Béc-lin tháng năm 1945

[Giangtvx]

        Bản thông báo được đọc lại lần thứ hai. Quả thật lức ấy tôi không hề nghĩ rằng, chỉ mấy ngày sau tôi lại được thám gia vào những sự kiện quan trọng như vậy ở ngay Béc-lin và tôi lại có dịp suy nghĩ nhiều lần về cái bản thông báo đó chả lẽ đúng như vậy hay sao?

        Cuối cùng rồi mệnh lệnh mong chờ đã đến, tất cả chúng tôi phải trở về ngay đơn vị lớn.

        Tôi mang bản mệnh lệnh đó chạy nhanh về nhà, lao vào cổng. Lúc ấy trời đã tối từ lâu. Bóng những chiếc xe đen ngòm nồi bật trong sân nhà. Một chiếc đang thử đèn, lúc bật lúc tắt lập lòe. Tôi gọi Xéc-gây. Từ dưới gầm xe một cánh tay cầm đèn pin hoa lên ra hiệu, lúc sau Xéc-gây chui ra khỏi gầm xe. Anh mặc bộ quần áo lính Giét-ta-po thay cho quần áo bảo hộ. .

        Tôi báo cho anh biết là có lệnh đến Béc-lin và lệnh cho anh chuẩn bị xe đến sáu giờ sáng mai xuất phát.

        Xéc-gây tắt đèn pha và chúng tôi im lặng đứng trong bóng tối một lúc, lòng bâng khuâng.

        Trong những ngày này ai mà không muốn tới Béc-lin. Tất nhiên Xéc-gây cung mong điều đó. Nhưng chúng tôi đã ở Pô-đơ-nan hơn hai tháng nay không phải trong không khí chiến tranh và Xéc-gây đã lao vào cuộc sống lãng mạng với một cô gái Pô-dơ-nạn, đã kịp bí mật cùng cô làm lễ cưới tại nhà thờ thành phố. Khi nghe tin này trên khuôn mặt vốn tươi vui cời mở của anh hình như thoáng vẻ suy nghĩ.

        Anh chùi tay dầu mỡ vào tà áo, bật lửa châm thuốc lá hút rồi trầm ngầm nói:

        - Thế là chiến tranh đã xa Pô-dơ-nan rồi. Bấy lâu nay ở đây người ta thường nói với nhau như vậy.

        Sáng sớm hôm sau chứng tôi lên đường. Xéc-gây đưa mắt chào từ biệt chiếc "Em-ca" cũ kỹ sơn màu ngụy trang nhem nhuốc, hai bên sườn vẫn còn lỗ chỗ vết đạn. Chính anh đã cùng với chiếc xe đầy thương tích này vượt qua hơn bốn năm chiến tranh.

        Xéc-gây lái chiếc xe mới nhận của mình, chiếc "Pho" chiến lợi phẩm ra bãi. Chính anh đã lôi nó từ một đường phố Pô-dơ-nan ra và tự tay sửa chữa những chỗ bị hỏng. Nước sơn đen còn mới với hai đường viền mầu ghi, hai bên thành xe và vành bánh xe sơn rõ ký hiệu của đơn vị.

        Tiếp theo Xéc-gây, cậu Va-nhi-a lái xe mô tô ra tập trung ở sở chỉ huy. Cậu nguyên là người Ri-ga bị quân Đức bắt và đưa sang làm việc ở Pô-dơ-nan. Dừng xe lại, cậu ta nhìn chiếc ô tô mới của Xéc-gậy với vẻ thán phục.

        Xéc-gây cởi thắt lưng, rút chiếc bi đông đựng rượu trao cho Va-nhi-a, Xéc-gây nhìn sang hai bên đường. Trên đường chỉ có mỗi một cô gái, mặc váy ngắn, đầu trùm khăn. Cô ta có vẻ như đang căng thẳng theo dõi chúng tôi sửa soạn lên đường. Các xe khác đã nổ máy, Xéo-gây khẽ nói vừa đủ nghe :

        -Em về nhà đi. Anh nói có nghe không? Về nhà ngay đi...

        Cô gái chậm chạp bước đi thỉnh thoảng quay lại nhìn. Xéc-gây đứng im nhìn một lúc rồi sửa lại áo cho gọn trong thắt lưng và đóng sập cánh cửa xe lại.

        Anh chàng Va-nhi-a đưa tay vuốt vuốt mái tóc vàng thưa thớt và vẫy tay từ biệt chúng tôi. Chiếc "Pho" giận dữ rú ga lồng lên nhưng lát sau đã lăn bánh bình thường. Tôi ngồi sau lưng Xéc-gây. Hai bên đường bập bềnh từng chùm hoa trắng - táo đã ra hoa. Thành phố cũng đang thức dậy. Cô gái điều hành giao thông ra hiệu cho xe đi qua thanh chắn. Một cậu bé từ trong nhà chạy ra, nhấc mũ hét theo xe: chào các chú bộ đội.

        Xe chúng tôi rẽ vào đường lớn đi Béc-lin. Xéc-gây hạ kính xe xuống và bỏ mũ. Chiếc xe tăng tốc độ, tiến về hướng Béc-lin.

[Giangtvx]

         

ĐƯỜNG ĐẾN BÉC-LIN

        Trạm kiểm soát giao thông Biếc-ba-um. Một tấm biển lớn kẻ dòng chữ: "Biên giới nước Đức" đập vào mắt chúng tôi.

        Trong những ngày này ai đi trên đường quốc lộ về Béc- lin còn được đọc mọt dòng chữ lớn viết trên tường ngôi nhà bị phá đổ có lẽ do một chiến sĩ nào đấy viết một cách đầy căm thù: "Đây, cái nước Đức đáng nguyền rủa!".

        Những người lính chúng tôi đã trải qua bốn năm chiến đấu để hôm nay mới tiến được đến cái địa điểm này.

        Trước mắt tôi những cánh đồng trải rộng bằng phẳng. Những thửa ruộng bỏ hoang không cày cấy. Tiếp đấy là những cánh rừng nhỏ và rồi lại đồng ruộng. Xa xa trên, đường chân trời nổi lên hình bóng những chiếc cối xay gió. Dọc những dãy nhà. còn nguyên vẹn, ngoài hàng rào trên những chiếc sào dài treo lay lắt đủ các loại khăn trải giường, khăn mặt trắng, dấu hiệu những lá cờ đầu hàng.

        Chiến tranh đã ập đến nước Đức với tất cả những gì khủng khiếp mà nước này cảm thấy được: Những đống hoang tàn, những đám cháy và chết chóc.

        Chúng tôi dừng lại ờ một thành phố nhỏ, cồ kính, bị phá hủy một phần. Chiến tranh đã đi khỏi thành phố này, ở đây, cuộc sống tuy khó khăn, căng thẳng nhưng vẫn nhận ra được. Tại ngã tư, đối diện với ngôi nhà màu xám, chúng tôi thấy một tấm áp phích lớn vẽ một cậu thanh niên đang há miệng như hét to: "Hãy nã súng vào đầu con quái vật!".

        Thành phố Lan-xbéc-gơ. Mấy cậu bé con tay quấn băng trắng đang trườn trong chiếc xe "Ô-pen" không có bánh nằm bẹp trên vỉa hè. Hình như chúng đang chơi trò chiến tranh. Từ sau các cửa sổ nhà thấp thoáng những khăn trải giường trắng. Nhân dân thành phố khá đông và mọi người nam cũng như nữ, lớn cũng như bé - trên tay áo mỗi người đều đeo một vòng băng trắng. Tôi không thế hình dung tại sao lại như vậy - toàn đất nước đeo bang trắng, biểu hiện đầu hàng, tôi cũng không nhớ rõ đã được đọc về điều này ở  đâu.

        Trên đường phố "Nhà hát lớn" còn nguyên vẹn, nổi bật biểu ngữ độ rực "Vui mừng đón chào". Đấy là trạm đón tiếp những công dân Liên Xô đã bị bọn phát xít đuổi dồn sang làm khổ sai ở Đức.

        Cạnh con đường lớn ở vùng ngoại ô, một người đàn ông đứng tuổi đang cuốc đất. Chúng tôi dừng lại và vào nhà ông ta. Bà chủ nhà có vẻ như chưa thể quen với cuộc viếng thăm như thế này, lúng túng mời chúng tôi ngồi chơi uống cà phê.

        Ngôi nhà nhỏ ngay cạnh nẻo đường chiến tranh này có vẻ đầy đủ và sang trọng. Trên các giá trong nhà bếp là các loại rượu xếp đặt thành hàng ngay ngắn. Trong tủ gương ở buồng khách bày con búp bê sứ vẻ tinh nghịch - quà tặng bà chủ nhà nhân ngày cưới cách đây ba mươi hai năm. Trong thời gian này đã diễn ra hai Cuộc chiến tranh tàn khốc, nhưng con búp bê sứ cùng dòng chữ viết trên đó vẫn còn được giữ nguyên vẹn: Kffe und Bier, das lob ich mir - Cà phê và bia, niềm ưa thích của tôi.

        Một chiếc máy bay thám thính Đức đang lửng lơ trên bầu trời. Còn ở ngã ba đường, phòng vận tải quân sự đã thiết lập một trạm điều hành các loại xe đi đến nước Đức với lời cảnh cáo các tay lái xc: "Xe đi bên trái đường sẽ bị tước bằng lái". Nghe thật buồn cười và cũng thật dễ chịu. Từ lời cảnh cáo đó ta thấy được một cuộc sống không bình thường đã đến, thấy được sự xác định của một thế giới mới - một thế giới không có chiến tranh.

        Trên đường chúng tôi bắt gặp từng dòng người đủ các dân tộc khác nhau đã được trở về với tụ do: Người Pháp, người Nga, người Anh, Ba Lan, I-ta-li-a, người Bỉ và Nam Tư... Họ là tù binh, là những người dân thường đã bị đọa đầy trong các trại tập trung, các phòng tra tấn, là những người nô lệ bị đuổi dồn từ Liên Xô, từ khắp châu Âu tới đây để sống kiếp lao động khổ sai, đói rét và chết chóc.

        Thỉnh thoảng có những người ngồi trên cả "các xe bò của người Đức hay đi trên xe đạp. Phần lớn họ đi bộ, thành từng nhóm với những lá cờ tự tạo của nước mình. Người thì mặc quân phục nhàu nát, bẩn thỉu, người thì mặc quần áo dân thường chẳng biết kiếm được ở đâu và có nhiều người bận nguyên bộ quần áo tù nhân vải sọc. Những lời chào hỏi của họ vang lên đầy ấm áp, những khuôn mặt gầy gò nhưng rạng rỡ niềm vui, biểu hiện tình cảm nồng nhiệt - có thể đây là những cuộc gặp gỡ không thể nào quên của những trái tim nhiệt thành.

        Cạnh một trung đoàn kỵ binh đóng ngay bên đường làng, cạnh một lữ đoàn xe tăng đơn vị dự bị của Bộ chỉ huy và cạnh đường tiến quân đều nổi bật tấm khấu hiệu đầy phấn chấn: "Tiến lên, thắng lợi đã đến gần!". Chúng tôi vượt qua đoàn xe chở đạn pháo binh tiến vào thành phố Cuốc-trin. Thành phố trên sông Ô-đe nàỷ vắng người và bi tàn phà nặng nề. Người Đức gọi thành phố này là: "Cửa ngõ vào Bec-ỉin!" Từ đây tới Béc-lin chỉ còn tám chục ki-lô-mét. Chỉ huy phòng ngự ở đây là tên tướng ss Rây-ne-phác, tên đao phủ thành phố Vác-sa-va. Hắn đa bỏ chạy khỏi nơi đây, đề lại đám tàn quân đang sống chết bảo vệ thành phố.

        Xe chúng tôi khó khăn vượt qua những đường phố gập ghềnh, tiến vào quảng trường. Cả một quảng trường lớn giờ đây chỉ còn là đống gạch vụn của những ngôi nhà đổ nát. Khắp nơi chỉ thấy đổ nát, hoang tàn.

        Các cây cầu do quân thù để lại đều gẫy gục, những quãng đường bị phá hoại đây đó, ngổn ngang những phương tiện kỹ thuật bị phá hủy. Nhưng những đoàn xe chở đầy hàng của các đơn vị vẫn vượt qua hàng trăm ki-lô- mét để ngày càng tiến sâu vào trung tâm nước Đức.

        Tôi nhìn mãi người lái xe mặt trận, con người đã trải qua bao thử thách, đã vượt qua bao chặng đường gian khổ, khó khăn bao bến phà nguy hiểm, đã qua biết bao đầm lầy, đã chịu bao bom đạn và mìn với chiếc xe lỗ chỗ vết đạn, vết bom còn in nguyên dấu vết hai bên thành, để đến đây với niềm ước mơ - được tham gia vào trận đánh cuối cùng, đánh chiếm Béc-lin.

         Hoàng hôn đã buông xuống, dòng xe trên đường vẫn không ngừng tăng lên. Xe tăng, ô tô, đại bác, xe bọc thép, xe xích, tăng "lội nước" và Xe ngựa nườm nượp đổ về hướng Béc-ỉin. Bộ binh, vừa đi xe vừa đi bộ kéo thành đoàn dài bên mép đường lớn. Trên nòng súng, trên tháp xe tăng; trên các xe tải đều lắc lư dòng chữ "Tiến về Béc-lin".

        Trời đã tối hẳn nhưng ở mặt đường, dòng người, dòng xe vẫn không ngừng sôi động. Vì ai cũng hiểu rằng, đêm rất ngắn, cần phải hành quân gấp cho kịp. Đoàn xe lầm lũi tiến trong đêm, không bật đèn. Văng vẳng tiếng súng phòng không. Từ các ngõ ngách trong đường làng, đại bác, xe tăng, bệ binh lại dồn dập đổ ra đường lớn.

        Các loại xe đi thành hai hàng kéo thành một vệt dài trên mặt đường. Tiếng còi, xin đường, tiếng ngựa hí vang, tiếng giầy, tiếng vũ khí va chạm mọi người đang hối hả cố vượt cho kịp người đi trước.

[Giangtvx]

ĐÊM ĐẦU TIÊN Ở BÉC-LIN

        Trung tâm Béc-ỉin đang bốc cháy. Từng lưỡi lửa lớn bốc cao trên bầu trời. Ánh lửa soi rõ những ngôi nhà cao tầng có vẻ như rất gần đâu đây, thế nhưng thực tế để đến được đó cũng còn phải vài ba ki-lô-mét nữa. Những luồng đèn pha rọi về tận đây. Ở đây, ở vùng ngoại ô này, tuy vẫn còn lổn nhổn hàng dãy cột chống tăng của quân địch nhưng xe tăng của chúng ta đã chọc được vào trung tâm thành phố.

        Ngay chính đêm đó, dưới căn hầm của quốc trưởng Hít-le đã làm lễ cưới chính thức. Về sau, khi biết được điều này, tôi liền nhớ lại cảnh những bức tường của các khu nhà đổ sụp ra sao, nhớ mùi cháy khét lẹt, nhớ những cột chống tăng lầm lũi trong bóng đêm không còn sức mạnh ngăn cản các đoàn xe tăng quân ta xông lên nữa, nhớ tiếng gầm rú trong, bóng đêm của những chiếc xe tăng đang lao lên, tiến về trung tâm - tiến về tòa nhà nghi viện Đức và dinh quốc trưởng... như thế nào.

        Lúc ấy tôi còn đang ngồi bên vệ đường ngoại ô thành phố, ngay cạnh một cửa hiệu trống rỗng với tấm kính vỡ nát để chờ lệnh của bộ tham mưu bố trí nơi đóng quân cho chúng tôi.

         Ngay đêm ấy, tuyến tiền duyên của mặt trận đã chuyển vào trung tâm Béc-lin. Thỉnh thoảng lại ầm vang những loạt đại bác. Bầu trời đầy sao.

        Tôi bỗng nhớ lại một đêm vượt sông ở Xmô-len-xcơ năm bốn ba gian khổ, khi những con ngựa quá đói không còn đủ sức kéo nỗi pháo sang cầu phao và cuối cùng các chiến sĩ mệt mỏi, phờ phạc của chúng ta đành phải tự mình khiêng những khẩu pháo nặng nề qua sông, dưới hỏa lực không ngừng của địch. Và ngay lúc ấy nhà phóng viên quay phim I-van I-va-nô-vit Xô-côn-ni-cốp đã liều mình ghi lại được cảnh này. Ngoài phần hình ảnh được sử dụng trong cuốn phim thời sự nổi tiếng của anh, những thước phim quý giá khác còn lại cũng đã được đưa vào "Viện tư liệu phim" dành cho các thế hệ mai sau biết được cuộc chiến tranh khốc liệt này. Anh đã quay thành công bến vượt sông, hình ảnh các chiến sĩ khiêng pháo thay ngựa dưới sức nặng của vũ khí, và dưới những làn đạn bắn chặn của quân thù, mà vẫn không lùi bước sẽ in đậm mãi trong trí óc con người.

        Và khi bị cơn lũ do băng tan chặn lại, cắt đứt đội hình những đơn vị đang tiến lên với hậu phương, mặt trận cạn lương thực, Xô-côn-ni-cốp lại may mắn quay được cảnh hiếm có đề "đưa vào Viện tư liệu phim" là cảnh máy bay chúng ta thả những bao lương khô xuống trận địa quân ta. Cảnh những bao lương khô rơi xuống trên vùng đất mới đây còn là của quân địch, tung lên những đám bụi mù ngay trước mắt những người lính đang mệt lả, đói khát. Người ta xếp chúng lên những chiếc xe trượt do chó kéo thường dùng để chở thương binh từ trận địa về tuyến sau, và lũ chó đã ngoan ngoãn kéo những bao hàng quý giá đó về kho đơn vị. Trong tai tôi vẫn còn như văng vẳng tiếng chó sủa phản đối vì phải kéo nặng -  nhưng biết làm sao, mặt trận không có đường sá gì cả, chỉ có những vết mòn do xe trượt tạo nên như vậy thôi.

        Trong ký ức tôi cũng còn ghi rõ những "hình ảnh", có thể chưa hề có trong bất cứ thước phim thời sự hay phim lưu trữ nào: hồi đó cũng vào mùa xuân, nhưng có thể sớm hơn chút ít, tôi bắt gặp một chiếc xe ngựa kéo trên tuyết đang tan, có lẽ nó đã đi một chặng đường quá dài nào đó rồi nên không thể đi tiếp được nữa. Anh chiến sĩ đánh xe đang ngồi bên vệ đường, chờ đợi. Con ngựa của anh gục xuống. Anh đánh xe vực nó dậy, không nhìn con vật bạn đường của mình, anh nhấc càng xe lên, treo lên đấy chiếc xoong nhôm và bỏ vào đó một vốc tuyết, nhóm một bếp lửa nhỏ. Mệnh lệnh khắc nghiệt lúc bấy giờ là - nhất thiết không được để ngựa chết. Phải cứu nó bằng mọi cách có thể được. Nhưng lần này thì con vật bất hạnh đó không thể gượng dậy được.

        Nước trong xoong sôi, thế nhưng con ngựa, tuy được sưởi ấm, vẫn nằm im lìm, hai mắt trân trân, đờ đẫn, báo hiệu cái chết nhất định sẽ đến. Anh chiến sĩ đánh xe nét mặt rầu rầu vẫn chờ đợi hy vọng...

        Giờ đây, liệu con người đó có tới được Béc-lin này hay không? Liệu những con người đã nhịn đói, nhìn đám bụi lương khô bốc lên dưóũ cánh mẩy baỳ nam nào, liệu những con người đói, khát, mệt nhoài và bị thương ngày ấy, hôm nay có đến được đây hay không và cả những con người đã được làm dấu thánh vĩnh biệt, hiến dâng cả cuộc sống của mình. Hãy sống lại dù chỉ là giây phút để được nhìn thấy đội quân của họ đã tiến đến hang ổ quân thù với một sức mạnh ghề gớm như thế nào.

[Giangtvx]

THẮT CHẶT VÒNG VÂY

        Béc-lin bị vây chặt đã ba ngày liền. Sau nhiều trận đánh căng thẳng, nặng nề chọc thủng và đánh chiếm lần lượt hết khu phố này đến khu phố khác, bộ đội tập đoàn quân số 3 của thượng tướng Cu-dơ-nẻt-xốp, tập đoàn quân số 5 của thượng tướng Béc-da-rin và các đơn vị tập đoàn quân cận vệ số 8 của thượng tướng Trui-cốp đã tiến vào trung tâm thành phố theo ba mũi: mũi thứ nhất tới Tia-ga-ten, mũi hai về Un-te đến Lin-đen và mũi thứ ba về khu chính phủ.

        Tư lệnh bộ chỉ huy quân quản thành phố Béc-lin, thượng tướng Béc-da-rin đã ra mệnh lệnh giải tán và cấm đảng quốc xã hoạt động.

        Nhân dân Béc-lin sơ tán sống tạm bợ dưới các tầng hầm ngột ngạt, nóng nực. Việc cung cấp nước rất khó khăn và dự trữ lương thực dần dần cạn.

        Trên mặt đất vẫn là những trận đánh, vẫn là những cuộc đấu pháo liên tục. Mảnh đạn cùng với những mảng gạch ngói, xi măng bay tung tóe trong không gian đầy khói bụi. Thành phố sống trong những đám cháy, ngột ngạt và chết chóc. Tình cảnh dân chúng thật bi đát.

Trong tình hình như vậy thì lối thoát duy nhất hầu như đã rõ ràng vì mỗi giờ kéo dài cuộc kháng cự vô nghĩa này được coi là kéo dài thêm tội ác.

        Trong những ngày này, về phía quân Đức đã có những kế hoạch gì?

        Cho mãi đến sau này khi mọi vấn đề đã rõ ràng, đã kết thức, chúng tôi mới tìm được lời giải đáp cho câu hỏi đó.

        Viên sĩ quan SS bảo vệ của Hít-le, Ốt-tô Hun-xe bị bắt làm tù bỉnh vào ngày 2 tháng 5 tại một quán bia, đã khai bằng văn bản như sau: Ngày 22 tháng 4 khi đạn pháo đã rơi vào trung tâm Béc-lin, Hít-le liền triệu tập cuộc họp của bộ tổng tư lệnh tối cao vào hồi 16 giờ 30 phút: "Quốc trưởng thông báo về cuộc tiến công của tập đoàn quân số 9 từ hướng Tây-bắc và cuộc phản công của cụm tạp đoàn quân của tướng SS Stây-ne vào hướng Nam. Người muốn phải làm yếu và đánh bật quân Nga ra bằng lực lượng chủ công của chúng tôi ở Béc-lin đề tạo điều kiện thành lập mặt trận mới. Nếu được như vậy thì lúc đó có thể mặt trận sẽ kéo dài theo một tuyến như sau: ở Stét-tin ngược sông Ô-đe đến thành phố Phrăng-phuốc trên sông Ô-đe, tiếp theo với tuyến hướng Tây qua các tỉnh Phuốc-xten-van-de, Xốt-xen, Trô-en-bri-xen đen-sông En-bơ.

         Điều kiện để thực hiện ý đồ này có thể là:

         1. Phải cố sức kìm tuyến mặt trận lại ở hạ lưu sông Ô-đe;

         2. Quân Mỹ đứng lại bên bờ trái sông En-bơ;

         3. Sườn phải của tập đoàn quân số 9 phải đứng trụ được bên bờ phải sông Ô-đe;

        Sau khi tổng tham mưu trưởng lục quân, tướng Crép-xơ báo cáo về việc một lực lượng quân Nga đã chọc thủng mặt trận phía Nam Stét-tin thì quốc trưởng đã hình dung rõ, giờ đây không thề nào thành lập được mặt trận đã nói ở trên, ngài phát biểu ý kiến cho rằng, với tình hình này thì chỉ sau ỉt ngày nữa thành phố Méc-clen-bua cũng sẽ rơi vào tay quân Nga. Tuy vậy, quốc trưởng cũng hạ lệnh điều hai tập đoàn quân số 9 và số 12 và cụm tập đoàn quân của tướng Stây-ne chuyển sang tiến công giải vây cho Béc-lin".

        Ốt-tô Hun-xe viết những điều này sáu ngày sau khi ra hàng trong đầu óc hắn còn hằn những sự kiện nóng hổi.

        "26-4-1945 tuyến đường dây điện thoại cuối cùng giữ việc liên lạc giữa thành phố với thế giới bên ngoài đã ngừng hoạt động. Sự liên lạc chỉ cồn thực hiện được qua đài phát thanh, thế nhưng đo những trận bắn phá dồn dập nên ăng-ten bị hỏng hay nói một cách chính xác hơn là, máy thu thanh cung bi hỏng nốt. Các tin tức báo cáo về sự hoạt động của ba tập đoàn quân nói trên rất hạn chế, may lắm thì họ có thể tiến theo đường vòng xa mới tới được Béc-lin. Ngày 28-4-45 thống chế Cây-ten báo cáo như sau:

         1. Cuộc phản công của các tập đoàn quân 9 và 12 bị bẻ gãy vì quân Nga chống lại mạnh mẽ không thể tính đến chuyện tiếp tục tổ chức tiến công được nữa.

         2. Cụm tập đoàn quân của tướng Stây-ne, cho đến hôm nay vẫn chưa hành quân đến được nơi quy định.

        Sau tất cả những sự kiện này, chúng ta hiểu rõ là, vận mệnh Béc-lin đã được, định đoạt".

        Lính Đức chết la liệt trên các đường phố Béc-lin. Trong những ngày đầy thất vọng này người ta đòi hỏi chúng là: phải chiến đấu với một lòng cuồng tín vì đế chế ba và các anh sẽ chiến thắng. Nhưng đế chế của chúng đang phơi mình trên những đống đổ nát và thất bại đã rõ ràng. Chúng được hứa hẹn giúp đỡ đủ thứ nhưng chẳng biết lấy đâu ra lực lượng. Còn chúng, tuy là những tên lính có kinh nghiệm nhưng lại là những kẻ tiến công tồi nên số phận đối với chúng chỉ là: cứ việc chết.

        Nhưng các đơn vị quân đội Đức bị thắt chặt trong vòng vây vẫn tiếp tục nhận được hàng bó báo "Con gấu đông" (biểu tượng của thành phố Béc-lin) do cơ quan tuyên truyền của Gơ-ben tung ra với hàng nắm truyền đơn vừa lừa dối, kích động, vừa vu khống, hăm dọa.

        Dưới đây là một trong những tờ truyền đơn kiểu như vậy, loại mới nhất chúng vừa tung ra ngày 27 tháng 4 mà bọn Gơ-ben gọi là "Truyền đơn mặt trận Béc-lin":

        "Hoan hô nhân dân Bé-lin"!

        "Béc-lin vẫn là của nước Đức!" Quốc trưởmg đã tuyên bố như vậy đối với toàn thế giới, và các bạn, những công dân Béc-lin phải hành động sao cho lời tuyên bố đó thành chân lý của chúng ta. Hoan hô nhân dân Béc-lin. Hành động của các bạn là tấm gương mẫu mực. Hãy tiếp tục biếu thị lòng dũng cảm như vậy, hãy tiếp tục kiên trì như vậy, không thương xót và thương tiếc và lúc đó các bạn sẽ đánh tan được làn sóng Bôn-sê-vích điên loạn đang trào tới... Hỡi những người dân Béc-lin, các bạn hãy đứng vững, ngẩng cao đầu và đồng loạt tiến lên!".

        Tờ truyền đơn này rơi vào tay chúng tôi sáng 29 tháng 4 lúc. chung tôi còn cách quảng trường Pốt-xđam không xa lắm.

[Giangtvx]

NGÀY 29 THÁNG TƯ

        Chúng tôi nhận được lệnh tiến đến khu vực, nơi tập đoàn quan xung kích số 3 chúng tôi làm bàn đạp tiến công về hướng quảng trường Pốt-xđam. Sáng sớm hôm sau, chúng tôi đi trên chiếc xe bánh xích vượt qua các dãy chướng ngại vật đã bị xe tăng húc ngã, len qua những thanh đường ray, những súc gỗ lớn và đủ loại vũ khí, hư hỏng vất ngổn ngang trên đường. Chúng tôi vượt qua những hào chống tăng đã bị gạch đá phủ đầy, qua nhưng thung phuy trống rỗng. Nhà cửa san sát. Cái thì còn nguyên mấy tầng nhô cao, cái thì chỉ còn là một mảng tường loang lổ đứng chơ vơ, tựa như đang xây dở rồi bị quên đi - đó là những gì còn lại của trận đánh hai ngày hôm trước. Có những chỗ xe tăng đã tạo thành vệt đường trên những đống gạch đá và các loại xe ô tô tải, xe con quân sự liền lợi dụng vết xích xe tăng đó tạo cho mình một lối đi trong hoang tàn đổ nát. Xe mỗi lúc một nhiều.

        Điều khiển giao thông trong Béc-lin hiện nay do các nữ chiến sĩ giao thông người Xmô-len-xcư, người Ca-li-nin- grát, người Ri-a-dan đảm nhiệm. Các cô gái duyên dáng trong bộ quân phục bó chặt thân mình có lẽ đã được may ở nhà bà Bu-gin-xcai-a ở Pô-dơ-nan. Xe chúng tôi phải dừng lại. Không còn lối nào đi được nữa.

        Một tốp lính Pháp ngồi trên chiếc xe tải có kẻ cờ Pháp bên thành xe chạy ngược lại phía chúng tôi. Chiếc xe nặng nề nhảy chồm chồm trên những đống gạch vỡ, dầm sắt và đá củ đậu, chúng tôi vẫy tay chào nhau.

        Càng vào gần trung tâm thành phố không khí như càng đặc hơn. Trong những ngày này ai đã từng ở Béc-lin chắc vẫn còn nhớ được cái không khí đặc quánh khói đạn, khói nhà cháy, bụi gạch và đất đá cay xè trong mắt, cát sạn lạo xạo trong miệng.

        Chúng tôi xuyên qua những bức tường nhà bị phá hủy. Những đám cháy vẫn âm ỉ, không ai dập tắt chúng, những bức tường vẫn bốc khói trong khi hàng dây leo vẫn bám chặt chân tường.

        "Tường nhà bị phá đồ, nhưng không phải do ý chúng tôi" trên một mảng tường tôi thấy tấm biển như vậy, ngay trước khung cửa lớn bây giờ không còn dẫn vào đâu được nữa - có chăng chỉ là vào nơi trống rỗng hoang tàn.

        Chui qua mấy tầng hầm chúng tôi gặp một vài gia đình người Đức đang sống trong đó. Mọi người chỉ hỏi chúng tôi có một điều : "Bao giờ thì cái cảnh kinh hoàng này, cơn ác mộng này chấm dứt?".

        Hít-le đã từng tuyên bố: "Nếu cuộc chiến tranh này thất bại thì cả dân tộc Đức hãy tự sát". Nhưng bất chấp ý muốn của hắn ta những người Đức vẫn muốn sống, không muốn bị tiêu diệt, không muốn tự sát. Từ trong các cửa sổ còn nguyên vẹn lại thấy những khăn trải giường, khăn mặt trắng vắt vẻo trên những cây sào.

        "Nhà nào treo cờ trắng thì tất cả đàn ông trong nhà sẽ bị bắn chết tại chỗ" - đó là mệnh lệnh của Him-le.

        Khó mà định hướng và tìm được đường đi trong thành phố. Những biển chỉ đường bằng tiếng Nga đã dùng hết, còn các biển tiếng Đức thì phần lớn đổ sập theo các bức tường do đó chúng tôi cứ phải hỏi những người dân mà tình cờ bắt gặp trên đường với đống hành lý ít ỏi và nghèo nàn của mình.

        Các chiến sĩ thông tin len lỏi quá các hốc tường đổ nát - họ đang mắc đường dây. Một chiếc xe ngựa chở cỏ khô đang lọc cọc trên đường, còn người lính đánh xe chiến sĩ cận vệ - để ria mép, đang nhai nhai một cọng cỏ. Một tổ chiến sĩ mang tiểu liên đi qua, trong đó có một người quấn băng trên đầu trắng xóa. Muốn gì thì gì, miễn là đừng bị gục đừng bị loại khỏi hàng ngũ.

        Cạnh ngã tư đường phố có một phụ nữ tuổi trung niên, đầu trần, tay đeo dải băng trắng to xù mà ngay từ xa đã nhận rõ. Bà ta đang dắt hai đứa trẻ - một trai, một gái. Cả hai đứa bé có vẻ sạch sẽ, trên cổ tay áo cũng đính hai dải băng trắng. Khi đi qua chúng tôi, bà ta cố nói thật to không cần biết là chúng tôi có hiểu lời bà ta không: Hai đứa trẻ mồ côi đây. Nhà chúng tôi bi bom phá sập. Tôi phải đưa hai cháu tới nơi trú khác. Chúng là trẻ mồ côi. Nhà bị bom phá rồi.

        Từ ngoài khung cửa bị phá, một người đàn ông đội mũ phớt đen bước vào. Trông thấy chủng tôỉ ông ta dừng lại, giơ chiếc gói trong tay ra, mở từ giấy dầu bọc ngoài và chìa ra chiếc hộp nhỏ. Ông ta mở nắp hộp:

         - Thưa các ngài sĩ quan. Nước hoa "Ô-ri-an Cô-ti" đây. Tôi chỉ xỉn đổi một bao thuốc lá thôi, thưa các ngài.

        Chúng tôi đứng im, ông ta lại gói hộp lại, bỏ vào túi áo bành tô dài và rộng quá cỡ đối với ông ta rồi bỏ đi.

[Giangtvx]

        Càng đi tiếp, đựờng phố càng vắng vẻ Trước mặt chúng tôi nổi bật chiếc cột đã dán đầy áp phích, trong các khung cửa sổ lay lắt mấy tấm diềm cửa bằng sa tanh, trên một chiếc xe buýt còn nguyên, từ quảng cáo, vẽ đôi giày to tướng và trên các tường nhà còn nguyên lời khẳng định của Gơ-ben là, quân Nga không thể tiến vào Béc-lin được.

        Các khu phố chết lặng với những đống đổ nát.

        Càng đi càng thấy khó thở hơn. Bụi đất, đá, bụi gạch như bịt mất đường đi của chúng tôi. Hầu như mỗi bước chân đều có vết đạn. Đây là nơi đã diễn ra những trận đánh ác liệt ở khu số chín trong hệ thống phòng thủ Béc- lin - khu chính phủ.

        Dẫn đường cho chúng tôi là chiến sĩ liên lạc Cua-rơ- cốp. Đã có lần anh dẫn đường cho chúng tôi ở mặt trận Rơ-giốp. Anh nguyên là công nhân mỏ quặng ở U-ran. Anh rất thích kể cho chúng tôi nghe về vùng mỏ của mình và còn khoe cả lá thư chị vợ viết cho anh như thế nào.

        Vài ngày sau Cua-rơ-cốp tham gia trận đánh vào dinh quốc trưởng và là một trong những người đầu tiên xông vào tòa nhà lớn này, anh bị thương nặng bởi loạt đạn của tên ss bảo vệ Hít-le. Trận đánh đó diễn ra khi trên tòa nhà quốc hội Đức đã phấp phới lá cờ đỏ của Hồng quân Liên Xô.

NHIỆM VỤ CUỐI CÙNG

        "Phải bảo vệ thủ đô của đế chế đến người cuối chung và viên đạn cuối cùng - Mệnh lệnh của bộ chỉ huy Đức đã viết như vậy... Cuộc chiến đấu bảo vệ Béc-lin có thể quyết định vận mệnh của chiến tranh". Bản mệnh lệnh buộc quân đội Đức phải chiến đấu trên bộ, trên không, và cả dưới mặt đất, với tinh thần cuồng tín, không tưởng, với việc sử dụng tất cả những phường tiện để đưa quân thù vào thế bị động, sai lầm, với sư mưu trí, lẫn tính tàn bạo, với việc sử dụng những phương tiện đã được chuẩn bị từ trước và cả những phương tiện đang sẵn có trong tay.

        "Vật chướng ngại, hầm hào, cột chống tăng và hàng rào con nhím cần phải được sử dụng để cản bước tiến của xe tăng. Các hầm bê tông cốt sắt, những ngôi nhà lớn đều sẽ biến thành những vật cản - những hỏa điểm và cưa sổ của chúng sẽ là những lỗ châu mai. Các xe tăng hỏng, nhưng khẩu súng còn nguyên vẹn đều được biến thành những ụ hỏa điểm mạnh ngăn cản bước tiến của xe tăng Xô-viết".

        "Cần phải biết sử dụng tới mức cao nhất mọi ưu thế xuất phát tại chỗ, cuộc chiến đấu này sẽ diễn ra trên đất nước Đức, cần phải biết lợi dụng hoàn cảnh, một điều hiển nhiên, quân Nga sẽ mang một nỗi khiếp sợ trước những thành phố với các khối nhà lớn lao mà chúng hết sức xa lạ. Nhớ nắm rõ, chính xác các địa điềm, nhớ biết sử dụng các đường xe điện ngầm và các đường ngầm trong thành phố đã được trang bị các đường thông tin, nhớ mọi khả năng ưu thế để tiến hành chiến tranh và việc ngụy trang trong các khu nhà, biến các khối nhà liên hoàn -  đặc biệt là các công trình bê tông thép thành những cứ điểm hỏa lực mạnh, do đó việc phòng ngự Béc-lin sẽ trở thành bất khả xâm phạm đối với bất cứ kẻ thù nào".

        "Tất cả cho cuộc tổng tiến công! Tất cả cho thắng lợi cuối cùng, hỡi các đồng chí chiến sĩ!" - đó là lời kêu gọi và cũng là mệnh lệnh ngắn gọn của Hội đồng quân sự phương diện quân (mặt trận) Be-lô-ru-xi-a thứ nhất...

        Đúng là một thành phố khổng lồ, xa lạ. Những cột khói đen cuồn cuộn của hàng trăm đám cháy che mờ những đường nét kiến trúc và hàng dãy nhà đổ nát tạo nên một bộ mặt điêu tàn hoang dại của nó.

        Gần sáu năm trước đây, từ thành phố này đã xuất phát - một cuộc xâm lược đầy dã man, tàn bạo và tội lỗi chưa từng thấy đối với toàn châu Âu. Giờ đây, cuộc chiến tranh tàn bạo này lại quay trở về với nó - về nơi sào huyệt chính...

        Xác những lính Đức chết cứng, còng queo. Có thể, những tên lính này đã chiến đấu một cách dũng cảm hết sức mù quáng để tỏ rõ lòng trung thành với tên quốc trưởng của chúng. Cũng có thể, chúng đã được cuộc chiến tranh này nuôi béo, nhưng do hoàn cảnh bắt buộc chúng phải chiến đấu, đã phải thí cả cuộc đời mình như những kẻ đang kháng cự hiện nay chỉ để làm một cái việc vô nghĩa là - hy sinh cho cuộc chiến tranh này.

[Giangtvx]

DÒNG SÔNG SƠ-PRE

        Dù phải trải qua bao ngày đêm ảm đạm gian khổ trong chiến tranh nhưng các chiến sĩ chúng ta vẫn khẳng định rằng: nhất định chúng ta sẽ tái Béc-lin, nhất định chúng ta sẽ được ngắm dòng sông nhỏ này - sông Sơ-pre.

        Và điều đó đã được thực hiện.

        Với những dãy bờ cao, uốn khúc, sông Sơ pre, cũng giống như những con sông, con suối, đập nước và hồ khác đã làm phức tạp thêm bước tiến của các đơn vị. Khói thuốc súng mờ đục, bụi đất của gạch ngói vôi vữa tạo nên một tấm màn che dày đặc, lấp loáng một cách kỳ quái, ánh lửa hồng đỏ rực của những đám cháy lơ lửng treo trên dòng sông. Còn bên kia bờ sông Sơ-pre này là khu chính phủ, là đặc khu số chín của tuyến phòng ngự, nơỉ đang diễn ra những trận đánh ác liệt.

        Trên những tấm biền chỉ đường, trên xe tăng, nòng pháo và cả trên những viên đạn đạỉ bác đều nổi bật dòng chữ đỏ thắm "Tiến tới nhà quốc hội!". Đó là mục tiêu, là tên gọi, là ý nghĩ của tất cả mọi người trong những ngày này ở Béc-lin. Đó là tòa nhà chính của đế chế Đức. Đó là nơi tụ họp của cơ quan lập pháp tối cao: Nhà nước quốc xã.

        Đó cũng là nơi đã diễn ra cuộc khiêu khích bẩn thỉu và dã man nhất của thời đại - vụ đốt nhà nghị viện năm 1933.

        Phải chiếm tòa nhà nghị viện, cắm trên đỉnh thấp tròn của nó lá cờ đỏ chiến thắng để báo với toàn thể giới biết chiến thắng của chúng ta đối với chủ nghĩa phát xít, đối với Hít-le.

        Ngày 29 tháng 4, bộ đội của thượng tướng Cu-dơ-nét- xốp đã tiến vào "Quảng trường Nhà vua" từ đây đã trông rõ tiền sảnh của tòa lâu đài quốc hội Đức màu xám với sáu cột đá trắng.

        Nhưng sự chú ý của nhóm trinh sát quân báo không phải là tòa nhà nghị viện này mà là những đơn vị địch đang tiến từ đại lộ Vin-hem về dinh quốc trưởng cách tòa nghị viện năm trăm mét. Các chiến sĩ quân báo có nhiệm vụ quan trọng cuối cùng là : bắt sống Hít-le.

        Lúc ấy chúng tôi đã không được cung cấp tin tức một cách chính xác và chúng tôi cũng không tin là Hít-le đang ở trong căn hầm dưới dinh quốc trưởng cùng bộ tham mưu của hắn. Những nguồn tin quân báo cung cấp thường ít ỏi, lộn xộn, không chính xác hoặc mâu thuẫn nhau. Ngày 23 tháng 4) khỉ còn ở Pô-dơ-nan, tôi đã nghe qua đài phát thanh Béc-lin thông báo rằng Hít-le vẫn đang ở Béc-lin. Trong tờ báo "Người chiến sĩ Béc-lin" mà chứng tôi có được cũng đã bóng gió nói tới điều đó. Tất nhiên chúng tôi không thể tin vào nguồn thông báo này. Còn bọn tù binh Đức cũng hoài nghĩ tin tức này. Một số tên trong bọn chúng thì đoán rằng Hít-le đã bay đi Ba-va-ri-ô rồi, còn phần lớn bọn khác thì thờ ơ với tất cả mọi điều kể cả việc Hít-le đang ở đâu, bởi vì chúng đi choáng váng và kiệt sức vì những điều phải chịu đựng bấy lâu nay.

        Chúng tôi bắt được "một cái lưỡi" một đứa bé mới mười lăm tuổi, trong bộ đồng phục thanh niên quốc xã, đôi mắt đỏ ngầu, đổi môi nứt nẻ. Vừa rồi nó mới điên rồ bắn vào chúng tôi - thế mà giờ đây nó lại ngồi ngơ ngác, câm như miệng hến, ngó nghiêng nhìn quanh có vẻ tò mò - trẻ con bao giờ cũng là trẻ con mà. Có lẽ nó đang rất ngạc nhiên trước biến cổ đột ngột này của cuộc chiến.

        Nó khai là sư đoàn của chúng do tên thủ lĩnh thanh niên quốc xã Ác-xman chỉ huy làm nhiệm vụ bảo vệ dinh Hít-le. Điều này nó chỉ được nghe qua bọn chỉ huy. Bọn này thường nhắc đi nhắc lại và hạ lệnh phải cố chống đỡ cho đến khi quân của tướng Ven-cơ tới tăng viện.

        Suốt ngày tôi phải dịch các buổi hỏi cung bọn tù bỉnh ngay dưới tầng hầm của một ngôi nhà cách quảng trường Pốt-xđam không xa. Trong hầm này còn có một gia đình ngườỉ đưa thư và một thiếu phụ có đứa con trai, cô gái mặc áo trượt tuyết.

        Tiếng gầm vang của trận đánh lớn không ngừng vang vọng vào đây. Thỉnh thoảng chúng tôi lại cảm thấy nghiêng ngả như đang sống trong cơn động đất

        Trong tầng hầm còn có cả các tù binh đang chờ đến lượt được gọi ra hỏi cung. Một tên trung ủy trẻ nói nhỏ với tôi:

        - Đã nửa ngày nay tôi được ngồi với những người văn minh nào đây - Hắn ta muốn nói tới những người dân thường trong căn hầm này - Tôi không hiểu, các ngài có biết như vậy không ?'

        - Anh định làm gì họ vậy?

        - Không. Nếu như đây là những con người lương thiện thì tội không phản đổi.   

        Chúng tôi chỉ quan tâm có một điều Hít-le đang ở đâu. Nhưng hắn ta, tên trung úy trẻ không thể trả lời được câu hỏi, song hắn vẫn không bày tỏ điều gì đó, và lẳng lặng đứng dậy rồi chợt nói:

        - Kẻ thù số một của chúng tôi là nước Anh, số hai là nước Nga. Để đánh tan nước Anh thì  chúng tôi phải kết liễu nước Nga trước đã...

[Giangtvx]

        Giọng run lên, hắn không nói tiếp được nữa.

        - Ôi, lạy Chúa!... - Hắn nấc lên và đưa haỉ tay ôm mặt

        Một người thợ mỏ ở En-dát cũng bị bắt về đây đang ngồi ủ rũ xin chứng tôi giao cho anh ta khẩu súng.

        - Để dành cho những giờ phứt cuối cùng - Anh ta nói - Dành cho tất cả - Rồi anh ta xắn tay áo lên cho chứng tôi xem vết xăm chàm trên cánh tay - Một hình chữ thập chứng minh cho anh ta chính là ngườỉ ở En-dát

        Dù cho tin tức nhận được có ít ỏi, nhưng tổng hợp lại và đối chiếu vói cách phòng thủ của bọn Đức chung quanh dinh quốc trưởng chúng tôi cũng có thể đoán được rằng Hít-le đang ở đây.

        Chiều 29 tháng 4 một nữ y tá bị bắt khi định chạy vượt qua phòng tuyến để tìm mẹ. Khi tra lời câu hỏi của chủng tôi, cô ta rút trong túi áo choàng ra chiếc khăn trắng và cố tình chìa cho chúng tôi xem hình chữ thập đỏ thêu ở một góc khăn. Tôi còn nhớ rõ, suốt cuộc chiến tranh này hễ ở đâu vừa xuất hiện chữ thập đỏ là bon Đức liền ném bom không thương tiếc vào chỗ ấy.

        Ngày hôm qua cô ta vừa mới chuyền thương binh từ đại lộ Phốc đến nơi duy nhất còn nguyên vẹn chưa bị bom gần đấy là hầm trú ẩn của văn phòng quốc trưởng, cô ta đã nghe được bọn lính cũng như nhân viên hành chính rỉ tai nhau là Hít-le đang trong hầm ngầm khu vực này.

        Ngày 29 tháng 4 cũng là ngày quân ta tổng tiến công quyết chiếm tòa nhà nghị viện. Các đơn vị bộ đội Liên Xô đang ào ạt không ngừng tiến công về tòa nhà này. Báo chí Mát-xcơ-va cũng như của mặt trận đều hướng về nó.

        Tuy vậy lúc này các phóng viên mặt trận cũng chưa chú ý lẩm tới cái dinh quốc trưởng vì họ không biết được rằng, chính nơi đây, dưới căn hầm bí mật của nó vẫn còn tồn tại chính quyền chuyên chế của nước Đức.

        Nhưng cũng vào ngày ấy, ngày 29 tháng 4, các chiến sĩ chúng ta chi còn, cách dinh quốc trưởng chưa đầy năm trăm mét, đây là ồ đề kháng chính vì dưới căn hầm ngầm bí mật này là nơi trú ngụ cuối cùng của hắn, tên quốc trường, tên tổng tư lệnh đế chế Đức - tên Hít-le.

        Khắp nơi là vật cản, hàng rào thép gai, cột chống tăng, bãi mìn, đường hào và những đống đồ nát. Cả một vùng hoang tàn. Những ngôi nhà sụp đổ vẫn còn cháy bỏng, sặc mùi thuốc súng. Hết nhà này sang nhà khác, trong mỗi ngóc ngách, mỗi cửa sổ còn nguyên vẹn, bọn tàn quàn địch vẫn ngoan cố và liều lĩnh nổ súng chống cự.

        Những trận đánh diễn ra chính giữa trung tâm thành phố trong điều kiện khó khăn, gay go không hình dung và không tin nổi. Không phân biệt được đâu là chiến tranh và đâu là cái chết. Những viên đạn bay đi không cần phân biệt người chính nghĩa và kẻ phi nghĩa, người chiến thắng và kẻ chiến bại. Các chiến sĩ chúng ta với lòng dũng cảm vô song, trong lúc gay cấn nhất, khó khăn nhất đã dũng cảm xông lên đón nhận cái chết không cần chờ nhận phần thưởng chiến thắng. Nhưng cũng có cảm giác thật đau buồn khi biết rằng chỉ còn gang tấc nữa là giành được chiến thắng và mình sẽ sống mãi nhưng vẫn phải đón nhận hy sinh. Vi mỗi con người chứng tôi đến được Béc-lin hôm nay là những con người đã trải qua tất cả: cả đau thương và căm thù, đã trải qua những ngày bị vây hãm không còn lối thoát, đã trải qua nỗi đau buồn vì bị bắt làm tù binh và sự say sưa khi xốc tới trong phản công, lòng phấn khởi vì những chiến thắng từ sông Vôn-ga đến bờ sông Sơ-pre này. Và giờ đây, họ, những con người đó đang lao vào những trận đánh cuối cùng trên đường phố Béclin.

        ... Rạng đông. Đường phố thành bãi chiến trường. Xác những tên lính Đức, những quầy cửa kính bị đạn pháo bắn vỡ tan tành, những bức tường nham nhở vết đạn và những ngôi nhà tối om không người có vẻ như lùi sâu vào bóng tối mãi mãi. Cơn gió ban mai cuốn theo rác rưởi và bụi bám trên mặt đường.

        Trên vỉa hè, cạnh các tường nhà các chiến sĩ chứng ta người ngồi, người nằm, người đang say sưa trong giấc ngủ chập chờn, người thì gối lên tay, người gối lên cả những thanh dầm cửa. Có người lại đang cuốn lại xà cạp. Những giây phút yên tĩnh trước trận đánh mới trong ngày đang chậm chạp trôi qua.

        Sư yên tĩnh chỉ tính từng phút một, chứ thật ra suốt ngày đêm các trận đánh không hề ngừng. Các đơn vị quân khu Béc-lin, các trung đoàn ss, các đơn vị rút chạy từ sông Ô-đe, từ Cút-tơ-rin, các đơn vị điều từ sông En-bơ, là những đơn vị đã tới được đây khi vòng vây phía tây quanh Béc-lin chưa kịp khép chặt - chúng được dồn cả vào cái thành phố đang bị vây hãm này, đang cố liều mạng bảo vệ ngay cạnh chân tường "dinh quốc trưởng". Tiền duyên mặt trận Đức sao mà bị thu hẹp quá nhanh như vậy - giờ đây nó chỉ còn bao quanh dinh quốc trưởng nữa thôi, vì đây là nơi trú ngụ cuối cùng của chủ nghĩa phát xít.

[Giangtvx]

        11 giờ 30 ngày 30 tháng 4, một mệnh lệnh được ban ra cho tất cả các đơn vị tham gia trận tổng công phá cuối cùng - hãy bắn mãnh liệt bằng tất cả các loại vũ khí sẵn có vào nhà nghị viện.

        Đại bác gầm vang dõng dạc, xe tăng đĩnh đạc điểm từng hồi, xe xích, trung liên, đại liên, tiểu liên xen nhau, thi nhau lên tiếng. Những khẩu đại pháo từ Vôn-ga tới thét vang như hỏi tội - hãy bắn vì tất cả, hãy bắn vì mỗi người đã chết. Các loại súng lớn bỗng im bặt và bộ binh xông lên trong trận tổng công kích...

        Đúng chiều hôm ấy, 30 tháng 4, ngọn cờ đỏ chiến thắng đã tung bay trên mái tròn nhà quốc hội Đức, nhưng những trận đánh diễn ra ngay trong các gian phòng của tòa nhà này vẫn kéo dài suốt ngày 1 tháng 5.

        Đêm mồng 1 tháng 5 năm 1945 ở Béc-lin, đêm chiến thắng - Những ngôi nhà bốc cháy rực lửa, soi tỏ một cách man dại, kỳ quái bóng dáng thành phố đang quằn quại, tiếng những bức tường đổ ập vang trong đêm và bầu không khí nồng nặc mùi khói và thuốc súng đang bao trùm lên toàn thành phố. Thế nhưng ánh sáng đèn pha mạnh vẫn chọc thủng màn đêm dày đặc soi tỏ, lùng sục trong bóng đêm kinh rợn này. Không một chiếc máy bay Đức nào có thể chọc thủng được bầu trời Béc-ỉin đã bị phong tỏa để lọt ra ngoài. Không một ai và không một vật gì có thể tới đây và trốn thoát khỏi đây được, dù là đi bằng đường không.

        Quân Đức co cụm lại trong vòng vây hẹp ngay giữa trung tâm Béc-lin; số phận bi đát của chúng chỉ còn tính từng giờ và đây cũng là những giờ phút bi thảm và mù quáng của chúng. Những làn đạn bùng lên trong đêm tối chia cắt chúng thành từng cụm, từng nhóm... Và, bỗng từ phía khu vực đơn vị chúng tôi - khu vực mặt trận của tập đoàn quân cận vệ số 8 của tướng Trui-cốp, xuất hiện một bóng người bên phía đối phương nhô ra. Trong tiếng đạn rít, một quả pháo sáng soi rõ bóng người đó với lá cờ trắng trong tay.   

        Sứ giả đầu tiên của Béc-lin. Dấu hiệu đầu tiên của sự thất vọng đầy tự giác.

        Súng lập tức ngừng nổ. Lần đầu tiên trên đường phố Béc-lin, hai bên cùng ngừng bắn trong căng thẳng và đợi chờ. Sứ giả đó, viên trung tá Bây-phéc, bước những bước vội vàng tới hỏa điểm quân ta đang ngừng bắn ở ngay góc một ngôi nhà màu xám. Đường đây điện thoại, theo từng cấp một thông báo khẩn cấp việc tên sứ giả xuất hiện đã đến đến sở chỉ huy của tướng Trui-cốp. Viên trung tá trình bức công hàm viết bằng hai thứ tiếng có chữ ký của Boóc-man uy quyền cho trung tá Bây-phéc tiến hành thương lượng với bộ chỉ huy quân đội Nga. Nội dung chính là: thỏa thuận vấn đề ngừng bắn và tiếp tống tham mưu trưởng lục quân Đức, tướng Crếp, để ông ta thông báo một tin đặc biệt quan trọng.

        Vào khoảng hơn một giờ sau, đúng như lời viên trung tá Bây-phéc, trên đường phố ngổn ngang những đống gạch ngói ngăn cách quân ta với quân địch đã im tiếng súng, bóng hai người Đức xuất hiện. Tính theo giờ Mát-xcơ-va lúc này là 3 giờ sáng, còn theo giờ Béc-lin là 1 giờ đêm.

        Trời đã hửng nắng, và thật lạ lùng, những người lính của cả hai bên vừa tham chiến cùng im lặng, căng thẳng theo dõi bước đi của hai người Đức - tướng Crếp tổng tham mưu trưởng lục quân Đức và tên thứ hai, lính cận vụ, xách cặp bước theo sau. Hai người Đức, một viên tướng và một tên lính đang bước đi với lá cờ trắng trong buổi sáng ảm đạm của một ngày bất hạnh.

        Tướng Crếp được dẫn tới phòng tham mưu sư đoàn và qua đấy lên sở chỉ huy của tướng Trui-cốp. Với thân hình tầm thước, vạm vỡ và thái độ đường hoàng, lưng thắt dây da đeo khẩu súng lục, trông Crếp đúng là một sĩ quan chuyên nghiệp con nhà nòi.

        Lúc ấy là 3 giờ 30 sáng, Hít-le đã tự sát hồi 3 giờ 30 phút trưa hôm qua. Crếp được Boóc-man và Gơ-ben phái tới đây để báo tin này cho tướng Trui-cốp và đề nghị ông báo tiếp cho  nguyên soái Giu-cốp. Crếp còn nói thêm rằng, ông ta là người Đức đầu tiên thông báo tin này.

        Nội dung thương lượng giữa Crếp với tướng Trui-cốp và Xô-cô-lốp-xki ngày nay mọi ngươi đã rõ qua các tài liệu được công bố từ lâu. Nhưng lúc ấy chúng tôi chỉ biết một cách vắn tắt mà thôi. Sau khi thông báo về việc Hít-le tự sát, Crếp đề nghị ngừng bắn để chính phủ mới của Đê- nít - Gơ-ben có thể liên lạc với nhau. (Gơ-ben đang ờ Béc-lin, còn Hê-nít lại đang ở gần Phlen-xbua và sau đấy sẽ đàm phán với chính phủ Liên Xô). Rõ ràng là tổng hành dinh Hít-le muốn lợi dụng ngừng bắn đề thoát ra khỏi vòng vây Béc-lin. Nhưng tướng Trui-cốp đã tra lời Crếp rằng, không có thương lượng, vấn đề chỉ có thể nêu ra, theo như quyết định của ba cường quốc đồng minh, là nước Đức phải đầu hàng không điều kiện.

        Đêm 1 tháng 5, đài phát thanh Hăm-bua đã truyền đi tin tức từ "tổng hành dinh quốc trưởng" trưa nay, hồi 3 giừ 30 quốc trương kính yêu của chúng ta A-đôn-phơ Hít-le đã chiến đấu tới hơi thở cuối cùng ngay tại sở chỉ huy tối cao của mình trong cuộc chiến đấu vì nước "đại Đức chúng ta". Tin này được phát lại nhiều lần cùng với nhạc quốc tang của Vác-ne.

        Trước tình huống mới đặt ra như vậy - nhóm chứng tôi vẫn có nhiệm vụ như cũ: tìm cho được Hít-le, còn sống hay chết.

[Giangtvx]

NGÀY 2 THÁNG NĂM

        Bộ tham mưu Hít-le đóng trong hầm trú ẩn ngay dưới dinh quốc trưởng. Căn hầm rộng thênh thang với trên năm trăm căn phòng (chủ yếu là những phòng xép). Ở đây có cả một hệ thống đường điện thoại liên hoàn, các kho dự trữ lương thực và nhà bếp. Một nhà chứa xe ngẫm nối liền với căn hầm. Chỉ có một đường từ trong khu vườn của dinh quốc trưởng là xuống được hầm và một đường hành lang rộng, dốc thoai thoải. Xuống được đường cầu thang, chúng tôi gặp ngay một hành lang dài với nhiều cửa ngách dọc theo nó. Để đến được hầm Hít-le phải đi qua nhiều đường vòng rắc rối. Từ khu vườn lớn có một cửa riêng dẫn thẳng đến "hầm quốc trưởng", như những người sống ở đây gọi vậy.

        "Hầm quốc trưởng" gồm hai tầng nằm sâu hơn dưới lòng đất so với các dãy hầm khác và nóc bê tông cũng dày hơn nhiều.

         (Han-xơ Rát-ten-hu-be, chỉ huy đội bảo vệ Hít-le, trong biên bản khi hắn bị bắt làm tù binh và nằm giam ở nước Nga đã mô tả hầm trú ẩn của Hít-le như sau : Hầm trú ẩn của quốc trưởng là căn hầm chắc chắn nhất so với các hầm khác được xây dựng ở Đức, nóc bê tông căn hầm này dày tới tám mét. Han-xơ biết rõ như vậy vì hắn là kẻ có trách nhiệm bảo vệ Hít-le).

        Gần lối vào còn một chiếc máy trộn bê tông chưa kịp chuyển đi vì mới gần đây nóc hầm này, lại được tu bổ thêm cho dày hơn, có lẽ sau khi nó bị trúng những loạt đạn pháo đầu tiên cách đây mấy hôm.

        Nhưng tất ca những chi tiết này mãi về sau chúng tôi mới được biết.

        Sau lời cự tuyệt của Gơ-ben và Boóc-man, chúng không chịu đầu hàng vô điều kiện, đúng 18 giờ 30 bắt đầu cuộc chiến đấu cuối cùng. Sáng sớm ngày 2 tháng 5, các đơn vị xung kích đã chọc thủng tuyến phòng ngự cuối cùng của địch và tràn vào dinh quốc trưởng.

        Họ còn phải chiến đấu với bọn tàn quân địch cố thủ trong gian tiền sảnh. Chúng tôi lao nhanh xuống hầm. Bỉnh lính, nhân viên hành chính địch, hai tay giơ cao lục tục kéo ra từ các hành lang và các ngóc ngách trong hầm. Trong hành lang, trên các lối đi la liệt bọn lính bị thương, đứa nằm, đứa ngồi nhếch nhác. Tiếng rên rỉ không ngớt.

        Vẫn còn những loạt súng bắn nhau ngay trong hầm và trên khu đất trong dinh quốc trưởng.

        Phải nhanh chóng định hướng, phát hiện và bịt các lối ra vào khu hầm, làm chủ tình hình và tiến hành sục sạo. Trong mớ người hỗn độn ẩn tránh dưới hầm khó có thể tìm được một kẻ nào khả dĩ có thể giúp chúng tôi biết được số mệnh của Hít-le và dẫn chúng tôi đi trong hầm này.

        Chúng tôi mở cuộc thăm dò vội vã, nhanh chóng.

        Chúng tôi tìm được một thằng bé thợ đốt lò, ăn mặc tồi tàn, nó hướng dẫn trung tá I-van I-xa-ê-vít Cli-men-cô và thiếu tá Bô-rít A-lếc-xan-đrô-vít Bư-xtơ-rốp đi theo nhiều dãy hành lang và những lối đi tối om rất nguy hiểm vì mọi bước đều có thể bị dính đạn bắn lén không biết từ đâu tới. Cuối cùng rồi chúng tôi cũng đến được phòng hầm của Hít-le.

        Các phòng của hắn đều trống rỗng. Trên tường treo bức ảnh chân dung Phri-đríc Đại đế, trong tủ còn nguyên bộ lễ phục của Hít-le và trên thành ghế tựa vắt một chiếc áo com-lề màu xám cũ.

        Thằng bé đốt lò đó khai rằng, khi đứng trong hành lang, nó đã trông thấy người ta khiêng hai xác người bọc trong chăn xám, đi ra phía cửa hầm. Nó chỉ biết có thế vì sau đấy không được phép nhìn cái gì hơn, nhưng dù sao thì cũng có thể tin được lời nó. Cli-men-cô và Bư-xtơ-rốp liền đi ra khu vườn trong dinh quốc trưởng đã bị đạn pháo cày xới. Làm gì bây giờ ? Có thể hai cái xác "kia đã bị đốt trong khu vườn này, nhưng đích xác là ở đâu ?

        Ý nghĩ phải tìm cho ra "nơi đốt xác" nảy ra khi chúng tôi phát hiện được tên Các Snây-de, nhân viên kỹ thuật, đội xe trong dinh quốc trưởng.

        Hắn khai, vào ngày 28 hay 29 gì đó, - hắn không nhớ rõ - tên trực điện thoại thuộc văn phòng, Hít-le truyền lệnh cho Snầy-de mang đến tám can xăng ỉoạỉ haỉ mươi lít.

        Cũng ngày hôm ấy, hắn lại nhận được lệnh qua điện thoại là đưa đến ngay những bó đuốc tẩm dầu. Hắn còn tám bó đuốc như vậy, và hắn liền đưa tất cả đến.

        Bản thân Snây-de không được gặp Hít-le, do đó không biết là y có ở Béc-lin hãy không. Nhưng ngày 1 tháng 5, tên đội trưởng đội xe và cả tên lái xe của Hít-le là E-rích Kem-pe nói với hắn rằng: "Quốc trưởng đã chết". Trong bọn lính cận vệ cũng loan truyền tin Hít-le đã tự sát. Và chúng nói thêm, xác Hỉt-le đã bị thiêu.

        Khắp nơi đều nghe thấy các tin đồn này, cùng với các mệnh lệnh nhận được, Snây-de cho rằng, có lẽ số xăng người ta ra lệnh cho hắn mang tới là để dùng vào việc thiêu xác quốc trưởng chăng?