Từ biên giới tây nam đến đất chùa tháp Tập 1+2+3

[Giangtvx]

@

        Khi từ lớp tập huấn về đơn vị, Trung đoàn 273 đang đứng chân ở khu vực ga Rô Mia. Anh chị em Tiểu ban vui mừng đón tôi, còn cô The ngó tôi không bình thường. Khi tôi hỏi thăm sức khỏe, công việc của mọi người, phiên dịch viên Ben Kia cho biết mọi người đều khỏe, riêng cô Nhị nghe tin anh Phú lấy vợ thì khóc suốt ngày. Sau đó, tôi vỡ nhẽ là khi Hùng cho biết tôi lấy vợ, con một ông lớn ở Phnôm Pênh thì Nhị khóc rồi nằm ốm luôn. Tôi thấy kịch bản mình dựng ra không ổn, không chừng diễn ra nhiều sự việc không hay. Tôi vội tìm hỏi cô The, và nói cô The rằng đó là Hùng nói giỡn chứ tôi đâu có lấy được vợ nhanh vậy. Rồi tôi bảo The cùng đến chỗ lán cô Nhị.

        Cô Nhị ốm thật. Cô nằm trên giường, dáng gầy xọp đi. Cô The gọi mãi không được. Khi tôi lên tiếng, Nhị mới hé mắt rồi lại nhắm nghiền. Tôi bảo Nhị dậy cho đỡ mệt. Tôi sẽ bảo anh Hùng sang xin lỗi mọi người về việc phao tin vụ tôi lấy vợ. Tôi bảo The nấu cháo cho Nhị ăn, lên quân y lấy thuốc cho cô ấy uống. Nghe vậy Nhị gượng dậy.

        Tôi đi tìm Hùng để bàn cách xử lý vụ này. Đúng là sống giữa các cô gái trẻ hết sức phức tạp, cần có bản lĩnh và sự lịch thiệp cũng chưa đủ phải cần cả sự khéo léo nữa.

@

        Khi các đơn vị tiến công đánh địch thương vong rất ít, nhưng khi dừng chân hay truy quét địch, cán bộ, chiến sĩ bị thương, hy sinh nhiều hơn. Đó là tình hình của sư đoàn 341 khi làm nhiệm vụ ở phía Tây Campuchia.

        Khí hậu ở vùng này khắc nghiệt, ngày nắng nhưng đêm lạnh, những khi mưa thì mưa đến tối trời, sập đất. Một lần, Đại đội 1 đi truy quét theo phương án hội quân với Đại đội 3 ở đồi ngô rộng.

        Lúc này anh Tràn Đức Quang mới được đề bạt làm Đại đội trưởng thay anh Nguyễn Văn Đạc. Anh Đạc về làm trưởng Tiểu ban quân lực Trung đoàn. Hai anh đều là bạn thân của tôi. Đặc biệt, Quang là dân Thái Bình, từng ở Tiểu đoàn bộ với tôi. Dáng Quang cao lớn, đẹp trai, có khiếu biểu diễn văn nghệ.

        Lính hai Đại đội chung Tiểu đoàn gặp nhau thật vui. Họ mang thuốc lá, thuốc lào, lương khô đãi nhau. Đại đội trưởng Quang đến chỗ chiến sĩ hút thuốc lào tính làm một điếu cho vui. Khi Quang đang rịt thuốc vào nõ xong, cầm điếu lên, tay cầm đóm châm lửa, bất chọt từ từ ngã người sang một bên. Mọi người xúm lại xem, thấy máu trào ra thái dương. Viên đạn quái ác từ đâu bay tới xuyên qua đầu Đại đội trưởng Trần Văn Quang làm anh hy sinh.

        Người bạn thân của tôi hy sinh khi chưa kịp hút xong điếu thuốc. Nỗi đau ấy khiến tôi bàng hoàng đầu óc trống rỗng suốt mấy ngày. Vậy là những người bên mâm cơm ngày 20 tháng 12 năm 1978 ở Hòa Hội mới 5 tháng đã có ba người hy sinh. Anh Thược, anh Tiến, anh Quang. Ba anh đều là những thanh niên tuấn tú, người con ưu tú của đất nước Việt Nam đã hy sinh trên đất nước Chùa Tháp. Anh Trần Đức Quang quê xã Điệp Nông, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình cùng nhập ngũ tháng 5 năm 1972 với tôi.

        Nhiệm vụ của các đơn vị trong sư đoàn ngày càng nặng nề, phức tạp, địa bàn khắc nghiệt về thời tiết, hiểm trở về địa hình. Hai Trung đoàn 270 và 266 tiến lên phía Tà Xanh, Săm Lốp, Trung đoàn 273 vượt hẳn lên đến địa bàn huyện Muông Sư Say thuộc Bát Đam Boong.

        Chính quyền ở các phum sóc huyện Muông Sư Say đã có nhưng một số nơi thuộc dạng hai mặt, nghĩa là có thành phần địch ẩn vào trong nhân sự, thậm chí có nơi hoàn toàn địch. Sư đoàn 330 ở đây một thời gian nay bàn giao cho sư đoàn 341.

        Khi Trung đoàn nhận bàn giao, địch đã lẻn ra đường 5 phục kích, tập kích vị trí mới dừng chân của một số đơn vị, chúng còn đánh pháo vào trung tâm huyện. Điều đó biểu hiện địch còn rất nhiều.

        Trung đoàn trưởng Đặng Văn Tố và cán bộ tác chiến bàn phương án hành động ngay. Trung đoàn đã phối hợp với một số đơn vị thuộc sư đoàn 330 truy quét. Ngày hôm ấy đúng 9 giờ, Tiểu đoàn 1 luồn sâu mười lăm cây số vào địa hình giữa Pua Xát và Bát Đam Boong. Tiểu đoàn 2 luồn hướng tay phải hai mươi cây số. Tiểu đoàn 3 tiến vào hướng gần huyện lỵ. Tiểu đoàn 3 bị lộ nhưng đã kịp diệt gọn tốp lính địch. Tiểu đoàn 1 và 3 đã đánh nhiều tốp địch, kêu gọi những tên còn lẩn quất trong rừng đầu hàng. Sau bảy ngày đã có hơn một trăm tên lính Pôn Pốt ra đầu hàng. Tiểu ban dân địch vận chúng tôi chia thành từng nhóm xuống các phum tuyên truyền chính sách cách mạng, phân phát lương thực cứu đói cho nhân dân các phum sóc. Tiểu ban dân địch vận thành cầu nối giữa các đơn vị và chính quyền địa phương. Thời tiết quá khắc nghiệt, dùng nước suối ô nhiễm lá mục nên toàn Trung đoàn sốt rét. Riêng Tiểu ban dân địch vận mấy người bị sốt hành.

[Giangtvx]

        Một hôm tôi cùng mấy anh em từ huyện về Trung đoàn. Phải cuốc bộ quãng đường xa. Mọi ngày bình thường nhưng bữa này người ngây ngấy, đầu váng vất, khó chịu. Cố gắng về đến lán, tôi nằm ngay xuống phản dã chiến, người run lên bần bật, phải dùng chăn đắp nhưng được một lúc ngột ngạt lại tung chăn. Người tôi run bần bật vì rét. Anh em lấy mấy cái võng, chặn đắp vẫn cứ rét. Sốt rét là vừa sốt vừa rét.

        Có người chạy lên gọi quân y Trung đoàn bộ đến cấp cứu. Đồng chí y sĩ Diễn cặp nhiệt độ rồi chắc lưỡi: "40 độ, rất nguy hiểm". Anh hỏi tôi bị sốt lúc nào chưa, tôi lắc đầu, anh bảo phải chuyển lên bệnh xá gấp. Mọi người nhanh chóng chuyển tôi lên bệnh xá. Ai cũng lo lắng cho tính mạng tôi.

        Bệnh xá quân y Trung đoàn cách chỗ chúng tôi một cây số. vẫn là người quen, bác sĩ Nhật, các y sĩ Thu, Quyết, Chính. Mọi người xúm lại khám rồi anh Thu bảo rằng tôi bị sốt nặng phải nằm ở đây hơn nửa tháng mới khỏi. Tôi được chuyển đến ở trong một nhà sàn cùng với ba, bốn bệnh nhân, cũng bị sốt cả.

        Chiều tối anh Thu đến trò chuyện với tôi vì chúng tôi cùng ở chung Tiểu đoàn nhiều năm. Anh bảo tôi phải uống hết thuốc, theo phác đồ điều trị. Anh còn nói đủ thử chuyện nhưng đầu óc tôi chẳng nghe được gì.

        Đêm xuống thấy bệnh xá ít người, tôi đã tỉnh hơn, nên nhớ lại hồi ở Công Pông Xpư Đại đội quân y bị địch tập kích, anh Bài, y tá hy sinh, mấy người nữa bị thương. Tôi nói anh em bệnh nhân toàn lính trẻ đề cao cảnh giác, tàn binh địch còn nhiều.

        Đêm vào chiều sâu, tôi bị lên cơn sốt, người nóng phừng phừng, hơi thở dồn lên, cổ họng khô khốc. Tôi với tay lấy bình toong nước tu một hơi, rồi uống nữa vẫn không giải được trận khát. Chợt nhớ lúc chiều tới đây thấy cây me có quả và bát đường thốt nốt để ở cầu thang. Tôi thèm chua, thèm ngọt. Tôi đứng dậy rót nước từ bình toong ra ăng gô. Nhưng không nổi, gượng một lúc mới lần ra được. Tôi mò mẫm, lần từng bước, gắng gượng xuống từng nấc cầu thang. Rồi tôi cũng thực hiện được mục tiêu, lấy được chùm me cho được vào ăng gô nước, nhào cho me nát ra. Và, tôi uống nước. Vâng, chưa bao giờ tôi thấy đã như lúc ấy. Uống xong, người tôi tỉnh ra, sức khỏe như hồi phục thần kỳ. Tôi lại lên giường nằm, nửa đêm về sáng lại khát, tôi lại đến chỗ để me lấy quả cho đường vào để uống. Rồi tôi lên giường và chìm vào giấc ngủ.

        Hôm sau anh chị em ở tổ công tác sang thăm mang cả quà bánh nhưng tôi không ăn nổi. Lái xe Hùng mang đến ít trái xoài, tôi ăn ngấu nghiến, thấy ngon. Cô The, cô Nhị đến thăm. Thấy tôi nằm bẹp một chỗ, Nhị đã khóc.

        Đến ngày thứ 7 sốt mới cắt, người tôi khỏe ngay. Tôi đã ăn cơm được. Tôi ăn trả bữa. Người khỏe, tôi rủ mấy anh em đi hái rau tập tàng về cải thiện. Anh Thu đưa cho tôi chiếc đài bán dẫn để nghe tin tức. Ở đây nghe bài hát nào cũng thấy hay vì xa đất nước chăng? Nhất là cô ca sĩ trẻ hát bài nhí nhảnh "Sáng mai tươi hồng người yêu đến chơi, với đôi môi hòng nàng sẽ hát ca"... Ôi sao mà thèm mà thích thế. Bác sĩ Nhật bảo tôi có muốn lên tuyến điều trị sư đoàn, quân đoàn không? Tôi nói với bác sĩ cho tôi ở đây mấy ngày nữa rồi về đơn vị.

        Nhị tới thăm, cô vui vì tôi đã đỡ. Mấy ngày nằm viện tôi có suy nghĩ về vấn đề này, nếu tôi cứ để diễn ra trò yêu đơn phương của cô sẽ dẫn tới mọi người đánh giá không hay và làm cô đau khổ. Bây giờ là lúc tôi phải nói thật với cô về tình thế bây giờ không cho phép được yêu, kỷ luật Quân Tình nguyện trong việc quan hệ trai gái là rất nghiêm khắc. Tôi biết mình nói ra Nhị sẽ buồn, rất buồn nhưng khi cô hiểu sẽ thông cảm cho tôi và thanh thản. Đau khổ trong tình yêu dẫu có như thế nào rồi cũng qua, vì ở đời còn có nhiều việc quan trọng hơn tình yêu.

        Một hôm Nhị và The tới thăm, tôi nói The là muốn gặp riêng trò chuyện với Nhị. The vui vẻ đồng ý vì cô nghĩ tôi tâm sự yêu đương với Nhị. Tôi và Nhị ra gốc cây me gần đó ngồi nói chuyện. Nhị hồi hộp chờ tôi nói câu yêu đương. Tôi không biết mở đầu thế nào. Phải một hồi, tôi mới cất lời được.

        Phải, tôi đã nói rằng, tôi cảm ơn anh chị em trong đội công tác, trong đó có Nhị đã quan tâm, chăm sóc tôi ngày thường cũng như khi đau ốm. Điều đó tôi không bao giờ quên và không được phép quên. Anh rất quí mến mọi người, nhất là đối với em. Anh trân trọng tình cảm trong sáng em dành riêng cho anh. Tuy vậy em thấy đó, Quân đội nhân dân Việt Nam rất nghiêm khắc trong quan hệ với nhân dân, nhất là khi làm nghĩa vụ quốc tế. Bộ đội Tình nguyện không được yêu đương hay lấy con gái Campuchia làm vợ vì lý do chính trị. Em thấy đó vụ án anh P. A. S nếu xảy ra ở Việt Nam thì chỉ bị kỷ luật cách chức hay tước quân tịch là cùng, nhưng ở Campuchia đã bị tử hình. Em thấy Quân đội Việt Nam nghiêm khắc như thế nào rồi đó. Tình yêu rất quí nhưng để đổi mạng sống thì chẳng ai dám.

        Thấy Nhị im lặng, tôi nói tiếp về hoàn cảnh của mình. Là một quân nhân, tôi phải chấp hành kỷ luật quân đội. Nếu đơn vị biết được anh em mình nảy nở tình cảm đôi lứa, dĩ nhiên là tôi phải bị kỷ luật. Kỷ luật như thế nào chưa biết nhưng chắc chắn là không được làm nhiệm vụ ở đây để chúng ta cùng chia ngọt, sẻ bùi. Không cùng xuống phum sóc gặp gỡ nhân dân, giúp đỡ họ vượt qua đói khổ khi vừa thoát khỏi họa diệt chủng. Rồi có thể bị kỷ luật nặng hơn nữa, anh sẽ không còn dám nhìn mặt bạn bè nữa. Hôm trước chính anh đã nhờ anh Hùng nói dối em là anh đã lấy vợ vì thế. Anh đã sai, đã làm em buồn, làm em ốm.

        Quá bất ngờ Nhị nhìn tôi đăm đăm rồi Nhị khóc, hai hàng nước mắt chảy xuống má rám nắng rồi cô gục xuống gối khóc to. Tôi cứ để Nhị khóc, khóc để giải tỏa dồn nén tình cảm bấy lâu. Rồi tôi động viên Nhị rằng tôi vẫn trân trọng tình cảm của Nhị, cũng như của mọi người, nhưng sự thật bây giờ phải ứng xử như vậy. Nhị vẫn khóc.

[Giangtvx]

        Một hồi sau chừng như Nhị đã hơi bình tâm, tôi cho Nhị biết, sắp đến Trung đoàn được tăng cường phiên dịch viên đã được đào tạo căn bản, nếu Nhị muốn về Phnôm Pênh sinh sống hay sang Châu Đốc ở với người em trai, tôi sẽ tạo điều kiện. Nhị vẫn khóc hai tay úp vào mặt, cúi gục vào gối người rung lên tiếng khóc trong sự kìm nén.

        Tôi bối rối không biết nói thêm thế nào được nữa. Tôi ngửa mặt nhìn trời. Trời trưa nắng to. Dưới gốc me già lưa thưa lá có những quả chín khô còn sót lại dính đeo trên cây. Gió nhẹ thổi làm chúng lúc lắc qua lại tạo lên tiếng kêu như tiếng nhạc buồn. Một vài cái lá rơi bay lả tả đậu lên vai, lên tóc Nhị. Những bóng nắng xiên qua kẽ lá nhảy nhót đung đưa, đung đưa. Phải chăng tất cả đang chế giễu tôi. Chế giễu sự hèn nhát của người trai đang ngụy biện, đang chạy trốn tình cảm, tình yêu của tạo hóa. Tình yêu của người con gái đang dành tặng cho mình. Tôi định quàng tay ôm vai dỗ Nhị. Nhưng như phản xạ tự vệ tôi ngừng tay lại. Rồi đảo mắt nhìn quanh như xem có ai theo dõi. Tôi thấy tôi thật bất lực, thật hèn nhát. Tôi cũng phải cố gắng phải kìm nén để không cho nước mắt chảy ra.

        Định tâm lại tôi nói tiếp: Anh được biết sư đoàn đã tăng cường cho Trung đoàn thêm phiên dịch đã được đào tạo. Nếu em thấy cần phải về quê hay về Phnôm Pênh sống. Hoặc em về chỗ em trai em bên Châu Đốc - An Giang thì anh sẽ tạo điều kiện giúp em.

        Nhị im lặng một lát, rồi nói: "Anh Phú cho em về quê". Tôi đưa hai tay cho Nhị nắm rồi nói tiếp: "Anh rất quí mến em. Em đừng trách anh nhé. Đây là sự thật, mà sự thật đôi khi rất phũ phàng với chúng ta. Em thông cảm cho anh". Lúc này cô The đến gần, tôi vẫy lại và cho cô The biết, nếu hai cô muốn về quê sẽ được giải quyết. Cô The tần ngần một lát rồi đáp: "Nếu vậy anh cho hai chị em em cùng về Phnôm Pênh, em nhớ nhà lắm rồi. The quay sang Nhị nói, thôi Nhị đừng khóc nữa, anh Phú nói vậy là đúng vì các anh còn chiến đấu nữa. Các anh không có điều kiện, không được yêu phụ nữ Campuchia đâu. Đừng làm anh Phú khó xử nữa". Tôi nói hai chị em đi về, vì tôi cũng đã khỏe chắc hai ngày nữa tôi cũng về đơn vị.

        Nhìn hai chị em dìu nhau liêu xiêu đi về trên bờ ruộng hai bên ngập nước, lòng tôi nặng trĩu trống trải. Tôi lên giường nằm đổ ập người xuống cái chiếu gấp được làm ba mà hôm đi tàu người lính hải quân đã tặng. Nghĩ mông lung tôi thấy tội nghiệp Nhị, thương cô ấy quá, nhưng tôi không thể làm khác được.

        Thưa các bạn chuyện tình cảm của người nữ phiên dịch tên Nhị, cả tên họ là: Trần Thị Nhị thật đúng như vậy. Họ có lỗi gì đâu khi yêu? Chúng ta có lỗi gì đâu khi yêu? Tình yêu là thứ quý giá nhất của con người, của Thượng đế, của tạo hóa ban tặng rất đơn giản. Chỉ vì những chính trị áp đặt nên tình yêu mới pha thêm màu phức tạp như vậy. Người dân Campuchia, con gái Campuchia họ yêu rất đơn giản. Khi người ta yêu ai thì chỉ muốn được dâng hiến, được trao tặng và muốn được hưởng thụ theo bản năng tự nhiên chứ không cầu kỳ như mình.

        Cách đây mấy năm khi đoàn cựu chiến binh sư đoàn 341 Thái Bình vào dự lễ ngày giải phóng miền Nam. Đoàn đã ghé thăm khu vực Quảng Trị - Vĩnh Linh nơi chúng tôi đóng quân làm nhiệm vụ một thời. Tôi nói với người bí thư xã là thời ấy chúng tôi rất nghiêm, nhất là trong quan hệ dân vận, quan hệ nam nữ. Rất bất ngờ khi người bí thư nói vui: "Như vậy cũng chưa hẳn đã là tốt đâu. Giá như có một vài anh em cứ vượt rào cản mà có con ở đây thì bây giờ cũng rất vui rất tốt. Cái quan hệ huyết thống đó làm cho mọi người được giao thoa gần gũi hơn không?" Mọi người bất ngờ cười vang. Phải chăng người cán bộ xã đã nói phần nào đúng thực tế. Những cấm đoán quá mức đôi khi cũng thật là giáo điều và không thật tốt.

        Miên man với suy nghĩ đó, tôi bỗng nhớ đến ban chính trị, nhớ đến Tiểu ban dân địch vận, nhớ mọi người. Tôi liền đi gặp các anh phụ trách bệnh xá xin về. Bác sĩ Nhật nói: "Vậy chiều nay chúng tôi mời cậu ăn cơm, đã uống được rượu chưa?"

        Sáng hôm sau, khi tôi về gần đến nhà ở ban dân vận, mọi người đã chạy ùa ra, người giành mang ba lô, người tranh xách đồ, tiếng nói cười thật rôm rả.

        Trò chuyện với anh chị em một lúc, tôi lên báo cáo với ban chính trị. Lúc này anh Cường, Phó Chủ nhiệm đã chuyển vùng, anh Nguyễn Ngọc Liễn, Chính trị viên Tiểu đoàn 1 lên thay. Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa pha trà mời tôi, ân cần hỏi thăm sức khỏe của tôi. Anh cũng không quên nói về tình hình địch, những thay đổi trong cơ quan. Anh nói tôi nhanh chóng nắm tình hình toàn huyện để mấy ngày nữa lên Tỉnh báo cáo với đoàn chuyên gia và bạn.

        Nói chuyện một hồi rồi anh nói nhỏ:

        - Cuối tháng này đơn vị tổ chức cho cán bộ, chiến sĩ đi phép đợt đầu đấy, ông có tính đi không?

        Dứt lời, anh nháy mắt cười hóm hỉnh. Được về thăm quê còn gì bằng, tôi nói ngay:

        - Nếu được các anh thu xếp cho đi quý hoá ạ.

        Anh Lưa gật đầu. Nhân tiện tôi báo cáo với anh về chuyện cô Nhị, cô The. Nếu có người thay thế thì cho các cô ấy về quê, con gái lớn tuổi rồi cũng cần xây dựng gia đình. Anh Lưa suy nghĩ một lát rồi gật đầu: "Cho các cô ấy về cũng được. Tình hình ổn định rồi, sư đoàn vừa tăng cường cho đơn vị mình anh Bé, làm phiên dịch. Nhưng việc này để tôi báo cáo với Trung đoàn đã, chưa nói với các cô ấy vội".

        Chia tay anh Lưa, tôi sang lán anh Liễn. Anh Liễn vồn vã đón tôi. Thời anh về làm phó chính trị Tiểu đoàn 1, hai chúng tôi không thiện cảm với nhau lắm, vì anh Liễn tính điều tôi xuống Đại đội, tôi cự lại chỉ, vì còn ít tháng nữa là tôi ra quân. Khi xảy ra chiến tranh biên giới, lấy lý do tăng cường đảng viên cho cơ sở, anh lại điều tôi đi. Nghịch lý vô cùng khi sau một thời gian tôi lại hoàn về vị trí Tiểu đội trưởng! Tôi luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ, hàng năm vẫn được khen thưởng. Trong khi bạn bè cùng trang lứa đã giữ chức cán bộ Đại đội, trung đội. Tôi quay lại Tiểu đội thì bất công quá đi. Nhưng là người lính tôi vẫn nhận nhiệm vụ.

        Bây giờ đây, trước sự vồn vã của anh Liễn tôi cũng vồn vã lại. Hình như anh Liễn thấy được việc làm hồi đó là không đúng. Còn tôi qua năm tháng, tôi bỏ qua mọi vui buồn, bất công. Bao nhiêu bạn bè tôi đã nằm ở nghĩa trang rồi, tôi còn sống cũng là may mắn lắm. Anh Liễn cũng là dân Thái Bình nên cũng thêm lý do chúng tôi trò chuyện vui vẻ.

[Giangtvx]

@

        Tiểu ban dân địch vận có ba sĩ quan ngoài tôi, anh Tẩy, anh Việt cán bộ trung đội bị thương vừa xuất viện về, anh Bé phiên dịch. Anh Bé người gốc Khmer, quê ở Sóc Trăng. Ba người hạ sĩ quan làm phiên dịch. Cơ quan như vậy là quân số khá đông.

        Mấy ngày sau, tôi cùng Sa chơn mượn xe máy của ông Sua Sóc Côn, chủ tịch huyện Muông Rư Xây để lên tỉnh báo cáo tình hình. Bảy giờ sáng xuất phát, dọc đường gặp nhiều tổ du kích mang súng canh gác. Khoảng gần trưa tới thành phố, tôi ghé đoàn chuyên gia Việt Nam và gặp bác Phùng Tất ứng trưởng đoàn. Bác ứng từng giữ chức Tỉnh ủy viên kiêm Bí thư thị xã Thái Bình, nhà bác gần nhà tôi. Hai bác cháu trò chuyện rất vui. Nhờ bác mà tôi biết thêm tình hình họ hàng, bố mẹ tôi ở quê. Bác cũng cho tôi biết tình hình xây dựng chính quyền, đời sống nhân dân, về đám tàn quân lén lút hoạt động, trên địa bàn toàn tỉnh Bát Đam Boong.

        Là cán bộ hoạt động lâu năm trên địa bàn quân khu Ba, bác ứng có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định, tổ chức giao nhiệm vụ gì, bác nhận nấy và làm việc hết sức mình, bao giờ cũng thành công. Từ bí thư thị xã sang tỉnh miền Tây Campuchia làm trưởng đoàn chuyên gia đâu phải chuyện thường. Mẫu cán bộ như thế không phải thời nào cũng có. Bác bảo tôi:

        - Các cậu sang bên tỉnh ủy bạn báo cáo tình hình rồi trưa về đây ăn cơm với bác.

        Tôi và Sa Chơn sang trụ sở tỉnh ủy. Đồng chí bí thư trạc năm mươi tuổi, chào chúng tôi bằng tiếng Khmer. Tôi sử dụng vốn tiếng Khmer không nhiều của mình nói chuyện. Nghe một lúc đồng chí bảo: "Đồng chí nói tiếng Khmer như thế là khá đấy. Bây giờ đồng chí nói tiếng Việt cho tiện". Tôi báo cáo một hồi, đồng chí bí thư chăm chú nghe. Khi xong việc, đồng chí hỏi, trưa nay ăn nghỉ ở đâu, ý muốn mời cơm chúng tôi. Tôi đáp đã nhận lời ăn cơm bên đoàn chuyên gia.

        Bữa cơm bác ứng đãi chúng tôi có nhiều món ăn dân dã rất ngon. Bác ứng hỏi tôi về công việc. Biết tôi sắp nghỉ phép bác rất vui.

        Bữa ăn xong, khi hai chúng tôi tạm biệt bác ứng trao cho tôi mấy gói bánh kẹo để làm quà cho anh em trong đơn vị và tặng tôi mấy mét vải, gói mì chính để làm quà cho gia đình. Bác nói:

        - Khi về phép cậu sang nhà tôi chơi nhé. Tôi có ba người con, cô con gái út của tôi đang học cao đẳng sư phạm đấy!

        Lòng vòng trong thành phố Bát Đam Boong một hồi rồi anh em chúng tôi phóng một mạch về đơn vị. Sau khi mời anh em bánh kẹo, tôi lên ban chủ nhiệm. Vừa thấy tôi, chủ nhiệm Lưa ngạc nhiên hỏi ngay:

        - Ông đi lên tỉnh báo cáo thế nào mà nhanh vậy? Tưởng mai mới về.

        Tôi báo cáo tình hình, anh Lưa nghe xong rồi nói:

        - Còn hai việc ông phải làm gấp là bàn giao việc cho ông Việt ông Tẩy. Ông Việt sẽ thay ông làm trưởng Tiểu ban. Ông có danh sách đi phép đợt này, Trung đoàn giao thêm nhiệm vụ cho ông thẩm tra lý lịch đối tượng Đảng. Trung đoàn đã đồng ý để cô The, cô Nhị về quê nên ông làm giấy tờ xác nhận thời gian công tác, mọi chế độ tài chính đầy đủ cho hai cô ấy. Hai cô được nhận ba tạ gạo. Nếu thuận tiện hai cô ấy cùng đi chuyến xe với mấy ông đi phép về qua Phnôm Pênh.

        Tôi vui mừng khôn xiết. Khi về đến Tiểu ban liền thông báo cho mọi người biết. Bàn giao công việc cho anh Việt. Buổi chiều tối tôi thông báo cho cô The, cô Nhị về việc về quê, cô The mừng rỡ ôm lấy tôi. Tôi cho các cô biết hai người được nhận ba tạ gạo, nếu cần các cô đưa ra chợ đổi sang hàng hóa. Chợt cô Nhị bảo là muốn nói chuyện riêng với tôi. Tôi giật mình nghĩ, còn vấn đề gì nữa đây?

        Khi còn một mình cô Nhị, tôi thăm dò xem cô về Phnôm Pênh hay về An Giang. Nhị cho biết, cô vừa vui, vừa không vui vì xa anh Phú. Rồi cô bảo sẽ về An Giang với em trai. Nhị ngập ngừng một lát rồi cô nói rằng, sô đồ em lấy ở Phnôm Pênh cộng với sổ thuốc tây anh mua em đã đổi được bốn cây vàng. Vậy chia đôi, mỗi người hai cây. Anh lấy về làm quà cho gia đình. Em có hai cây với cái đàu máy khâu, gạo Trung đoàn phát nữa. Tôi ngạc nhiên, sao em có nhiều vàng vậy? Nhị cho biết, lúc ấy thuốc tây hiếm, đổi một ít được mấy chỉ vàng. Tôi nói:

        - Số vàng ấy là của riêng em. Số tiền mua thuốc tây là do hai chỉ vàng của em mua đó. Anh không lấy đâu.

        Nhị cương quyết bắt tôi nhận. Tôi cho Nhị hay là tôi không thể mang vàng về Việt Nam được. Anh không nhận đâu.

        Ba ngày là quãng thời gian quá ngắn đối với người lính từng qua hai cuộc chiến tranh, nhưng với tâm trạng người được đi phép là sự chờ đợi quá dài. Với những người có quyết định phục viên còn thấy lâu hơn, vì họ mong muốn gặp gia đình. Tôi tất bật lo giấy tờ, chế độ cho cô Nhị, cô The. Họ đã cùng sống, chiến đấu, công tác với bộ đội Tình nguyện như một chiến sĩ thực thụ, không thể để thiệt về chế độ đãi ngộ. Tình cờ cô Nhị gặp bà bác ở chợ Muông Rư Xây và muốn đi nhờ về Phnôm Pênh. Tôi báo với Ban chỉ huy Trung đoàn và được chấp thuận.

        Ngày chúng tôi lên đường, trung đoàn bộ thật vui, anh em, đồng đội, đồng hương đến gửi thư chào tạm biệt, những lời chúc may mắn, thượng lộ bình an trên đường về cùng những cái ôm và cả nước mắt rất nồng nhiệt.

[Giangtvx]

@

        Bảy giờ sáng ngày lên đường, tất cả tập trung để nghe Trung đoàn trưởng kiêm Chính ủy Trung đoàn giao nhiệm vụ. Thời gian này quân đội ta áp dụng qui chế một thủ trưởng nên Chính ủy Ánh được điều lên phòng chính trị sư đoàn.

        Nghỉ phép lần này ở Trung đoàn bộ có mười người. Trong đó có Hoàng Quốc Lập trợ lý quấn lực, cùng với mấy người đều quê Thái Bình là anh Vinh, anh Chiến, anh Thu, anh Ngự. Có bạn cùng quê trong chuyến đi này thật vui.

        Bằng giọng thân tình anh Tố nói rằng, đi phép đợt này là vinh dự, đi phép cũng là nhiệm vụ nên chấp hành kỷ luật thật tốt. Khi về quê nên lo chuyện gia đình, ổn định cuộc sống cho vợ con, anh nào chưa vợ thì nên lấy vợ. Những người nghỉ phép đợt này được tuyển chọn từ công việc, hoàn thành nhiệm vụ cao. Ở nhà đúng hai mươi ngày là phải lên đường trả phép để các đồng chí khác được đi đợt tiếp.

        Anh Tố chúc mọi người đi phép bình an, dọc đường về quê có nhiều niềm vui. Anh cũng gửi lời chúc sức khỏe mọi gia đình. Trung đoàn trưởng Đặng Văn Tố Nguyên, đại tá hiện đang sống tại thành phố Đà Lạt tỉnh Lâm Đồng. Anh em tôi vẫn thường gọi điện thăm nhau.

        Tôi lên xe thứ hai cả cô The và cô Nhị cùng người bác đi nhờ. Đã cuối mùa mưa, xe chạy vẫn làm cuộn lên những vệt bụi, những quầng bụi đỏ. Nhưng niềm vui đã không làm ai để ý.

        Qua những phum sóc, những thị trấn, thị xã dọc đường đã thấy dân cư nhiều hơn, chợ đông người hơn. Vậy là đất nước đang hồi sinh mãnh liệt làm chúng tôi đi phép mang thêm niềm vui lớn. Vâng, khi tiến quân lên miền Tây, phố xá, phum sóc tan hoang, nhân dân bị đày trong các trại tập trung, đói khát, bệnh tật, ở đó có hố chôn người, bãi phơi đầy xương người, nay trở về thấy hòa bình yên vui. Điều đó làm cho chúng tôi thấy cuộc chiến đấu mang ý nghĩa, kết quả thật to lớn.

        Đường đi có đoạn ổ gà, xe bị xóc nhưng phần nhiều đường nhựa phẳng, xe chạy êm, có lúc mọi người im lặng và ngủ, tuy vậy tôi và Nhị chẳng nói với nhau gì được. Có khi Nhị muốn nói điều gì đấy nhưng ngập ngừng rồi thôi. Tôi thấy mình đã nói hết mọi chuyện từ hôm trước. Vả lại, có người bác bên cạnh nên đã đỡ cho tôi phần khó xử. Thực tế khi Nhị về Việt Nam, chúng tôi có thể liên lạc rồi chắp nối tình cảm, nhưng tôi nghĩ rồi chẳng đi đến đâu. Nhị đã tới tuổi để lập gia đình, trong xã hội thiếu gì người xứng đáng với cô. Còn tôi, tôi còn phải trở lại nước bạn, cuộc chiến đấu chưa biết bao giờ mới kết thúc.

        Khoảng bốn giờ chiều xe về tới Phnôm Pênh, các đồng chí lái xe muốn nghỉ lại nhưng cán bộ chiến sĩ đi phép động viên nên về Việt Nam chặng đường không còn xa.

        Cô Nhị, cô The được mọi người giúp chuyển tư trang xuống gọn gàng bên mé đường. Đây là giây phút tôi chia tay hai cô gái. Tôi dặn cô Nhị là nên ở Phnôm Pênh vài hôm rồi về Việt Nam. Nắm vội bàn tay nhỏ nhắn của Nhị, nói lời tạm biệt rồi chạy lên xe ngay. Nhị òa khóc rồi chạy lại chỗ để đồ đạc lấy một gói nhỏ rồi chạy tới trao nhanh cho tôi. Xe tăng tốc, bụi bay mù lên che khuất hình dáng cô gái.

        Tôi đưa tay vẫy tạm biệt cô Nhị, cô The, hai cô gái đã có thời gian khá dài cùng chúng tôi đồng cam cộng khổ. Với các em, anh sẽ không bao giờ quên, không được phép quên, dù chặng đường phía trước như thê nào.

        Xe đến phà Niếc Lương, anh Chiến, anh Vinh giục tôi mở xem món quà gì. Tôi mở ra, ôi một chiếc đồng hồ loại bốn đinh, mặt lửa vạt góc mới tinh mà tôi từng ao ước. Tôi nhớ có lần tôi cùng đội công tác ra chợ Muông chơi vào xem đồng hồ và tôi nói là thích cái đồng hồ này. Tôi tần ngần nhớ lại, tôi đeo vào tay nhưng dây đeo rộng quá, nên cất vào túi áo.

        Qua cửa khẩu Mộc Bài, cảm xúc của người đi xa về đất mẹ trào dâng trong tôi. Đây là xúc cảm khó diễn tả, như khi ta gặp mẹ vậy.

        Xe chạy trong đêm, gió thổi mát cả lồng ngực. Đến Long Bình cũng đã ba giờ sáng, chúng tôi mang quân tư trang vào hậu cứ nghỉ ngơi. Nhiều anh mệt quá lăn ra ngủ, số khỏe hơn tắm giặt.

        Sáng hôm sau người phụ trách hậu cứ thông báo hai ngày nữa mới có tàu. Anh em tỏa đi chơi, người vào Sài Gòn, người ra Tam Hiệp mua thêm quà cáp, người đi thăm bạn bè đóng quân gần đó.

        Tôi rủ anh Hoàng Quốc Lập ra thành phố Biên Hòa rồi vào nhà chị Thân chơi. Anh Thắng chồng chị cũng ở nhà. Rất nhanh nhẹn, anh Thắng đi mua đồ về gầy cuộc nhậu. Để thêm vui, anh mời thêm mấy người bạn cùng nhà máy tới. Tôi được gặp anh Thuận, em trai út chị Thân, bộ đội chuyển ngành về nhà máy làm công nhân.

        Bữa tiệc gia đình anh Thắng, chị Thân đãi tôi với Hoàng Quốc Lập từ mặt trận về thật vui. Tôi cảm thấy sự ấm cúng từ gia đình này. Bà mẹ chị Thân mừng cho hai chúng tôi nhưng rồi bà khóc nức nở vì thương nhớ anh Thái, người bạn học phổ thông với tôi đã hy sinh trong chiến dịch Quảng Trị năm 1972. Chiến dịch quan trọng để khiến Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán để ký Hiệp định Pari.

        Hồi đó tôi còn quá trẻ nên chỉ lặng bên bà mẹ người bạn, không biết nói lời an ủi. Ngày Thái hy sinh cũng là ngày tôi vào bộ đội. Phải chăng có sự tiếp tục của một thế hệ. Thời gian ở bộ đội, tôi đã qua những ngày bám trụ dọc đường 13 Chơn Thành, Bầu Bàng rồi tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh, kế đó là ba năm trên biên giới Tây Nam Tổ quốc. Tôi cũng đã giáp mặt với cái chết nhiều làn nhưng tôi vẫn bảo toàn thân thể để hôm nay về thăm quê, nghĩ cũng thật may mắn.

        Nỗi buồn của bà mẹ liệt sĩ không dễ khỏa lấp bằng vài lời động viên, an ủi. Có lẽ chị Thân cũng nhiều lần thấy mẹ khóc nên chỉ an ủi mấy câu rồi bưng thức ăn mời mẹ.

        Chúng tôi vào cuộc nhậu với những món ăn ngon, rượu bia tràn trề. Ngày đó chúng tôi còn rất trẻ, tửu lượng rất lớn. Mọi người đều rất vui vì bữa tiệc gặp mặt người cùng quê hương Thái Bình ở phương Nam nên uống thả ga.

        Phải đến ba giờ chiều tiệc mới tan. Uống đến thế mà người vẫn tỉnh táo. Khi chúng tôi chào ra về, chị Thân trao gói quà và lá thư gửi những người ở quê và nhờ tôi chuyển lời rằng mẹ vẫn ở trong này một thời gian nữa.

        Tám giờ tối hôm sau, xe sư đoàn chở chúng tôi ra ga Hố Nai để lên tàu. Khách tất cả là quân nhân tới đây tập kết để lên tàu. Tôi nhớ ngày cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi Trung đoàn 273 chúng tôi tiến quân tới vùng này, dân đã sơ tán hết, chỉ còn những ngôi nhà trống, những khu phố trống, có khoảng mấy chục tên địch lợi dụng một tháp nhà thờ để chống cự, hòng cản bước tiến của quân giải phóng. Chúng xả súng vào đội hình khiến Thiếu úy Cao Xuân Chức, quê Hà Nội, trợ lý tác chiến Tiểu đoàn 2 và đồng chí Thạch Quốc Cường, quê ở Thái Bình, Tiểu đội trưởng trinh sát hy sinh. Khí thế đại quân ta lúc đó vô cùng dũng mãnh, đầy đủ các binh chủng, có thể diệt ngay đám tàn binh ngông cuồng ấy, nhưng vì chúng đang núp trên tháp nhà thờ nên phải hội ý. Bọn địch vẫn điên cuồng xả đạn buộc đoàn xe tăng dừng lại để chiếc T54 đi đầu bắn hai trái pháo 100 ly bức tường tháp nhà thờ bị vỡ tung ra mảng lớn. Lũ lính Việt Nam Cộng hòa ngoan cố phải đền tội. Đến nay mảng vỡ lớn đó vẫn còn. Đó được xem là trận đánh cuối cùng trên đường vào Sài Gòn- Gia Định của Trung đoàn phối hợp với quân binh chủng.

[Giangtvx]

@

        Không thể diễn tả nổi cảm xúc dâng trào khi tôi bước đến nhà. Cô em út vừa đi học về thấy tôi trước cửa đã reo lên và chạy tới ôm chầm lấy tôi, nhảy lên lưng bắt tôi cõng vào nhà kêu ầm lên a anh Phú, a anh Phú. Lập tức bà con khu phố ùa đến chúc mừng, hỏi thăm đi đường và chiến sự ở Campuchia, nơi họ có người thân còn ở bên ấy. Nói là phố nhưng ở thị xã Thái Bình vẫn mang sắc thái làng xã, bà con đều biết nhau, xem nhau như ruột thịt. Tôi nghe tiếng người nào đó nói với ai đó là thằng nọ, thằng kia lấy được vàng. Rồi có người hỏi tôi một cách sỗ sàng là có kiếm được gì không? Tôi chỉ cười không trả lời vì đang vui, tôi không muốn vặc lại ai cả.

        Rồi niềm vui lớn đến đâu cũng nhạt dần, hai ngày sau không còn ai đến chúc mừng hay hỏi han gì nữa. Tôi liền tới nhà bác Ứng để báo tin được gặp bác ấy ở nước bạn. Mọi người vui mừng khôn xiết nhưng cũng lo, vì bác đang ở vùng chiến sự. Lúc ấy cô con gái út bác ứng đi học về, tôi trò chuyện một lát với cô sinh viên cao đẳng, câu chuyện chỉ xoay quanh việc bác Ứng ở Campuchia. Hình như chúng tôi chẳng hạp chuyện cho lắm nên tôi chào mọi người ra về.

        Sáng ngày thứ ba tôi mang quà sang nhà bố mẹ chị Thân. Ngõ phố này vẫn như xưa, ngôi nhà ở sâu bên ngõ lợp lá gồi, với giếng nước bên sân, cây mận cạnh cổng. Khung cảnh xưa cũ nhưng đầm ấm. Trong nhà có cô gái đang khâu nón. Tôi đằng hắng và giới thiệu là bạn thân của anh Thái mới từ trong Nam ra, chuyển quà và thư của bà và chị Thân tới gia đình. Tôi cũng không quên nói bà còn ở lại chơi trong đó một thời gian nữa.

        Cô gái mời tôi ngồi bên bàn. Tôi sững người khi thấy trên bàn thờ là hình ảnh Thái với tấm bằng Tổ quốc Ghi Công. Gương mặt bạn tôi quá trẻ bên bát hương khiến tôi ứa nước mắt. Tôi xin phép cô gái thắp hương viếng bạn.

        Đọc xong thư, cô gái vui vẻ hẳn lên. Tôi hỏi thăm gia đình. Cô giới thiệu mình là Ngọc, con gái út gia đình, nhà còn chị gái tên là Hòa, vừa đi bộ đội về. ông bố là nhân viên cửa hàng ăn uống thị xã. Người con cả là Mùi kỹ sư lâm nghiệp. Chị thứ hai là Bình, nhân viên cửa hàng ăn uống. Thời bấy giờ đang bao cấp nên cửa hàng ăn uống thuộc ty thương nghiệp quản lý. Ở thị xã Thái Bình rất ít cửa hàng ăn uống. Đó là thời lương thực, thực phẩm hạn chế nên Nhà nước gần như độc quyền về thương nghiệp.

        Tôi ngẫm nghĩ để lọc lại kỷ niệm với ngôi nhà này ngày còn ở nhà. Rồi tôi hỏi cô gái có phải cô có biệt hiệu "Thỏ Ngọc" thường hay bị anh Thái bắt nạt khóc nhè không? Cô gái cười ngượng không trả lời mà hỏi tôi được nghỉ phép bao lâu. Tôi thành thực trả lời là hai mươi ngày. Ngọc chỉ mỉm cười. Ngọc có làn da trắng, gương mặt hiền lành. Tôi thấy cô gái thật trong sáng, gần gũi một cách kỳ lạ. Ngọc cho biết cô học xong lớp 10, hồi đó phổ thông chỉ mười năm, nhưng thi không đủ điểm vào đại học nên ở nhà để năm sau thi tiếp. Là em gái liệt sĩ nên chính quyền khu phố bảo có tiêu chuẩn đi lao động ở Liên Xô hay Đức. Ngọc muốn vào đại học hơn. Tôi nhẹ nhàng khuyên cô nên vào đại học.

        Trò chuyện một lát rồi tôi bảo rằng sang nhà gần đó thắp hương viếng người bạn khác, anh Thành cùng trang lứa với chúng tôi hy sinh thời đánh Mỹ. Ngọc cười bẽn lẽn chào tiễn tôi.

        Những ngày tiếp đó tôi thường sang nhà Ngọc chơi. Ngọc pha trà mời tôi rồi tiếp tục khâu nón. Bàn tay nhỏ nhắn đưa mũi kim qua lớp lá nón mỏng như sáng thêm và chính ánh sáng từ chiếc nón phả lên gương mặt thiếu nữ. Mùi lá nón thơm nhẹ tỏa ra. Tôi nói về những kỷ niệm thời ở nhà, những lúc sang đây chơi và thấy cô bé Ngọc vui đùa trong mảnh sân nhỏ như thế nào. Vậy mà giờ đây Ngọc đã tốt nghiệp cấp ba rồi. Tôi cũng nhắc lại hồi máy bay Mỹ ném bom, trường sơ tán về thôn quê, có trường bị trúng bom, cô giáo cùng mấy chục bạn học sinh bị chết. Trong thế hệ chúng tôi ở khu phố này, anh Thái nhập ngũ sớm nhất.

        Lần đầu gặp mặt ấy, hầu như chỉ có tôi nói, Ngọc im lặng và chỉ đáp nhỏ nhẹ những câu hỏi của tôi, tay vẫn nhịp nhàng đường kim, mũi chỉ. Sau đó, khi hai đứa tôi đã có mối quan hệ tương đối rõ nét, mẹ tôi đã biết và hỏi tôi về ý định như thế nào với Ngọc. Đúng là không giấu gì được với mẹ mình. Tôi thành thật trả lời mẹ là đã có cảm tình với Ngọc và cảm thấy hợp. Mẹ tôi đồng ý nhưng tỏ ra ngần ngại vì Ngọc kém tôi những bảy tuổi, lại còn phải học đại học, thoát ly... Vậy có tiến tới kết hôn được không. Mẹ cũng không giấu giếm muốn tôi kết hôn với người đã có công việc, giáo viên, viên chức, yêu là cưới ngay. Tôi thưa với mẹ là tôi đã yêu Ngọc, gia đình nên ủng hộ, còn việc sau này diễn ra thế nào sẽ tính tiếp. Mẹ tôi im lặng, lòng bao dung tôn trọng con của người mẹ, khiến mẹ không nỡ ngăn cản con nữa.

[Giangtvx]

        Ngày sau đó, tôi đi thẩm tra lý lịch của hai đồng chí cùng đơn vị. Cuộc cách mạng Tháng Tám 1945, mảnh đất này với chế độ mới đã hơn ba mươi năm, thế hệ sinh ra sau đó không còn dính dáng đến chế độ thực dân. Hơn thế, cha ông các đồng chí ấy cũng đồng hành với đất nước, với Đảng. Bản thân các đồng chí ấy cũng đã và đang ở tuyến đầu đánh Mỹ, đánh bè lũ diệt chủng giúp bạn, vậy đã là quá tốt cho bản lý lịch. Thái Bình là đất cách mạng kháng chiến, có gia đình nào mà không có công với Tổ quốc. Nhưng thẩm tra vẫn là thủ tục phải làm. Xong hai ngày thẩm tra lý lịch. Tôi mang quà và thư xuống thăm gia đình vợ Phó Chủ nhiệm Liễn mãi xã Thụy Việt, huyện Thái Thụy. Nhìn cảnh nhà vợ lính nghèo khó và qua lời kể của vợ anh Liễn về nỗi vất vả của người phụ nữ xa chồng thật khổ. Chị đã phải đi cấy lội ruộng khi mới sinh con được 4 ngày. Điều này là rất kiêng kỵ với phụ nữ sinh đẻ. Tôi nặng lòng khi trở về nhà với những nghĩ ngợi mông lung.

        Sau những việc phải làm, tôi được mấy anh bạn cùng đi phép rủ đi hội chùa Keo. Đây là lễ hội đầu tiên sau khi đất nước thống nhất. Thời chiến tranh để bảo vệ tính mạng dân nhà chùa không mở hội. Chùa Keo là danh lam thắng cảnh Phật giáo cổ kính, lớn nhất đồng bằng sông Hồng có tuổi đời mấy trăm năm. Đoàn chúng tôi có vợ chồng anh Vinh, vợ chồng anh Chiến, anh Hoàng Quốc Lập và tôi. Tôi xin phép gia đình Ngọc cho cô đi vãn cảnh chùa với tôi. Gia đình đồng ý và Ngọc bảo sẽ rủ thêm mấy người bạn gái nữa. Thời bấy giờ, đi chùa Keo như là sự kiện, vì từ thị xã đến chùa khoảng hai chục cây số, đi bằng xe đạp mang theo cơm đùm cơm nắm.

        Chúng tôi vui như trẩy hội, tôi chở Ngọc, bạn bè Ngọc đèo nhau. Chỉ có Lập đi một mình nên tôi có nhã ý nhân dịp này để Lập chọn một cô bạn cùng lớp với Ngọc.

        Người trẩy hội đông nghịt, ai cũng tỏ lòng thành kính. Chúng tôi gửi xe rồi vào thắp hương, xem phong cảnh. Hồi nhỏ tôi đi một lần nhưng chưa có năng khiếu quan sát. Bây giờ thấy chùa thật đẹp, cổ kính, uy nghi mà gần gũi. Chen chân trong hội đông người, mặt Ngọc ửng đỏ, trán lấm tấm mồ hôi nhưng mắt lấp lánh niềm vui. Gần trưa chúng tôi lên triền đê ăn cơm nắm, xôi bánh lộc Phật. Chúng tôi trẻ nên hồn nhiên cười nói trong tôi thật ngất ngây niềm vui hạnh phúc.

        Từ triền đê ngắm chùa, người trẩy chùa như đang đông thêm. Chùa Keo có khuôn viên rộng, những mái ngói đã sẫm màu, những đầu rồng uốn cong diệu huyền và những gốc cổ thụ xòe lá xanh mướt. Thăm viếng chùa là để tâm trong sáng, yên tĩnh, cuộc sống gia đình, xã hội bình an, cuộc sống vật chất đủ đầy và phát triển. Nghĩ cho cùng, hạnh phúc con người ta cũng chỉ mong có thế thôi cũng quá đủ.

        Trong lúc tôi ngắm chùa, Ngọc ngồi bó gối nhìn theo hướng với tôi. Dáng cô nhỏ gọn, hai má ửng hồng, tóc dài xanh đen buông xuống lưng thon. Cô gái vừa qua tuổi học trò phổ thông ngơ ngác giữa khung cảnh mới lạ.

        Sau chuyến vãn cảnh chùa Keo, tình cảm tôi và Ngọc gắn bó hơn. Một việc thú vị là ông thợ ảnh tên Nghiêu bạn tôi đã ghép ảnh tôi với Ngọc vào trong khuôn hình. Hồi đó ghép hình chụp bằng máy cơ khó chứ không như máy kỹ thuật số bây giờ. Rồi ông cười tinh nghịch bảo tôi làm lễ cưới đi. Bấy giờ, tôi mới nghĩ đến chuyện cưới vợ với mình sao xa xôi thế. Vì sắp tới tôi phải trở lại chiến trường biết bao giờ mới về. Nhưng đã yêu hẵng yêu đã. Ở đời không nên suy tính quá, trong tình yêu suy tính có khi giết chết tình yêu.

        Sắp tới ngày tôi trả phép, Ngọc đã bạo dạn hơn, cô cùng tôi tới thăm nhà bạn bè. Rồi một đêm chúng tôi ra bờ sông Trà Lý dạo một đoạn, không ai bảo ai hai đứa ngồi xuống vệ cỏ. Trăng non đang lên, gió nhẹ mát rượi, phía bờ sông là những khóm cây, rặng tre, mấy con đò với ngọn đèn chai trước mũi nhẹ nhàng xuôi ngược. Ngọc mặc áo trắng, toát ra vẻ thanh thoát. Tôi thấy mình rạo rực tình cảm khó tả. Trò chuyện bâng quơ một lát, tôi nắm tay em và nhẹ hôn lên mái tóc. Tôi tận hưởng hương con gái tinh khiết. Hương thơm ấy và cả nụ hôn ngượng ngùng đầu đời mà em dâng tặng cho tôi đi suốt cuộc đời tôi.

        Chợt tôi ngước lên, vòm trời đã dày đặc sao. Tôi nhớ đến những ngày ở rừng, những lúc lội bưng, xuyên rừng, tiếng bom đạn, mùi thuốc súng, cảnh đồng đội hy sinh quân phục đẫm máu, tôi không cầm nổi nước mắt.

        Tôi như bừng tỉnh khi Ngọc hỏi nhỏ: "Anh nghĩ gì mà im lặng thế". Tôi cầm tay Ngọc và nói: "Anh yêu em. Chúng ta sẽ thành chồng, thành vợ, em nhé. Nhưng anh phải trở lại chiến trường đã. Nếu em đồng ý hãy chờ đợi anh". Ngọc dựa đầu vào vai tôi: "Em yêu anh sẽ chờ đợi anh". Hai đứa trao nhau cái hôn lâu hơn. Rồi Ngọc bảo: "Muộn rồi, về thôi anh".

        Hai mươi ngày ở quê sao mà đi nhanh quá. Đã tới ngày tôi trả phép.

[Giangtvx]

@

        Trở về đơn vị sau hai mươi ngày, tình hình không có gì thay đổi. Bọn tàn quân địch đã bị ta truy kích dồn vào những địa thế hiểm trở dọc biên giới tiếp giáp Thái Lan. Trong nước, chính quyền các cấp ngày càng vững mạnh hơn, đời sống nhân dân ổn định, đã sản xuất, kinh doanh. Nhân dân gắn bó với chính quyền mới, đã có nhiều hoạt động giúp đỡ bộ đội Tình nguyện Việt Nam. Trung đoàn 273 vẫn đứng chân ở huyện Muông Rư Xây, hai Trung đoàn 270 và 266 đang làm nhiệm vụ ở Tà Xanh, Săm Lốp. Địa danh Tà Xanh, Săm Lốp là rừng sâu , nước độc, dân bản địa nghe tới cũng rùng mình, nhưng bộ đội ta vẫn phải hoạt động dài ngày ở đó. Hàng ngày dùng nước từ đại ngàn chảy ra rất độc, quấn số sốt rét nhiều. Lính Pôn Pốt luôn cài mìn, bẫy nên số lượng người thương vong cao.

        Có lần được dân báo có bọn Pôn Pốt đang xâm nhập từ Thái Lan về nhập căn cứ. Trung đoàn 270 cử một lực lượng đi thăm dò. Dịp này quân số của chúng ta rất thiếu, cộng thêm bộ đội bị ốm bị sốt rét nhiều. Tiểu đoàn 4 huy động được 40 tay súng toàn là sĩ quan và đảng viên đi truy lùng. Trực tiếp Tiểu đoàn trưởng Thượng úy Nguyễn Văn Dần chỉ huy. Tới gần nơi nghi chỗ địch đoàn để lại 10 người bên bờ suối, còn 30 người tiếp tục truy lùng địch. Đi mãi không gặp được chúng. Khi quay về mọi người sinh chủ quan gần đến địa điểm chia đoàn ven bờ suối thì đoàn bị vào bẫy mìn của chúng. Từ bờ suối Trung đội trưởng Vũ Văn Dĩnh nghe tiếng nổ Ồm ầm của mìn và tiếng đạn B40-B41 ùng oàng. Linh tính có chuyện chẳng lành Trung đội trưởng Dĩnh báo về Trung đoàn và dẫn đội hình còn lại đi tiếp ứng thì gặp Tiểu đoàn trưởng Dần một tay cầm súng K59 đang dìu một đồng đội bị thương, hai người quần áo đầy máu. Gặp anh em, Tiểu đoàn trưởng nói: "Anh em bị hết cả rồi". Nói xong anh gục xuống. Nơi đoàn công tác bị mìn cây cối tan hoang. Thân xác anh em bị mìn bẫy te tua thật tội. Không có một phát súng nào khác. Bọn này đã quỷ quyệt theo dõi ta và tổ chức đánh mìn rất bài bản thành công, làm chúng ta hy sinh 28 đồng chí, bị thương 2 đồng chí.

        Trung đội trưởng Vũ Văn Dĩnh là lớp chiến sĩ nhập ngũ tháng 7 năm 1977 quê ở xã Thụy Sơn, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Tháng 10 năm 1978 lúc là Tiểu đội trưởng Dĩnh được phân công giữ chốt tại khu vực Chi Pu đường số 1 nơi anh em sư đoàn 9 bị mất chốt.

        Đêm đó địch tấn công nhiều lần hòng chiếm điểm chốt. Anh em DKZ và khẩu 12,7 ly bị thương và hy sinh gần hết, riêng Tiểu đội Dĩnh cùng 4 chiến sĩ vẫn bám trụ chiến đấu cả đêm bảo vệ được chốt. Đêm đó anh đã bắn tới 18 trái đạn B40 tiêu diệt được rất nhiều sinh lực định.

        Sáng hôm sau lực lượng của ta gồm Trung đoàn 270 và Trung đoàn 266 tiến công và lấy lại toàn bộ địa bàn của sư đoàn 9 đã bị địch chiếm trước đó. Tám giờ sang, Trung đoàn trưởng Lê Hải Anh đi xe bọc thép lên tận chốt chúc mừng anh em và tuyên bố tặng thưởng Huân chương chiến công hạng Hai cho Tiểu đội trưởng Vũ Văn Dĩnh. Chi bộ Đại đội 3 Tiểu đoàn 4 cũng tổ chức kết nạp đảng cho anh ngay tại trận địa. Sau mấy làn bị thương, anh được về địa phương với quấn hàm đại úy, hiện là cán bộ của công ty may xuất khẩu Việt Thái tỉnh Thái Bình. Anh em tôi vẫn thường gặp nhau và ôn lại những trận chiến xưa. Tôi luôn gọi anh em lớp lính 1977-1978 là lớp lính THẾ HỆ VÀNG. Các anh đã đóng góp rất nhiều công lao, thành tích cùng cả xương máu và tuổi trẻ cho cuộc chiến bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế vẻ vang.

        Sau khi nghỉ ngơi một vài ngày, tôi bắt tay vào công việc chính là dân địch vận. Với tôi những sự việc diễn ra trong ba tuần vừa qua là sự kỳ diệu, tôi đã có cô gái yêu mình, nhớ mình.

[Giangtvx]

        Khoảng cuối tháng 01 năm 1980, nhận được tin từ nhân dân báo có khoảng hai trăm tên lính Pôn Pốt đang di chuyển từ Công Pông Chư Năng lên Biển Hồ. Trung đoàn cử tôi và mấy chiến sĩ dân địch vận xuống Tiểu đoàn 1 gấp để cùng nắm tình hình xử lý. Khi chúng tôi đến thì Tiểu đoàn 1 đã được tăng cường hai trung đội trinh sát của Trung đoàn, phối hợp với một Đại đội Lực lượng Cách mạng Campuchia truy lùng, chặn đường vượt sang Thái Lan của đám quân này. Sau hai ngày chúng ta phát hiện được dấu vết chúng. Bọn này rất dã man, chúng đi đến đâu bắt nhân dân các phum sóc đi theo, người nào chống cự bị chúng giết.

        Trước tình hình đó, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Phô, Chính trị viên, Phó Tiểu đoàn Nguyễn Đình Giang cùng Tiểu ban dân địch vận chúng tôi thống nhất là kêu gọi bọn chúng đầu hàng, về với nhân dân chứ không nổ súng tiêu diệt. (Anh Nguyễn Đình Giang sau này mang quân hàm Trung tướng Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng. Hiện anh đã nghỉ hưu tại quê nhà Thanh Hóa).

        Khi tiếp cận được địch, chúng tôi phát loa kêu gọi chúng đầu hàng, quay về với nhân dân sẽ được khoan hồng, nếu nghe theo bọn Pôn Pốt sang Thái Lan trước sau cũng bị tiêu diệt. Chúng tôi phát loa đợt đầu, chúng vẫn im lặng. Mọi người lo lắng địch sẽ nổ súng.

        Anh Phô bảo phát loa lần nữa và cho chúng biết nếu chống cự lập tức bị tiêu diệt. Chỉ vài phút sau, phía bọn địch có hai phát AK bắn chỉ thiên. Vậy là địch chấp nhận đầu hàng. Mọi người mừng rỡ, khẽ reo lên. Một trăm hai mươi tên địch kéo nhau ra hàng, giao nộp hơn một trăm súng các loại. Bộ đội cách mạng Campuchia được giao nhiệm vụ đưa chúng về huyện. Huyện Muông Rư Xây được tặng thưởng Huân chương chiến công. Rồi được tin Tổng Bí thư Pen Xô Van sẽ về thăm và trao Huân chương cho huyện. Vinh dự này thật lớn lao.

        Công việc chuẩn bị đón Tổng bí thư Pen Xô Van đến thăm cực kỳ chu đáo, các ban ngành của huyện họp với các đơn vị, lo nhất là công tác đảm bảo an ninh tuyệt đối.

        Trung đoàn được giao nhiệm vụ tổ chức khánh tiết, hậu càn, công việc rất nhiều, cấp bách vì ngày thăm đã đến.

        Giữa lúc đó cô Xà Ron, thành viên đội công tác báo cáo đã yêu một người ở địa phương và muốn đơn vị tổ chức lễ cưới giúp. Tôi báo cáo lên Ban chỉ huy Trung đoàn, mọi người mừng vui cho hạnh phúc cô ấy và quyết định tổ chức lễ cưới chu đáo, theo phong tục tập quán lễ cưới người Khmer.

        Tôi đến gặp anh Hoàng Quốc Lập, Nguyễn Văn Đạc, ở ban quân lực, anh Ước, Đởn, ban hậu cần, lo giải quyết mọi chế độ cho cô Xà Ron. Rồi tôi gặp chính quyền địa phương để bàn phối hợp tổ chức lễ cưới. Mấy ngày sau, lễ cưới mang đậm đặc trưng hôn lễ Khmer diễn ra thật vui nhộn và mang tình đoàn kết giữa bộ đội Tình nguyện Việt Nam và nhân dân ở đây. Nhân dân mừng cho cô dâu tốt số được bộ đội tổ chức đám cưới sang trọng.

        Gần như tất cả chính quyền, đoàn thể, bộ đội Tình nguyện và Lực lượng cách mạng Campuchia trên địa Muông Rư Xây tập trung đón Tổng Bí thư Pen Xô Van đến thăm. Cờ, biểu ngữ chăng khắp nơi, lực lượng bảo vệ an ninh dàn ra đón. Nhưng khi thấy tận mắt Pen Xô Van thì chúng tôi không khỏi thất vọng. Không phải ở dáng người ông nhỏ bé, mắt đeo kính nửa vàng, nửa đen, bài phát biểu dài nhưng nông cạn, vô hồn, không hề đề cập tới quan hệ Việt Nam -Campuchia hay nói về cuộc sống nhân dân Campuchia hiện tại, tương lai. Nhiều người thấy đây chưa thể gọi là người đứng đầu một đảng.

        Khi Tổng Bí thư Pen Xô Van trao huân chương cho cán bộ huyện, xuất hiện một dị nhân nhảy ra làm những động tác khôi hài khiến nhân dân cười nghiêng ngả. Đó là một anh hề. Thời phong kiến vua đi đâu thường có hề đi theo để làm trò mua vui. Giờ đây ông

        Pen Xô Van cũng có người hề theo làm trò thật khó giải thích.

        Sau bữa tiệc, Tổng Bí thư Pen Xô Van lên xe về thủ đô. Chúng tôi bắt tay vào dọn dẹp phông màn. Còn nhân dân tổ chức nhảy múa, ăn uống đến tận đêm.

[Giangtvx]

@

        Tình hình chiến sự ở huyện không còn. Sau lễ cưới cô Xà Ron, anh em trong đội công tác hay tới nhà vợ chồng cô ấy chơi. Mấy anh chị em người Khmer thường hay chuyện trò thậm thụt và cười hi hí với nhau. Trong cuộc họp tôi dò hỏi mãi, Sa Chơn mới nói rằng: "Anh Phú ơi, mọi người rất yêu quí anh, yêu quí bộ đội Việt Nam nhưng bây giờ mọi người muốn về quê vì nhớ nhà, muốn lấy vợ, lấy chồng. Sợ anh mà chưa dám nói".

        Vậy là tôi hiểu nguyện vọng chính đáng của anh chị em rồi. Tôi báo cáo với Ban chỉ huy Trung đoàn. Các anh chỉ huy cũng thấy tình hình đã ổn định, chính quyền địa phương đảm nhiệm tốt công tác dân địch vận, đội công tác có thể kết thúc nhiệm vụ.

        Tôi tất bật lo mọi chế độ cho thành viên đội công tác thật chu đáo. Một bữa liên hoan chia tay nồng ấm diễn ra.

        Đội công tác giải thể, tôi trở nên nhàn nhã, không phải giao ban, họp hành hàng ngày nữa. Nhưng tôi lại rơi vào trạng thái buồn, nhiều lúc tôi đi sang lán nơi anh em dân địch vận từng ở, khung cảnh im lặng khiến tôi nhớ tới chiến sĩ trong Tiểu ban. Bây giờ chắc mọi người đã tản về các địa phương bắt đàu cuộc sống mới. Tôi sực nhớ không ghi địa chỉ từng người và cho hòm thư để họ liên lạc với tôi.

        Những ngày tiếp theo, các đơn vị bước vào chiến dịch tiêu diệt căn cứ của bọn phản động nằm sâu trong các triền núi, trong đó cao điểm 348 là mục tiêu quan trọng.

        Khu vực cao điểm 348 nằm giữa rừng già. Nhiệm vụ tiến công cao điểm này rất khó khăn, không chỉ là núi cao, rừng rậm khó tiếp cận mục tiêu mà địch chăng nhiều mìn bẫy, tung nhiều tốp lính phục kích. Chúng ta phải bao vây địch thật chặt, không cho chúng chạy sang đất Thái. Cuộc chiến của bộ đội Tình nguyện cùng Lực lượng Cách mạng Cứu nước Campuchia chỉ diễn ra trên đất Campuchia. Sau khi các tổ trinh sát thu thập địa hình, đội hình địch ở điểm cao, sư đoàn lên phương án tác chiến. Trung đoàn 270 và Tiểu đoàn 3 được chọn là lực lượng chính tiến công căn cứ. Để tăng cường chỉ huy, Trung đoàn phó Nguyễn Quang Nuôi được giao chỉ huy Tiểu đoàn 3. Bộ khung chỉ huy Tiểu đoàn này gồm có Tiểu đoàn trưởng Hoàng Quốc Viên, Tiểu đoàn phó Đỗ Thanh Bình, Chính trị viên Đặng Minh Thuần, Chính trị viên phó Trần Văn Mong. Quân số Tiểu đoàn đầy đủ. Đây là một trong những Tiểu đoàn mạnh của sư đoàn.

        Phó tham mưu trưởng sư đoàn Lê Hải Anh được giao nhiệm vụ trực tiếp chỉ huy trận đánh này. Trung đoàn trưởng Lê Hải Anh đã được điều lên sư doàn. Lực lượng công binh của quân đoàn, sư đoàn đã dò gỡ mìn, mở những con đường tiến công bí mật. Địch cài rất nhiều loại mìn, đến gần trưa Tiểu đoàn 5 mới gỡ hết. Trên đường tiền nhập, Đại đội 5 phát hiện nhiều tên địch đang đào hàm hào. Các chiến sĩ lùi ra một quãng, đặt mìn định hướng rồi kích nổ. Mấy trái mìn đồng loạt nổ làm rung chuyển đất, bọn đich bị bắn ra xa, bộ đội ta xung phong diệt nốt những tên sống sót rồi tiến về phía căn cứ địch. Ở các hướng do Tiểu đoàn 4 và tiểu đoàn 6 đảm nhiệm, vì độ dốc đứng nên không sử dụng hỏa lực được. Địch từ trên cao bắn xuống cản đường Tiểu đoàn 5. Tham mưu phó Lê Hải Anh đôn đốc Tiểu đoàn 6 tiến nhanh vì hướng đó thuận lợi hơn. Nhưng đơn vị này tiến được đến lưng chừng dốc thì bị hỏa lực địch bắn xối xả, nhiều đồng chí hy sinh, trong đó có Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Hợi. Trước tình hình ấy, Tiểu đoàn phó Lê Tư ra lệnh cho hỏa lực khống chế địch rồi anh lợi dụng gốc cây tiến lên quan sát. Tiểu đoàn phó đã phát hiện hỏa lực địch bố trí hai bên chứ không phải trực diện từ cao xuống, anh liền báo cáo về sở chỉ huy. Sở chỉ huy cử đồng chí Nguyễn Quang Nuôi, Trung đoàn phó 273 và đồng chí Dương Cao Trung, Trung đoàn phó 270 nhanh chóng đến kiểm tra. Quả đúng vậy. Các anh lệnh cho hai Tiểu đoàn điều chỉnh hướng tiến công, đồng thời cho pháo binh bắn vào đội hình địch. Đến khoảng mười sáu giờ, Tiểu đoàn 5 đã chiếm lĩnh nửa điểm cao phía Tây. Ở hướng Tiểu đoàn 3, sau một giờ chiến đấu đã chiếm trọn cao điểm 500, hàng trăm tên địch bị tiêu diệt. Sau đó Tiểu đoàn phát triển sang hỗ trự cho Trung đoàn 270 đánh cao điểm 348. Địch từ trên cao bắn xuống khiến nhiều đồng chí thương vong. Không nản chí, Tiểu đoàn xốc đội hình đánh tiếp, đến khi trời gần tối, chúng ta đã đã chiếm toàn bộ các điểm 348, 500, 420, thu nhiều vũ khí trang bị của địch. Cuộc chiến thắng lợi.

        Ngày hôm sau chính trị viên phó Tiểu đoàn 3 Nguyễn Văn Mong dẫn anh em vận tải lên chuyển thương binh về. Do không quen địa hình bị mìn. Trong đó có những quả mìn chúng gài bằng đạn pháo 105 ly cùng phát nổ làm đoàn vận tải hy sinh và bị thương hơn mười người. Chính trị viên phó Mong cũng bị nhiều vết thương rất nặng. Chiến sĩ thông tin Đặng Gia Ân đã cõng anh về nơi an toàn. Hiện tại đồng chí Ân nghỉ hưu với quân hàm đại tá hiện đang sống tại Hà

        Nội. Chính trị viên phó Mong sau khi được cứu chữa đã về nghỉ theo chế độ tại quê nhà Đông Triều Quảng Ninh.

        Trận tiến công cao điểm 348 là trận đánh địch lớn cấp Trung đoàn tăng cường cuối cùng của sư đoàn 341 chúng tôi trên đất nước Chùa Tháp.