Noọng Hét, Xiêng Khoảng. Sự nghiệp của Pao không phải khởi đầu hay kết thúc bởi chuyện học hành mà là vào lính trong quân đội thiện chiến rừng núi của người H’mông chống Nhật do Pháp tổ chức. Pháp mất Đông Dương vào trong tay Nhật liền tổ chức ra đội quân này để quấy nhiễu và nuôi âm mưu về sau. Pao không có quan điểm chính trị, cũng chẳng quan tâm và chẳng biết gì tới xu hướng thời cuộc, vấn đề có ăn là nhảy vào. Khi Pháp trở lại Đông Dương, Vàng Pao được sử dụng như một Trung úy trong lực lượng biệt kích không vận hỗn hợp GCMA nhằm chống lại hoạt động của Việt Minh ở Thượng Lào. Hiệp định Giơnevơ năm 1954 về Đông Dương được ký kết, Pao chính thức trở thành sĩ quan quân đội Hoàng gia Lào với quân hàm Thiếu tá, giữ chức tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh đóng ở Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng.

Cuộc đời binh nghiệp thẳng tiến, điên cuồng với những tham vọng của Pao bắt đầu từ đây. Những diễn biến chính trị đầy rối ren ở Viên Chăn: Chính phủ Hoàng thân Xuvanna Phuma đổ, chính phủ Sổmsanít lên rồi chính phủ Phủi Xananicon, rồi chính phủ Bun Ùm, rồi lại chính phủ Hoàng thân Xuvanna Phuma… Cứ việc đảo điên, Vàng Pao anh hùng nhất khoảnh, chắc chắn nhất là có ngọn cờ của Mỹ. Cũng có lúc ông ta tỏ ra liều lĩnh và táo bạo. Chẳng hạn như năm 1969 hay 1970 gì đó, tất nhiên phải do Mỹ xúi giục, Pao cho đám tay chân Hờ Nhia Chò cùng đồng bọn vượt biên giới Việt Nam ở khu vực Mường Xén, tung ra luận điệu Vua của người H’mông đã về, bông lúa sẽ to bằng đuôi trâu, quả trứng gà sẽ to bằng quả bưởi…, cướp chính quyền ở mấy xã thuộc huyện Kỳ Sơn của tỉnh Nghệ An, Việt Nam. Đồng bọn Hở Nhia Chò bị bắt sạch sành sanh và cả bản thân Hờ Nhia Chò cũng bị bắt. Tòa án quân sự quân khu bốn của Việt Nam xử Hờ Nhia Chò tù chung thân chỉ vì chiếu cố là người dân tộc nên đã không xử tử hình. Bun Phênh, cánh tay của Hờ Nhia Chò lãnh án hai mươi năm tù. Nhưng đó là chuyện về sau của những năm 1969, 1970.

Trở lại thời gian trước đó, năm 1959, trong khi kiếm tìm vị trí chỉ huy trưởng lực lượng dân binh tự vệ H’mông ở Thượng Lào thay cho vua Mèo Touby Ly Foung, hai nhân viên CIA là Lucien Conein và Edgar Pop Buell đề cử Pao vào vị trí này. Pao thấy ngay cờ đã trao vào tay nên không tội gì mà không phất. Mà phải phất mạnh! Lý sự bao giờ cũng ở trong tay kẻ mạnh. Ông ta tổ chức một cuộc họp có mặt tới hơn ba trăm tộc trưởng và sĩ quan quân đội người H’mông ở Thượng Lào. Gần như không vị nào dám vắng mặt. Với bộ quân phục dã chiến, áo có cầu vai, mũ mềm rộng vành đội đầu và vành hai bên được cuốn lên, với con mắt ma quái kiêu căng và nụ cười oai linh đắc thắng, Pao tuyên bố:

- Tướng quân Phumi Nôsavẳn có đại bản doanh ở Savannakhet mới thực sự là người hùng của đất nước Lào. Ông ta sẽ là người cứu vãn nền trung lập của Lào. Ông ta có sức mạnh của người Mỹ mà Neo Lào Hắc Xạt được Hà Nội tiếp sức cũng chẳng ra cái thá gì. Tôi hỏi các vị, các vị có tin lời tôi nói hay không?

Tất cả im lặng. Đâu đó xôn xao bàn đến cả nhà vua ở Luông Prabang cùng chính phủ của Hoàng thân Xuvanna Phuma ở Viên Chăn. Vàng Pao nói luôn:

- Thì các vị chẳng thấy chính phủ của Hoàng thân Xuvanna Phuma ở Viên Chăn, còn được gọi là Chính phủ liên hiệp yêu nước có đại diện Neo Lào Hắc Xạt là ngài Hoàng thân Xuphanuvông tham gia năm 1957 đổ rồi đó thôi. Nhà vua đã công nhận họ. Rồi nhà vua lại cũng im lặng nhìn họ lăn đùng.

Chẳng ai dám phát biểu. Vàng Pao cao giọng:

- Vậy thì vùng này, Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng của chúng ta phải có một vị tiểu vương cai quản. Ngài Touby Ly Foung từ lâu chúng ta coi là vương đã không còn đúng như phận sự của mình. Ai là người thay thế ông ta các vị đã biết!

Vàng Pao ngạo mạn tuyên bố như vậy rồi cho lính bắt luôn vua Mèo Touby Ly Foung và cả tướng Amkha, tham mưu trưởng quân đội nộp cho Phumi Nôsavẳn, được Nôsavẳn thăng cấp trung tá và bổ nhiệm tỉnh trưởng tỉnh Xiêng Khoảng.

Mỹ trả lương cho đội quân rất đông đảo của Vàng Pao, có khi lên tới vạn người, nhưng thực chất khó mà chuẩn xác. Đám lính ấy có thể đang tại ngũ, có thể không lấy lương và đã ở nhà hút thuốc phiện, có thể chỉ là danh sách trên giấy. Ngay đám lính và có khi cả sĩ quan ngày đêm ngay bên cạnh mình, Vàng Pao đôi khi cũng quỵt lương. Chinh chiến, xáo trộn chính trị đã nuôi sống Vàng Pao và đồng bọn. Đám lính quá đông đảo của ông ta, thời kỳ cực thịnh, theo một tài liệu, có khi lên tới ba vạn người, cũng dựa vào lương Mỹ nuôi vợ con. Một viên trung úy đã hai tháng không được nhận lương, cùng thằng con của mình tới gặp Vàng Pao. Pao đang nằm trên sạp nứa có trải nệm. Hai cô hầu gái, một bóp chân, một quạt, thì viên trung úy cùng thằng con trai bước vào:

- Thưa ngài!...

Vàng Pao bật ngồi dậy tỏ vẻ rất khó chịu. Ông ta đang chuẩn bị tận hưởng những gì cuộc đời giành cho mình thì bị quấy phá. Pao quát:

- Ra!

Viên trung úy nằn nì:

- Nhưng mà thưa ngài… và lương tháng của tôi…

Pao không nói không rằng, rút súng, bắn gẫy chân viên trung úy, rồi gọi lính khiêng ném ra ngoài cùng với thằng con đang bay hết hồn vía. Sự việc đến tai viên đại tá Khăm Hu Boussarat, Tư lệnh quân đội vùng Xiêng Khoảng. Ông này gọi Vàng Pao về sở chỉ huy của mình và chỉ thị phải phát lương cho những ai chưa được nhận ngay tức khắc. Pao không về và cũng không chấp hành lệnh của Tư lệnh quân đội vùng Xiêng Khoảng, lại còn bố trí ba mươi tay súng phục kích viên đại tá này. Khăm Hu lái xe một mình, lợi dụng nhá nhem tối và quá thuộc đường, và cũng nhờ vận may mà thoát được lưỡi hái tử thần. Ông ta liền thảo công điện khẩn báo cáo lên tướng Ouan Rattikone, Tổng tham mưu trưởng quân đội Hoàng gia. Thấy sự việc quá ư nghiêm trọng, tướng Rattikone lập tức đáp máy bay về Xiêng Khoảng. Vàng Pao thấy sự thể có khi không yên liền chạy tới trước mặt viên tướng quỳ mọp xuống, không nói không rằng, tai vểnh lên để đợi nghe những lời phán xét.

[lính đường dây]

Nhưng không có một lời phán xét, nên cũng chẳng có lời trình bày. Sự việc xảy ra như thế còn có gì phán xét để mà trình bày. Pao cứ quỳ mọp. Hai tai vểnh lên là lòng dạ thì tin ở thần hộ mệnh của mình là các quan ngài CIA. Quả là đúng như vậy! Rattikone cũng chợt thấy như vậy. Chớ có động vào con bài của người Mỹ. Vả lại kẻ côn đồ lưu manh này cũng đã biết điều, đang ngậm đất, ngậm cát dưới chân mình kia mà! Vậy thì còn động đến hắn làm gì để người Mỹ phiền lòng và Neo Lào Hắc Xạt và Bắc Việt Nam chắn chắn hân hoan vui sướng. Viên tướng mặc xác cho thằng tỉnh trưởng nằm mọp đấy, ra máy bay vù về Viên Chăn.

Chính biến nổ ra ở Viên Chăn do Coongle chỉ huy có đến tai Vàng Pao nhưng chẳng tác động chút gì tới xứ sở ông ta đang làm vua. Pao cứ việc rung đùi hút thuốc phiện. Cánh Phumi Nôsavẳn chiếm lại Viên Chăn là tin mừng cho Vàng Pao. Ông ta đinh ninh Neo Lào Hắc Xạt được Hà Nội ủng hộ, có cả Coongle, có cả cái ông bộ trưởng chẳng còn quyền hành Kinim Phônsêna sẽ về Sầm Nưa là căn cứ của họ, lãnh địa của họ từ ngày còn chiến đấu với người Pháp. Có tin đội quân đang di chuyển ấy cụm nhau lại ở Văng Viêng - Hin Hợp và cầu hàng không từ đây nối với Hà Nội, Vàng Pao càng tin chắc, ngày một ngày hai họ sẽ chuyển về Sầm Nưa. Đánh đùng một cái, đội quân hùng hậu ấy rẽ ngang theo trục đường số 7, quân lính của Vàng Pao không thể nào chống đỡ nổi. Họ tiến nhanh và mạnh mẽ. Một số đơn vị chính quy của Vàng Pao tan vỡ. Nhưng Vàng Pao không quan tâm lắm tới việc binh lính vứt súng bỏ chạy về với vợ, bởi chỉ tới kỳ lương, chúng hết ăn là lại phải có mặt. Lúc ấy các viên chỉ huy dưới quyền vừa chửi vừa cho một phần hai số tiền lẽ ra phải được lĩnh, đám lính tráng này vẫn phải quỳ xuống để nhận tiền, nhận súng và ghi tên trở lại đơn vị. Song ông ta lo nhất là lãnh địa của mình bị chia cắt, không còn được an toàn. Chẳng lẽ ta làm vua ở một vùng mà đất đai đang bình yên bỗng mọc lên những cây nấm khác loài. Vàng Pao đang tính kế thì Phumi Nôsavẳn giao cho ông ta chức Tư lệnh quân khu hai gồm luôn cả mấy tỉnh phía bắc nước Lào và được phong tướng. Ngay sau sự kiện đó, cố vấn quân sự Edgar Buell xuất hiện.

Pao đứng dậy bắt tay, nhưng không lên tiếng chào trước. Viên cố vấn Mỹ hiểu. Edgar nhoẻn miệng cười làm lành, chỉ vào ve áo của Vàng Pao và nói bằng chính tiếng H’mông không chê vào đâu được:

- Thưa ngài Thiếu tướng Tư lệnh quân khu, tôi tới để chúc mừng ngài!

Pao nói ngay:

- Chúng đang cố gắng chiếm ngã ba Sala Phukhun và rõ ràng muốn tới Cánh đồng Chum.

Vẫn là tiếng H’mông chứ không phải tiếng Anh mặc dù Vàng Pao có thể không cần phiên dịch:

- Không thể nào ngăn chặn nổi dòng thác lũ này. Cứ để cho họ chiếm Cánh đồng Chum. Nhưng họ có thể ngồi yên được hay không lại là thuộc quyền của ngài. Hà Nội đang mơ tưởng nhen nhóm ngọn lửa chiến tranh, toan tính chia cắt nước Lào như đang chia cắt ở vĩ tuyến mười bảy. Ngài là chỉ huy ở một quân khu, ngài không cho phép sự ấy xẩy ra chứ?

Im lặng một lát, Edgar nói tiếp:

- Đã có những tin tình báo xác nhận Hà Nội đang cho người xâm nhập vào miền Nam Việt Nam. Họ vượt qua vĩ tuyến mười bảy trên đất nước họ nhưng rất có thể họ cũng vượt qua vĩ tuyến mười bảy trên đất nước Lào. Họ đã lập chính quyền cộng sản ở Mahaxay, ở Lằng Khằng, ở Sê pôn và nhiều nơi khác. Quân đội Hoàng gia của ngài Bun Ùm và cả Phumi Nôsavẳn nữa không ngăn chặn nổi đâu. Lực lượng của ngài mới là quan trọng!

Vàng Pao ngồi im, chỉ chìa tay ra bắt tay viên cố vấn để tiễn biệt, rồi cho gọi bộ sậu thân cận tới. Khi những viên sĩ quan người Mẹo có mặt, ông ta lập tức đứng lên, vớ lấy cái can có đầu bịt bạc. Mặc dầu mới ngoài ba mươi tuổi, nhưng đã là tướng thì phải có gậy chỉ huy và có can chống cho oai vệ.
Mũi can giơ lên chỉ vào một anh sĩ quan người Mẹo, mệnh lệnh thật ngắn gọn: Nói đi!

- Thưa ngài! Họ có vẻ như muốn chiếm ngã ba Sala Phukhun…

Vàng Pao cắt ngang:

- Có vẻ gì nữa! Dứt khoát chúng sẽ chiếm! Nhưng lực lượng của họ thế nào?

Viên chỉ huy dưới quyền vội vã:

- Chúng ta đã nắm chắc được tiểu đoàn pháo binh Vương quốc đi theo Neo Lào Hắc Xạt do Đại úy Hoàng thân Siharath Phacouk chỉ huy còn ở phía sau đội hình khá xa. Hình như họ chỉ là lực lượng dự bị. Một đơn vị đại bác của quân Bắc Việt Nam vừa hành quân tới đặt trận địa nhanh chóng ở gần ngã ba Sala Phukhun sẵn sàng đánh yểm trợ cho bộ binh Pathét và quân của Vương quốc.

Vua Mèo chống cây gậy như một người đứng tuổi thực thụ. Sở chỉ huy của ta ở đây rất an toàn! - Vàng Pao nghĩ vậy - Bọn họ có thể chiếm các trục đường, cũng chẳng nghĩa lý gì, ta sẽ bao vây họ. Ta sẽ từ các làng bản, các cánh rừng bao vây họ.

Ở một khía cạnh nào đó đúng là như thế thật. Chiến đấu ở đây không có chiến tuyến. Đâu cũng có thể là ta và đâu cũng có thể là địch. Hậu phương là đây và tiền tuyến cũng là đây. Những bài giảng về chiến thuật pháo ở nhà trường giờ đây chỉ là cơ sở để vận dụng. Vàng Pao biết ưu thế quân lính người H’mông của mình và cũng biết cả những yếu điểm của họ. Tỷ như giao cho một trung đội Mẹo bố phòng ở bản Cò, chỉ có một nhiệm vụ theo dõi di chuyển lực lượng của đối phương, đám này chẳng hiểu kiếm đâu ra cả một con bê và mấy cái bong bóng trâu đựng rượu. Thế là lửa nhóm, thịt nướng treo trên lửa, quây quần, rượu rót ra bát, ra chén, ra ống nứa, tình tang, đú đởn. Khi thấy các vị Pathét, quân vương quốc theo Neo Lào Hắc Xạt và có cả pháo binh Việt Nam tiến về gần ngã ba Sala Phukhun, liền hò nhau bỏ chạy. Lửa cứ cháy. Thịt cứ xèo xèo thơm phức, khiến cho một phân đội pháo binh Bắc Việt Nam hành quân không kịp nghỉ, đang mệt mỏi và đói mềm phát hiện ra, đến gần, cho người tiếp cận. Họ còn cẩn thận chán vì sợ đây là một cái bẫy. Nhưng khi biết chắc đám lính chủ nhậu của món thịt bò nướng kia bỏ chạy thì họ cứ tự nhiên chén tạc chén thù.

Pao bay về Savannakhet gặp Phumi Nôsavẳn. Ngài có cách gì?... Nôsavẳn không để viên tướng mới được phong nói hết câu liền xen vào - Nhiều cách, tất cả đang ở trong tay ngài. Họ sẽ chiếm Cánh đồng Chum sau khi vượt qua ngã ba Sala Phukhun, sau đó chiếm thị xã Xiêng Khoảng. Nhưng địa bàn của ngài hôm nay là toàn bộ quân khu hai mênh mông. Thiếu gì vị trí để ngài chọn làm sở chỉ huy. Thiếu gì đất đai để ngài bài binh bố trận. Chiến đấu với quân Bắc Việt Nam và Pathét Lào ngài chỉ cần những đơn vị nhỏ, giao cho những viên sĩ quan cấp úy chỉ huy, ngài chỉ cần xuất hiện vào những phút cần thiết, ở những chỗ cần thiết, để binh sĩ được chiêm ngưỡng ngài mà động viên nhau hăng say chiến đấu. Quân Bắc Việt Nam sẽ không biết nơi đâu là vị trí tập trung lực lượng của ngài để mà rót đạn pháo tới rồi cho bộ binh tấn công. Tôi nói như thế đấy, ngài ạ!

Câu sau cùng này làm Vàng Pao nở nang mặt mày. Chỉ mới cách đây không bao lâu viên tướng làm vua vùng Savannakhet và Attapư này còn coi Pao như là thuộc cấp, như là kẻ mình phải chăn dắt, bảo vệ, giờ đây lời lẽ xem ra có phần nhún nhường, như những người đồng cấp đang bàn thảo. Vàng Pao về Noọng Hét, về Mường Mộc, rồi về Noọng Leng… Đi đứng ra chiều oai linh khệnh khạng. Đúng là lực lượng của ông và đối phương đang xen kẽ nhau, địa bàn chiếm giữ xen kẽ nhau. Pao có những đơn vị chính quy nhưng đội quân ấy đã bị đánh tan tác, vả lại trong tay ông ta hầu như không có các đơn vị hỏa lực. Ấy vậy mà giờ đây lại hóa hay. Vậy ta sẽ tập kích vào các đơn vị hỏa lực của họ. Ý nghĩ ấy nung nấu dần trong đầu Vàng Pao ngay khi trên đường ông về Noọng Hét. Về sở chỉ huy, Pao cho gọi viên sĩ quan tùy tùng: Anh hãy mở bản đồ vùng Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng. Viên trung úy làm theo. Ngã ba Sala Phukhun đâu? Nơi nào có thể tập trung quân để tiến lên bao vây trận địa pháo của Bắc Việt Nam đang nhăm nhe định chi viện đánh vào Sala Phukhun dễ nhất? - Thưa ngài, bản Len! - Đâu? - Đây ạ! - Viên trung úy dùng đầu nhọn compa chỉ vào một điểm trên bản đồ - Dân tình ra sao? - Thưa, dân bỏ đi hết. Vì sao? Họ sợ binh lính Bắc Việt Nam và Neo Lào Hắc Xạt hay sợ lính của tôi? - Thưa ngài, họ sợ cả hai. Họ sợ bắn nhau hai bên và bị kẹt ở giữa. Hừ… Pao ngần ngừ một lát rồi đột nhiên nói đầy hứng khởi - Thế này, trung úy truyền lệnh của tôi cho một đơn vị trưởng cấp trung đội đến vận động một số bà con bản Len về. Tuyên bố, ai về được thưởng một đồng bạc trắng hoa xòe hoặc mười lăm đô la Mỹ. Có tiền hẳn hoi đưa cho họ. Họ sẽ che mắt đối phương cho chúng ta. Lớn bé, già trẻ, đều được thưởng tiền như nhau hết. Gọi cho tôi thiếu tá Cun! – Pao ra lệnh – Khi viên thiếu tá có mặt thì Pao đã ngồi ngay đơ trên sa lông, cây can có đầu bịt bạc dựng ở bên cạnh. Viên tướng ngồi không nhúc nhích và chỉ mép là động đậy: Ông Cun! Trong tay ông hiện còn bao nhiêu lính? - Thưa ngài, không quá một trăm! Có mấy đại đội trưởng? - Thưa ngài, hai! - Còn một đại đội trưởng đâu? - Thưa ngài, ông ta… Thôi thế này - Viên tướng nói chen khi Cun ấp a ấp úng - Tiền lương vẫn đủ cho ba trăm tay súng dưới quyền ông nhưng ông chỉ được nhận một nửa. Ông không bị cách chức vì tội để đội hình tan tác nhưng phải biết lập công chuộc tội. Tôi giao cho ông dẫn số quân còn lại ấy, với hai đại đội trưởng còn dưới quyền ấy, đến bản Len, sẽ có chừng dăm chục tay súng nữa có mặt, tổ chức thành hai đại đội tử tế… Trẻ con, đứa nào cầm súng được ông cứ cho đi theo và biên chế vào các tiểu đội!

[lính đường dây]

Rồi viên tướng chống thẳng ba toong xuống đất như dựa vào đó mình mới đứng vững được, nở nụ cười đắc ý và mãn nguyện:

- Ông Cun! Nếu ông tóm được thằng lính Bắc Việt nào cứ việc tự do lấy khẩu cung và xử lý nhưng phải mang cái đầu về làm bằng. Bữa trước nghe nói, quân của Cupraxít có tóm được một tên, nhưng chẳng hiểu sao ông ta lại tỏ ra nhân hậu quá đỗi, cho hắn được sống. Ông nên nhớ, bọn chúng vào tay tôi là không được phép thế đâu!...

Một em bé tên là Ken, con của viên trung úy bị Vàng Pao bắn gẫy chân vì đòi tiền lương tháng có mặt. Bố em sau đó chết. Em lúc nào cũng có một con dao sắc nhọn dắt trong mình và chỉ mong ước được xáp mặt Vàng Pao. Giờ đây em sẽ là lính của Vàng Pao có súng trong tay, có đạn đầy ắp trong băng, chỉ còn có thời cơ. Em mừng lắm. Dao không cần nữa, em vứt vào bụi cây mâm xôi. Em biết Vàng Pao thường hay xuất hiện trước binh lính mỗi khi họ sắp ra trận. Để động viên khí phách. Để ra vẻ ta đây! Hắn không phải là người Mẹo của ta rồi. Lù xia phẩy ! - Em chửi một câu như thế hăng hái cùng mọi người đến bản Len dưới sự chỉ huy của thiếu tá Cun. Viên thiếu tá thấy em thì xoắn ngay lấy mớ tóc để kéo nhếch mặt em lên, giọng cha bố: Bao nhiêu tuổi? - Em trả lời: Cầm súng được! Viên thiếu tá cười ha hả: Khá lắm! Khá lắm! Nhưng mà thích làm gì? - Làm gì cũng được ạ! Nghĩa là ra mặt trận và có lương. Bỗng nhiên thiếu tá đổi giọng: Thôi! Làm liên lạc cho ta! Làm cần vụ cho ta! Xem ra mày nhanh nhẹn và cũng khá láu lỉnh. Làm liên lạc cho ta! Đây là mệnh lệnh!

Ken hiểu ngay. Hắn đã ra lệnh mà mình trái ý là toi mạng như chơi. Có khi thế lại hay. Tung tăng, dễ bề xử lý. - Có phải mang lệnh của ngài bẩm báo lên cấp trên không? - Có! Tất nhiên là có! - Cấp trên nào? - Cấp trên của ta, kể cả ngài Vàng  Pao! - Nhưng làm liên lạc có được mang súng không? - Có chứ! Súng nhẹ như cạc bin chẳng hạn. - Vậy ngài giao súng cho tôi đi! - Mày vội gì, chờ đấy, con ạ!

Viên thiếu tá có nghe nói chuyện một trung úy bị bắn gẫy chân vì đòi tiền lương tháng nhưng làm sao biết được đó là bố của Ken. Rồi chỉ mấy ngày sau, bố Ken bị uốn ván và chết cũng chẳng ai nhắc lại chuyện này nữa. Ken được giao súng. Nhưng em chờ mãi không thấy Vàng Pao đến. Em lại nghĩ nếu mình đeo súng thế này, trong đội hình quân của Cun chỉ huy như thế này, bộ đội Pathét tập kích thì thật là nguy hiểm. Mười lăm đồng đô la em thủ kỹ trong túi, rồi nhân một chuyến làm nhiệm vụ liên lạc với phò bản bên cạnh, em len lỏi về phía ngã ba Sala Phukhun. Em gặp một tổ bộ đội Việt Nam canh gác trong đó có anh nói khá tốt tiếng Lào, nghĩa là tiếng Lào Lum, nhưng Ken nghe vẫn hiểu được. Em kể hết mọi chuyện liền được đưa tới gặp một vị chỉ huy. Vị chỉ huy này nhiều tuổi hơn bố em và nói tiếng Pháp chứ không nói tiếng Lào, thành thử câu chuyện giữa em và vị chỉ huy phải có thông ngôn. Em kể từ đầu đến cuối mọi sự như vừa rồi đã kể cho tổ trinh sát nghe. Người chỉ huy đề nghị em dẫn một tổ trinh sát tới bản Len được không? - Được chứ ạ! - Nhưng không để địch phát hiện! - Vâng, nếu chúng thấy cháu, chắc chắn chúng giết cháu - Len lỏi rừng núi mất bao lâu? - Phải hai tiếng đồng hồ ạ!

Ken dẫn tổ trinh sát ba người tới chân bản. Một bãi cỏ trống ở đầu bản giữa rừng già bao quanh bọn lính đang tập họp. Có khi tới hai trăm người. Ông già, thanh niên, trẻ con, có người bị ép, có người thích mười lăm đô la kéo về đều được phát quần áo và trao súng. Chúng đang tập họp. Như là điểm danh. Ken nhận thấy rõ vẻ mặt đắc ý vì quân số đông đảo của viên thiếu tá Cun. Việc em biến mất chắc chắn chẳng làm cho viên thiếu tá này để ý. Nhóc con ấy mà! - Thế nào hắn chả nghĩ vậy. Đúng lúc ấy ô tô quân sự cuốn bụi mù mịt phóng tới. Chiếc đi đầu là xe cam nhông chở lính. Chiếc thứ hai xe Jeep. Chiếc thứ ba cũng xe chở lính. Hai chiếc xe chở lính rẽ sang hai bên và chiếc xe Jeep chạy thẳng tới đỗ trước hàng quân. Mọi người nhìn thấy viên thiếu tá chạy lại giơ tay chào theo quy định. Bước xuống xe chính là con người Ken cần tìm. Em kêu lên:

- Vàng Pao! Các anh ơi, Vàng Pao! - và em định nhảy xuống nhưng lập tức bị giữ chịt. Em ngọ nguậy và bất lực. Các anh bộ đội giải thích: Em không nghĩ là bây giờ em lao ra sẽ bị chúng bắn chết trước khi em kịp tới gần. phải rồi! Ken hiểu ngay như thế. Các anh lại nói với Ken: Trả thù cho bố em chính là sao cho đạn pháo của ta rót trúng đầu đồng bọn đang tập trung kia. Một anh đưa ra phán đoán:

- Bây giờ bắn vào đây rất đúng lúc nhưng chúng ta chưa chuẩn bị kịp. Vả lại còn ba giờ đồng hồ nữa mới tối. Chúng có thể tăng cường thêm lực lượng và còn ăn uống cuồng say rồi mới xuất phát. Ta rút ngay. Bí mật! Về báo cáo để đơn vị chuẩn bị!

Tổ trinh sát tụt xuống và lẩn vào rừng.

[lính đường dây]

Chương 6

ĐƯỜNG SANG NƯỚC BẠN

Quá trình tiến về Cánh đồng Chum và dừng lại điểm chốt chặn Sala Phukhun, cố vấn Thao Chăn đánh một bức điện về Hà Nội: Chiến trường Lào phát triển khiến lực lượng hỗ trợ của Việt Nam và các lực lượng yêu nước của bạn cần một sĩ quan pháo binh cấp lữ đoàn, hoặc cao hơn nữa, để chỉ huy chung về hỏa lực coi như một Tư lệnh pháo binh bên cạnh Bộ chỉ huy chiến trường. Người ta chọn ông Nguyễn. Ông vào thẳng Bộ tổng tham mưu gặp tướng Lê Trọng Tấn, Tổng tham mưu phó Quân đội nhân dân Việt Nam. Không dài dòng, để tranh thủ thời gian, tướng Lê Trọng Tấn nói luôn: Trung tá, đồng chí vẫn nhớ tiếng Pháp chứ? Tôi muốn nói là vẫn sử dụng tốt chứ? - Vâng, thưa đồng chí! Sử dụng tốt! - Đồng chí sẽ được phát quân trang của Coongle, là sĩ quan cấp dưới của ông ta. Lực lượng pháo binh ta bên đó chiến đấu tốt, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ Viên Chăn mới rồi và giải tỏa vòng vây tiến về Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng. Nhưng đội hình tác chiến xem ra còn nhiều bất cập. Đồng chí sang đó phải xốc lại đội hình, chỉ huy chung cả pháo mặt đất và pháo cao xạ, và nhận lệnh trực tiếp của Thao Chăn. Bây giờ đồng chí về nghỉ phép ba ngày. Ngày X lên đường!

Đúng hẹn, một xe com măng ca của Bộ tư lệnh pháo binh đến nhà đón ông Nguyễn sang sân bay Gia Lâm. Vào phòng chờ chỉ có hai cán bộ Pathét Lào và ông là ba. Các chiến sĩ hậu cần của ta đang bốc các thùng đạn 105 ly và đạn cao xạ 37 ly từ ô tô lên máy bay. Ông lân la hỏi mấy người bạn đồng hành. Đồng chí này nói tiếng Việt không sõi lắm mà sau này tới Cánh đồng Chum ông mới biết đó là ngài Sisavat, Tổng tham mưu trưởng quân đội Pathét Lào. Đang nói chuyện thì một cán bộ ở Cục bảo vệ Tổng cục Chính trị mời ông vào phòng kín xin phép xem lại ba lô. Một cán bộ khác, chắc là của Bộ tư lệnh pháo binh, chỉ huy bốc dỡ đạn lên máy bay, chạy vào rỉ nhỏ vào tai ông Nguyễn: Cố giấu lấy một ít giấy trắng, quyển xạ kích pháo, bảng bắn, một cái bút chì tẩy, quyển lịch bỏ túi… sang đó không có tý gì đâu.. Nguyễn Hòa cùng anh em sang trước nhắn về như thế. Ông Nguyễn đang giằng co lý sự với anh cán bộ Cục bảo vệ thì cửa phòng hé mở và có khuôn mặt một cô gái khá xinh đẹp thập thò ra chiều sốt ruột. Người cán bộ quay nhìn, cửa đóng sập. Ông chất vấn người cán bộ Cục bảo vệ quá máy móc: À! Cây bút Hồng Hà không cho tôi mang đi vì nó có chữ, nhưng còn cây bút chì, vỏ bằng gỗ tôi đã gọt đi rồi, và thứ này nữa, tờ giấy trắng, chỉ có dòng kẻ thì người ta biết Việt Nam kẻ hay Thái Lan kẻ, hay Mỹ, hay Pháp kẻ… Và đặc biệt điều này nữa, tôi hỏi đồng chí, các bảng bắn và bảng lô ga rít này là của Pháp, in toàn chữ Pháp, sao lại không cho tôi mang theo?

Được đà ông Nguyễn cao giọng:

- Không có những thứ này pháo binh coi như mù! Tôi không đi nữa và sẽ báo cáo với đồng chí Lê Trọng Tấn. Có sang tôi cũng chẳng làm gì được nên tôi không đi!

Cán bộ Cục bảo vệ đứng ngay đơ. Ông Nguyễn chớp thời cơ vơ lấy những thứ đó ấn vào ba lô. Ông mở cánh cửa để lao ra ngoài thì đập ngay vào một cô gái chắc là thập thò từ khi nãy. Cô gái bưng mặt. Ông dừng lại xin lỗi, định chạy ra máy bay thì bị cô túm ngay lại. Cô khẩn khoản và gấp gáp: Anh ơi! Anh cho phép em gửi… Anh Tuế bảo em… Vất vả lắm em mới tìm được tới đây… Còn chưa hiểu đầu đuôi cụ thể ra sao thì cô gái đã đưa cho ông một cái túi. Ông mở ra… Chao ôi! Thế này là thế nào? Một cái bắp cải nhỏ, năm củ xu hào, một hộp bánh bích quy Hải Châu, một gói kẹo, một bao thuốc lá Điện Biên. Cô gái hồi hộp vừa nói vừa thở: Anh ấy nhà em… Em phải lên trường bốn trăm tìm mãi, rồi lại về Bộ tư lệnh pháo binh, mãi mới gặp được anh Tuế… Anh Tuế bảo em…

Ông Nguyễn hiểu ra, nói vội:

- Nghĩa là cô muốn gửi những thứ này sang? Nhưng anh ấy là ai? Và cô là thế nào với anh ấy? Vợ à?

Cô gái luống cuống:

- Ối, anh oi!... Chúng em đã định ngày cưới, hai gia đình đã thống nhất, thì đùng một cái anh ấy mất tăm…
Em hiểu nghĩa vụ quân sự… Rồi cô gái đưa ra một lá thư và ông Nguyễn kêu lên: Ấy không! Cấm những thứ có dấu tích ở bên này. Thư là không được rồi! Nhưng sao lại bắp cải và xu hào?... Có tiếng gọi, ông Nguyễn chỉ kịp nghe nói một cách vuốt phía sau lưng: Anh Tuế bảo em… rồi vừa chạy vừa ấn cái túi của cô gái vào trong ba lô lao tới máy bay cùng hai cán bộ Pathét Lào.

Hơn một giờ sau, máy bay đáp xuống sân bay Cánh đồng Chum vừa được giải phóng. Chẳng có đường băng và đài chỉ huy, chỉ là bãi thiên nhiên của cao nguyên bằng phẳng, mênh mông bát ngát, máy bay xuống chỗ nào cũng được, tất nhiên là theo vệt của thằng đi trước. Có thể coi như sân bay dã chiến lớn nhất Đông Nam Á, chung quanh là rừng. Ngơ ngác ngó quanh, hai cán bộ Pathét đi lúc nào. Họ có việc gấp của họ và thực lòng các vị cũng chưa biết ông Nguyễn là ai. Mỗi khi máy bay do phi công Liên Xô lái hạ xuống, binh lính Vương quốc kéo đến. Họ nhận hàng tiếp tế, đôi khi nhốn nháo chẳng ai nói chẳng ai nghe. Xa xa tiếng súng vẫn nổ. Nhiều cột khói bốc lên. Có cả những đám cháy. Mãi lâu sau mới thấy có một chiếc xe Jeep phóng tới và đỗ xịch. Một chỉ huy quân đội bước xuống và chắn chắn là của Vương quốc chứ không phải Pathét Lào. Ông ta còn trẻ, nhanh nhẹn, tay cầm gậy chỉ huy dài độ nửa mét đen bóng, hai đầu bịt bạc. Ông Nguyễn tiến tới và bắt chuyện bằng tiếng Pháp: Thưa ngài, chào ngài!... Viên chỉ huy dừng lại và mỉm cười, bàn tay chìa ra thân thiện. Cũng chẳng còn gì phải bí mật nữa, ông hỏi thăm đường về sở chỉ huy bộ đội Việt Nam hoặc đơn vị bộ đội Việt Nam gần nhất. Vị sĩ quan này nhìn bộ quần áo ông mặc, có vẻ thích, rồi chỉ đường về sở chỉ huy bộ đội Việt Nam cách chừng mười hai cây số. Nói xong ông ta lên xe Jeep đi luôn.

[lính đường dây]

Mười hai cây số? Nhưng đi bằng cách nào? Bụng quá đói. Lại khát. Xe chạy ra chạy vào chẳng biết đường nào mà lần. Các pháo thủ Vương quốc khá đông chuyển đạn và đa phần họ không biết tiếng Pháp. Ông lại không biết tiếng Lào. Cuối cùng thấy một xe chở đạn đang nổ máy, đầu xe hướng về phía sĩ quan cầm gậy chỉ huy vừa chỉ ông cứ nhảy đại lên khoang hành lý. Lúc này ông mới phát hiện trên ca bin xe có cả một nhà sư. Thì ra họ mời nhà sư lên để giúp nhà sư khỏi phải đi bộ, và cũng để cho bọn phỉ Vàng Pao kiềng không bắn vào xe. Quân ta đã vượt qua ngã ba Sala Phukhun nhưng rồi địch chiếm lại, rồi giằng giật nhau. Hình như sào huyệt của Vàng Pao ở Mường Sủi nhưng thực tế hắn đang ở chỗ nào thì chỉ hắn và CIA biết.

Quân của hắn đông, phân tán, và bất cứ lúc nào cũng có thể tập kích vào lực lượng ta.

Hôm sau ông Nguyễn mới gặp được đồng chí Thao Chăn, tức Chu Huy Mân và trình bày:

- Thưa anh, Bộ tư lệnh pháo binh 351 cử tôi sang và tôi được nhận lệnh trực tiếp từ đồng chí Lê Trọng Tấn. Mọi việc ở bên này do anh quyết, vậy xin được gặp anh để anh giao nhiệm vụ cụ thể.

Ông Mân nói ngay:

- Đồng chí chỉ huy pháo binh toàn mặt trận, cả pháo mặt đất và pháo cao xạ, có khi còn chỉ huy cả bộ binh nữa. Nghĩa là phải vận dụng thật linh hoạt. Trước mắt đến ngay ngã ba Sala Phukhun. Ở đó đã có đơn vị pháo tự động rút trước sức ép của quân phỉ Vàng Pao và lính Cupraxít

- Thưa, thời gian bao lâu?

Vị tướng khoát tay:

- Không có thời gian! Và tôi nói để đồng chí hiểu, chúng ta đang chiến đấu cũng không có chiến tuyến. Tác chiến ở đây không có bài bản gì đâu. Vận dụng chiến thuật sao cho thích hợp là sáng tạo của người chỉ huy.

Đêm đó ngủ không yên. Lại đói. Súng nổ đây đó. Bọn phỉ Vàng Pao quấy nhiễu. Có thể chúng gặp bộ phận cảnh giới chốt chặn của ta. Có thể chẳng gặp ai chúng cứ bắn vu vơ để quấy nhiễu. Sáng hôm sau ông ra sân bay. Bụng đói meo. Lương khô không có. Ba lô chật căng thì toàn những củ xu hào và bắp cải. Không khéo héo rồi cũng nên. Tay Hòa này tốt số. Có cô người yêu xinh đẹp và xem ra có vẻ trí thức, ăn nói nhã nhặn đáo để. Chúng em đã hẹn ngày cưới, đùng một cái anh ấy đi mất tăm. Lấy một anh lính là khổ như vậy đó em ơi! Miền Bắc đang sống trong hòa bình nhưng lính thì làm gì có hòa bình. Chờ em nhé! Xu hào và bắp cải của em… Kể cũng buồn cười, cái ông Doãn Tuế này cũng hồn nhiên dí dỏm đáo để, lại nhắc cô này gửi ra chiến trường. May trong ba lô có gói bánh quy Hải Châu… Ông Nguyễn cởi dây buộc ba lô, sờ sờ, nhưng rồi lại buộc lại, miệng tắc lẻm: Cố nhịn! Đã đói đến gục xuống đâu mà lo. Gặp nhau mở ra ăn mới sướng. Kẹo bánh Hải Châu, thuốc lá Điện Biên… Tất nhiên giấy gói sẽ đốt luôn. Phi tang!

Sáu giờ chiều mới có chuyến xe chở gạo của bộ đội Vương quốc ra Sala Phukhun. Ông Nguyễn nhảy đại lên khoang, chẳng phải hỏi ai và cũng chẳng ai hỏi mình. Xe leo dốc, phì phò, nặng nhọc. Vừa vượt qua Mường Sủi chừng vài trăm mét thì súng từ hai phía bắn tới như mưa. Những người trên xe nhảy ào xuống, tìm chỗ nấp và bắn lại. Cũng lạ là lúc này ông mới phát hiện trên thùng xe của anh em lính Vương quốc có khẩu súng cối 81 ly. Họ đặt bàn đế, dựng nòng pháo, lắp chân chống, nhưng định nhả đạn thì ông Nguyễn ngăn lại ngay. Ông nói tiếng Pháp nhưng dường như họ không hiểu. Ông cứ vừa nói tiếng Pháp vùa ra hiệu. Họ đã kịp nhận ra là đạn cối tung lên sẽ dập ngay vào cành cây rậm rịt, rơi xuống chân hay nổ tại chỗ đều nguy hiểm cả. Họ không biết ông là ainhuwng đoán chắc là cấp chỉ huy và nghe theo.

Khoảng một giờ sau bọn phỉ rút. Chẳng biết chúng thiệt hại thế nào nhưng bên bộ đội Vương quốc có bốn người bị thương. Sáng hôm sông mới tới khu vực Sala Phukhun và tìm gặp đơn vị pháo 85 ly phục sẵn trong rừng. Ông vô cùng kinh ngạc khi thấy bốn khẩu pháo nòng không về một hướng và góc tầm ở những độ chênh khác nhau. Pháo thủ ngả ngốn người nằm người ngồi. Một anh chàng nào đó ê a mấy câu vọng cổ nghe thật não nề. Có phải đơn vị pháo đã tự động rút lui trước sức ép của quân phái hữu và lính phỉ Vàng Pao đây chăng. Một nhóm chiến sĩ ba người đang ăn cơm, không đũa, không bát, cứ lùa từng chiếc thìa làm bằng những thứ bát nháo vét cơm đưa lên miệng. Quả thật ông đói quá, tượng như muốn khuỵu xuống mất, vả lại cũng muốn qua miếng ăn và cách thức ăn để làm thân, liền tiến sát lại: Còn cơm không, cho mình ăn với! - Một anh trả lời xẵng: Còn đếch đâu mà ăn! Ông Nguyễn lùi lại, tủi hờn, nước mắt muốn ứa ra, nhìn những con người kia vừa thương, vừa giận. Tư cách chiến sĩ đâu còn nữa! Đúng là đội quân thất trận! Và chỉ huy đâu? Ai phụ trách đơn vị? Ông hỏi, chẳng ai thèm trả lời, bèn lấy giọng rành mạch tự giới thiệu: Tôi là Trung tá, Lữ trưởng đơn vị pháo vừa được cử sang. Một chiến sĩ ngồi tít phía kia đang vê vê những sợi ria mép, mặc dầu nếu có đếm được cũng vài ba sợi là cùng, đưa ra một lời bình luận của kẻ đúng là mất hết tư thế: Oách nhỉ! Có giỏi ra cao điểm Vành Khăn mà đánh nhau!

Ông Nguyễn ngán ngẩm bước đi, lòng buồn rười rượi và đói thì cồn cào điên loạn. Bỗng có tiếng gọi: Thủ trưởng ơi! Đợi em một chút! - Và anh lính trẻ chạy tới - Em sẽ đưa thủ trưởng tới gặp chỉ huy. Đó là một thiếu úy đang ở đài quan sát cùng mấy chiến sĩ. Thiếu úy cho biết địch đã tăng quân số và tấn công dữ lắm.

Trung đội pháo đó rút lui và tôi chưa thể xốc lại đội hình chiến đấu. Họ ì ra. Dường như mặc kệ muốn làm gì thì làm!

- Thế còn sở chỉ huy cánh quân?

Thiếu úy tròn hai mắt:

- Thủ trưởng mới sang là phải. Làm gì có sở chỉ huy. Có đồng chí phái viên mặt trận, hình như cũng cấp trung tá thì phải, khi pháo rút khỏi điểm cao Vành Khăn thì đồng chí ấy đi đâu tôi không thể biết.

- Thế còn bộ binh bảo vệ trận địa pháo?

- Chẳng có bộ binh nào bảo vệ trận địa pháo cả. Chúng tôi phải tự bảo vệ lấy trận địa. Sẵn sàng chiếu đấu cả pháo binh lẫn bộ binh.

Ông Nguyễn đề nghị Thiếu úy cho một người dẫn đường đưa mình lên cao điểm Vành Khăn và tình cờ gặp được Trung úy đại đội trưởng đang cùng hai chiến sĩ đang đi thực địa. Ông quen Trung úy từ ngày ở trường sĩ quan pháo binh Sơn Tây mặc dầu họ có hai chương trình học tập khác nhau. Trung úy rất mừng và góp với ông Nguyễn nhiều ý kiến về việc phải tổ chức lại đội hình pháo binh. Ông đưa ra ý kiến chẳng lẽ nhuệ khí của các chiến sĩ ta như thế chăng thì Trung úy vội vàng cải chính: Không! Không phải như vậy! Đơn vị nào cũng như cái đám “táp nhăm” kia thì còn đâu là vùng Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng này. Đây là Vương Quốc của Vàng Pao mà! - rồi Trung úy vồn vã - Đi với tôi, tôi sẽ đưa anh tới chỗ tay này, hắn vững vàng nên đơn vị hắn lập công ra trò đấy. Cánh sĩ quan Vương quốc phục hắn lắm! - Nhưng này - Ông Nguyễn thành thật – Mình không đi nổi mất, hiện có cái gì cho vào bụng mình không đã! - Trung úy nhìn ông Nguyễn và dường như phú này mới thấy được vấn đề - Chết chửa! Chỉ còn một bát cháo và mấy miếng thịt rừng anh em bắn được. Cấp trên đến mà đãi đằng thế này thì còn ra làm sao! Hai mắt ông Nguyễn sáng lên và miệng cười tếu tớn - Chẳng sao! Chẳng sao! Một hạt khi đói bằng một gói khi no kia mà!

Lẽ tất nhiên ông ăn ngon lành bát cháo và mấy miếng thịt rừng mà chẳng hiểu là thịt gì. Gặp viên Thượng úy, thì lại chính là Nguyễn Hòa. Họ ôm chầm lấy nhau, không phải do quen biết từ trước mà chính là ở tình bạn bè chiến đấu. Ông Nguyễn chỉ nhìn trận địa pháo bốn khẩu 105 ly giăng hàng, các pháo thủ ở trong tư thế sẵn sàng nổ súng… Một chiến sĩ trèo lên ngọn cây cao ở phía sau đang lia ống nhòm về các phía và thông báo tình hình xuống. Nỗi chán chường bị xua tan tức khắc. Và thật lạ, ông Nguyễn quên cả mệt và đói, quên cả trong ba lô mình có quà cho Thượng úy mà cứ bàn bạc công việc. Nào là, tôi sẽ lấy danh nghĩa Tư lệnh pháo mặt trận quyết định sử dụng bộ phận chỉ huy của đồng chí làm đơn vị chỉ huy pháo chiến dịch. Tôi sẽ quay trở lại đơn vị pháo 85 ly sửa gáy cho các cậu một trận, khiển trách những cá nhân nào cần phải khiển trách, biểu dương những cá nhân nào cần được biểu dương. Còn đối với chàng pháo thủ nghe tôi tự giới thiệu về mình lại dài giọng: Oách nhỉ!... Có giỏi lên điểm cao Vành Khăn thì thế nào tôi cũng beo tai hai cái, vặt mũi một cái, rồi xem khả năng mà biên chế về khẩu đội nào có khẩu đội trưởng vững vàng.

Ông Nguyễn hăng hái:

- Pháo chúng ta dứt khoát phải cố thủ ở vùng này. Đây là một trong những cửa ngõ bảo vệ Cánh đồng Chum. Chúng ta đánh pháo và sẵn sàng đánh luôn cả bộ binh. Phải thiết kế giao thông hào và công sự phòng ngự. Phải có lán ở. Không cần vững vàng nhưng phải che được mưa nắng. Hoàn cảnh khó khăn mấy chúng ta cũng phải…

[lính đường dây]

Một đĩa cơm nhỏ được mang tới. Không thịt rừng. Không rau cỏ. Không cả muối. Chỉ độc nhất một cái thìa mẻ và gẫy. Một chiến sĩ nhào ở đâu tới kêu: Thủ trưởng ơi, có muối đây rồi, và thả vào mép đĩa mấy hạt muối lẫn tro và cát. Ông Nguyễn xúc cơm đưa lên miệng liền chợt nhớ ra… Thìa cơm ấy rơi, may lại trúng vào đĩa, thôi chết, mình quên, đồng chí là Hòa hả? Ở trường 400 hả? Có cô bạn gái là Linh hả? Xinh đáo để! Mà xem vẻ ra chiều thông minh đáo để. Cậu có quà!... Mọi người dán chặt mắt vào đôi tay ông Nguyễn đang mở dây buộc miệng ba lô… Cô ấy tìm bằng được mình ở sân bay, lại còn nói rằng ông Doãn Tuế dặn… Đây!... Xu hào… Củ xu hào thứ nhất được đưa ra, héo quắt, may không bị ủng. Nguyễn Hòa rút dao găm cắt phăng ra thành từng miếng, không cần gọt, cũng có lau qua qua vào hai lòng bàn tay, chia cho tất cả những người chung quanh mỗi người một miếng. Ai nấy nhai ngau ngáu như là ăn củ đậu hoặc khoai sống vậy. Củ thứ hai cắt ra thành từng miếng nhỏ hơn và một anh được ủy quyền chạy tới các khẩu đội chia cho từng chiến sĩ đứng bên giường pháo từ nãy lạ lùng chẳng hiểu sự gì xảy ra nơi Thượng úy chỉ huy. Không đủ! Củ thứ ba cắt ra mới đủ. Gói kẹo, gói bánh Hải Châu, gói thuốc lá Điện Biên… tất cả chia đều như vậy. Anh nuôi nấu cháo dưới suối đều có phần. Đêm hôm ấy thật là vui. Bụng đói meo mà chuyện ở quê nhà cứ râm ran không ngớt. Có chiến sĩ đề nghị giữ vỏ bao thuốc lá làm kỷ niệm, nhưng lệnh ban ra phải đốt ngay, cùng với vỏ bánh quy Hải Châu. Cuộc chiến đấu ở đây thật buồn cười, địch dù là lính của Phumi Nôsavẳn, Cupraxít, hay đám phỉ Vàng Pao, cứ nghe tiếng pháo nổ là hồn vía lên mây, đạn rít tới là chúng không dám hội quân, không bao giờ giữ nổi đội hình chiến đấu… Chúng tan tác khắp đâu đó để mấy ngày sau hoàn hồn, hay tới kỳ lương phải về lĩnh, hay hết gạo ăn… mới lại tụ thành đơn vị, thành tổ thành nhóm và bàn chuyện đi phục kích, quấy nhiễu. Đúng như lời cố vấn Thao Chăn, chẳng có đâu là tiền tuyến và cũng chẳng có đâu là hậu phương. Máy bay Liên Xô chở hàng tiếp tế tới Cánh đồng Chum, hoặc có khi thả dù, đủ loại, đạn pháo, súng đạn bộ binh, quân trang, nhu yếu phẩm, đôi khi thất thường nên bộ đội gặp rất nhiều khó khăn, nhất là đến với các đơn vị ở xa. Nguyễn Hòa giao cho cấp phó của mình chỉ huy thay thế và đưa ông Nguyễn đi khắp nơi, cả những đơn vị chiến đấu tốt và những đơn vị vừa qua đã tự ý rời vị trí chiến đấu về phía sau. Lực lượng pháo cao xạ 37 ly cũng được thống nhất vào một mối chỉ huy. Hòa đưa ông Nguyễn tới gặp Hoàng thân Đại úy Siharath Phacouk, chỉ huy tiểu đoàn pháo Phetsarath. Tất nhiên họ nói với nhau bằng tiếng Pháp. Nguyễn Hòa:

- Thưa ngài, đây là Trung tá Nguyễn, cấp trên của tôi, vừa từ Hà Nội sang và được cử chỉ huy chung toàn bộ hỏa lực của quân đội Việt Nam đang tham gia chiến đấu bảo vệ Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng.

Đại úy Hoàng thân:

- Rất hân hạnh! Rất hân hạnh! Từ Viên Chăn về đây tôi đã chứng kiến các chiến sĩ pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam chiến đấu anh dũng như thế nào. Tôi rất ngưỡng mộ và xin tỏ lòng ngưỡng mộ của mình đối với ngài. Với Thượng úy Hòa, tôi muốn được kết nghĩa tình anh em, một người bạn chiến đấu trân trọng và quý mến. Tôi đã nói với sĩ quan cấp dưới và binh sĩ của mình: Chúng ta hãy nhìn những người bạn của chúng ta từ Hà Nội sang để mà hành động!

Binh sĩ Vương quốc được tiếp tế đầy đủ hơn và kịp thời hơn. Họ dường như không bị đói. Và họ cũng không thể nào chịu đựng được sự thiếu thốn quá đáng. Vị Hoàng thân Đại úy dường như hiểu tình cảnh tiếp tế khó khăn đối với lực lượng ta, ông gọi lính hầu mang tới mấy ly rượu và hai típ xôi khá lớn. Rượu thì chạm ngay còn xôi Đại úy nói là tặng, xin các ngài mang về, để ông được tỏ lòng mến mộ. Xuất ăn bữa ấy của cán bộ chỉ huy được nhường lại cho anh em còn các cán bộ chủ chốt quây tròn quanh hai típ xôi to tướng. Cũng chưa no. Nhưng mà quá ngon. Họ vừa ăn xong thì một em bé Lào xuất hiện. Hòa nhận ra em là Ken. Ken thông báo địch đang tập trung ở bản Bun Nhì. Cùng một hướng từ ngã ba Phu Khun kéo tới, một hướng từ bản Xen, đang bắt trâu bò, gà lợn của dân giết thịt và sớm mai hành quân để đánh thọc sâu vào sau lưng quân ta. Ông Nguyễn, cùng em bé Ken và tổ trinh sát lên đường. Nguyễn Hòa được phân công ở lại chỉ huy trận địa pháo. Họ tiếp cận địch từ một cánh rừng liền kề chân bản. Các chiến sĩ trèo lên cây. Địch đúng lúc đang say sưa chuẩn bị đánh chén. Ken đòi cho pháo bắn vào. Không được! - Ông Nguyễn ngăn lại - Nhân dân còn trong bản? - Không! - Em bé khẳng định. Dân sợ bom đạn đã đi nơi khác hết. Đã say sưa, chúng ngả ngốn. Chúng leo lên từng căn nhà của dân và lăn ra ngủ. Với những gia đình đã bỏ cầu thang dẫu đâu đó chúng vẫn tìm ra và gác vào chỗ cũ để leo lên. Nhà nào cắm cành lá làm hiệu không muốn tiếp ai, chúng nhổ cành lá vứt đi. Ken lại đòi bắn! Không được! - Ông Nguyễn nói - Kẻ thù đang rất phân tán, hiệu quả đạn thấp. Đêm nay hoặc sớm mai nhất định chúng sẽ tập họp hành quân, hay biết đâu lại đón một chỉ huy cao cấp nào đó tới úy lạo, thì đó mới là thời cơ nổ súng tuyệt vời!

Trời tối đen. Sương đêm trắng chân rừng. Khoảng bốn giờ bản Bun Nhì xôn xao ánh lửa. quân lính ùn ùn kéo tới bãi cỏ đầu bản tập họp. Dựa trên bản đồ một phần mười vạn, ông Nguyễn cho kế toán tính toán phần tử và báo về phía sau. Trời mờ sáng. Đã lơ mơ nhìn thấy quân địch. Dường như chúng bắt đầu xuất phát. Một quả bắn thử. Đạn bay mất tăm. Ông Nguyễn đề nghị trận địa cho bắn thử hai quả, cùng một lúc, cùng một hướng, cùng một tầm. Ken kêu to: Chú ơi! Đạn rơi trúng cây to ở bên phải bản kia kìa. Thì ra sương đêm vây kín ánh chớp điểm nổ. Nhưng khói đen thì đang đậm đà. Mắt chú bé tinh. Mọi người nhìn theo tay chú và nhận ra. Đường đạn được hiệu chỉnh. Đội hình địch tan tác ngay lập tức. Chúng cứ mạnh ai nấy chạy và suýt xông tới cả chỗ tổ đài quan sát. Ken lại kêu lên: Chúng khiêng nhau chú ơi! Có bảy cái cáng đang chạy về phía chân cánh rừng già bên trái. Thôi, không bắn nữa hả chú?

Tiết kiệm đạn. Không bắn nữa. Và địch cũng đã tan tác. Hai chiến sĩ được lệnh theo Ken vào bản. Họ hối hả mang ra mấy khẩu các bin và khá nhiều lương thực, thực phẩm. Ông Nguyễn ra lệnh thu dây điện thoại và quay trở lại trận địa với Hòa.

[lính đường dây]

Chương 7

XẮCTU OỌCCHẠC

Với Khoái đã… Đã có những phút giây kỳ thú trong đời. Anh sinh ra ở một làng quê ven sông Luộc có cái hồ rộng đến kỳ lạ và sâu đến kỳ lạ. Chẳng ai biết nó sâu bao nhiêu mét mà chỉ do các cụ kể lại. Ngày xưa, khi hồ còn ăn liền ra sông, có một đámchài từ Hà Nam sang, xin phép hành nghề. Các cụ ngăn lại, nói hồ thiêng không đánh bắt thủy sản được. Ông trưởng trùm cho rằng làng gây khó dễ nên nằng nặc xin phép lại còn hứa biếu những con cá ngon. Rồi ông ta ra lệnh tung lưới. Lưới mắc. Làng khuyên đừng ai nhảy xuống. Ông trưởng trùm cậy mình khỏe, cởi trần trùng trục, tung mình như con cá quẫy, lượn một đường cong trên không trung trước khi lao tùm xuống nước. Tăm sôi. Nhưng ông ta không bao giờ lên nữa. Đoàn dân chài Hà Nam sợ hãi căng buồm biến mất…

Khoái lớn lên rồi đi bộ đội. Cha mẹ dứt khoát bắt anh lấy vợ trước ngày xa nhà trở thành chiến sĩ. Thì mấy năm nghĩa vụ chẳng đáng là bao, lại còn được đi phép, sau này mình sẽ trở thành con người vững vàng. Bọn trẻ thành phố bảo vào bộ đội là vào trường đại học của cuộc đời. Khoái chẳng biết có đúng thế hay không nhưng anh cứ thấy hay hay, thích thích. Nhớ vợ cồn cào, anh chỉ thư từ hẹn ngày về phép và ngăn nàng đừng lên thăm. Xấu hổ lắm em ơi! – Anh viết thư nói vậy – Chỉ qua đợt huấn luyện này là anh được nghỉ theo chế độ mười ngày, chưa kể thời gian đi đường, em ạ! Đánh đùng một cái, đang huấn luyện ở vùng trung du Vĩnh Yên thì bị tóm. Mà thế này mới tức, Khoái đang dán mắt vào ống kính số một pháo 105 ly kiểm tra điểm dấu thì một bàn tay tóm phía sau cổ áo anh lôi lại. Anh cất tiếng chửi vì tưởng bị đùa: Ơ! Đéo mẹ thằng nào!... Nhưng bàn tay kia đã kéo anh lui hẳn trở lại. Đứng trước anh là một Thiếu tá cùng với Trung úy đại đội trưởng. Thiếu tá chắc ở trên quân khu hay Bộ Tổng gì đó, chưa gặp bao giờ, giọng nói không có vẻ gì là đùa cợt cả: Đồng chí nhận nhiệm vụ mới được chứ? – Khoái trả lời như đùa: Được thôi! – Lệnh ban ra: Hai phút chuẩn bị! – Và Thiếu tá chỉ chiếc GMC bám đầy bụi đất đã đỗ ở đó từ lúc nào – Lên ô tô!

Chiến sĩ ngơ ngác nhưng cứ lên ô tô. Từng người khác cũng được nhặt lên như vậy. Chừng hơn hai mươi người, ô tô được phép chạy thẳng, không dừng lại ở đâu nữa. Đi đâu thế này? Anh em ngơ ngác nhìn nhau. Xe qua cầu Đuống, qua cầu Chui, về phía sân bay Gia Lâm. Ai đó đùa ỡm ờ: Không khéo chúng ta được đi máy bay? Lại một ý kiến khác: Không khéo nhảy vào Sài Gòn bắt sống anh em Ngô Đình Diệm… Không khí trang nghiêm ở sân bay khiến các anh không đùa được nữa… Và lên máy bay thật… Và những gì xảy ra thì ta đã biết…

Tại khu vực ngã ba Sala Phukhun, đại đội pháo 85 ly phòng ngự bên phải khiến tổ cảnh giới của đơn vị do Thượng úy Hòa chỉ huy có phần chủ quan. Họ hoàn toàn không biết đơn vị 85 ly ấy đã quân hồi vô phèng tự ý lui về phía sau một đoạn khá dài. Tổ cảnh giới trông đó có Khoái đang ngủ gà ngủ gật thì lính Cupraxít ập tới. Không kịp bắn, tổ trưởng vơ khẩu CKC vung báng về phía thằng lính gần nhất, hắn ngã lăn quay rồi vùng dậy chạy. Chiến sĩ kia giơ khẩu tiểu liên AK lên bắn. Nhưng mà đạn chẳng biết đã bay đi đâu. Khoái nhảy tới nhưng không kịp nữa rồi. Đám lính của Crupaxít đã vây kín anh, dí mấy mũi súng vào ngực anh bắt anh giơ cao tay cho chúng khám người trước khi trói lại. Anh thấy chúng bắn theo và hò nhau truy đuổi thì tin bạn mình đang chạy và cầu mong họ thoát.

Lính Crupaxít dong anh về chỗ chỉ huy. Họ nói gì với nhau anh không hiểu, chỉ thấy nét mặt viên chỉ huy đầy hoan hỉ. Một tên lính vừa nói vừa lấy bàn tay cứa ngang cổ ra hiệu xin thủ tiêu, nhưng viên chỉ huy lắc đầu và nói: Xắctu Oọcchạc! Tận lúc ấy anh vẫn chưa hiểu mấy từ trên mang ý nghĩa gì nhưng qua thái độ anh biết viên chỉ huy có âm mưu nào đó đối với mình. Chúng cho anh ăn, một típ xôi nho nhỏ và một ít nước lã đựng trong ống tre. Anh đã học được chút ít tiếng Lào nhưng khi chúng hỏi anh chỉ lắc đầu và bọn chúng thì không ai biết tiếng Việt. Chúng trói anh thật chặt vào một gốc cây và cử hai lính gác khiến khó bề giải thoát… Tự dưng nước mắt Khoái ứa ra. Thế là hết! Chẳng gặp lại được chỉ huy đơn vị là thượng úy Nguyễn Hòa và anh em, chẳng bao giờ được trở về với cái làng yêu dấu ven sông Luộc có hồ rộng và sâu không biết bao nhiêu mét có cha mẹ, anh chị em và vợ cùng đứa con trai chưa hề biết mặt, có xóm giềng họ mạc. Đang lúc lòng dạ cồn cào chua xót thì một viên sĩ quan tới, ra lệnh cởi trói cho anh và đưa anh đi. Lại là máy bay, đi đâu thế này? Viên sĩ quan này cũng chẳng thèm nói nửa lời mà cứ mặc kệ cho anh suy nghĩ. Hắn cũng chẳng nghĩ tới việc trói anh lại. Và làm sao anh có thể quậy phá trong khoang chiếc máy bay đang trên bầu trời giữa cả sáu lên lính và viên sĩ quan chung quanh. Thì ra lại là sân bay Váttay. Nhưng hôm nay không còn tiếng súng. Máy bay lên xuống trên đường băng và xe cộ ra vào. Một xe Jeep tới đón anh cùng viên sĩ quan vào trung tâm thành phố. Anh được tắm giặt, được thay quần áo, nhưng bộ quần áo chúng mang đến làm anh ngây ra. Đó là bộ quân phục mùa hè của chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam. Quần buy dông có ba khuy cài ở gấu, có pích kê ở gối và ở mông. Áo buy dông có pích kê ở hai khuỷu tay. Mũ vải mềm có ngôi sao mới tinh và đặc biệt có cả quân hàm quân hiệu kết hợp bậc hạ sĩ. Anh mặc quần đùi và áo lót cổ vuông xong thì viên sĩ quan bước vào. Thì ra hắn nói tiếng Việt rất sõi: Mặc quần áo vào đi anh. Quân phục mới toanh của các anh đó mà. Hay là thời gian qua các anh mặc quần áo của Coongle nên quên nó rồi. Và quân hàm nữa? – Hạ sĩ pháo binh hẳn hoi. Chúng tôi chẳng hiểu cấp bậc của anh ra sao nên mới cứ đưa tạm như vậy. Tiện thể xin anh cho biết, anh là Hạ sĩ, hay Trung sĩ, hay Thượng sĩ, để chúng tôi đưa bộ quân hàm khác tới cho phù hợp. Hoặc giả anh mới là binh nhất thì chỉ có hai ngôi sao và hai quả chùy bắt chéo nhau.