Đường vào Béc-lin

[Giangtvx]

TIẾN CÔNG MA-KÊ-ÉP-CA

        Sau khi đẩy lùi mọi cuộc phản xung phong, sư đoàn lại tiếp tục tiến công ở mũi nhọn đột kích của tập đoàn quân, ở cả những đoạn khác, tuyến 2 của "Mặt trận - Mi-ứt”, mà bọn Hít-le thường quá đề cao, cũng không chịu đựng nỗi cuộc tiến công của bộ đội ta. Sư đoàn bộ binh 302 cùng với các sư đoàn bộ binh cận vệ 34 và 40 của quân đoàn bộ binh 31 bên cạnh, đã giải phóng E-na-ki-e-vô. Phía nam chúng tôi, quân đoàn bộ binh cận vệ 3 đã giải phóng I-lô-vai-xcư. Tập đoàn quân 51 ở sườn phải cũng tiến công thắng lợi: giải phóng những vùng dân cư lớn : Đê-ban-sê vô, Goóc-lốp-ca, Ni-ki-tốp-ca. Còn ở cánh nam cua mặt trận thì tập đoàn quân cận vệ 2, tập đoàn quân 28 và tập đoàn quân 44 đã chiến đấu ngoan cường và tiến được tới sông Can-mi-út.

        Sư đoàn bộ binh 301 tiến quân về hướng Ma-kê-ép-ca. Một hôm; trong khi trò chuyện, chủ nhiệm chính trị A. X. Cô-skin nói với tôi :

        - Đồng chí sư trưởng, sao Muốc-din lại đi theo xe tăng bộ đội trong trận đánh này. Mà đây không phải là lần đầu. Trước đây, tôi không nói gì, nhưng bây giờ thì không thể im lặng. Bỏ sở chỉ huy trung đoàn mà cưỡi xe tăng lao vào xung phong! Có điều lệnh nào cho phép làm thế không? Đồng chí hãy chỉnh cho cậu ấy một trận!

        - Tôi cũng biết, nhưng chịu. "Chỉnh” cậu ta ư? Nhất định tôi sẽ "chỉnh”. Hồi ở Cu-ban, tôi với cậu ấy đã có chuyện về vấn đề này.

        Cuộc trao đổi này thật đúng lúc. Chính ủy đã chuẩn bị cho tôi khỏi bất ngờ đối với câu chuyện sắp xảy ra. Chỉ còn vài ki-lô-mét nữa thì đến Ma-ki-e-vích. Tôi quyết định sử dụng một chi đội mạnh phái đi trước chọc thủng hàng phòng ngư của địch, rồi đột nhập vào thành phố. Kinh nghiệm trước đây cho thấy rằng cứ đánh bất ngờ và táo bạo như vậy, nếu được tổ chức tốt và tiến hành khéo léo, sẽ đem lại những kết quả tuyệt mỹ. Tôi trao đổi ý kiến với đại tá N.T. Pê-tren-cô, lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 140.

        - Đồng chí Pê-tren-cô, nếu ta cho một chi đội phái đi trước gồm một tiểu đoàn xe tăng chở các xạ thủ tiểu liên đột nhập vào Ma-kê-ép- ca thì sao? Liệu thiếu tá tiểu đoàn trưởng Xa-đư-cốp có làm được việc này không?

        - Chúng tôi làm được, - Pê-tren-cô trả lời rắn rỏi - nhưng cỏ điều là đích thân tỏi sẽ dẫn đầu chi đội này.

        - Ấy, không được - Tôi trả lời-Tôi rất hiểu nhiệt tình của đồng chí, nhưng vi trí của đồng chí là ở sở chỉ huy sư đoàn. Tôi với đồng chí chẳng đã từng xuống các tiểu đoàn rồi hay sao ? Cho gọi thiếu tá Xa-đư-cốp đi!

        Tôi chỉ thị cho đại đội trinh sát sư đoàn, đại đội tiểu liên của trung đoàn bộ binh 1050 và đại đội 507 của trung đoàn pháo chống tăng chuẩn bị đổ bộ cùng với tiểu đoàn xe tăng. Thiếu tá Xa-đir-cốp đến. Trên bản đồ tác chiến của đồng chí, tôi vạch hướng tiến công, đề ra nhiệm vụ và quy định thời gian, tiểu đoàn trưởng chăm chú theo dõi công việc của tôi.

        - Nào, bây giờ tôi sẽ giải thích nhiệm vụ.

        - Không cần, thưa đồng chí đại tá. Cám ơn đồng chí đã tin cậy tôi. Đêm nay hoặc rạng sáng ngày mai tôi sẽ có mặt ở Ma-kê-ép-ca.

        - Chúc đồng chí thành công! Những vấn đề còn lại, đồng chí sẽ giải quyết với lữ đoàn trưởng của mình và tham mưu trưởng sư đoàn.

        Nhiều năm sau, vào những ngày kỷ niệm 30 năm giải phóng Đôn- bát, tôi không ngờ được gặp lại ngươi lữ đoàn trưởng cũ của lữ đoàn xe tăng 140, đại tá Pê-tren-cô. Sau khi đọc bài "Sư đoàn hành quân về phía trước" của tôi đăng trên báo Đôn-bát xã hội chủ nghĩa, Pê-tren- cô ngạc nhiên:

        - Hóa ra cậu viết bài này à? Thế mà mình không biết. Khi nào ta về Mát-xcơ-va, nhất định mình sẽ cho cậu những tài liệu rất hay mà mình còn giữ làm kỷ niệm về lữ đoàn xe tăng.

        Và quả thật, về sau Pê-tren-cô đưa tôi xem một quyển vở đã vàng ố vì thời gian: "Đường chiếu đấu của tiểu đoàn 1 xe tăng”. Tôi vô cùng xúc động, lần đọc hết trang này đến trang khác, tất cả những hình ảnh quen thuộc, thân thiết lần lượt hiện ra...

        "... Chiều 4 tháng 9, mặt tròi đỏ sẫm chậm chạp khuất dần ở chân trời. Hoàng hôn xuống. Tiếng đại bác gầm rung chuyền không trung. Đoàn xe chúng tôi vượt ra một chỗ đất cao và dừng lại. Trước mặt chúng tôi là trung tâm công nghiệp Ma-kê-ép-ca nằm trải rộng. Thượng úy Xtôi-an (đại đội trưởng đại đội 1 xe tăng) triệu tập các cán bộ chỉ huy và ra một mệnh lệnh ngắn. Nhiệm vụ đề ra cho chúng tôi là phải nhanh chóng đột nhập vào thành phố... Xe tăng được pháo binh và bộ binh tăng cường. Chúng tôi không muốn phân tán lực lượng và quyết đinh hoạt động chung thành một cụm ” - Một chiến sĩ vô danh đã ghi chép về hoạt động tác chiến lúc ban đầu của chi đội phái đi trước của sư đoàn như vậy.

[Giangtvx]

       
        Các thị trấn mỏ nằm trải dài nối tiếp trên các điểm cao và thung lũng phía đông thành phố Ma-kê-ép-ca. Bộ chỉ huy Đức tập trung ở đây một lực lượng lớn, gồm các đội dự bị sung sức, hòng kìm hãm thế tiến công của bộ đội ta ở tuyến các thị trấn mỏ đã được biến thành các điểm tựa. Rạng sáng ngày 5 tháng 9, chúng ném gần một trung đoàn bộ binh và xe tăng vào chiến đấu. Sư đoàn chúng tôi phải dừng lại để đánh trả tại chỗ cuộc phản xung phong của địch. Nhưng chi đội phái đi trước của sư đoàn đã vượt qua tuyến tán binh của địch và tiến tới hào chống tăng ở các cửa vào phía đông thành phố Ma-kê-ep-ca. Ở đây, đại đội trinh sát của sư đoàn và đại đội tiểu liên của trung đoàn bộ binh 1050 đã xuống xe tăng, và với sự yểm trợ của hỏa lực pháo binh, đã đột nhập vùng ngoại ô phía đông thành phố.

        Trong nhật ký chiến đấu của sư đoàn bộ binh 301 có ghi: " Rạng sáng ngày 5 tháng 9... trung tâm thành phố bốc cháy, những cột khói đen lớn chậm chạp bay lên trời. Sau trận đánh với xe tăng địch, các chiến sĩ tiểu liên lập tức nhảy lên xe tăng chúng tôi... và chung tôi chớp nhoáng lao tới ngoại ô thành phố... Bọn phát xít xâm lược không kìm nổi cuộc tiến công thần tốc của các trung đoàn chứng tôi. Các đơn vị của sư đoàn đã đánh tan bọn Đức ở các điểm tựa trong trận đánh đêm, đẩy lùi cuộc phản xung phong buổi sáng và đến gần 10 giờ thì giải phóng các thị trấn mỏ Ki-rô-vô, Khan-gien-cô-vô, Ca-li-vô-gôi-e, Orê- khô-vo, Ma-ri-ép-ca”¹.

        " Bản tin chiến đấu” của sư đoàn ngay từ sáng đã kể về trận đánh anh dũng đêm qua. Đặc biệt xuất sắc là chiến sĩ Hồng quân Pi-ốt Cố-ti-cốp, đảng viên cộng sản. Trong bóng tối, bất ngờ đồng chí gặp một nhóm phát xít. Đồng chí không hốt hoảng, dũng cảm xông vào chiến đấu và tiêu diệt 7 tên trong nhóm đó.

        Đại đội tiểu liên của đại úy Áp-đu-xa-lin Đơ-gium-ba-ép đã tiến sát tới ngoại ô phía đông thành phố, trung đội của thiếu úy An-đrô- ních A-va-cô-vích Xa-phô-rốp đã diệt hết bọn Hít-le trong ba ngôi nhà ở ngoại ô thành phố. Thượng sĩ Mai-kha-in I-xa-cốp cùng với tiểu đội trinh sát của mình đã đột nhập các ngôi nhà phía ngoài diệt gần 50 tên phát xít; đồng chí bi thương, nhưng không rời trận địa, vẫn chuyền về những tin tức giá tri về địch².

        Sư đoàn tiến gần tới Ma-kê-ép-ca trên một chính diện rộng. Sở chỉ huy phía trước của tôi nhập vào đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1050. Để tiến công thành phố, tôi quyết định thu hẹp dải tiến công và hạ lệnh cho trung đoàn bộ binh 1052 đánh chiếm phần bắc thành phổ, trung đoàn 1050 đánh phần trung tâm, trung đoàn 1054 đánh chiếm phần nam.

        Trước mặt chúng tỏi là thành phố, loang lổ những hào chiến đấu và hào chống tăng. Bất cứ ai trong buổi sáng đó nhìn thấy khói bay trên những đám cháy, thấy những ống khói nhà máy của thành phố mỏ và luyện kim bị nố tung, đều sục sôi căm thù, thề quyết trả thù bọn xâm lược.

        Các bộ đội và phân đội đều chuẩn bị cho cuộc tiến công. Một khẩu hiệu ngắn như một mệnh lệnh được truyền khắp hàng quân : "Hãy giành lại Ma-kê-ép-ca cho Tổ quốc ! Bọn xâm lược Đức phải chết ! A-lếch-xan-đrư Xê-me-nô-vích Cô-skin triệu tập các cán bộ chính tri đến sở chỉ huy đề huấn luyện rồi cử về các bộ đội và phân đội làm công tác chính trị tại chỗ.

        Cần phải nói rằng, phòng chính trị sư đoàn đã giúp các vùng mới giải phóng khôi phục các cơ quan chính quyền, các tổ chức đảng và cùng với nhân dân thị trấn tổ chức những cuộc mít tinh mừng ngày giải phóng khỏi ách phát xít xâm lược. Những buồi gặp gỡ nhân dân ấy là những sự kiện phấn khởi và cảm động. Đại uy Pa-ven Ca-ra-van, cộng tác viên của ban biên tập từ báo sư đoàn, có báo cáo với tôi về một trong những cuộc gặp gỡ nhân dân thị trấn Khan-gien-cô-vô mới giải phóng. Đồng chí cho biết là những người thợ mỏ thị trấn này quyết tâm khôi phục lại những hầm mỏ bị bọn Đức phá hủy để sắp tới sẽ có hàng nghìn, hàng chục nghìn tấn than từ lòng đất về với nhà máy, xí nghiệp, ngành giao thông vận tải, để rút ngắn giờ phút đánh tan hoàn toàn bọn phát xít.

        Từ sáng đến trưa, trong một trận đánh ác liệt, quân đoàn bộ binh cận vệ 3 đã đánh bại kẻ địch và giải phóng Khác-sứt-xcơ, Mô-xpi-nô, còn sư đoàn bộ binh cận vệ 50 của quân đoàn đã tiến tới gần vùng ngoại ô phía nam Ma-kê-ép-ca, nối liền với trung đoàn bộ binh 1054 của sư đoàn chúng tôi. Hoạt động đó tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc tiến công phần nam thành phố.

---------------------
   1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, từ 1 -10.

    2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, tờ 2.

[Giangtvx]

        Chúng tôi muốn làm sao kết thúc thật nhanh công việc chuẩn bi, không để cho kẻ địch kịp đinh thần. Thờỉ gian rất ít, tôi tranh thủ trao đổi bằng vô tuyến với các trung đoàn trưởng về việc bố trí lại lực lượng trong quá trình chiến đấu. Qua các báo cáo của họ, tôi thấy họ đang tiến nhanh trên các hướng của mình, mỗi thê đội 2 của trung đoàn có một tiểu đoàn bộ binh. Từ trên sở chỉ huy đặt cách ngoại ô Ma-kê-ép-ca 1 ki-lô-met về phía đông-bắc, chúng tôi cũng trông thấy hai trung đoàn 1052 và 1050 đang chỉnh đốn lại lực lượng. Còn ở phía nam con đường, tôi nghe thấy những tiếng đạn pháo nổ dồn dập, nghĩa là ở đấy trung đoàn của Ni-cô-ỉai Páp-lô-vích Muốc-din cũng đang chuẩn bị xung phong.

        Tôi báo cho trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1052 biết rằng lực lượng dự bị của sư đoàn sẽ bố trí ở sau đội hình chiến đấu của trung đoàn, nơi sườn hở bên phải của sư đoàn. Đồng chí báo cáo rằng thê đội 2 của trung đoàn cũng bố trí ở sườn phải. Tôi và đại tá N.T. Pê-tren-cô nhân các đại đội xe tăng thuộc tiểu đoàn xe tăng 1, lữ đoàn xe tăng 140 cho các trung đoàn bộ binh. Tham mưu trưởng sư đoàn truyền đạt cho các trung đoàn trưởng biết việc đó để họ liên hệ với các đại đội trưởng xe tăng. Khoảng 12 giờ, chủ nhiệm pháo binh báo cáo rằng cụm pháo binh sư đoàn đã hoàn thành việc chuyển trận địa bắn.

        Công việc chuẩn bị cho trận xung phong của sư đoàn đã kết thúc. Tôi phát tín hiệu và sư đoàn bắt đầu tiến công Ma-kê-ép-ca. Pháo binh bắn ác liệt. Xe tăng đứng bên hào chống tăng bắn yểm trợ cho bộ binh xung phong. Các cán bộ, đảng viên trung đoàn bộ binh 1050, những người nổi tiếng ở các trận bắc Cáp-ca-da, Oóc-đô-gia-nhi-kít-de, Ghi-den và Cu-ban, đang dũng cảm dẫn đầu các chiến sĩ của mình; đó là tiểu đoàn trưửng tiểu đoàn 1 bộ binh An-đrâv Phê-đô-rô-vích Chu- gu-nốp và tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2 bộ binh đại úy Phê-đô Mắc-xi- mô-vích Rê-vin. Trong các chuỗi tán binh đang chuyển động, các chiến sĩ khi nằm xuống, khi vùng dậy và chạy dưới làn đạn pháo, tiến lên phía trước. Tiếng "xung phong” mạnh mẽ vang lên và những làn sóng bộ binh ào vào tuyến chiến hào của địch ở ngoại ô phía đông Ma-kê-ép-ca.

        Đại đội 1 bộ binh của thượng úy Phê-đô A-pha-na-xi-e-vích ô-véc- ehen-cô và đại đội 6 bộ binh của trung úy A-lếch-xây I-va-nô-vích Bô- cha-rốp là những đại đội đầu tiên đột nhập thành phố. Một trận đánh ác liệt trên đường phố nổ ra, có tính chất đặc biệt về nhiều phương diện, giành giật từng ngôi nhà, từng khu phố, từng đường phố, thậm chí từng căn buồng trong một ngôi nhà. Bỗng có một nhóm phát xít từ một ngõ lân cận lao vào trung đội bộ binh của trung úy Ni-cô-lai Lê-ôn- ti-e-vích Svác-sa. Một cuộc đọ súng, một trận giáp lá cà ngắn ngủi và nhóm địch bị tiêu diệt. Trung úy Ni-cô-lai Svác-sa đã ngã xuống dũng cảm trong trận này.

        Tiểu đoàn của thiếu tá Va-xi-li Ni-ki-phô-rô-vích Tu-sép thuộc trung đoàn bộ binh 1052 là tiểu đoàn đầu tiên đột nhập phần bắc

        thành phố. Đi đầu hướng này là đại đội 1 bộ binh của thượng úy Pi- ốt I-va-nô-vích Xáp-chúc, trong đó có trung đội bộ binh của thiếu úy Vla-đi-mia Ni-cô-lai-e-vích A-ghê-ép là trung đội đầu tiên chạm súng với địch ở những ngôi nhà đá thuộc ngoại ô thành phố¹.

        Trung đoàn 1054 tiến lên từng thước trong những cuộc chiến đấu gay go trễn đường phố ở phần nam thành phố². Ở đây, sau loạt bắn của pháo binh, đại đội tiểu liên của trung úy I-van A-ca-ti-e-vích cỏ-lô-mê-ép là đại đội đầu tiên đã chiếm được một số. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2 bộ binh, đại úy Mi-kha-in Đơ-mi-tơ-ri-e-vích Xta- rô-xin vững vàng chỉ huy các chiến sĩ tiến công. Đại đội 4 bộ binh của thượng úy Pa-ven Mi-khai-lô-vích Cô-le-xnhí-cốp đã rải khắp các đường phố cùng với trung đội bộ binh của trung úy Xta-phi Gri-gô-ri- e-vích I-a-cốp-lép ở phía trưức. Vla-đi-mia Gô-lô-vin chiến sĩ đại liên, người cao lớn và khỏe mạnh, từ chuỗi tán binh của trung đội đã bắn như xối đạn vào các ổ hỏa lực của địch, không ngừng yểm trợ các cuộc xung phong của bộ binh. Đạn thù đã xuyên thủng ngực đồng chí. Máu chảy chan hòa, nhưng người đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn này vẫn tiếp tục bắn cho đến khi đồng đội mang đồng chí ra khỏi trận địa thì đồng chí đã bất tỉnh.

        Thiếu tá phi công Xéc-ghê-ép xuất hiện ở sở chỉ huy của tôi. Tất nhiên, mọi người chúng tôi đều rất vui mừng được gặp đồng chí. Chúng tôi tính toán một lúc rồi lại ra lệnh gọi máy bay ném bom và máy bay tiêm kích đến khống chế vùng trời trên khu vực tác chiến ở Ma-kê-ép-ca.

        Trong quá trình tiến công xảy ra một sư kiện như sau. Bỗng nhiên trung sĩ điện tín viên Vla-đi-mia Cu-rin đưa ống nghe cho tôi, và tôi nghe thấy : "An-tô-nốp ! An-tô-nốp ! Tôi là Ma-kê-ép-ca. Hãy giao nhiệm vụ!”. Trên cùng dải sóng đó, tham mưu trưởng cũng nghe thấy lời gọi như vậy. Ngạc nhiên quá, chúng tôi bắt đầu trao đổi với nhau xem tác giả của bức điện bất ngờ đó có thế là ai và tại sao người điện tín viên lại biết họ của tôi là "An-tô-nốp” ?

-----------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1052, phiếu hồ sơ 1, tờ 5 -10.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1054, phiếu 496442 hồ sơ 1, tờ 1 - 10.

[Giangtvx]

     
        -  Có gì lạ đâu - Mi-kha-in I-va-nô-vích Xa-tô-nốp nói - Chúng tôi được phép truyền tin bằng mã thường. Đồng chí chẳng vừa nói: "Mi-sun, Mi-sun, tôi là An-tô-nốp”, rồi ra lệnh luôn đấy sao? Thế cho nên " Ma-kê-ép-ca ” biết rằng đồng chí là chỉ huy.

        Lời gọi lại được nhắc lại: "Tôi là Ma-kê-ép-ca. Chúng tôi là một nhóm du kích bí mật. Chúng tôi hiện đang ở trung tâm thành phố. Bọn Đức đang cho nổ và triệt phá các ngôi nhà. Chúng chộp những người ở lại thành phố, lùa ra ga rồi ấn lên các toa tàu để chở về Đức. Ở quảng trường trung tâm thành phố, có đến 30 xe tăng. Các đồng chí tiến công nhanh lên !

        Rõ ràng, trạm phát tin quả thật là của du kích. Thiếu tá Xéc-ghê- ép giao nhiệm vụ cho mấy máy bav tiêm kích kiểm tra và báo cáo tình hình ở trung tâm thành phố. Những "con chim sắt” lượn một vòng trên thành phố và chúng tôi nghe thấy phi công báo cáo về việc tập trung xe tăng ở trung tâm thành phố. Đúng, không thể chậm trễ. Chúng tôi chuẩn bị cho cụm pháo binh của sư đoàn phát hỏa. Máy bay ném bom của ta xuất hiện trên Ma-kê-ép-ca.

        Trong ống nghe vang lên giọng nói cảm động của "Ma-kê-ép-ca”: " Tuvệt quá ! Tuyệt quá ! Đạn và bom rơi trứng các đội hình quân địch. Bọn Đức đang chạy tán loạn”.

        Cuộc tiến công thành phố vẫn tiếp tục. Ở đoạn chính diện của trung đoàn bộ binh 1050, bộ binh và xe tăng Đức chuyển sang phản xung phong. Giữa lúc đó, thiếu tá xe tăng Xa-đư-cốp cùng với công binh mở một con đường qua hào chống tăng và vượt qua các bãi lầy nhanh chóng tiến về phía trước. Cùng lúc xe tăng ta xuất hiện, thiếu tá Mi-sun tung thê đội 2 của trung đoàn vào chiến đấu và cùng với các cán bộ tham mưu cho tiểu đoàn phải đi trước lao lên xung phong. Hai làn sóng đó gặp nhau trong cuộc tiến công. Trung sĩ Gran-tơ A-van-ki- an dùng lựu đạn diệt 2 xe tăng địch, một số xe tăng nữa bốc cháy. Bọn phát xít hoảng sợ và bỏ chạy. Trung đoàn 1050 đã đột nhập vào trung tâm thành phố¹.

        Những trang nhật ký tác chiến ố vàng của tiểu đoàn xe tăng 1 đã kể: "Khi chúng tôi vừa vượt qua hào chống tăng trên những con đường do công binh mở, xe tăng chứng tôi bắt đầu tăng tốc, vừa;đi vừa bắn như vũ bão. Mấy phút sau khối thép của chúng tôi đã băng mình trên nhưng đường phố dẫn về trung tâm”.

-----------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn hộ binh 1050, phiếu 496439, hồ sơ 1, từ 5 - 15.

[Giangtvx]

       

"CỌP" THUI

        Khoảng 19 giờ, các trung đoàn tiến tới vùng ngoại ô phía tây Ma-kê-ép-ca. Khi chúng tôi đang di chuyển sở chỉ huy phía trước thì thấy từng đám đông dân chúng từ thành phố chạy ngược hướng chúng tôi ra phía cửa một con sông nhỏ. Lập tức Ê-pa-ne-snhi-cốp gọi điện cho tôi, và bằng một giọng lo lắng, đồng chí báo cáo rằng bọn Đức đã quay lại phản xung phong. Các trung đoàn khác cũng báo về tin đó. Chính vì thế nên dân chúng sự hãi, chạy khỏi thành phố thân yêu. Họ không muốn rơi vào nanh vuốt bọn phát xít một lẫn nữa. Cảnh phụ nữ và trẻ em chạy trốn làm chúng tôi hết sức xúc động.

        Theo báo cáo của các trung đoàn trưởng, tôi biết rằng có nhiều đơn vị bộ binh địch riêng lẻ được 30 xe tăng, trong đó có một số xe tăng "Cọp” yểm trợ, định đột nhập thành phố. "Cọp”... Hồi còn ở Cu-ban, trong quá trình chuẩn bị chiến đấu, chúng tôi đã phố biến cho bộ đội những phương pháp chiến đấu với xe tăng địch và nghiên cứu những chỗ yếu của xe tăng " Cọp ”. Thế là chúng tôi được gặp chúng lần đầu tiên ở đây.

        Đường đạn của những đại đội pháo bắn vào xe tăng địch vạch lên nền trời hoàng hôn những vệt chói sáng. Khẩu đội của Xéc-gâv Kha- cha-tu-ri-an bắn gục 2 xe tăng. Cạnh đó, do những phát súng trúng đích của khẩu đội trung sĩ Đơ-mi-tơ-ri Xtơ-rô-ga-nốp, thêm hai bó đuốc nữa bùng cháy. " Cọp ” thui ! - Tiếng reo hò phấn khởi lan khắp đội hình chiến đấu các trung đoàn bộ binh. Cuối cùng, một con "Cọp” cũng đột nhập được vào vùng ngoại ô phía bắc thành phố, phía sau trung đoàn 1052. Một còn "Cọp” khác nhảy vào phía sau trung đoàn, phá hỏng các đường điện thoại. Trong tình thế nguy kịch đó, nữ điện thoại viên Ma-ri-a Li-khô-gli-a-dô-va, cô gái Cô-dắc Cu-ban ở làng Xla-vi-an-xcai-a, đã biểu lộ sư dũng cảm tuyệt vời. Dưới hỏa lực của địch, cô đã bò nối hết chỗ đứt này đến chỗ đứt khác. Liên lạc lại thông suốt.

        Để tiêu diệt bọn địch đã xâm nhập, tôi điều lực lượng dự bị của sư đoàn đến đoạn này. Trong cuộc xung phong hiệp đồng với trung đoàn 1052, lực lượng dự bị đó đã đẫy lùi được bọn phát xít. Trung úy Xéc-gây I-a-cop-le-vích Chếc-ni-chen-cô, trung đội trưởng trung đội pháo thuộc trung đoàn pháo 823 dùng tay lăn súng đại bác tới cự ly gần đề bắn "Cọp”. Con "Cọp” màu xám xanh đứng sững, ngập trong khói đen, nằm bẹp ở vùng ngoại ô tây-bắc Ma-kê-ép-ca.

        Đêm đến, một đêm đầu tiên của Ma-kê-ép-ca vừa được giải phóng. Thành phố này đã phải chịu đựng nhiều thử thách gay go. Nhiều tháng qua, bọn xâm lược đã làm chủ nơi đây. Từ Ma-kê-ép-ca, chúng chở đi mọi thứ tài sản quỷ báu mà chúng cướp được. Chúng phá hủy hoàn toàn các xí nghiệp công nghiệp, các nhà máy điện và các công trình công nghiệp khác.

        Bộ chỉ huy Đức ra chỉ thi: "Tất cả những gl không mang đi được đều phải phá hủy, nhất là các trạm điện, nước, các hầm mỏ, các công trình công nghiện, mùa màng...”.

        Rạng sáng ngày 6 tháng 9, khi cùng đi với các sĩ quan ở sở chỉ huy phía trước, tới vùng ngoại ô phía tây Ma-kê-ép-ca, gần các hầm nổi của mỏ "Xô-phi-a”, chúng tôi trông thấy cảnh đổ nát ở địa điểm của nhà máy luyện kim mang tên X. M. Ki-rốp ; chúng tôi đau xót nhìn đống gạch vụn còn đang bốc khói. Ở nhà máy này, bọn Hít-le đã cho nổ và đốt cháy một phân xưởng luyện gang với bốn lò cao, một phân xưởng cơ khí với toàn bộ hệ thống năng lượng, sáu trạm trung chuyển, hai phân xưởng Mác-tin với mười bốn lò nấu thép và toàn bộ các phân xưởng còn lại; bọn Hít-le còn phá hủy một trường học của nhà máy, ba tòa nhà làm nhà trẻ, một bệnh viện, một nhà hát... Ở nhà máy hóa chất - than cốc, bọn chúng cũng đã "làm chủ” hệt như vậy : đốt cháv 35.000 cuốn sách của thư viện trung ương mang tên A. M. Goóc-ki, phá hủy tàu điện, hệ thống điện, nước trong thành phố...

        Trong nhật ký chiến đấu của quân đoàn bộ binh Cờ đỏ 9 hiện còn giữ ở Cục lưu trử, có viết : "Hồi 24 giờ ngày 5 tháng 9 năm 1943, Ma-kê-ép-ca đã được sư đoàn bộ binh 301 giải phóng”¹.

        Còn đây là một đoạn trong nhật ký chiến đấu của sư đoàn chúng tôi : "Sau khi kết thúc trận đánh giải phóng Ma-kê-ép-ca hồi 24 giờ ngày 5 tháng 9, chủ lực của sư đoàn đã tiến ra vùng ngoại ô phía tây thành phố”².

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 445, phiếu 685968, hồ sơ 1, tủ 136- 140.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, từ 1 - 10.

[Giangtvx]

        Trận giải phóng Ma-kê-ép-ca là một trận đánh gian khổ. Vì thế, công lao của toàn thế cán bộ và chiến sĩ sư đoàn thật là to lớn. Bộ tư lệnh sư đoàn đã biểu dương đại tá N. T. Pê-tren-cô và các chiến sĩ xe tăng tiểu đoàn xe tăng số 1 :

        "Gửi lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 140.

        Bộ tư lệnh sư đoàn bộ binh 301 ghi nhận sự hoạt động tích cực của nhóm xe tăng tiểu đoàn 1 thuộc lữ đoàn của đồng chí trong trận tiến công Ma-kê-ép-ca ngày 5-9-1943. Xe tăng đã hoạt động ở chi đội phái đi trước của sư đoàn và đã bảo đảm cho các đơn vị tiến quân nhanh chóng để hoàn thành nhiệm vụ.

        Các chiến sĩ xe tăng đều dũng cảm và có kỷ luật.

Sư đoàn trưỏmg sư đoàn bộ binh 301       
Đại tá An-tô-nốp                     

Tham mưu trưởng sư đoàn       
Trung tá Xa-phô-nốp"¹         

        Tuy nhiên, thành phố mỏ chịu nhiều đau khổ này, thành phố vừa được giải phóng khỏi ách phát xít này, đang đứng trước những thử thách mới. Sáng ngày 6 tháng 9, máy bay ném bom của địch lại gầm , rít trên bầu trời thành phố và trên đội hình chiến đấu của sư đoàn. Qua báo cáo của các trung đoàn trưởng, đồng thời từ trên điểm cao ở hầm nổi "Xô-phi-a”, nơi đặt sở chỉ huy phía trước, chúng tôi thấy rất rõ là có khoảng 40 xe tăng, trong số có 10 xe tăng "Cọp”, đang chuyền động về phía ngoại ô tây-bắc thành phổ phía trận đia của trung đoàn bộ binh 1052. Lại thêm 20 xe tăng tiến vào giữa thành phố— trận địa của trung đoàn 1050. Bộ phận tây-nam thành phố, nơi trung đoàn bộ binh 1054 và sư đoàn bộ binh cận vệ 50 bố trí đội hình chiến đấu, cũng có một đội xe tăng lớn của đich ở các khu rừng trồng hai bên đường và các thung lũng tiến tới. Đich đặt pháo cường kích bắn tại chỗ đề yềm trợ cho xe tăng tịến công. Khoảng hai — ba thê đội bộ binh dàn đội hình hàng ngang tiến sau xe tăng.

        Và một trận đánh lại nổ ra! Các chiến sĩ sư đoàn 301 đã xả thân đề bảo vệ thành phố mới giải phóng chống lại cuộc đột kích của kẻ thù đang điên cuồng vì thất bại. Tình hình lúc này phụ thuộc rất nhiều vào chí kiên cường và bản lĩnh chiến đấu của pháo binh. Tôi hạ lệnh cho cụm pháo binh sư đoàn bắt đầu bắn chặn. Trung úy A-na-tô-li Đơ-mi- tơ-ri-e-vích Lê-lê-ca, trung đội trưởng trung đội pháo binh, bị thương lúc máy bay ném bom, tay và đầu quấn băng, bắt đầu hiệu chỉnh đường đạn của các đại đội pháo. Đồng chí dường như dán mắt vào trước ống kính viễn vọng trên đài quan sát trong đội hình -chiến đấu của tiểu đoàn bộ binh để dẫn những quả đạn lớn bay tới nổ ở những chỗ xe tăng địch phải đi qua.

        Tôi báo cáo cho tướng Rô-xlưi về cuộc phản xung phong của bọn Hít-le và yêu cầu cụm pháo binh của quân đoàn yểm trợ. Tư lệnh quân đoàn cho biết đồng chí đang chuẩn bị đưa thê đội 2 của mình - sư đoàn bộ binh 230 - vào chiến đấu và cụm pháo của quân đoàn được dành đề chi viện thê đội này. Sau khi chăm chú nghe báo cáo về số lượng xe tăng "Cọp” ở dải của sư đoàn chúng tôi, đồng chí nói:

        - Đúng, tình hình chỗ .các đồng chí quả thật là căng. Tôi sẽ chỉ thi cho chủ nhiệm pháo binh. Các đồng chí sẽ được chi viện.

        Về phía mình, tôi cũng cho thi hành những biện pháp cấp thiết. Chủ nhiệm pháo binh sư đoàn và các cán bộ chỉ huy những phương tiện tăng cường luôn luôn có mặt bên tôi. Tôi chỉ thi cho chủ nhiệm pháo binh dồn toàn bộ hỏa lực của cụm pháo sư đoàn vào các xe tăng và giữ vững liên lạc với ban tham mưu pháo binh quân đoàn. Đại tá N.T. Pê-tren-cô đã truyền đạt các mệnh lệnh cho tiểu đoàn xe tăng 1 do chúng tôi điều đến ngoại ô tây-bắc Ma-kê-ép-ca lúc ban đêm, gần đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1052 - phía sườn phải của sư đoàn, là phía sườn bi hở. Thiếu tá Ph.A. Di-lin mới được bổ sung vào ban chỉ huy trung đoàn súng cối 485 ra lệnh cho các khẩu đội súng cối sẵn sàng chiến đấu.

        Tiếng chuông điện thoại mỗi lúc một dồn dập. Các trung đoàn trưởng báo cáo tình hình và yêu cầu pháo binh chi viện. Tôi thấy trận đánh và hiểu họ. Chỉ có lòng dũng cảm của các tiểu đoàn bộ binh và hỏa lực của các tiểu đoàn pháo thuộc quyền thì chưa đủ. Tôi sang bên công sư đầy những ống kính viễn vọng của thiếu tá Vê-rô-bi-an, chủ nhiệm pháo binh sư đoàn. Đồng chí hiểu những câu nỏi ngắn ngủi của tôi: "Bắn lên phía trước Mi-sun!”, "Bắn lên phía trước Ê-pa-ne- snhi-cốp!”. Đó là lệnh bắn chặn trước trận địa của trung đoàn này hay trung đoàn khác. Tiếp đó, đồng chí hộ vang những mệnh lệnh rành mạch cho các cán bộ pháo binh. Trên đầu chúng tôi, những quả đạn gầm rú bay qua, xoáy vào hàng ngũ bộ binh và xe tăng địch, nhưng chúng vẫn không dừng lại.

---------------------
        1. Theo đề nghị cũa hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5, lữ đoàn này được tặng danh hiệu “Cận vệ” vì công lao đóng góp trong trận giải phóng Ma-kê-ep-ca.

[Giangtvx]

        Ở đoạn trận địa của trung đoàn Ê-pa-ne-snhi-cốp, tiểu đoàn bộ binh 2 chịu một đòn đột kích mạnh của địch. Tiểu đoàn trưởng trẻ tuổi, đại úy A-lếch-xây Ti-mô-phê-e-vích Bô-rô-cốp, mới được đề bạt sau khi đại úy I-van Gô-lô-xnưi hy sinh, vẫn bình tĩnh tổ chức phòng ngự nhanh chóng và đúng đắn. Đại đội pháo của tiểu đoàn pháo binh 2 thuộc trung đoàn pháo binh 823 do đại úy Xê-ra-phim Côn-đra-ti-e- vích Phê-đô-rốp chỉ huy, đã chiếm lĩnh những vi trí thuận lợi và đón lũ xe tăng phát xít bằng một lưới lửa dày đặc. Trung đội pháo của trung úy An-đrây I-líck Cha-lưi tập trung hỏa lực vào một xe tăng và đã diệt được nó. Một số xe tiến gần tới trận địa của đại đội pháo do thượng úy Mi-kha-in Đcr-mi-tư-ri-e-vích Pô-giác-xkin chỉ huy. Các khẩu pháo thuộc trung đội của trung úy A-pha-na-xi Xéc-ghê-e-vích Che-chơ- nép đã bắn thẳng vào chúng. Đại đội súng cối 120 mi-li-mét của thượng úy Vích-to Páp-lô-vích Páp-Ien-cô đã chụp một lưới lửa dày đặc xuống bọn bộ binh đi sau những con "Cọp”.

        Cuối cùng, một số xe tăng đich có bộ binh theo sau cũng lọt được vào đội hình chiến đấu của trung đoàn. Bọn Hít-le ào như sóng vào trận địa của trung đội pháo binh do thiếu uy Vla-đi-mia Ni-cô-la-e-vích A-ghê-ép chỉ huy. A-ghê-ép đã xốc chiến sĩ lao vào ke thù. Trong trận giáp lá cà đó, trung đội đã diệt khá nhiều tên phát xít. Bản thản A-ghê-ép đã kịp dùng tiểu liên quật ngã hàng chục tên trước khi bi đạn thù bắn ngã. Trung đội của đồng chí đã giữ vững được tuvến phòng ngự của mình.

        Và toàn bộ đại đội 4 bộ binh do thượng úy Pa-ven I-va-nô-víeh Bir-cốp chỉ huy, đã đẩy lùi được cuộc tiến công của địch.

        Một con "Cọp” đột phá được trận địa của tiểu đội do trung sĩ Va-xi-li Bư-cốp chỉ huv và tiến vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn bộ binh 3. Các chiến sĩ Cô-va-lép, Bê-lốp), Vôn-cốp và Xu-sê-ép đã dùng tiểu liên bắn như mưa bão, cắt rời bọn bộ binh khỏi xe tăng rồi dùng lựu đạn diệt luôn cả xe tăng.

        Tiểu đội bộ binh của thượng sĩ Ni-cô-lai Đê-men-ti-ép cũng chiến đấu trong tình huống hệt như vậy. Dùng hỏa lực của tiểu liên, tiểu đội đã diệt gần 30 tên phát xít và 2 chiếc tăng lọt vào trận địa của tiểu đội đã bị nồ tung vì lựu đạn. Một trong những chiếc xe tăng đó đã bị chính tay thượng sĩ Đê-men-ti-ép tiêu diệt.

        Như mọi trận khác, đại đội đại liên của thượng úy Phê-đô A-plia- na-xi-e-vích Tru-nốp đóng vai trò quan trọng trong việc đánh trả những cuộc phản xung phong của bon Hít-le. Trong đó, chiến đấu đặc biệt dũng cảm và có tổ chức là trung đội do trung úy Xa-ga-dát Cô-gie- khơ-me-tô-vích Nuốc-ma-gôm-bê-tốp chỉ huy. Bằng lưới lửa dày đặc của mình, đại đội đã tiêu diệt nhiều chuỗi tán binh của bọn phát xít.

        Ở đoạn chính diện của trung đoàn bộ binh 1050, các chiến sĩ pháo của tiểu đoàn pháo 1 phối thuộc là những người đầu tiên bắn vào xe tăng. Đại đội 1 của thượng úy A-lếch-xây Xtê-pa-nô-vích Gia- ren-cốp đã bắn cháv 3 xe tăng. Trung đội pháo của trung úy Xéc-gâv I-a-cốp-Ie-vích Chéc-ni-chen-cỏ đã đánh một trận dũng cảm với bọn "Cọp”. Chéc-ni-chen-cô trúng mảnh đạn bị thương. Đồng đội băng vết thương đó lại. rồi người trung đội trưởng lại tiếp tục chỉ huy trung đội và diệt thêm hai con ”Cọp" nữa.

        Trung đội công binh của Trung úy Ni-cô-lai Đơ-mi-tơ-ri-e-vích Xê-mê-nốp cũng tham gia các trận chiến đấu với xe tăng bằng cách tạo những chướng ngại cơ động. Các chiến sĩ công binh dũng cảm tiến về hướng xe tăng tiến công đề gài mìn chống tăng. Đích thân trung úy Xê- mô-nốp đã rải mấy chục quả mìn, bi thương nhưng đồng chí không rời trận đia. Mìn chống tăng của công binh đã làm nổ tung một số xe tăng phát xít.

        Toàn thề chiến sĩ đều chiến đấu với xe tăng. Họ đã sừ đụng mọi phương tiện mà sư đoàn có. Thí dụ, hỏa lực của trung đội sủng chống tăng của trung úy I-van Xtê-na-nô-vích Ki-ta-ép tỏ ra rất có hiệu quả. Sau khi bỏ lại trước trận địa của trung đội nàv 2 chiếc xe tăng bi bắn gục, bọn Hít-le không dám tiếp tục tiến công vào hướng này nữa.

        Chiến sĩ tiểu đoàn bộ binh 2 cũng chiến đấu rất dũng cảm dưới sự chi viện của hỏa lực đại đội súng cối của đại úy Pi-ốt An-đrê-e-vích Ca-ríp-xki. Ho đã đẩy lùi nhiều đợt xung phong liên tiếp của địch.

        Đây là tiểu đoàn bộ binh 3. Trong giờ phút gay go nhất của trận đánh, trung đội trưởng bộ binh, trung úy c. A-ra-ne-xốp đã cùng chiến sĩ của mình lao vào đánh giáp lá cà. Trước đó, đồng chí đã dùng tiểu liên diệt 12 tên phát xít. Xạ thủ tiểu liên Pi-ốt Ma-ca-rốp luôn luôn bám sát trung đội trưởng. Ma-ca-rốp đã quật xuống đất tên phát xít thứ 20. Trung đội bộ binh của trung úy Ni-cô-lai Đơ-mi-tơ-ri-e-vích Cô-xtư-lép thuộc đại đội 7 bộ binh đã hai lần đánh bật bọn xạ thủ tiểu liên Đức, đột nhập trận địa. Nhưng các chuỗi tán binh của bọn phát xít vẫn tiếp tục tiến tới hết đợt này đến đợt khác.

[Giangtvx]

        Đây quả thực là một trận đánh xe tăng chưa từng thấy! Đối với sư đoàn, đây là một trận gay go nhất so với các trận trước đây trên đất Đô-néf. Chỉ có hồi tháng 10 năm 1941, vào hôm đầu tiên của cuộc chiến tranh, trên biên giới phía tây Cao-ô-nát và gần thành phố Be-lưi, tôi mới trông thấy nhiều xe tăng Đức trên một đoạn chính diện hẹp như vậy. Lúc đó bon phát xít thường vượt qua được đội hình chiến đấu của ta. Bây giờ không thề để như vậy được. Chúng tôi đã có đủ phương tiện chống lại đòn đột kích bằng xe tăng của địch. Các tiểu đoàn pháo và toàn bộ pháo binh trung đoàn đều tham gia trận đánh.

        Tôi quyết định sử dụng cả lực lượng pháo chống tăng dự bị - đó là 2 đại đội thuộc trung đoàn pháo chống tăng 507. Trước đây, tôi đã điều cho trung đoàn bộ binh 1054 một đơn vị pháo chống tăng dự bị khác. Đơn vị này đang chiến đấu. Các chiến sĩ thường gọi tiểu đoàn pháo chống tăng là "pháo đài biển”. Toàn tiểu đoàn đều là học viên của trường pháo binh hải quân Xê-va-xtố-pơn, những con người có bản lĩnh chiến đấu rất cao. Họ được đại úy Mắc-xirn Pre-xtin-xki; một pháo thủ có kinh nghiệm chỉ huy. Ớ đâu có "pháo đài biển” là ở đấy chúng tôi yên tâm rằng xe tăng không thể vượt qua.

        Đúng như vậy. Làn sóng xe tăng đầu tiên của địch vừa tới gần, hàng loạt súng đã gầm lên. Khẩu đội của trung sĩ Vích-to Vô-rô-nốp bắn cháy 2 chiếc xe tăng nhưng bản thân khẩu đội cũng bị trúng một phát đạn của pháo tự hành " Phéc-đi-nan ”. Pháo thủ số 1, 1-van Páp- iô-vích Lê-pê-khốp bị thương nặng ở đầu, ngã xuống đất, đồng đội vội chạy đến cứu. Và khi một con "Cọp ” vừa xuất hiện ở trận địa thì hai khẩu pháo của Xéc-gây Đê-ni-xốp và Ep-ghê-ni Lê-bê-đép cùng bắn vào sườn nổ một lúc. Chiếc xe tăng bốc cháy. Đã có 3 xe tăng cỡ nhỏ và 1 xe tăng "Cọp” ngập trong khói đen trước trận địa hỏa lực của trung đội do trung ủy A-lếch-xây Đê-nê-xi-úc chỉ huy. Toàn thể đại đội của thượng úy Ni-cô-lai Chéc-ca-xốp hoạt động dũng cảm và nhịp nhàng. Nổi bật trong trận đánh này là các khẩu đội của thượng sĩ Ni- cô-lai Nai-đi-nốp, trung sĩ Đô-đu-lin, thượng sĩ I-u-ri Mô-nô-xốp.

        Điển hình về lòng dũng cảm là các chiến sĩ đại đội pháo thuộc trung đoàn bộ binh 1054, do thượng úy Va-xi-li Xê-me-nô-vích Glát- kích chỉ huv. Mười xe tăng Đức tiến về phía đại đội, vừa tiến vừa bắn. Chiến sĩ đại đội vẫn bình tĩnh nhằm trúng đích. Ngay loạt đạn đầu, 2 xe tăng đã bị diệt. Những chiếc còn lại nhằm đại đội xông tới. Thượng úy Va-xi-li Glát-kích bị thương nặng, trước khi ngất đồng chí vẫn hô : "Bắn !”. Thêm 6 chiếc xe tăng nữa đứng sững, ngập trong lửa ; 2 chiếc còn lại vội lẩn sau những ngọn đồi.

        Nguy ngập nhất là tình hình ở đoạn trận địa của tiểu đoàn bộ binh 3 thuộc trung đoàn này. Đại úy Ni-cô-lai Ni-cô-la-e-vích Ra-đa-ép và chính ủy trung đoàn, trung úy Xtê-pan Phê-đô-rô-vích La-vư-nô-vích lập tức đến đây. Họ đã giúp người tiểu đoàn trưởng trẻ tuổi tổ chức một hệ thống phòng ngự bất khả xâm phạm. Chính ở đây, lần đầu tiên đã vang lên những lời kêu gọi, sau trở thành mệnh lệnh cho toàn thể sư đoàn. Chiến sĩ đại đội 7 bộ binh dưới sự chỉ huy của đại úy Poóc- phi-ri A-lếch-xan-đrô-vích Xam-xô-nốp đã đẩy lùi trận xung phong của bọn Hít-le. Một chiếc xe tăng phát xít tiến sát công sự của Xam-xô-nốp.

        Đồng chí ném một bó lựu đạn vào gầm xe. Một tiếng nổ... xe tăng bốc cháy, nhưng vừa lúc đó một tràng đại liên đã hất ngã người đại đội trưởng anh dũng. Trong lúc hấp hối, đồng chí còn hô to : " Không lùi một bước ! Ma-kê-ép-ca ủng hộ chúng ta ! ”.

        Đại đội 9 bộ binh cũng đánh một trận go như vậy, cán bộ và chiến sĩ đại đội đã đẩy lùi nhiều đợt phản xung phong của bọn xâm lược. Các chuỗi tán binh của bọn phát xít đã phải nằm bẹp dưới làn mưa đạn của xạ thủ đại liên, trung sĩ A-sơ-khác-bếch Cai-đa-ri-an, người con vinh quang của dân tộc Ác-mê-ni-a. Một đợt sóng bộ binh mới của Bức tới gần, bọn phát xít đã lọt vào trận địa của đại đội. Nhưng chưa phải lúc để chúng mừng chiến thắng. Thiếu úy A-lếch- xan-đrơ An-đrê-e-vích Nai-đê-nư-sép, trung đội trưởng, đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn, đã cùng chiến sĩ của mình xông lên! giáp lá cà. Bọn phát xít phải rút lui, bỏ lại hàng chục tên chết và bị thương. Các nữ phi công xuất sắc của chúng ta như Ni-na Ăc-ta-mô-nô-va, Ga- li-na Tuốc-ki-na, Ê-lê-na Gri-si-na Phê-đô-tô-va đã kéo dài danh sách những tên phát xít bị tiêu diệt trong trận này ra khá nhiều.

        Suốt ngày, bọn Hít-le đã năm lần sử dụng những lực lượng lớn gồm xe tăng và bộ binh có không quân yểm trợ để xung phong.- Nhưng lẫn nào chúng cũng thất bại. Sư đoàn bộ binh 301 đã hoàn thành vẻ vang nhiệm vụ không để cho xe tăng phát xít lọt vào Ma-kê-ép-ca¹. Trong số 16 xe tăng bị diệt, chúng tôi đếm được 6 con " Cọp”, "Cọp” cháy và huyền thoại huênh hoang về sức mạnh vô địch của "Cọp” cũng vĩnh viễn tan theo mây khói.

--------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sư 1, từ 1 - 10.

[Giangtvx]

        Sư đoàn bộ binh cận vệ 50 ở đoạn bên cạnh cũng đánh trả có kết quả những cuộc xung phong ồ ạt của bọn Hít-le. Sau này, theo lời khai của bọn tù binh và qua các tài liệu chiếm được, chúng tôi biết là bộ chỉ huy Đức đã ném vào trận này bọn tàn quân của sư đoàn bộ binh 306, sư đoàn bộ binh sơn chiến số 3 và cả sư đoàn bô binh 302 rút từ đoạn trận đia khác về bổ sung. Rõ ràng, bọn chúng muốn đánh bật bộ đội Xô-viết để chiếm lại Ma-kê-ép-ca bằng bất kỳ giá nào. Nhưng mưu đồ này đã tan vỡ trước ý chí kiên cường bất khuất của cán bộ và chiến sĩ sư đoàn 301¹.

        Tập đoàn quân xung kích 5 phát triển tiến công theo hướng Xta-li-nô. Sư đoàn hộ binh 301 có nhiệm vụ xung phong vào thành phố từ phía đông.

        -  Đồng chí An-tô-nốp - đại tá Pê-tren-cô nói với tôi - Tôi đã tự động gọi tiểu đoàn xe tăng 2 về đây với chung ta. Xin nhận khuyết điểm là không báo cáo trước với thủ trưởng. Chúng ta sẽ giao nhiệm vụ gì cho đơn vị này bây giờ ?

        Tôi ngạc nhiên và đồng thời rất vui mừng trước quyết định của Pê-tren-cô. Xe tăng rất cần đề giải quyết thắng lợi nhiệm vụ của sư đoàn. Sau khi trao đồi ý kiến, chúng tôi quyết định điều tiểu đoàn đổ vào đội hình chiến đấu của sư đoàn, bố trí dọc theo đường Ma-kê-ép- ca - Xta-li-nô.

        Công việc chuẩn bị cho cuộc chiến đấu sắp tới của sư đoàn được tiến hành ngay trên đường hành quân. Để giải quyết tại chỗ các vấn đề, các cán bộ tham mưu và chính trị của sư đoàn được cử luôn về các trung đoàn. Các đơn vi bạn bên phải và trái chúng tôi cũng đang chuyển quân. Cuộc tiến công của bộ đội Xô-viết đã phát triển trên toàn bộ cánh phía nam của mặt trận. Có tin phương diện quân Tây Nam đã giải phóng Xia-vi-an-xcơ, Cra-ma toóc-xcơ, Côn-xtan-ti-nốp-ca.

        Chiều 6 tháng 9, thủ đô đất mỏ hiện ra trước mặt chúng tôi với những đám cháy rực trời và khói đen mù mịt. Ở đó vẫn còn những đội lính đánh mìn và đốt nhà của bọn Hít-le đang hoạt động. Những khu tập thể sinh viên, những dãy nhà học của các trường đại học sư phạm, đại học y khoa, đại học công nghiệp nặng, đang bốc lửa. Trụ sở Xô-viết đang cháy rực. Bọn phát xít cảm thấy chúng sẽ không giữ nổi Xta-li-nô, như Ma-kê-ép-ca trước đó. Vì thế chúng vội vàng phá hủy mọi thứ trong thành phố.

        Màn đêm nhanh chóng ập xuống những ngọn đồi và đồng cỏ. Bóng tối là người bạn đồng minh đáng tin cậy của chủng tôi. Kinh nghiệm cho thấy những việc đã bắt đầu ban ngày thì nên kết thúc bằng những hành động ban đêm. Bây giờ, khi quân thù còn chưa hoàn hồn sau những cuộc phản xung phong ban ngày, thì bản thân thời gian lại làm hại chung. Tôi hạ lệnh cho các trung đoàn tiến công. Trong đêm, tiếng hô " Xung phong ! ” vang dội. Bằng cuộc xung phong bất ngờ bộ đội ta đã đánh bật bọn Đức ra khỏi chiến hào, và các tiểu đoàn của thê đội 1 lao tới chỗ các loạt đạn pháo vừa nổ tung. Họ đuổi bọn Đức chạy dài, sau đó chiếm được Nô-vô-bu-tốp-ca và Nô-vỏ-chai-ki-nô. Lúc rạng đông, trung đội của thượng sĩ La-vri-chép thuộc trung đoàn 1052 đã làm chủ điểm tựa của bọn Hít-le ở mỏ "Séc-lốp-ca". Trong trận giáp lá cà, trung đội đã diệt gần 50 tên phát xít và bắt 10 tên làm tù binh. Đại đội tiểu liên của đại úy Áp-đu-xu-lin Đơ-gium-ba-ểp thuộc trung đoàn 1050 đã diệt được một điểm tựa trên điểm cao gần mỏ "Ma-ri-a”, sau đó chiếm được mỏ này và tiến đến ngoại ô phía đông Xta-li-nô theo con đường từ Ma-kê-ép-ca tới.

        Kết quả của trận xung phong đêm 6 rạng ngay 7 tháng 9 là sư đoàn không những đã gây cho địch những thiệt hại đáng kể, mà còn tạo ra những điều kiện để trực tiếp tiến quân vào thành phố. Khoảng 10 giờ sáng, các trung đoàn đã chiếm vị trí xuất phát trên tuyến sông Can-mi-út.

        Từ trên một hầm nổi gần mỏ "Ma-ri-a”, nơi tôi chọn làm đài quan sát, dưới những tia sáng đầu tiên của mặt trời đang lên, có thể thấy rõ các chiến hào đầy lính Đức và các trận địa pháo của chúng. Có thể thấy rõ cả đội hình chiến đấu của sư đoàn: tất cả các trung đoàn đều đã tiến tới ngoại ô phía đông Xta-li-nô, trung đoàn 1052 ở phần bắc, trung đoàn 1050 ở phần giữa, và trung đoàn 1054 ở phần nam thành phố. Tiểu đoàn xe tăng 2 của thiếu tá U-man-sép bố trí sau trung đoàn bộ binh 1054 ở phía nam con đường Ma-kê-ép-ca - Xta-li-nỏ. Cụm pháo binh của sư đoàn đang chuyển trận địa, tiến gần hơn nữa tới ngoại ô phía đông thành phố. Bên phải chúng tôi, hơi lùi về phía sau một chút là sư đoàn bộ binh 230 của quân đoàn chúng tôi; các vườn của chúng tôi vẫn chưa khép kín. Bên trái là sư đoàn cận vệ 50 của quân đoàn bộ binh cận vệ 3 đang tiến tới ngoại ô đông-nam Xta-li-nô.

------------------------
   1. Trong trận tiến công Ma-kê-ép-ca, nhiều chiến sĩ Xô-viết đã hy sinh dũng cảm. Nhân dân thành phố đã dựng đài kỷ niệm, trên đài khắc tên những người anh hùng đã ngã xuống. Một thành phố của Ma-kê-ép-ca mang tên thiếu tá Phê- đô I-xa-e-vích Mi-sun, một người đã tham gia trận giải phóng Ma-kê-ép-ca.

[Giangtvx]

       
        Cả ba trung đoàn đều ở vị trí thê đội 1 của sư đoàn, nhưng không còn thời gian để sắp xếp lại, nên tôi quyết định cứ giữ nguyên đội hình chiến đấu như vậy. Tuy nhiên, tôi yêu cầu các trung đoàn trưởng giữ lại một đội dư bi mạnh hoặc điều một tiểu đoàn xuống thê đội 2 ; mỗi trung đoàn được nhận một đại đội của tiểu đoàn xe tăng 2. Do sườn phải của sư đoàn bị hở, nên tôi tổ chức một đội dự bị mạnh của sư đoàn gồm một tiểu đoàn bộ binh mô-tô hóa độc lập, tiểu đoàn xe tăng 1 thuộc lữ đoàn xe tăng 140, 2 đại đội pháo thuộc trung đoàn pháo chống tăng 507 và điều lực lượng này sang sườn phải của sư đoàn ở phía tây thị trấn Séc-lốp-ca. Tôi đặt đài quan sát ở đây, trong ngôi nhà số 52 phố Ang-ghen. Những nỗ lực chủ yếu của sư đoàn được tập trung để đột kích vào vùng ngoại ô đông-bắc thành phố.

        Trên bầu trời trong xanh màu ngọc bích, mặt trời mỗi lúc một lên cao, sưởi ấm những chiến sĩ mệt mỏi. Nhiều người vừa dừng lại là khuỵu xuống vì quá mệt. Điều đó rất dễ hiểu, vì hơn một tuần nay, sư đoàn đã hành quân và tiến công liên tục suốt ngày đêm không nghỉ. Lệnh của Tổng tư lệnh tối cao, lệnh của Tổ quốc là: "Ngoan cường truy kích đich, không để cho chúng kịp củng cố ở các tuyến phòng ngự, không cho chúng nghỉ ngon, cả ngày lẫn đêm”.

        Cơn lốc tiến công đã buộc các chiến sĩ Xô-viết phải chiến thắng mệt mỏi đề quét sạch mọi chướng ngại phòng ngự của địch trên đường tiến. Cao cả thay nghĩa vụ trước những người dân Đôn-bát đang mong đợi ngày được giải thoát khỏi ách phát xít. Trong các đại đội và tiểu đoàn hộ binh, trên các thung lũng và triền đồi, ở vi trí xuất phát tiến công, có những cuộc mít tinh ngắn. Tại các cuộc mít tinh, cán bộ và chiến sĩ đã phẫn nộ lên án bon đao phủ phát xít và thề quyết tâm nhanh chóng giải phóng thủ đô đất mỏ. I. Xô-lô-ma-khin, một chiến sĩ của tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn bộ binh 1052, đứng lên nói: "Ở đây, tại Đôn-bát này, chúng tôi đã tận mắt nhìn thấy những hành động thú vật của bọn xâm lược, và một lần nữa khẳng đinh rằng chỉ có thề cải tạo bọn phát xít bằng những viên đạn. Khẩu súng của tôi đã hạ được 14 thằng. Tôi xin thề sẽ nhân con số đó lên gấp bội”. Trung úy An-đrô- vích Xa-pha-rốp, trung đội trưởng thuộc đại đội tiểu liên, tuyên bố: "Chúng tôi là những người đầu tiên tiến vào Ma-kê-ép-ca. Chúng tôi sẽ cố hết sức mình để lại là những người đầu tiên tiến vào Xta-li-nô ”. Nhiều chiến sĩ phát biểu nguyện vọng trở thành đảng viên cộng sản, khi bước vào chiến đấu. Riêng trung đoàn bộ binh 1052 đã có 26 đơn xin gia nhập Đảng và 100 đơn xin vào đoàn thanh niên Côm-xô-môn¹.

        Khoảng 10 giờ ngày 7 tháng 9, chúng tôi đã bố trí xong sở chỉ huy sư đoàn ở một thung lũng thấp, có một quả đồi nhỏ che khuất, cách mỏ "Ma-ri-a” 2 ki-lô-mét về phía tây-bắc.

        Tất cả các trung đoàn đều khẩn trương chuẩn bi, pháo binh tiến hành bắn thử, đội hình chiến đấu được sắp xếp lại, đạn dược được chở đến thêm. Từ lâu tôi vẫn tin vào trình độ tác chiến vững vàng của các trung đoàn trưởng, nhưng trước trận đánh này tôi quyết định gặp lại họ một lần nữa. A-lếch-xan-đrơ Xê-me-nô-vích Cô-skin cũng cùng đi với tôi xuống các trung đoàn.

        Sở chỉ huy của trung đoàn bộ binh 1052 đặt ở một hầm nơi gần thị trấn sinh viên trong một thung lũng nhỏ có nhiều hố bom đã được công binh sửa thành công sự và hầm trú ẩn. Như thế là đã có chỗ trú ẩn cho ban tham mưu trung đoàn và đài thông tin liên lạc làm việc. Cách hầm nổi vài mét là công sự được ngụy trang kín của trung đoàn trưởng. Trông thấy nó, tôi bỗng nhớ lại hồi mình còn chỉ huy trung đoàn và nghĩ : "Chỗ này tốt quá rồi, vừa kín đáo lại vừa bao quát được chiến trường. Sở chỉ huy của tôi cũng chẳng tốt hơn bao nhiêu, chỉ có người và công sự là nhiều hơn thôi. Nhưng lúc tiến công thì còn ai thiết gì hầm với hố nữa ”.

        Báo cáo của thiếu tá P.I. Cu-che-ri-a-ven-cô, tham mưu trưởng trung đoàn để lại cho tôi một cảm tưởng tốt. Căn cứ trên bản đồ và thực địa, đồng chí đã báo cáo tỉ mỉ về tình hình địch và quyết tâm của trung đoàn trưởng. Đó là một sĩ quan có trình độ và hăng hái. Các tiểu đoàn trưởng đều hiếu rõ nhiệm vụ nặng nề của mình trong việc giải phóng thủ đô của Đôn-bát. Tôi cùng đi với A-lếch-xan-đrơ Prô-cô- phi-e-vích Ê-pa-ne-snhi-cốp vào công sư quan sát. Đồng chí nhìn địa hình và nói:

        - Chính diện của trung đoàn rộng, nhưng thị trấn sinh viên là một điểm tựa mạnh, sườn chúng tôi vẫn hở như cũ. Vì thế tôi mới xếp đội hình của trung đoàn thành hai thê đội: thiếu tá Sa-i-úc sẽ dẫn tiểu đoàn của mình lùi sang phải.

        Tôi đồng ý với E-pa-ne-snhi-cốp và nói rằng đội dự bi tăng cường của sư đoàn sẽ tiến sang sườn phải của sư đoàn, nghĩa là ở phía sau trung đoàn của đồng chí.

        Sở chỉ huy của thiếu tá Ph.I. Mi-sun bố trí ở triền phía tây điểm cao gần con đường từ mỏ "Ma-ri-a” về Xta-li-nô. Ở đây công binh cũng cải tạo các hầm trú ẩn tự nhiên, đào và ngụy trang các công sự quan sát trên một ngọn đồi nhỏ. Trung đoàn trưởng Mi-sun đánh giá địch và địa hình. Đồng chí nói:

        - Tôi điều thê đội 2 tiếp cận thê đội 1. Lúc bắt đầu xung phong, công binh sẽ mở đường qua hào chống tăng và các tiểu đoàn sẽ theo đường đó đột nhập trận địa của bọn Hít-le.

---------------------
       1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1052, phiếu 496440, hồ sư l, tờ 1 - 10.