Đường vào Béc-lin

[Giangtvx]

        Các trung đoàn trưởng báo cáo rằng các chuỗi bộ bỉnh đen đặc cùng xe tăng địch bò qua dải đất cao có đường sắt và đang tiến vào công viên. Trung đoàn súng cối của Đ.v. Cô-tốp dăng hỏa lực bắn chặn. Các khẩu đội thuộc trung đoàn pháo 823 chạy tới các cỗ pháo. Những phát súng gầm lên và các quả đạn bay vào xe tăng địch.

        Bàn đạp, bàn đạp, rồi lại bàn đạp!!! biết bao nhiêu bàn đạp từ Cáp-ca-dơ đến Bec-lin Nhưng đây là bàn đạp cuối cùng trong trận đánh cuối cùng với bọn phát xít. Các trung đoàn ss mang phù hiệu chữ thập ngoặc trên tay áo được ném vào chiến đấu ở Sơ-prê-e. Xe tăng và bộ binh vẫn cứ tiến mãi vào các đội hình chiến đấu của sư đoàn. Những anh hùng Liên Xô trên đất Đức đã đón những đợt xung phong của bọn phát xít bằng một hỏa lực vũ bão.

        San khi triển khai thành hình cánh quạt, năm chiếc xe tăng phát xít tiến vào trận địa của trung đội do chuẩn úy Pi-ốt Chi-i-a-nép, Anh hùng Liên Xô, chỉ huy. Hai chiếc bị hạ bởi những phát súng trúng đích của khẩu đội trưởng, thượng sĩ đoàn viên Ni-cô-lai A-véc-chen-cô, còn ba chiếc khác vẫn tiếp tục tiến. Một quả đạn nổ, Pi-ốt Cbi-i-a-nép ngã xuống đất, bị thương nặng vì mảnh đạn. Còn chút sức lực cuối cùng, Chi-i-a-nép bò đến bên khẩu pháo và hạ lệnh : "Bắn! ”. Khẩu pháo của Ni-cô-lai A-vcc-chen-cỏ nhả đạn, và những chiếc, xe tăng phát xít bốc cháy.

        Trung đội của trung úy An-drây Ki-ri-li-ủc trong tiểu đoàn pháo của thiếu tá Tua-bin chiến đấu rất dũng cảm. Pháo của trung đội đồng chí bắn cháy hai xe tăng và chặn đứng đợt xung phong của bọn Hít-le.

        Bọn phát xít ném bộ binh và xe tăng hết đợt này đến đợt khác vào những trận xung phong. Một cụm lớn bộ binh và xe tăng đột nhập đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1050, tiến gần đến nhà thiên văn trong công viên Trép-tốp. Một trận đánh gần nổ ra. Khẩu pháo của Anh hùng Liên Xô, trung sĩ I-van I-va-nốp, đã đốt cháy ba xe tăng Đức bằng những phát đạn trúng đích.

        Một "Con báo” phát xít đang tiến đến tiểu đội bộ binh của trung sĩ Phi-li-pen-cô. Người trung sĩ anh hùng ném một chùm lựu đạn chống tăng vào tên địch bọc thép. Chiếc xe tăng dừng lại và bùng cháy, Nhưng người trung sĩ gan dạ cũng hy sinh. Tiểu đội lao vào giáp lá cà với bọn bộ binh phát xít.

        "Một bước không lùi! ” — Giọng nói của Anh hùng Liên Xô, đại úy tiểu đoàn trưởng Ni-cô-lai Ô-be-rem-chen-cô vang lên, và đồng chí xông vào đánh giáp lá cà đầu tiên. Năm tên phát xít đã nằm dưới chân anh, nhưng người tiểu đoàn trưởng cũng ngã xuống trước tràng đại liên của địch. Cả tiểu đoàn vẫn bình tĩnh, đại úy M. Đa-vư-đốp, chính tri viên, thay quyền chỉ huy tiểu đoàn, đánh bật mọi đợt xung phong và giữ vững trận địa của mình.

        Một trận đánh nổ ra trpng các công viên Trép-tốp và Plen-téc- van-dư. Tình hình gay go nhất là ở bên sườn trái bị hở của trung đoàn bộ binh 1052. Từ phía thị trấn Ba-um-sun-len-véc, một tốp xe tăng địch đột nhập dọc kênh Ten-tốp đến bờ tây Sư-prê-e và bắt đầu dùng hỏa lực khống chế toàn bộ khu vực qua sông. Sông Sơ-prê-e sôi lên vì đạn pháo và đại liên. Một chiếc xe tăng Đức bứt lên theo đập nước và bắn vào xe tăng chúng tôi đang trên phà qua sông. Chiến sĩ xe tăng chúng tôi vẫn bình tĩnh : từ trên phà họ bắn trả lại và đã bắn cháy chiếc xe tăng phát xít.

        Lúc ấy, trên các phà và chiếc cầu mới bắc, sư đoàn bộ binh 230 của quân đoàn chúng tôi ồ ạt vượt qua sông Sư-prê-e, tiến đến bàn đạp ở hướng công viên Trép-tốp. Có nguy cơ cầu qua sông bị đội pháo binh 7 đón nhưng chiếc xe tăng Đức xung phong bằng một hỏa lực có tổ chức. Đại úy đại đội trưởng Cua-di-u-cốp bị thương nặng. Chuẩn úy khẩu đội trưởng Bô-chi-a-ni-eốp, đảng viên, đứng ra chỉ huy đại đội. Thế là đại đội do đồng chí chỉ huy đã đẩy lui bọn địch xung phong hết đợt nàỹ đến đợt khác.

        Ta phải điều gấp trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 và tiểu đoàn pháo tư hành độc lập 337 vào chỗ xe tăng địch đã chọc thủng. Đại đội 2 thuộc tiểu đoàn pháo tự hành độc lập của đại úy Và-xi-li A-lếch-xê- e-vích Xe-nốp, từng nổi tiếng vì những chiến công anh dũng, bây giờ là đại đội đầu tiên bước vào chiến đấu với xe tăng Đức. Một trận đấu xe tăng nổ ra. Những chiếc " I.x. ” hạng nặng đâm thẳng vào lũ xe tăng Đức. Những chiến sĩ điều khiền pháo tự hành anh hùng cũng không thua kém. Xạ thủ Ghê-oóc-ghi A'ba-cu-mốp bắn những phát trúng đích vào xe tăng Đức; sau mỗi phát súng, một cột khói đen lại bốc lên trên chiếc xe thép mang hình chữ thập ngoặc. Trung sĩ I-van I-va-nô-vích Gi-úc, chiến sĩ kỳ cựu của tiểu đoàn, bình tĩnh và lạnh lùng gửi những quả đạn của mình tới đích. Sau những phát đạn của đồng chí, những chiếc xe phát xít có vỏ thép đều bốc cháy.

[Giangtvx]

     
        Trận đấu xe tăng kéo dài hai giờ. Phân lớn xe tăng Đức nằm lại bền bờ sông Sơ-prê-e, bị phá hỏng và cháy, chỉ có một số ít trốn thoát về Ba-ưm-sen-len-véc, Giữa lúc đó, các chiến sĩ hải quân thuộc lữ đoàn 1 trong giang đoàn Đơ-nhi-ép, Huân chương Cờ đỏ, cũng lập chiến công. Phà bị hỏng ở giữa sông, một xe tăng bi trúng đạn cháy. Chuẩn úy Gri-gô-ri Ca-đa-cốp, người Von-ga, trông thấy chiếc phà bị mất người lái. Đồng chí vội lao tới cứu các chiến sĩ xe tăng. Lửa ở xe tăng bắt đầu làm nổ đạn, chỉ còn trong giây phút nữa những quả đạn có thể nổ tung. Quên mọi nguy hiểm, Gri-gô-rỉ Ca-da-cốp lái tàu lướt đến gần phà. Đong chí chở nhóm chiến sĩ xe tăng và các chiến sĩ tiểu liên ra khỏi phà và đưa họ sang bờ tây. Cùng với trung úy đảng viên Xu-vô- rốp, Ca-da-cốp quay lại dập tắt đám cháy rồi kéo phà cùng xe tăng vào bờ.

        Đồng hương của Gri-gô-ri Ca-da-cốp là đoàn viên Vla-đi-mia Che- ri-nốp cũng đã cứu được một chiếc phà chở xe tăng và các chiến sĩ đổ bộ khác. Che-ri-nốp nhìn thấy một chiếc phà bị bắn hỏng đang trôi về phía địch, liền lao ca-nô tới cứu. Đạn bay tới tấp không làm đồng chí hoảng sợ. Tới gần phà, chiệc ca-nô móc chặt lấy và kéo phà vào bờ. Xe tăng và đội đổ bộ lao vào chiến đấu. Cuộc vượt sông lại tiếp tục.

        Trước ngày 24 tháng 4, các trung đoàn của sư đoàn cùng với các chiến sĩ xe tăng tiêu diệt bọn tàn quân phát xít và tiến đến dải đường sắt vòng tròn — đó là tuyến phòng ngự vùng quanh thành phố¹.

        Ngày hôm ấy, tập đoàn quân cận vệ 8 cũng bắt đầu vượt sông Sơ- prê-e. Sư đoàn cận vệ 47 là một trong những sư đoàn đầu tiên vượt sông. Nhớ lại những ngày vượt sông, tướngA.Đ. Ba-cu-rốp, sư đoàn trưởng, viết: "Bẻ gãy phòng ngự địch, dập tắt hết điểm tựa này đến điểm tựa khác của chúng, ngày 24 tháng 4, chúng tôi tiến đến sông Sơ-prê-e, một dải nước bất ngờ lấp lánh trước mắt chúng tôi giữa lửa và khói. Đây là tuyến nước cuối cùng trên đường tới thắng lợi. Trên những chiếc xe lội nước, bộ đội băng nhanh qua sông Sơ-prê-e”².

         Thêm một ngày nặng nề nhưng thắng lợi nữa trôi qua trên chặng đường tiến vào trung tâm Béc-lin. Chiều tối, chúng tôi nhận được một tin phấn khởi tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5, tướng N.E. Bec-da-rin, được Nguyên soái Liên Xô G.  C.  Giu-cốp cử làm Chủ tịch ủy ban quân quản Bec-lin đầu tiên của Liên Xô.

        Nguyên soái Liên Xô G.  C.  Giu-cốp đã đánh giá cao những hoạt động chiến đấu của tập đoàn quân xung kích 5 và của tư lệnh tập đoàn quân này. Đồng chí viết: " Ngày 24 tháng 4, sau những trận đánh ác liệt, tập đoàn quân xung kích 5 tiếp tục tiến lên thắng lợi vàò trung tâm Béc-lin, quang trường A-léc-xan-đéc-plát, lâu đài của Vin-hem, toà thị chính Béc-lin và Văn phòng Đế chính. Do cuộc tiến quân thắng lợi giòn giã của tập đoàn quân xung kích 5, cũng như do những phẩm chất cá nhân xuất sắc của thượng tướng N.E. Béc-da-rin, Anh hùng Liên Xô, tư lệnh tập đoàn quân này, ngàv 24 tháng 4, Bộ tư lệnh cử tướng N.E. Béc-đa-rin làm Chủ tịch ủy ban quân quản Béc-lin đầu tiên cua Liên Xô và làm tư lệnh cụm quân Liên Xô bảo vệ Béc-lin ” ³.

        Từ Sơ-prê-e, sư đoàn tiến vào trung tâm Béc-lin.

        Đại úy M. N. Ca-li-nin, đội trưởng đội tàu lướt thuộc lữ đoàn Bô-brui 1 của giang đoàn Đơ-nhi-ép bước lại gần tôi, báo cáo : đề nghi cấp trên phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô cho những chiến sĩ hải quân xuất sắc nhất, trong đó có chuẩn úy G. P. Ca-da-cốp và chiến sĩ Che-ri-nốp (truy tặng).

        Trưa ngày 25 tháng 4, sư đoàn chúng tôi cùng với sư đoàn bộ binh 320, sau một trận đánh ác liệt, đã chọc thủng phòng ngự của bọn Đức ở tuyến vòng thành phố và bắt đầu tiến công bộ phận trung tâm Béc-lin, dọc theo kênh Lan-đơ-véc và từ phía bắc kênh.

        Chàng tôi bố trí sở chỉ huy phía trước ngay trên dải đất cao của đường sắt. Chúng tôi trèo lên tuyến vòng và nhìn về phía trước rồi nhìn nhau ngạc nhiên, Chúng tòi dùng mắt xác định xem các tiểu đoàn cùa chúng tôi hiện ở đâu ? Sư đoàn hiện ở đâu ? Chẳng có ai và chẳng trông thấy gì cả, ngoài những tòa nhà bằng đá nhiều tầng. Mọi thứ đều bị hút đi trong các khu nhà của thành phố. Thẳng trước mặt chúng tôi, một chiếc xe tăng T.34 bứt lên trước và lao dọc theo phố. Bỗng nó dừng lại.

        Chúng tôi bắt đầu hiểu rằng các đại đội và tiểu đoàn bộ binh phải chuyển sang hoạt động thành những nhóm đánh công sự vững chắc. Tôi nhớ lại việc huấn luyện các đại đội bộ binh trong những buổi diễn tập chiến thuật tại Béc-van-đe. Bây giờ trong chiến đấu sẽ ra sao đâv ? Tôi nói chnyện với các trung đoàn trưởng và ra chỉ thị cho họ về việc chuyển sang đánh công sự vững chắc.

        Các trung đoàn tiến đến gần con kênh nối sông Sơ-prê-e và kênh Lan-đơ-véc. Một chiếc cầu duy nhất trong dải tiến công của sư đoàn với Grát-xtơ-rat và Vi-néc-xtơ-rát đã bị bọn phát xít phá hỏng. Mặt cầu bê tông cong gập làm đôi và gục xuống kênh. Trước mặt chúng tôi là một chướng ngại rộng có kè đá dựng đứng ngập nước.

        Chỉ còn một cách duy nhất là tiến công bằng khung chiếc cầu đó. Thiếu tá I-pa-ca-ép, trung đoàn phó trung đoàn bộ binh 1052, cùng trung úy Ba-ri-nốp và một nhóm chiến sĩ tình nguyện đã xung phong lên và chiếm được khung cầu. Trong đợt xung phong này, thiếu tá I-pa-ca-ép bị thương nặng nhưng không rời chiến trường. Tiếp_sau nhóm đánh công sự vững chắc, tiểu đoàn bộ binh của Anh hùng Liên Xô X. C. Nua-ma-gôm-bê-tốp cũng chuyển sang xung phong. Trong trận này đại đội bộ binh của chuẩn úy Đơ-mi-tơ-ri Phê-đô-rin là đại đội đầu tiên tiến lên cầu.

        Hết tiểu đoàn này đến tiểu đoàn khác vượt qua khung cầu, mở rộng bàn đạp từ Vi-néc-xtơ-rát tới kênh Lan-đơ-véc. Trời đã tối hẳn, tiểu đoàn công binh của sư đoàn bắt tay vào việc gia cố cầu. Sau đó công binh quân đoàn và tập đoàn quân cũng đến.

--------------------
       1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 20827, hồ sơ 45, tờ 137 —138.

        2. A.B. Ba-cu-rốp, Những ngă đường chiến tranh, Xa-ra-tốp, 1970, tr.240.

        3. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 652.

[Giangtvx]

        CHIẾN ĐẨU GIÀNH TỪNG KHU PHỐ

        25 tháng 4 qua đi trong những trận chiến đấu ác liệt. Nhưng đối với chúng tôi, hôm ấy là ngày tiến công thắng lợi vào trung tâm Béc-lin. Những ngày tháng đầy sự kiện lịch sử của trận Béc-lin đã trôi qua ; sau này Va-đim Cô-giép-ni-cốp viết về những sự kiện đó như sau : Tập đoàn quân của Cu-dơ-ne-sốp đe dọa Béc-lin từ phía bắc, tập đoàn quân của Béc-đa-rin thọc sâu vào trung tâm từ phương đông, tập đoàn quân của Trui-cốp tiến đến Ten-pen-gốp... ” ¹.

        Khi chỉ huy bộ đội của mình, chúng tôi tất nhiên phải chú đến tình hình chung trên mặt trận của quân đoàn, chú ý đến diễn biến của trận Béc-lin, Trong lúc tôi báo cáo thường kỳ buổi tối về diễn biến của các hoạt động tác chiến, tướng I. P. Rô-xlưi nói với tôi rằng bộ đội ta đã thọc sâu vào chính diện của quân Đức và bao vây cụm quân Béc-lin ở phía đông-nam Béc-lin. Đồng chí giao cho sư đoàn nhiệm vụ tiến công vào khu nhà chính phủ ở trung tâm Béc-lin.   

        Cũng trong ngày này, tập đoàn quân 47 và tập đoàn quân Ba Lan 1 đang tiến công ở cánh phải của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 và bao vây Béc-lin từ phía bắc và phía tây-bắc. Ngày 25 tháng 4, họ hợp nhất với các binh đoàn cơ động của phương diện quân U-cra-in I ở vùng Két-sen².

        Nhớ lại diễn biến chung của trận Béc-lin, Nguyên soái Liên xô G. C. Giu-cốp viết về cuộc bao vây cụm quân Phran-phua Gu-be-ne : “Tập đoàn quân 3 của tướng Goóc-ba-tốp từ lực lượng dự bị của phương diện quân được đưa vào chiến đấu để phát triển tấn công. Ngày 25 tháng 4, nó hợp nhất với các đơn vị ở cánh phải của phương diện quân U-cra-in I đang tiến công từ hướng tây-bắc. Vòng vây cụm quân đông-nam Béc-lin thuộc vùng Ben-đi-sơ - Bu-khơ-gôm-sơ khép chặt lại ”³.   

        Các phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 và U-cra-in 1 đã mười ngày tiến công liên tục, mạnh mẽ. Cả phương diện quân Be-lô-ru-xi 2 vừa vượt qua vùng hạ lưu Ô-đe cũng tham gia ngay vào trận đánh quyết định.

        Rạng ngày 26 tháng 4, pháo binh và xe tăng của sư đoàn chúng tôi nằm trong đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh. Giữa hai sư đoàn 301 và 230 là một điểm tựa lớn của địch— nhà ga Ghéc-lít. Tôi cùng với sư đoàn trưởng sư đoàn bộ binh 230, Anh hùng Liên Xô — đại tá Đ. C. Si-scốp, cùng hạ quyết tâm cho trận đánh này.

        Chúng tôi đi đến nhất trí là sẽ chiếm ga Ghéc-lít bằng thê đội 2 của sư đoàn, còn tiếp tục tiến công bằng thê đội 1. Và chúng tôi đã tiến hành đúng như vậy. Sáng 26 tháng 4, trung đoàn bộ binh 1050 cùng với một trung đoàn của sư đoàn bộ binh 230 bao vây và tiêu diệt đối phương ở ga Ghéc-lít, cùng lúc đó các trung đoàn thuộc thê đội 1 tiếp tục tiến lên phía trước.

        Buổi chiều, sư đoàn đã chiếm được đại lộ Cua-tô-đam, Kháp-man-đam và Vát-xéc-toóc-plát. Chúng tôi đặt sở chỉ huy của mình ở giao điểm của các tuyến Cốt-mút-xéc-xtơ-rát, Át-mi-ran-xtơ-rát, Đre-đen-xtơ-rát. Đây không phải là các ga xe điện ngầm lát đá cẩm thạch rực rỡ ở Mát-xcơ-va, mà là một công trình ngầm nhỏ, không đủ tiện nghi, nhưng dùng làm sở chỉ huy thì rất tốt.

        Không để mất thời gian, bộ tư lệnh sư đoàn, các cán bộ tham mưu và chính trị xuống các đơn vị và phân đội giúp đỡ các cán bộ đại đội và tiểu đoàn tổ chức trận đánh chiếm trung tâm thành phố bằng các đại đội xung kích. Tôi xuống trung đoàn bộ binh 1052. Cùng với trung đoàn trưởng, Anh hùng Liên Xô — trung tá A.I. Pê-scốp, chúng tôi theo dõi trận đánh của tiểu đoàn 3. A.I. Pê-scốp nhận xét rất tốt về trung úy Lê-ô-nít Pốt-goóc-bun-xki, trước là bí thư đảng ủy tiểu đoàn và bây giờ là tiểu đoàn trưởng.

        Chúng tôi thấy các trung đội bộ binh dưới sự yểm trợ của các loại hỏa lực đang tiến công vào các hầm nhà, cửa sổ và cửa chính của tòa nhà. Cuộc chiến đấu diễn ra, giành giật từng gian hầm và từng tầng, từng căn nhà và từng khu nhà. Tất cả đều nóng lòng chờ đợi ngọn cờ đỏ xuất hiện trên khung cửa sổ của tầng nhà cao nhất hay trên mái nhà vì đó là dấu hiệu đã chiếm được của tòa nhà.

        Các khẩu đội thuộc trung đội của trung úy An-đrây Ki-ri-li-úc yểm trợ cho các đại đội bộ binh chiến đấu và đã tiêu diệt hết bọn Hít-le trong ba tòa nhà. Trận tiến công hiệp đồng của các đại đội bộ binh có pháo và xe tăng yểm trợ đang tiến hành thắng lợi.

        Sau cuộc nói chuyện bằng điện thoại, I.A. Pê-scốp lại chỗ tôi và báo cáo rằng ở sở chỉ huy sư đoàn đang có đánh nhau.

        Tôi hỏi giật giọng :

        —  Sao ? Sao cơ. ?

        A.I. Pê-scốp nhắc lại rằng đang có đánh nhau ở sở chỉ huy sư đoàn : hóa ra là điện thoại bị đứt và một nữ chiến sĩ thông tin vô tuyến nhận được tin này từ Vla-đi-mia Cu-rin, chiến sĩ điện đài ca sư đoàn.

        — Chiến tranh thật có lắm chuyện lạ ! Đồng chí hãy tiếp tục chỉ huy chiến đấu ở đây, còn tôi xuông chiến đấu bảo vệ sở chỉ huy — Tôi trả lời Pê-scốp.

-----------------
        1. Báo Sự thật, ngày 27 tháng 6 năm 1945.

        2. V. Xô-cô-lốp-xki, Trận đánh quyết định, báo Sự thật, 16 tháng 4 năm 1965

        3. G. C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 643 — 664:

[Giangtvx]

        Từ Vát-xéc-toóc-plát đến ga xe điện ngầm, tôi và các chiến sĩ tiểu liên chạy thật nhanh. Nhưng không thấy có một tiếng súng nào. Ở lối vào ga xe điện ngầm, có những tên Đức đứng bên tường, hai tay giơ cao. Đúng, ở đây có đánh nhau thật. Tôi bước hẳn vào trong và nhìn thấv các điện thoại viên Ma-ri-a Be-re-giơ-nai-a, Rai-a Gôn-đun, Đu-xi-a Pô- xe-vi-na đang tháo đạn, còn những chiến sĩ khác đang kéo xác mấy tên lính Đức.   

        — Chúng ở đâu xộc vào đấy ? —Tôi hỏi.

        — Từ trong cái lỗ kia ạ ! — Ma-ri-a vừa nói vừa chỉ vào một cái hốc hầm ngầm có dải đường sắt chạy vào bóng tối.

        Trung úy Vla-đi-mia Ma-ri-nốp bước tới và kể :

        — Tôi nghe thấy Ma-ri-a kêu : "Bọn Đức!”. Đầu tiên tôi nghĩ chắc ,cô ta đùa như mọi khi. Sau đó, tôi ngoảnh lại nhìn thấy Ma-ri-a vớ tiễú liên và bắn vào hầm ngầm. Các cô gái chộp lấy tiểu liên, chúng tôi cũng vậy. Cái đống xác này tiến công chúng tôi đây ! Bây giờ thì cuộc "đụng độ” đã qua rồi.

        — Ôi, các cô gái tuyệt vời ! Việc gì phải làm điện thoại viên, đi làm xạ thủ tiểu liên có hơn không ? — Cánh đàn ông đùa.

        Đặc điểm của trận tiến công Béc-lin là có những trận đánh đường phố ác liệt. Ở phía sau vẫn còn lại bọn ss và chúng vẫn tiếp tục kháng cự. Mỗi một góc phố đều vang lên tiếng súng trường, tiểu liên, thủ pháo. Chúng tôi cử một số phân đội đến làm nhiệm vụ quét sạch những khu vực sau lưng.

        Trên đường phổ Béc-lin, vào những ngàỹ này xảy ra những sự kiện chưa từng có trong lịch sử chiến tranh. Các sư đoàn phát xít điên cuồng chống lại chúng ta, còn dân Béc-lin xếp từng hàng bên bếp ăn của bộ đội chung ta. Các chiến sĩ Liên Xô chia sẻ với họ từng mẩu bánh mì của mình.

        Chiều xuống. Các trung đoàn tiến lên phía trước. Các dải tiến công được mở rộng. Sau khi đánh chiếm xong nhà ga, trung đoàn 1050 được chuyển lên thê đội 1 của sư đoàn. Trung tá I.I. Gu-me-rốp đưa
trung đoàn vào chiến đấu một cách có tổ chức. Tiểu đoàn 3 bộ binh của thiếu tá Mi-khai-lốp là tiểu đoàn đầu tiên tiến công vào khu nhà máy hơi đốt. Khẩu đội thuộc trung đội hỏa lực của Anh hùng Liên Xô, trung úy Be-re-xtốp, tiêu diệt ba ổ trung liên. Ở đại đội 9 bộ binh, chiến sĩ Cô-ra-blép là người đầu tiên bật dậy, miệng hô "Xung phong”, và lao lên phía trước.

        Các chiến sĩ thuộc đại đội bộ binh 7 Dơ-lô-bin Cra-vét Ca-xcốp tiến sát tới bọn "Phéc-đi-nan” và ném lưu đạn vào chúng. Bọn lính ngồi trên " Phéc-đi-nan ” bỏ chạy, nhưng bị tiểu liên tiêu diệt. Lựu đạn cũng được sử dụng nhiều. Chiến sĩ Ép-xti-gô-mê-ép nhảy vào hầm nhà, dùng tiểu liên tiêu diệt 10 tên phát xít. Một vài chiến sĩ chạy lên trợ lực cho đồng chí. Họ nhanh chóng quét sạch địch ở cả tầng hầm nhà rộng lớn.

        Đại đội 7 tiếp tục đánh chiếm các tầng nhà. Ép-xti-gô-mê-ép chạy đến một căn phòng cửa hé mở ném hai trái lưu đạn vào, rồi nấp sau tường bắn tiêu liên, và cùng các chiến sĩ khác tiêu diệt hết bọn Hít-le.

        Trong trận chiến đấu chiếm nhà máy khí đốt, trung đoàn bộ binh 1050 đã đánh tan ban tham mưu của trung đọàn "Boóc-ke” và chiếm đươc lá cờ của trung đoàn này. Trên lá cờ còn dính nhiều biểu tượng có ghi lời tuyên dương của nhiều tổ chức quân sư và dân sự„

        Ngày hôm nay, các chiến sĩ trinh sát thuộc sư đoàn bộ binh 230 của đại tá Đ.c. Si-scốp chiếm được ga tàu điện ngầm đầu tiên ở Lây- pơ-si-ghec-xtơ-rát. Ga này nối liền với một ga ở Un-te-đen Lin-đen.

        Hít-le đã biết các đơn vị Xô-viết đánh chiếm nhà ga này. Hắn áp dụng một trong những biện pháp dã man nhất: mở cửa cống sông Sơ- prê-e cho nước tràn vào đường hầm đề chặn đường các đơn vị Xô-viết.

        Ngày 27 tháng 4, các trận chiến đấu đặc biệt ác liệt. Ở những tòa nhà ở và công sở nhiều tầng, cuộc chiến đấu diễn ra giành từng tầng, từng phòng. Đến chiều, trung đoàn bộ binh 1054 đã cắt chéo Lin-đen-xtơ-rát.   

        Ở phía nam Cốp-xtơ-rát, trung đoàn bộ binh 1052 chiếm được những tòa nhà lớn nhất ở phía bắc Ben-le An-li-an-xơ-plát và ngã tư các phố Phri-đrích-xtơ-rát, Hây-đe-man-xiơ-rát. Ngày hôm ấy, trong những trận chiến đấu gay go ở đường phố với các ụ súng "Phao-ních” và lính tiểu liên của địch, các chiến sĩ bộ binh thuộc tiểu đoàn 3 của trung uy Lê-ô-nít Pốt-goóc-bun-xki chiến đấu xuất sắc. Trung úy đã biểu hiện ý chí kiên cường phi thường và chủ nghĩa anh hùng cao cả. Suốt thời gian chiến đấu, đồng chí luôn luôn có mặt ở đội hình chiến đấu các đại đội, cổ vũ, đông viên các chiến sĩ của mình lập chiến công. Ngày 27 tháng 4 năm 1945, trong khi tiêu diệt một điềm tựa ở phố Phri-đrích-xtơ-rát, đồng chí đã ngã xuống như một người anh hùng.

[Giangtvx]

        Các chiến sĩ pháo binh vinh quang đã chiến đấu hiệp đồng cùng tiểu đoàn này. Khẩu đội của thượng sĩ Ni-cô-lai A-véc-chen-cô luôn Ịuôn đứng trong các đội hình chiến đấu của tiểu đoàn. Nhưng bọn lính tiểu liên địch nấp trong một ngôi nhà, để cho chuỗi tán binh đầu tiên của ta vượt qua, rồi định luồn vào phía sau phân đội bộ binh ta. Khẩu đội của A-véc-chen-cô tiến sau bộ binh đụng phải bọn lính tiểu liên địch ở ngã tư đường phố. A-véc-chen-cô bị tách rời bộ binh, đã quyết định chiến đấu với tốp địch đông đảo.

        A-véc-chen-cô ra lệnh cho một chiến sĩ dùng tiểu liên bắn vào ngôi nhà, nơi có bọn lính tiểu liên địch, còn đồng chí và các chiến sĩ khác đưa pháo vượt qua ngả tư và triển khai pháo ở đầu phố, cắt đứt đường rút lui của bọn Đức. Để một chiến sĩ canh pháo, anh cùng các pháo thủ còn lại đột nhập vào nhà, chiến đấu giáp lá cá trong nhà, tiêu diệt 10 và bắt sống 20 tên lính và sĩ quan Đức. Trong trận này, A-véc-chen-cô bị thương nặng, nhưng đồng chí vẫn ở lại khẩu đội cho đến hết ngày.

        Trung đoàn bộ binh 1050 chiến đấu ở khu nhà của cục phát minh, nơi có sở chi huy của tên trung tá phát xít Đây-phéc-đơ chỉ huy khu "Pháo đài”. Trung đoàn đã chiếm được Ben-le An-li-an-xơ-plát với ga xe điện ngầm¹.

        Buổi trưa, trung đoàn trưởng trung đoàn 1050, trung tá I.I. Gu- me-rốp báo cáo rằng: trung đoàn đã chiếm cầu bắc qua sông đào Lan-đơ-véc và các chiến sĩ xe tăng của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1, những người đã cùng nằm trong đội hình chiến đấu của trung đoàn, lại tiến công ở hướng ga An-khan-tơ, đã vượt sang khu vực Ben-le An-li-an-xơ-plát.

        Các trung sĩ trinh sát pháo binh A-na-tô-li Pu-ghin, Vla-đi-mia Bơ-tu-nốp cùng đi với các đại đội bộ binh của trung đoàn 1050. Trung sĩ V. Bơ-tu-nốp báo cáo qua điện đài của mình cho thiếu tá Prê-xtin xki rằng, lúc này họ đang ở trong tòa nhà của cục phát minh. Vài phút sau, chính thiếu tá lại báo cáo với tôi rằng những tòa nhà của cục phát minh là nơi rất thuận tiện đế đóng sở chỉ huy sư đoàn. Đại tá M. I. Xa-phô-nốp cử một nhóm đi trước thăm thú tình hình. Đến chiều thì chúng tôi cũng chuyển tới đấy.

        Cuộc đánh chiếm trung tâm Béc-lin diễn ra rất căng thẳng nhưng vững vàng. Xung quanh Béc-lin hôm nay lại thêm một vòng lửa nữa khép lại; đó là tập đoàn quân xe tăng 2 của phương diện quân Be-lô- ru-xi 1 hợp vây với các chiến sĩ xe tăng thuộc tập đoàn quân xe tăng của phương diện quân U-cra-in 1 ở Pốt-xđam, cố đô của các vua Phổ. Chúng tôi bắt đầu tiến công các ngôi nhà chính phủ thuộc khu "Pháo dài”.

        Sông Sơ-prê-e chảy đến đảo các viện bảo tàng thì đột ngột rẽ lên phía bắc. Dải tiến công của quân đoàn bộ binh 9 càng tiến gần đến trung tâm Béc-lin thì càng mở rộng. Phía trước là những tòa nhà chính phủ và Văn phòng Đế chính. Đó là trung tâm của khu" Pháo đài ”.

        Với mục đích đánh mạnh hơn nữa vào hang ổ bọn phát xít đầu sỏ đang phòng thủ một cách tuyệt vọng, tư lệnh tập đoàn quân N. E. Béc-đa-rin quyết định quân đoàn 32 sẽ đánh dọc theo Un-te-đen Lin- đen đến cửa Bran-đen-bua và Nhà quốc hội.

        Suốt đêm rạng ngày 28 tháng 4, thực hiện chỉ thị của tư lệnh tập đoàn quân, bộ đội tập đoàn quân tiến hành bố trí lại quân đoàn bộ binh cận vệ 26 tiếp nhận dải của quân đoàn bộ binh 32 và tiếp tục tiến công dọc theo bờ bắc sông Sơ-prê-e. Ở A-lếch-xan-đéc-plát diễn ra một trận chiến đấu ác liệt để chiếm tòa nhà trụ sở cảnh sát. Quân đoàn bộ binh 32 vượt qua sông Sơ-prê-e, một bộ phận lớn đi vào dải của quân đoàn bộ binh 9 và bắt đầu tiến công đảo các viện bảo tàng.

----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho Sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sư 1, tờ 158.

[Giangtvx]

        
       TIẾN CÔNG TRỤ SỞ GIE-XTA-PÔ

        Sáng 28 tháng 4, trung đoàn bộ binh 1054 tiến đến Phri-đrích-xtơ- rát-xe ở phía nam Sim-méc-xtơ-rát. Trung đoàn bộ binh 1052 chiếm được Khây-đe-man-xtơ-rát và tiến công vào khu nhà trụ sở Gie-xta-pô. Trung đoàn bộ binh 1050 cùng với các chiến sĩ xe tăng của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 hoàn toàn làm chủ ga An-khan-tơ.

        Trong báo cáo gửi hội đồng quân sự phương diện quân Bê-lô-ru- xi 1, hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5 viết : "... Nhờ những trận chiến đấu ngoan cường, bộ dội tập đoàn quân đã tiến lên được ở một số đoạn và đã chiếm được 27 khu nhà, trong đó địch ở nhà ga An-khan-tơ và tòa nhà ấn loát quốc gia đã hoàn toàn bị quét sạch”¹.

        Buổi chiều, tướng I.P. Rô-xlưi gọi điện và chúc thắng lợi trong tiến công những tòa nhà chính phủ : sở Gie-xta-pô, Bộ Hàng không, và Văn phòng Đế chính. Thay mặt toàn thể cán bộ và chiến sĩ trong sư đoàn, tôi cảm ơn tư lệnh quân đoàn và tư lệnh tập đoàn quân đã tín nhiệm, và hứa rằng sư đoàn 301 sẽ hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu vẻ vang đó.

        Một lát sau lại có cuộc nói chuyện bằng điện thoại với tướng Béc- đa-rin.

        — Tôi biết rằng — Tư lệnh nói — sư đoàn của đồng chí chiến đấu ở thê đội 1 của tập đoàn quân nên rất "vất vả”. Chúng tôi đã định rút sư đoàn về thê đội 2 mấy ngày và bổ sung quân cho đồng chí. Nhưng theo những tin tức tôi biết thì lực lượng của các đồng chí còn đủ. Có những sư đoàn còn "đáng báo động” hơn. Các đồng chí sẽ nhận lực lượng bổ sung trong quá trình chiến đấu. Chúc thành công trong đợt tiến công vào những tòa nhà chính phủ!

        Khi nói "vất vả”, tư lệnh tập đoàn quân ngụ ý nói về những tổn thất đáng kể trong trận tiến công ác liệt này. Trong đêm rạng ngày 29 tháng 4, chúng tôi bố trí lại lực lượng và chuẩn bị cho trận chiến đấu ngày hôm sau. Trung đoàn bộ binh 1050 đã giao ga An-khan-tơ cho các đơn vị thuộc tập đoàn quân cận vệ 8 và tiến đến phần phía tây-nam nhà trụ sở Gie-xta-pô.

        Mặc dù tình hình của chúng tôi ở phía sau gặp khó khăn, các trung đoàn của sư đoàn sáng 29 tháng 4 vẫn tiến công khu "Pháo đài”. Trung đoàn 1054, được bổ sung thêm một số cán bộ và chiến sĩ mới về, triển khai chính diện ở phía bắc và tiến hành tiến công dọc theo Vin-hem-xlơ-rát; trung đoàn 1052 cùng với trung đoàn 1050 bắt đầu tiến công vào khu nhà trụ sở Gie-xta-pô ².

        Trung đoàn súng cối của đại tá Cô-stốp và tất cả các chiến sĩ pháo binh dưới sư chỉ huy của đại tá Ca-dan-sép nổ súng giòn giã.

        Các chiến sĩ xe tăng của quân đoàn xe tăng cận vệ 11 thuộc tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 cũng hiệp đồng, cùng với trung đoàn 1050. tiến công dọc theo Xa-ác-lan-đơ-xtơ-rát ở ranh giới trái của chúng tôi.

        Trước mắt chúng tôi là khu nhà Gie-xta-pô. Lần đầu tiên tôi nhìn thấy hang ổ khủng khiếp nhất của bọn phát xít. Những bức tường đá cao, những tòa nhà phụ, nhà tù, trường đào tạo Gie-xta-pô. Lúc này, đó không chỉ là những từ, những khái niệm làm ta lạnh người, mà còn là một điểm tựa. Nhưng không sức mạnh nào còn có thể cứu noi bọn chúng. Những loạt đạn mạnh mẽ của các tiểu đoàn bộ binh quét sạch tất cả những gì trên đường đi. Để tăng cường cho đợt tiến công vào những tòa nhà kiên cố, sư đoàn chúng tôi được cấp trên phổi thuộc cho một đại đội pháo của tiểu đoàn pháo 331 nằm trong lực lượng dự bị của Bộ Tổng tư lệnh, do thiếu tá Ba-da-ép chỉ huy. Các khẩu lựu pháo 203 mi-li-mét được đặt bắn thẳng vào Vin-hem-xtơ-rát hàng loạt đạn vào những bức tường dày và khoan thủng mấy lỗ ở tường rào sở Gie-xta-pô.

        Sau nhiều lần tiến công liên tục, tiểu đoàn bộ binh 1 của đại úy Ha-vư-đốp đã đột nhập vào sâu sở Gie-xta-pô. Sau họ là các tiểu đoàn của Ê-mê-li-a-nốp, Nua-ma-gôm-bế-tốp. Một trận chiến đấu ác liệt bắt đầu.   

        Cùng lúc này, từ phía đối diện với sở Gie-xta-pô, dọc theo Vin- hem-xtơ-rát, trung đoàn 1054 đang chiến đấu kịch liệt để chiếm lấy những tòa nhà lớn ở phía nam Cốc-xtơ-rát. Bọn phát xít từ ba hướng và từ tầng cuối của tòa nhà nã súng máy liên tục về phía một lối tiến của ta. Tiểu đội trưởng trung sĩ Anh hùng Liên Xô M. I. Scun-co quyết định tiêu diệt hỏa điểm này. Cùng với tiểu đội của mình, đồng chí bò lại gần tòa nhà. Người đầu tiên nhảy ra tiến công là trung sĩ I-van-gốp. Lựu đạn chống tăng bay vèo qua cửa sổ. Các chiến sĩ thuộc tiểu đội, sau đó là cả tiểu đoàn của thiếu tá Pê-re-pe-li-sưn đột nhập vào tòa nhà và diệt gọn bọn phát xít.

        Trung sĩ Scua-cô cầm cờ leo lên cửa sổ, nhưng một viên đạn địch đã bắn trúng đầu đồng chí. Trong khi chờ đồng đội chạy đến, đồng chí vẫn đứng nguyên trên bậu cửa; trung sĩ N.c. Goóc-ba-chép, đảng viên, nắm lấy lá cờ và giương cao.

        Mọi người đều rất vất vả trong những trận chiến đấu trên đường phố. Pháo tự hành của tiểu đoàn độc lập 337 ở trung tâm Béc-lin hoạt động giống như những khẩu pháo cường kích sát cánh cùng với các đại đội bộ binh. Pháp tự hành của ta gặp nhiều bất lợi. Mặt sau cửa xe bị hở. Bọn pháo thủ "Phao-ních” và xạ thủ súng máy còn sót lại phía sau, từ hầm nhà hay từ cửa sổ của những tòa nhà cao tầng, nổ súng bất ngờ và loại một cỗ pháo ra khỏi vòng chiến đấu. Ở đại đội pháo tự hành 3, trung úy I. Cuốc-ba-tốp và thượng úy V. Ba-ra-nốp bị hy sinh. Đại đội trưởng Lu-sai-cốp bị thương nặng. Nhưng trong tình hình đó, dưới sự yểm trợ của những cây súng máy bộ binh, các chiến sĩ pháo tự hành chiến đấu rất anh đũng. Các xe bị bắn hỏng được khôi phục lại ngay giữa đường phố để kịp thời chiến đấu. Các trung sĩ cựu khẩu đội trưởng Đ. Xtơ-rô-ga-nốp và Đ. Chéc-nô-dúp lãnh đạo các đội sửa chữa. Trung sĩ V. Ma-tơ-ra-si-nô hy sinh dũng cảm trong thời gian sửa chữa và Đ. Xtơ-rô-ga-nốp, Đ. Chéc-nô-diíp bị thương nặng nhưng cho đến cuối ngày họ vẫn không rời bỏ công việc.

        Các chiến sĩ thông tin cũng làm việc trong những điều kiện cực kỳ khó khăn. Trung sĩ Án-ti-pen-cô đã lập chiến công ở Béc-lin. Trung đoàn bộ binh 1052 giải phóng hết nhà này đến nhà khác. Kẻ địch hai lần làm hỏng đường dây liên lạc, nhưng trung sĩ An-ti-pen-cô dũng cảm đã tận tình hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu của mình, không hề nghĩ đến cái chết. Đồng chí xông pha dưới lửa đạn để nối năm chỗ dây đứt, bảo đảm liên lạc thông suốt giữa trung đoàn và các tiểu đoàn. Trong trận chiến đấu này, trung sĩ An-ti-pen-cô bị thương vào bụng. Nén cơn đau, người chiến sĩ thông tin anh hùng trở về chỗ đại đội trưởng và báo cáo: nhiệm vụ khôi phục đường dây đã hoàn thành. Hai phút sau, đồng chí hy sinh.   .

        Không tiếc xương máu và tính mệnh, các chiến sĩ của sư đoàn kiên quyết chiến đấu tiêu diệt bọn phát xít. Buổi chiều, trung sĩ đảng viên Sum-kin cùng với các đoàn viên Nê-cra-xổp và Ê-phi-mốp cắm được lá cờ đỏ trên nóc sở Gie-xta-pô. Trong quá trình trận đánh ác liệt này, các trung đoàn của sư đoàn đã tiến lên phía trước; trung đoàn 1054 đã vượt qua Sim-méc-xtơ-rát.

         Các trung đoàn 1052 và 1050 tiến vào An-bréc-tơ-xtơ-rát đến khu nam của khu nhà Bộ Hàng không. Tôi để lại tiểu đoàn bộ binh 3 của thiếu tá Mi-khai-lốp bảo vệ ngôi nhà trụ sở Gie-xta-pô.

--------------------
       1. Cục lưu trữ Bộ Quổc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 373, tờ 182.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 159.

[Giangtvx]

        ĐÁNH CHIẾM KHU NHÀ BỘ HÀNG KHÔNG

        Buổi chiều, chúng tôi cùng với đại tá B.X. Na-ru-ski đi xuống sở chỉ huy-của trung đoàn 1050 đóng ở góc Xa-ác-lan-đơ-xtơ-rát và An-khan-tác-xtơ-rát. Cần gặp tư lệnh quân đoàn xe tăng cận vệ 11.

         Trong sư đoàn, hoạt động của lữ đoàn xe tăng 220 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 phối thuộc vẫn gặp khó khăn. Họ chỉ có thể hoạt động dọc theo Vin-hem-xtơ-rát, Điều đó sẽ làm cho mật độ tăng lên. Xa-ác-lan-đơ-xtơ-rát cũng nằm trong dải tiến công của sư đoàn 301, ở đó các chiến sĩ xe tăng thuộc đơn vị bạn cũng đang có mặt. Lần theo những phố đổ nát, chúng tôi đi đến chỗ trung đoàn 1050. Tôi ở lại chỗ đồng chí I.I. Gu-me-rốp, còn B. X. Na-ru-ski thì đi tìm các chiến sĩ xe tăng. Trở về, đồng chí kể lại rằng tướng G.N. Ô-ren, tư lệnh bộ đội thiết giáp của phương diện quân, đề nghị đồng chí phải bảo vệ xe tăng chống lại bọn "Phao-ních”
 
        — Bảo vệ xe tăng như thế nào ? Tôi chưa từng nghe thấy điều ấy. Lẽ nào chúng ta có thể bảo vệ được xe tăng ư ?

        — Điều đó có nghĩa là chúng ta phải cho thêm lên thành xe tăng một tấm sắt để chống đạn xuyên phá của bọn "Phao-ních”, đồng chí sư đoàn trưởng ạ !   

        — Nếu thế chung ta hãy về sở chỉ huy sư đoàn và sẽ chuẩn |bị trận đánh sáng mai.

        Sau đó, cùng với đại tá Na-ru-ski và trung tá Gu-me-rốp, chúng tôi leo lên tầng chót của tòa nhà để quan sát hướng tiến công dọc theo Xa-ác-lan-đơ-xtơ-rát và sân trong của sở Gie-xta-pô cho rõ hơn.

        Chúnng tôi đau xót nhìn những chiếc xe tăng bị bắn hỏng ở quảng trường trước ga Pốt-xđam.

        — Chà, bây giờ thì tôi mới hiểu được nỗi lo ngại của tướng Ô-ren và các đồng chí xe tăng khác ! — Đại tá Na-ru-ski thở dài nói.

        Với niềm thương xót tất cả những người đã ngã xuống trước ngưỡng cửa của thắng lợi, chúng tồi bắt đầu giải quyết những nhiệm vụ của trận đánh sắp tới.

        Nhớ lại trận đánh ngày 29 tháng 4, cục tư lệnh quân đoàn xe tăng 11, hiện nay là Nguyên soái bộ đội thiết giáp A. Kh. Ba-báf-gia- ni-an viết: "... Vào lúc 12 giờ, bộ đội chuyển sang tiến công. Các lữ đoàn xe tăng cận vệ 44 và 45, trung đoàn pháo tự hành 1454 thuộc quân đoàn xe tăng cận vệ 11 cùng với các sư đoàn bộ binh của tập đoàn quân xung kích 5 tiến về phía Văn phòng Đệ chính và nổ súng ”¹.

        Ngày 29 -tháng 4, quân đoàn bộ binh cận vệ 26 đánh bại bọn SS trong các điểm tựa ở vùng A-lếch-xan-đéc-plát. Sư đoàn bộ binh cận vệ 94 của thiếu tướng Gát-pa-rí-an ở phía bắc A-lếch-xan-dểc-plát đã chiếm đựợc ga xe điện ngầm, ga tàu hỏa và phát triển tiến công, lên phía bắc Sơ-prê-e. Sư đoàn bộ binh 266 của thiếu tướng X. M. Phô- mi-chen-cô đã đánh tan bọn Hít-le ở điểm tựa là trụ sở cảnh sát vào lúc trưa, sau đó trong hành tiến chuyển sang tiến công thêm một điểm tựa nữa là tòa Thị chính. Bọn phát xít dùng hỏa lực súng máy, tiểu liên và pháo "Phao-ních” bắn chặn bước tiến của bộ dội Liên Xô. Trong trận đánh đẫm máu kéo dài 6 giờ đồng hồ, các chiến sĩ cận vệ của tướng X. M. Phô-mi-chen-cô đã dùng hỏa lực và đánh giáp lá cà, diệt gọn bọn Hít-le trong các tầng hầm và trong từng căn phòng. Thiếu úy Côn-xtan-tin Grô-mọp, bí thư đoàn của tiểu đoàn bộ binh 2 thuộc trung đoàn 1008 quẳng lá cờ phát xít xuống và cắm lá cờ đỏ chiến thắng trên nóc tòa nhà Thị chính Béc-lin.

        Quân đoàn bộ binh 32 hoàn thành việc di chuyển sang bờ tây sông Sơ-prê-e và từ phía nam tiến công vào các viện bảo tàng. Đảo do sông Sơ-prê-e và kênh đào vòng quanh tạo nên. Sư đoàn bộ binh 416 của tướng Xư-dư-ra-nốp cùng với sư đoàn bộ binh 295 của tướng Đô-rô-phê-ép vượt qua kênh đào và tiến công vào "pháo đài thép” của Béc-lin, như bọn phát xít thường gọi đảo này như vậy.

        Trong trận chiến đấu quyết liệt này, bọn phát xít bị đập tan. Bộ đội tiến công dưới sự chỉ huy của thượng úy Cô-xma-nốp giương cao lá cờ đỏ trên cung điện Vin-hem trên đảo. Quân đoàn bộ binh 32 chiếm được toàn đảo và triển khai chính diện ở hướng tây dọc theo Un-te-đen Lin-đen và sau nhiều trận chiến đấu ác liệt đã chiếm được những tòa nhà lớn của Bộ Tài chỉnh, viện bảo tàng quân sư, xưởng đúc tiền.   

        Khoảng 2 giờ ngày 30 tháng 4, tướng I. P. Rô-xlưi thông báo là quyết tâm tác chiến của quân đoàn đã được tư lệnh tập đoàn quân, thông qua và đã nhận được bản mệnh lệnh cua Nguyên soái G. C. Giu-cốp: "Hãy tiếp tục tiến công ở dải tôi đã chỉ đạo cho các đồng chí! Chỉ lệnh viết sẽ có sau".

        Cục tham mưu tập đoàn quân nhận được chỉ lệnh sau đây của Bộ tham mưu phương diện quân :

        Tư lệnh phương diện quân ra lệnh :

        "Từ 1 giờ ngày 30 tháng 4 năm 1945, lập một tuyến phân cách mới ở Béc-lin giữa tập đoàn quân 5 và tập đoàn quân cận vệ 8: An-li-an- xe-plát, Xa-ác-lan-xtơ-rát, Ben-le-vi-u-xtơ-rát, Di-ghe-xan-lê-e (tất cả thuộc về tập đoàn-quân 5). Từ thời gian này, tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 sẽ tạm thời thuộc quyền tư lệnh tập đoàn quân cận vệ 8. Hãy đưa bộ binh và xe tăng của tập đoàn quân vào dải tiến công của mình và từ nay không được để xảy ra tình trạng, xáo trộn đơn vị”².

------------------
        1. A. Kh. Ba-bat-gia-ni-an, Bật cửa xe tăng ở Béc-lin, Mat-xcơ-va, 1973, tr.324.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 233, phiếu 2356 hồ sơ 721, tờ 346; kho 333, phiếu 4814, hồ sơ 18, tờ 71, 87.

[Giangtvx]

        Trên bản chỉ lệnh chiến đấu này, tướng Béc-da-rin ghi : "Tham mưu trưởng tập đoàn quân — Vạch ranh giới mới cho quân đoàn bộ binh 9"

        Về việc thực hiện mệnh lệnh này của phường diện quân, Nguyên soái xe tăng — thiết giáp A.Kh. Ba bát-gia-ni-an đã viết trong hồi ký nhiư sau:" Đêm rạng ngày 30 tháng 4, quân đoàn xe tăng cận vệ 11 nhận được lệnh bố trí lại về phía nam, ở khu vực công viên Hen-rích V, để đánh vào ga Xa-vi-phi. Sáng 30 tháng 4, quân đoàn cơ giới hóa cận vệ 8 hiệp đồng với hai sư đoàn bộ binh cận vệ 39 và 88 thuộc tập đoàn quân cận vệ 8, sau 30 phút chuẩn bị đã chuyển, sang tiến công, đè bẹp được sự kháng cự ngoan cố của địch. Đến cuối ngày, quân đoàn đã thọc được vào phần nam vườn bách thú. Quận đoàn xe tăng cận vệ 11 (ngày 30 tháng 4, lúc 9 giờ, đã tập kết ở khu vực công viên Hen- rích V) cũng bị thay đổi nhiệm vụ: các binh đoàn của nó không tiến đánh ga Xa-vi-nhi nữa mà phối hợp với quân đoàn cơ giới hóa, tiến dọc theo bờ nam kênh Lan-đơ-véc theo Li-u-sốp-xtơ-rát, để chiếm vườn Bách thú"¹.

        Suốt đêm chúng tôi tích cực chuẩn bị cho trận chiến đấu sắp tới, đồng thời tiếp tục tiêu diệt những nhóm phảt xít lẻ tẻ xuất hiện từ hầm nhà và các hào giao thông ngầm ở sở Gie-xta-pô định chuồn lên phía bắc.

        Ngày 30 tháng 4 đã đến. Bây giờ ranh giới tập đoàn quân là ranh giới trái của quân đoàn và sư đoàn chúng tôi. Buổi sáng, sư đoàn lại tiến công. Trung đoàn bộ binh 1054 hiệp đồng với trung đoàn của sư đoàn bộ binh 248 tiến công vào sở Bưu điện quốc gia, và lại đánh chiếm từng gian phòng, tầng nhà một. Đại đội trinh sát dưới sự chỉ huy của thượng úy v.v. Bô-bin đột nhập vào sở Bưu điện quốc gia. Chuẩn úy tiểu đội trưởng Sa-rốp cùng với tiểu đội tiêu diệt bọn phát xít ở tầng một. Các chiến sĩ trinh sát Đác-ghi-an, Cu-li-ép, Bôn-đa-ren-cô, Ru-xốp cùng_với tiểu đội trưởng dùng đạn và lưỡi lê mở đường máu trèo lên mái nhà và cắm lên đây lá cờ đỏ. Chính lúc ấy một viên đạn của bọn phát xít xuyên qua ngực Sa-rốp. Trung đội trưởng, trung úy Phê-ốc-ti-xtốp cùng với các chiến sĩ trinh sát lao đến chỗ có tiếng súng tiến công bọn SS cùng tên giám đốc bưu điện và tiêu diệt chúng.

         Các trung đoàn bộ binh 1052 và 1050 bắt đầu đánh ngôi nhà Bộ Hàng không và nhà ở của các phi công. Bọn phi công phát xít của Gơ- rinh đã từng gieo rắc bao nhiêu đau khổ cho nhân dân các nước châu Âu bây giờ phải đền tội ở ngay trên đất mình, trong ngôi nhà của Bộ mình.

        Vào lúc 12 giờ, tướng V.Đ. Xô-cô-lốp-xki, phó tư lệnh phương diện quân Be-lô-ru-xi và tướng I.P. Rô-xlưi đến sở chit huy sư đoàn. Tướng Xô-cô-lốp-xki ra lệnh đưa đồng chí đến Ben-le An-li-an-xơ-plát. Chúng tôi đến quảng trường, nơi tập trung rất nhiều phương tiện giao thông và các binh khí khác. Ở Xu-ác-lan-đơ-xtơ-rát, tướng Xô-cô-lốp- xki kiểm tra tình hình các đơn vị của tập đoàn quân cận vệ 8 thực hiện lệnh chuyển quân về dải do tư lệnh phương diện quân quy định Sau đó, chung tôi quay trở về sở chỉ huy sư đoàn. Tôi duyệt lại tình hình một lần nữa với các trung đoàn trưởng, sau đó báo cáo lên tướng Xô- cô-lốp-xki.

        Các trung đoàn đã tiến hành những trận đánh ác liệt, đặc biệt là ở khu nhà của Bộ Hàng không. Trận đánh của các tiểu đoàn bộ binh chiếm các tầng nhà và phòng làm việc của Gơ-rinh còn kéo dài thêm bốn giờ nữa. Các trung đoàn 1052 và 1050 đã chiếm được phần lớn tòa nhà Bộ Hàng không. Trong trận đánh chiếm lối đi lên mái, trung úy A. A-li-mốp, bí thư đoàn tiểu đoàn bộ binh 2 thuộc trung đoàn-bộ binh 1050 và binh nhì I-va-nốp đã tiêu diệt hơn chục tên phát xít và cắm được lá cờ đỏ lên nóc.

        Vào 15 giờ, từ bộ tham mưu quân đoàn có tin truyền xuống là cờ đỏ đã phấp phới trên Nhà quốc hội. Chúng tôi lập tức truyền đi niềm vui sướng này cho tất cả mọi người. Tin vui này cổ vũ tất cả các chiến sĩ tham gia đánh chiếm dinh lũy cuối cùng của bọn phát xít đầu sỏ.

        Trước mặt chúng tôi còn một mục tiêu chủ yếu là Văn phòng Đế chính. Mặc cho bọn phát xít còn ngoan cố chống lại, ở một số đoạn mỗi lúc một nhiều lính Đức vẫy cờ trắng. Thì ra đại diện của địch muốn sang bên ta điều đình. Trung tá trung đoàn trưởng Gu-me-rốp ra lệnh ngưng bắn và phái một cán bộ đến đưa bọn điều đình đến gặp anh. Đại úy A-prin-sép, tham mưu trưởng tiểu đoàn bộ binh 3 đưa bọn điều đình đến sở chỉ huy. Họ báo cáo với. tôi. Tôi cùng đại tá Xa-phô-nốp đi đến chỗ Gu-me-rốp, nơi đặt đài quan sát của tôi. Bọn đến điều đình tự giới thiệu:

   — Vôn-phơ Khây-néc-xđác-phơ, trợ lý của Gơ-ben.

          — Trung tá Dây-phéc-đơ.   

        Cùng đi với chúng còn hai sĩ quan nữa. Qua mấy câu, chúng, tôi biết hóa ra là những kẻ đại diện này không có một văn bản ủy quyền điều đình nào cả. Hơn nữa, Gơ-ben lảng tránh không nói đến chuyện đầu hàng vô điều kiện mà chỉ nói đến chuyện ngừng bắn.

-----------------
        1. A.Kh. Ba-bát-gia-ni-an, Bật cửa xe tăng ở Béc-íin, Mát-xcơ-va, 1973, tr.325.

[Giangtvx]

        Tôi báo cáo với tư lệnh quân đoàn về việc, bọn địch đến điều đình và về tính chất của cuộc nói chuyện với chúng. Tư lệnh quân đoàn ra lệnh cho tôi đứng chờ. Rõ ràng đồng chí phải báo cáo lên tướng Bec-da-rin. Nửa giờ sau, tướng Rô-xlưi gọi điện cho tôi và truyền đạt chỉ thị của tướng Béc-da-rin là đuổi bọn điều đình đi và tiếp tục tiến công. Tướng Rô-xlưi nói thêm rằng tư lệnh tập đoàn quân đánh giá sự xuất hiện cua bọn này chỉ là "kế hoãn binh” nhằm kìm hãm các hoạt động tác chiến của bộ đội ta.

        Tôi truyền đạt cho bọn điều đình chỉ thị của cấp trên: Nếu như không ra lệnh cho quận đội ngừng kháng cự và chịu bắt làm tù binh, thì chúng ta sẽ tiến công khu nhà chính phủ. Trước khi đi, Dây-phéc- đơ long trọng trao cho tôi một cái tẩu hút thuốc bằng bạc có khắc hình huân qhương "Thánh Gioóc” hạng ba, những hoa văn vàng chữ đề tặng và ngày tháng¹.

        Vì tư lệnh quân đoàn ra lệnh cho tôi đến sở chỉ huy cơ bản và chỉ đạo sư đoàn tác chiến nên tôi để lại sở chỉ huy trung đoàn 1050 tư lệnh phó của mình là đại tá Sép-sốp, chủ nhiệm chính trị sư đoàn là trung tá Cô-lô-mây-sép và một cán bộ tham mưu sư đoàn, là thiếu tá Đô gia-bi-ép.

        Buổi chiều, hoạt động chiến đấu của sư đoàn lại tiếp tục. Các trung đoàn đã chiếm được hoàn toàn sở Bưu điện và Bộ Hàng không. Nhưng ở dưới hầm nhà và các gác xép vẫn còn bọn SS.

        Bọn chúng cản trở các tiểu đoàn bộ bỉnh vận động. Tôi ra lệnh cho trung đoàn 1052 và tiểu đoàn pháo tự hành độc lập, quét sạch bọn chúng khỏi khu vực này.

        Buổi chiều hôm ấy, các cỡ pháo tự hành bắn vào cửa sồ hầm nhà đã bị bọn SS biến thành lô cốt. Các tiểu đoàn bộ binh thanh toán bọn phát xíu ở các hành lang và các phòng. Chứng tôi phát hiện thấy trong bọn phát xít có một số tên bị xích chặt vào tường và súng máy.

        Khi đêm xuống, phần lớn các cỗ pháo tự hành của đại đội pháo tự hành độc lập 337 đã tiến đến những cửa đột phà tường bắc khu nhà của Bộ Hàng không và nổ súng. Khẩu đội của trung úy A-lêch-xây Đê-ni-xốp cũng kéo pháo tới đó. Phía sau Lây-pơ-si-ghéc-xtơ-fát là một khu nhà mới. Ở phía tây và phía đông khu này là các tòa nhà nhiều tầng, giữa các tòa nhà là công viên. Qua những cành lá xanh tươi trông giống như bức màn khói xanh, ta thấy ẩn hiện một tòa nhà trăng trắng có quốc huy hình con đại bàng lớn treo ở mặt trước nhà. Tòa nhà rất gần chỗ chứng tôi, khoảng trăm rưỡi đến hai trăm mét.

        Trung úy Đê-ni-xốp ra lênh: "Nạp đạn!Tòa nhà có quốc huy, bắn!”: Tiếng đạn nổ hòa lẫn với tiếng đạn chạm phải con đại bàng bằng thép. Nhưng ngay lúc bấy giờ một trạng súng máy của bọn SS, va loảng xoảng vào thành thép của cỗ pháo, trung úy bị thương nặng.

        Bên trái chúng tôi, sư đoàn bộ binh cận vệ 35 thuộc tập đoàn quân cận vệ 8 chiến đấu ác liệt để chiếm ga Pốt-xđam.

        Phía bắc và nam sông Sơ-prê-e hôm nay cũng vang lên tiếng súng. Các quân đoàn bộ binh thuộc tập đoàn quân xung kích 5 tiếp tục tiến công trung tâm Béc-lin.

        Quân đoàn bộ binh cận vệ 26 đang chiến đấu ở khu vực sở Điện báo trung ương, viện Bảo tàng Phri-đrích, bệnh viện đa khoa là những nơi bọn Hít-le đã biến thành những điểm tựa. Bờ bắc sông Sơ-prê-e chìm ngập trong khói và lửa cháy. Làn sóng công kích của các sư đoàn xe tăng tràn về phía các ga Léc-tô-xơ và Stê-tin.

        Quân đoàn hộ binh 32 tiến dọc theo Un-te-đen Lin-đen một cách dễ dàng! Nó đánh chiếm Trường đại học tổng hợp và sứ quán Anh. Phía trước là Pa-rơ-den-plát, cổng Bran-đẹn-bua. Đã nhìn thấy rõ Nhà Quốc hội. Trong hầm nhà và ở các tầng của nó, các chiến sĩ cận vệ của tướng V.I. Sa-ti-nốp đang chiến đấu kịch liệt.

        Trận đánh cuối cùng đang vang lên ở Béc-lin, Những giờ phút cuối cùng của bọn cầm đầu cái Đế chính thứ ba đang đến gần.

----------------
        1. Cái tẩu này hiện nay để ở Viện bảo tàng trung ương của các lực lượng vũ trang, Liên Xô.   

[Giangtvx]

      
       ĐÁNH CHIẾM VĂN PHÒNG ĐẾ CHÍNH

        Đêm yên tĩnh. Các trung đoàn lặng lẽ bố trí lại, đạn dược được chở đến. Pháo và xe tăng di chuyển đến các trận địa hỏa lực mới. Các trận địa trọng pháo đặt trên xe tăng thuộc trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 cũng thay đổi. Bây giờ, chúng đã cơ động dọc theo Vỉn- hein-xtơ-rat gần đến mức có thể bắn thẳng vào tòa lâu đài Văn phòng Đế chính.   

        Chúng tôi duyệt lại một lần nữa quyết tâm tác chiến của sư đoàn mình. Các trung đoàn 1054 và 1050 được giao tiến công Văn phòng Đế chính, còn trung đoàn l052 phải hoàn toàn quét sạch bọn phát xít ở hầm nhà và trên nóc khu nhà Bộ Hàng không. Chúng .tối rất ngạc phiên không hiểu bọn phát xít ở đâu bò ra mà lắm thế. Lức bấy giờ chủng tôi chưa ai biết trong các gian hầm nhiều tầng, đặc biệt là ở sở Gie-xta-pô, có hàng nghìn tên SS còn ẩn nấp.

        Đêm và sáng 1 tháng 5, chúng tôi chuẩn bị đợt tiến công, cuối cùng. Vào 10 giờ, tướng Rô-xlưi gọi điện chúc mừng nhân ngày lễ và ra lệnh đến 11 giờ chuẩn bị xong cuộc tiến công cuối cùng.

        Nhận được lệnh, pháo binh bắt đầu khai hỏa! Các tiểu đoàn bộ binh xông lên tiến công. Trung đoàn bộ binh 1054 đột nhập vào khu nhà Bộ Tài chính, còn trung đoàn bộ binh 1050 tiến đến Phốt-xtơ-rát và Héc-man Gơ-rinh-xtơ-rát, tiếp cận khu vườn của Văn phòng đế chính.

        Cuộc tiến công buổi sáng diễn ra không lâu, chúng tôi nhận được lệnh thôi bắn.

        Thượng tướng Béc-da-rin, Chủ tịch ủy ban quân quản thành phố Béc-lin của Liên Xô, tư lệnh tệp đoàn quân xung kích trả lời câu hỏi của phóng viên báo "Sao đỏ” về tình hình bộ đội đến ngày 1 tháng 5, đã kể rằng : sư đoàn của tướng Phô-mi-chen-cô đã chiếm được tòa nhà Thị chính Béc-lin ; trung đoàn 1050 của trung tá Gu-me- rốp và trung đoàn 1Ồ54 của đại tá Ra-đa-ép đã tiến sát vườn của Văn phòng Đế chính¹.

        Trong ngày 1 tháng 5 trọng thể, hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5 ký quyết đĩnh phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô cho đại tá N. N. Ra-đa ép.

       Trong những ngày tiến công vào trung tâm Béc-lin, không hiếm nhà báo đến với chúng tôi. Thiếu tá Ba-ben-cô, phóng viên báo "Người chiến sĩ xỏ-viết” đến trung đoàn 1050. Anh kể về những điều đã chứng kiến trong số báo ngày 4 tháng 5 năm 1945: " Các chiến sĩ của Gu-me-rốp đã lọt vào sát tới tòa nhà của Văn phòng Đế chính mới".

        Cần phải chú ý rằng, trong những ngày này Văn phòng Đế chính mang nhiều tên gọi khác nhau. Theo tỉn gọi chính thức trên bản đồ Béc-lin thì mục tiêu 153 là lâu đài của thủ tướng Đế chính, nhưng ta thường gặp nhiều tên gọi khác: Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Đế chính hay Nhà Quốc hội nhỏ.

        Nhưng chưa phải là hết. Hóa ra phần lâu đài có ban công mà Hít- le đứng đấy phát biểu trước nhân dân Đức nhân dịp tuyên chiến với Liên Xô được gọi là Văn phòng Đế chính cũ: một phần của lâu đài đó nhìn ra đại lộ Phốt-xtư-rát lại gọi là Văn phòng Đế chính mới.

        A. Ka-ben-cô viết rằng: trung đoàn bộ binh 1050 lọt vào sát tới tòa nhà của Văn phòng Đế chính mới của Hít-le, có nghĩa là ta tiến đến đại lộ Phốt-xtư-rát.

        Trong vườn ở khu vực Văn, phòng Đế chính có một công trình bê tông ngầm rất dày và đồ sộ. Đó là boong-ke của Hít-le. Về cái boong-ke ụàv, lúc bấy giờ còn chưa ai biết. Chúng tỏi chỉ phát hiện, ra nó vào lúc tiến công ban đêm và khi xem xét nó vào sáng 2 tháng 5.

         Còn một " nhà Quốc hội mới  — đó là tòa nhà nằm ở phía tây Nhà Quốc hội trong phần tây của Kê-ních-plát. Sau khi bọn phát xít tổ chức đốt nhà Quốc hội. chúng chuyển nghị viện sang tòa nhà Crôn Ô-pê-ra và gọi nó là "Nhà Quốc hội mới"

        Sở dĩ chúng tôi phải kể đến điều đó vì nó liên quan đến câu chuyện về trận tiến công cuối cùng.

         Buổi chiều, trước cuộc tiến công cuối cùng, ở sở chỉ huy cơ bản chỉ còn lại đại tá M.l. Xa-phô-nốp, còn tôi và các đại tá N.Ph. Ca-dan- sép, B.X. Na-ru-ski cùng các sĩ quan, ở sở chỉ huy phía trước thì đóng tại sở Bưu điện ở đại lộ Vin-hem-xtơ-rát.

        Vào 17 giờ, ở sở chỉ huy phía trước xuất hiện một cán bộ chính trị của tập đoàn quân, thiếu tá I.v. Ma-lư-sép. Đồng chí tươi cười đi lại chỗ tôi và nói:

        — Ta nói chuyện tí chứ, đồng chí An-tô-nốp ?   

        Tôi hiểu từ ngữ "nói chuyện"  của đồng chí ở đây có hàm ý gì và trả lời :

        — Trong Văn phòng Đế chính chỉ toàn bọn SS. Mà không phải là bọn SS thường đâu, bọn bảo vệ Hít-le và Văn phòng Đế chính đấy!

        — Nào, cứ thử xem !

        — Thế thì hãy đi đến chỗ thiếu tá Lê-ôn-ti-ép ở trung đoàn 1050 và cùng, với đồng chí ấy tổ chức phát thanh.

-----------------
       1. Báo Sao đỏ, 1 tháng 5 năm 1945.