Vụ án Nuremberg

[Giangtvx]

       
        Trước Tòa-án Quốc-tế Nuremberg, khi được hỏi về tầm độ thực tiễn của cuộc hội nghị này, Goering đã cố gắng thoát ly khỏi khó khăn bằng sự thay đổi mau lẹ ý kiến và khai :

        — Vị Thủ-lãnh cốt ý trình bày những ý kiến của y về tình hình đất nước và trách nhiệm của Quân- đội Quốc-Xã trong giai đoạn hiện tại. Nhất là y muốn báo cho Quân đội biết là y trù liệu một vài sự bất ngờ và quân đội cần phải ý thức sự-kiện đó trong các việc chuẩn bị về kỹ thuật như là phác họa nhiều chương trình kế hoạch hành quân khác biệt để cho y có thể được hoàn toàn tự do quyết định. »

        Đúng sự thực, những ý muốn của Hitler đã thành hình một cách cụ thể hơn và Quân-đội Quốc Xã đã thấu triệt điều đó. Đúng thế ! Một vài ngày sau, Von Brauchitsch, tổng tư lệnh các lực lượng Lục-quân đã gởi cho các Quân đoàn những chỉ thị rất rõ ràng, mở đầu bằng những câu đầy ý nghĩa :

        « Mục tiêu cuối cùng là sự triệt hạ quân đội Ba- Lan. Đường lối chánh trị của Đức Quốc-Xã : mở đầu chiến sự bằng những cú chớp nhoáng để có thể mau lẹ đạt được những kết quả quyết liệt. »

        Song song với những chuẩn bị bí mật ấy, sự « động viên tâm lý » do Goebbels sắp xếp cũng diễn tiến một cách công khai.

        Ngay từ hôm 26-3-1939 — mười ngày sau khi Hitler vào thủ đô Prague — viên Bộ-trưởng Thông tin Goebbels đã ra lệnh cho toàn thể báo chí đăng tải những bài về « các vụ bạo động bài Đức ở Ba-Lan ». Từ khi xảy ra vụ khủng hoảng Tiệp-Khắc, tất cả mọi người đều biết là phải giải thích thế nào về các tin tức như loại này. Lại thêm một lần nữa, Đức Quốc- Xã nóng lòng sốt ruột về việc tấn công một trong những bạn hàng xóm của mình, bèn kiếm cớ gây lộn rất trơ trẽn !

        Bốn mươi tám giờ sau, một trung tâm mới lại được châm mồi lửa xáo trộn ở Âu-châu : thành phổ tự đo Dantzig, một cơ cấu táp nham thiết lập năm 1920 và từ đó đến nay là duyên cớ tranh chấp giữa Đức và Ba-Lan. Đúng ra thời Dantzig được đặt dưới quyền kiềm soát của Hội Quốc Liên nhưng quy chế này không làm hài lòng ai cả. Varsovie — cũng như Bá-Linh — không hề giấu giếm sở thích muốn sáp nhập lãnh địa này. Tóm lại đó là một thùng thuốc súng !... Và chính Goebbels sẽ sắp xếp việc châm ngòi làm nổ tung...

        Beck, Bộ trưởng Ngoại-giao Ba-Lan phản ứng rất mau lẹ. Khi những bài đầu tiên vừa đăng tải trên báo chí ở Bá-Linh, y bèn cho mời ngay đại sử Đức là bá tước Von Moltke đến và tuyên bố là « y sẽ coi tất ca mọi mưu toan của chánh phủ Đức để thay đổi quy chế ở Dantzig như là một cuộc xâm lăng đối với Ba- Lan ». Tuy nhiên vừa tuyên bố những mưu toan ấy là bất hợp pháp, y lại vừa tỏ ý ngầm là chắp thuận sự điều đình...

        Moltke (phẫn nộ) : Ông chủ trương điều đình trong khi ông lại dựa vào các lưỡi lê !

        Beck (lạnh lùng) : Đúng là phương thức của ông phải không ?

        Ở Nuremberg, việc xem xét căn nguyên cuối cùng phát sanh ra chiến tranh này đã gây ra sự khó chịu, phiền muộn cho hết thảy mọi người. Đúng thế, những tiết lộ được khui ra trước các đại diện báo chí quốc tế sẽ đặt tất cả những đương sự — chứ không riêng gì người Đức ! — vào trong một hoàn cảnh rất tinh tế, phức tạp và khó xử !...

        Nhất là về phần Nga-Sô. Nếu các thẩm phán Nga là tham mưu trưởng Nikitchenko và trung tá Volchov vẫn hoàn toàn giữ vẻ thản nhiên, vô cảm giác... thời các bạn đồng hương của họ ở công-tố-viện, dưới sự hướng dẫn của trung tướng Rudenko đã chuẩn bị ăn thua đủ với các luật sư Đức ! Nghĩa là họ muốn — với bất cứ giá nào — né tránh việc tiết lộ một vài sự kiện — những sự kiện sẽ đặt Nga-Sô và Đức Quốc- Xã của Hitler trên một bình diện ngang nhau !

        Để thấu triệt những lý do của sự đấu tranh ngấm ngấm này, cần phải nhớ lại những trạng huống thực sự đặc biệt, trong đó diễn tiến những cuộc điều đình của mùa Xuân 1939. Những trạng huống mà tất cả thế giới đều ghi nhớ rõ nhưng ai nấy đều dụng ý có vẻ tinh tế, không muốn nói ra :

        1) Ba Lan đã biết rõ là Hitler đã ghi tên mình đứng đầu danh sách các nạn nhơn tương lai của y, nên quyết định chống đối. Tuy nhiên Ba-Lan đã đánh giá quá cao lực lượng của mình và ngược lại, đánh giá quá thấp lực lượng của tân quân đội Đức Quốc Xã !

        2) Luân-Đôn và Ba Lê đều hiểu rằng một khi Ba- Lan bị Hitler tấn công thời cuộc cứu viện từ phía Tây không tài nào hữu hiệu được. Cường quốc duy nhất có thể đánh Đức để báo vệ Ba - Lan sẽ là Nga - Sô, người bạn láng giềng phía Đông.

        3) Thế mà Varsovie lại không muốn nghe nói đến sự cứu viện của Nga. Chánh phủ Ba-Lan thừa biết là một khi mở cửa biên giới cho các lực lượng Nga, thời không khác chi « tránh mẹ đánh mau lại gặp mẹ mau đánh !» : thay vì bị Hitler ăn sống thời lại bị Staline nuốt tươi !

        4) Luân-Đôn và Ba-Lê cùng đi tới kết luận như vậy. Người ta lý luận rằng nếu Hitler gây chiến và sau cuộc thất bại của y — không ai hoài nghi điểm này — thời Nga sẽ chiếm đoạt miền Đông - Âu hoàn toàn tan rã. Điểm này không mấy hợp sở thích của những người Tây-phương !

        5) Vậy cho nên chỉ còn một giải pháp để tránh cho Nga khỏi bành trướng thế lực về phía Tây : ngăn cản chiến tranh ! Vậy các người Tây-phương phải liên minh với Nga để làm cho Hitler chùn bước.

        6) Mạc-Tư-Khoa chia xẻ quan điềm này nhưng lại rút tỉa những kết luận hết sức tương phản : nếu Hitler bó buộc phải từ bỏ chiến tranh thời chính Nga- Sô sẽ không còn đủ khả năng để bành trướng về phía Tây. Vậy không những khỏi cần uy hiếp Hitler nhưng trái lại, cần phải khuyến khích y tấn công Ba - Lan !

[Giangtvx]

*

*      *

        Nhờ có mối tương - liên khả ố này, người ta sẽ khởi phát cơ cấu quân sự tàn nhẫn và một khi bộ máy vô nhơn đạo này đã được phóng đi thời không ai có thể ngưng lại được. Thực ra, đó là một cái vòng lẩn quẩn : quái tượng chiến tranh, thoát thai từ những tham vọng của Hitler, vẫn không chịu rời bỏ sân khấu chánh trị !

        Sự kiện ngộ nghĩnh hơn nữa, chính nhà độc tài áo nâu cũng không hề có ý tưởng về mọi sự đầu cơ trục lợi do hành động của mình đã gây ra cho các tay lãnh đạo những đại cường quốc. Vả lại y không thể nào đoán nổi, vì lý do đom giản là những sự tính toán ấy đều căn cứ trên định-đề sự chiến bại của y — sự ngẫu nhiên mà chớ hề bao giờ y chịu suy nghĩ tới !

        Tuy nhiên ở La-Mã, người ta sáng suổt hơn nhiều... Bernado Attolico, đại sứ Ý ở Bá-Linh, là người thấu triệt tỉ mỉ tình trạng nội bộ của Đức và các vấn đề của chế độ Quốc-Xã. Còn những kháng nghị hòa bình của Hitler ư ? Ông không tin một lời nào cả ! Hơn thế nữa, ông lại quả quyết rằng chính Thủ-lãnh áo nâu lại còn tìm các phỉnh phờ, gạt gẫm làm cho Thủ-lãnh áo đen sai lầm..

        Quan niệm tuyệt đối chính xác : tuy đã quyết định tấn công Ba-Lan từ lâu nhưng Hitler vẫn khôn khéo gây cho người bạn thân mến Mussolini có ảo tưởng là y sẽ án binh bất động ít nhất trong ba năm sắp tới... Attolico đã túi bụi khuyến cáo chánh-phủ Ý phải thận trọng đề phòng, đến nỗi bá tước Ciano cuối cùng đã ghi chép trong sổ nhặt ký :

        « Sự ngoan cố của Attolico bắt đầu gây cảm xúc cho tôi. Chỉ có một trong hai điều : hoặc là y đã hoàn toàn mất trí, hoặc là vì ở tại chỗ, y đã quan sát và phỏng đoán mọi sự kiện mà ở đây, chủng ta không được biết rõ. »

        Ngày 6-8-1939, những hoài nghi của Ciano đột ngột trở nên sự thực vững vàng : hiện nay y đã e ngại là Hitler chỉ có ý giễu cợt người bạn đồng minh Ý ! Mỗi lúc càng thêm thắc mắc lo âu, Ciano bèn tỏ bày tâm sự với cha vợ là Mussolini...

        Sau cuộc hội kiến, y đã ghi chép :

        « Chúng tôi đồng ý với nhu cầu hành động. Cử chỉ của người Đức dẫn thẳng tới chiến tranh. Chúng tôi sẽ tham chiến trong những điều kiện vô cùng bất lợi vì sự chuẩn bị về quân sự của chúng còn lâu mới hoàn tất. Tôi bèn đề nghị với Thủ-tướng Ý mội: cuộc hội kiến mới Ciano—Ribbentrop thời ông hoàn toàn tán đồng ý kiến của tôi . »

        Thế là Ciano đi gặp Ribbentrop để thử cứu vãn hòa bình, hay ít nhất là đẽ thấu triệt những chủ tâm xác thực của người Đức. Cuộc hội kiến diễn ra ngày 11-8-1939 ở lâu đài Fuschl, gần Salzbourg, một trong những ngôi nhà riêng của Ribbentrop : Viên Bộ-trưởng Ngoại-giao Đức có một nhược điểm đối với những khung cảnh hùng vĩ, bao la. Đây cũng là một điểm do Công-tố-viện ở Nuremberg không hề quên lãng. Việc hỏi cung nhơn chứng Schmidt, thông ngôn ở Thủ- tướng phủ, cho phép xác định là trước khi leo tới chức vụ cao cấp nhứt của chánh-phủ, Ribbentrop chỉ có một biệt thự tầm thường ở ngoại ô Bá-Linh. Chỉ mới sáu năm sau, y là chủ nhơn ông của :

        — 1 khu đất 750 mẫu tây với sân riêng để chơi gôn ;

        — 1 khu đất hơi nhỏ hơn với một cơ sở chăn nuôi ngựa :

        — 1 khu đất thứ ba ờ miền Kitzbuhel rất thuận lợi cho việc săn bắn loài linh ;

        — lâu đài Fuschl ở ngoại ô Salsburg ;

        — và để kết thúc : 1 lâu đài ở miền Sudètes, xưa kia là tư gia của một bá tước Tiệp-khắc !

        Do đấy người ta có thể suy luận là dưới chế độ Quốc-Xã, chớ nên khinh miệt và không cần đếm xỉa tới chức vụ Bộ-trưởng !

        Sau màn phụ để ngắn ngủi này, chúng ta hãy trở lại lâu đài Fuschl, noi Ribbentrop tiếp đón bạn đồng nghiệp Ý Ciano. Ngay khi mở đầu cuộc đàm thoại, Ciano đã có cảm tưởng là mình từ cung trăng rớt xuống!.. Và sự rơi rớt này thiệt là khủng khiếp: với một cử chỉ tàn nhẫn, Ribbentrop bèn rũ bỏ tấm màn xinh đẹp về những lời hứa hẹn hòa bình và tiết lộ một sự thực vô cùng khá ố !..

        Ở Nuremberg, đại diện Công tố Anh MaxwellFive trình bày trước tòa những đoạn bi đát nhất trong tập nhật ký của Ciano. Bằng một giọng vô tư, y đọc to đoạn nói về cuộc hội kiến :

        « Trong khi chờ đợi sang phòng ăn, chúng tôi đi dạo trên sân thượng thời Ribbentrop báo cho tôi biết — bằng một giọng uể oải, lơ đãng — là Bá-Linh sẽ châm ngòi kho thuốc súng !... Tôi vừa hỏi y là Hitler muốn đòi hỏi gì ở những người Ba-Lan : thành phổ Dantzig hay dẫy hành lang bất hủ ? Y trả lời tôi là mọi sự đó đều đã vượt qua : hiện nay Đức muốn chiến tranh! Thực sự khó chịu vả chán ngấy, tôi bèn tỏ bày cho y biết là trong tình thế hiện tại, sự can thiệp bằng võ lực của Anh và Pháp là điều chắc chắn ! Cũng giống y như là tôi vừa nói chuyện với một bức tường ! Hitler và ngay chính cả Ribbentrop cũng đều quan niệm, rõ rệt là Anh và Pháp sẽ chỉ dự khán như một nhơn chứng thụ động trong cuộc ám sát nước Ba-Lan. Rio- bentrop đề nghị đánh cá với tôi : Nếu hai cường quốc Tây-phương đứng trung lập thời tôi sẽ thua cuộc và phải tặng cho y một bức danh họa của một họa sĩ đại tài Ý ; nếu họ giữ lời cam kết với Varsovie thời y sẽ thua và gởi cho tôi một sưu tập các võ khí cổ xưa đầy tính chất lịch sử ! »

[Giangtvx]

        Trước tòa án Nuremberg, Ribbentrop cố gắng cực tiểu hóa chứng cớ này, có sau khi chết (Ciano đã bị cha vợ là Mussolini ra lệnh xử bắn năm 1943) Ribbentrop chối biến lúc bị đại diện Công-tố Anh hỏi, nhất là đã tuyên bố trắng trợn câu : « Hiện nay Đức muốn chiến tranh ! ». Y khai :

        — Vị thủ lãnh đã quyết định thanh toán vấn đề bằng một phương thức này hay phương thức khác ! Vả lại, thiệt vô lý hết sức khi gán ghép cho tôi một câu nói tương tự : chớ hề có nhà ngoại giao nào lại nói một sự kiện như vậy dù trước một người tâm phúc thân mật nhất của mình. Và chắc chắn là cũng không nói trước một người như Ciano ! »

        Rủi thay! Ribbentrop — đầy tham vọng, xấc láo, anh hùng rơm về chánh trị — không có chút xíu phong độ gì là con nhà ngoại giao! Vả chăng sau khi đã mật nghị, cái ý chí quyết định đi tới chiến tranh đã được chính Hitler chấp thuận và do sự trùng hợp ngộ nghĩnh lại xảy ra cùng một ngày. Trong khi Ribbentrop tranh luận với Ciano ở lâu đài Fuschl thời Hitler tiếp kiến giáo sư Burckhard, Cao-ủy Hội Quốc-Liên về Dantzig.

        Burckhard — Người Thụy-Sĩ có nghĩ rằng tiếng Đức là tiếng mẹ đẻ của ông — đã theo dõi sát nút những biến cố ở Đức nên đã hoài nghi kinh khủng những người Quốc-Xã. Trong cuộc hội kiến này, ông đã thử cố gắng thăm dò kẻ đối thoại:

        — Thưa thủ tướng, tôi muốn hỏi ông một câu rõ ràng: theo ý kiến ông thời tôi có nên để các con tôi ở lại Dantzig không ?

        Không cần tìm cớ thoái thác hay do dự quanh co, Hitler nói thẳng thừng:

        — Thưa giáo sư, Dantzig có thể xẫy ra lộn xộn rất mau lẹ! Tôi tưởng là ông nên cho các cháu về Thụy-Sĩ thời tốt hơn !

        Tưởng không còn chi thành thực hơn nữa !...

        Ciano. — 24 giờ sau được tiếp kiến ở Berchtesgaden - sẽ chờ đợi từ miệng Hitler nói ra điều mà ngày hôm qua y vẫn còn chưa tin là đúng sự thực. Vị Thủ-lãnh — lần lượt vừa hăng say, vừa trắng trợn —  xác nhận những lời do viên Bộ-trưởng Ngoại-giao của mình tuyên bố...

        Trở về La-Mã, Ciano ghi trong tập nhật-ký :

        « Tôi nhận xét thấy là không thể làm chi khác hơn nữa! Hitler đã quyết định tấn công và y sẽ tấn công! Những lời biện bác của chúng ta không giữ y lại được phút nào. Tôi đã cố gắng phác họa cho y thấy cảnh tượng khủng khiếp do cuộc chiến tranh sẽ gây ra cho dân tộc Ý thời y lơ đãng nghe tôi, hình như bỏ ngoài tai mọi lời khuyến cáo ! »

        Ở La-Mã, hết thảy mọi người đều kinh hoàng, sửng sốt! Mussolini — lo âu đè giữ cho nước mình ở ngoài vòng cuộc xung đột cấp bách này — muốn nới lỏng dần những mối liên hệ « vĩnh viễn » đã ràng buộc mình với Đức Quốc Xã. Tuy nhiên vấn đề này rất tinh tế và gay go : cần phải e ngại là Hitler — trong một trạng thái khủng hoảng tinh thần hay nổi cơn điên khùng — dám tung nhiều quân đoàn Đức xâm nhập Ý ! Nhất định là sự tin cậy lẫn nhau vẫn còn ngự trị giữa hai bạn đồng mưu. Không dám gây ra một sự đổ vỡ thô bạo, Ý sẽ cố gắng mưu mô vận động,..

        Để bắt đầu, Ý nêu ra vấn đề thiếu các nhiên liệu. Hitler — dường như phỏng đoán thấy có sự chi trục trặc giữa Bá-Linh và La-Mã bèn thăm dò với điện Quirinal : Đức chỉ yêu cầu được bay sang Ý viện trợ cho nước bạn đồng minh thân mến ; vậy Ý cần dùng các thứ nhiên liệu gì ? Mussolini xoa tay hài lòng : nước Đức sẽ có dịp phục vụ đắc lực ! Y bèn triệu tập các chuyên viên để lập một danh sách các « nhu cầu khẩn cấp» lố lăng thái quá đến nỗi Đức — dù có thiện chí nhất hoàn cầu ! — Cũng không tài nào thỏa mãn được: độ 70 triệu tấn các sản phẩm phần nhiều không có ở trong lãnh thổ Đức như kim loại quý, cao su, dầu nhớt... và chỉ nguyên việc vận tải cũng sẽ cần dùng tới 17 ngàn chuyến tầu chở hàng hóa !

        Ciano ghi trong nhật ký:« Bảng danh sách đập chết một con bò.»

        Ở Bá-Linh, các nhà kinh tế và tài chánh đều nghẹt thở.,.

        Người ta hỏi đại sứ Attolico :

        — Khi nào thời ông cần dùng các thứ đó ?

        Và người Ý này mỉm cười duyên, đáp bằng một tiếng duy nhất :

        — Subito! (Ngay tức khắc !)

        Người Đức đã hiểu : trông cậy vào các người bạn ở bên kia dẫy núi Alpes là vô ích, ít nhất là trong lúc này :

        Trái hẳn với điều lo sợ của Mussolini, thủ lãnh Hitler không hề tỏ vẻ giận dữ : nghĩa là từ mấy ngày nay, sự liên minh của Ý đặc biệt đã mất tầm quan trọng ! Hay nói cho đúng hơn là kể từ phút mà Ribbentrop ký kết ở Mạc-Tư-Khoa hiệp ước bất xâm phạm Đức-Nga. Trong toàn thể thế giới, biến cố này có hiệu lực của một trái bom nặng ký !

[Giangtvx]

        Mười sáu năm sau, trước Pháp-đình Nuremberg, hình bóng của biến cố này hãy còn ám ảnh phòng xử án, diễn đàn báo chí và cho đến phòng của một vài thẩm phán...

        Hiển nhiên là sự gợi ra hiệp ước Hitler-Staline và hậu quả trực tiếp là sự cùng nhau xâu xé Ba-Lan sẽ đặt các thẩm phán Nga vào trong một tình trạng tinh tế, rất khó xử. Họ làm thế nào để thoát khỏi ngõ bí ? Đó là câu hỏi do mọi người đặt ra.

        Thêm một lần, sự thực lịch sử lại được phanh phui và chứng minh dễ dàng. Từ ngày 12-8-1939, ở Mạc-Tư-Khoa đã diễn ra những cuộc điều đình giữa các nhân vật quân sự Anh-Pháp một bên, bên kia là Thống chế Nga Klim Vorochilov...

        Các người Tây phương đến tìm sự đồng minh của Nga để bảo vệ Ba-Lan : Hitler — trước mối đe dọa của một cuộc chiến tranh trên hai mặt trận — sẽ phải suy nghĩ kỹ càng trước khi phạm vào một cuộc xâm lăng mới... Nhưng cuộc đàm phán kéo dài lê thê... Vorochilov quan niệm một cách rất hợp lý rằng Hồng Quân chỉ có thể thẳng tiến lên trước mặt quân Đức Quốc-Xã bằng cách đi vào nội địa Ba-Lan. Thế mà Varsovie vẫn ngoan cố không chịu để cho Hồng-Quân tạm mượn đường đi qua... Đó là ngõ bí : những cuộc điều đình đều dậm chân một chỗ, quay tròn và càng ngày lại càng sa lầy hơn nữa !

        Trong khi đó ở Bá-Linh, người ta đã đo lường được sự nguy hiếm : một cuộc liên-minh quân sự Anh- Pháp-Nga sẽ hủy diệt hết cả những dự định của Hitler. Để dự phòng mưu mô vận động ấy, chỉ còn lại một khả năng duy nhất : tranh thủ thời gian với các người Tây-phương và ký kết trước họ một hiệp ước với Nga. Những cuộc đàm phán về thương mại mở ra trước đây mấy tuần lễ với Mạc-Tư-Khoa sẽ cung cấp một nhập đề cần thiết. Vậy chỉ cần xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa !... Ngay từ ngày 16-8-1939, bá tước Von Der Schulenburg, đại sứ Đức ở gần điện Cẩm-Linh đã báo cho Bộ trưởng Ngoại giao Nga Molotov biết là Bộ Ngoại giao Đức Ribbentrop sẽ rất vui thích được mời sang Mạc-Tư- Khoa. Molotov — con người cứng cỏi, óc đáng phái, cuồng tín — nhăn mặt lại... Một cuộc viếng thăm tương tự thì ăn nhằm gì ? Tranh luận về một sự liên minh giữa hai kẻ tử thù là Quốc-Xã và Cộng-sản ư ? Thiệt là một trò hề, đầy tính chất tiếu lâm, kỳ cục !...

        Nhưng thình lình Staline lại can thiệp kịp thời... Đó là một trí óc mềm dẻo và trắng trợn, đặc biệt minh mẫn, một kiện tướng trong làng cừ chánh trị, cao tay ấn hơn cả ông « Niet » tương lai (Nikita Khrouchtchev) : Y khuyên cáo Molotov nên tiếp xúc với đại sứ Đức và báo cho biết chánh phủ Nga sẽ hân hạnh được tiếp đón Ribbentrop để đàm phán và đi tới kết thúc một hiệp ước... Đó là một sáng kiến làm mọi người kinh ngạc, rụng rời mà Staline sẽ giải thích ngày 19-8-1939 trong phiên họp mật của ủy ban Chánh trị Liên-bang Sô-viết :

        — Chúng ta tuyệt đối tin tưởng rằng nếu ký kết một liên-minh quân sự với Anh-Pháp thời chúng ta sẽ bó buộc Đức phải từ bỏ dự định xâm lăng Ba-Lan. Như vậy là chúng ta có thể ngăn cản chiến tranh. Tuy nhiên, trong giả thuyết này sự tiến triển chánh trị chắc chắn là y sẽ đi theo một chiều hướng vô cùng nguy hiểm cho chúng ta. Về phía khác, nếu chúng ta chấp thuận đề nghị của Đức về một hiệp ước bất xâm phạm thời chắc chắn là Đức Quốc-Xã sẽ lợi dụng hiệp ước này để nhảy vào Ba-Lan và cuộc tấn công này sẽ tự động lôi cuốn theo sự can thiệp của những người Tây phương.

        « Trong một trạng huống tương tự, chúng ta sẽ có nhiều hy vọng lớn lao ở ngoài vòng xung đột và có thể xác định theo sở thích của chúng ta, khi thời cơ thuận tiện nhất sẽ đến lượt chúng ta can thiệp. Vậy chúng ta phải chọn lựa và tán thành phương thức xử thế ấy. Nói tóm lại, đường lối của chúng ta đã được vạch sẵn : chúng ta phải chấp thuận đề nghị của Đức và tống khứ phái đoàn Anh-Pháp về... lẽ dĩ nhiên là với sự bày tỏ lòng thành thực hối tiếc của chúng ta

        Tôi khỏi căn phải nhấn mạnh về điểm này : một cuộc chiến tranh giữa Đức Quốc Xã và những cường quốc Đồng-Minh sẽ có thể phục vụ cho những quyền lợi của chúng ta. Lẽ chủ yếu là đối với chúng ta, cuộc chiến tranh này phải kéo dài lê thê để làm kiệt quệ cả hai địch thủ. Trong thời gian đó, chúng ta sẽ bành trướng thêm công tác chánh trị trong các nước dự chiến để khi chiến tranh chấm dứt, chúng ta sẽ chuyển qua giai đoạn hành động. »

        Thiệt là một chương trình kế hoạch quỷ khốc thần sầu, nhưng lại còn cao đẹp hơn những sự đầu cơ trục lợi rất cam go, đang được mưu định sắp đặt ở Luân-Đôn, Ba Lê và Bá-Linh. Nói vắn tắt là Staline muốn cho Hitler gây chiến tranh và y sẽ tùy nghi hành động theo lối ngư ông thủ lợi ! ...

[Giangtvx]

        Hai ngày sau phiên họp của ủy ban Chánh trị Liên-bang Sô viết, phái đoàn quân sự Anh-Pháp xách khăn gói quả mướp về nước. Vả lại cũng hai ngày sau 25-8-1939, Ribbentrop ký một hiệp ước bất xâm phạm tại điện Cẩm-Linh. Bá-Linh và Mạc-Tư-Khoa tự ca ngợi lẫn nhau. Ở thủ đô các nước khác, sự kinh ngạc, rụng rời ngự trị và ghê sợ những tai họa thảm khốc đột ngột xảy ra.

        Vậy cũng đúng hai năm sau, ngày 21-3-1941, một vài tuần lễ trước khi quân Đức xâm chiếm Nga - Sô, Staline công khai tuyên bố :

        — Có nhiêu người tự hỏi : tại sao chánh - phủ Nga Sô lại có thể ký kết một hiệp ước bất khả xâm phạm với lũ quỷ sứ ấy : những con người vô đạo, vô pháp như Hitler và Ribbentrop ?

        «Phải chăng Nga - Sô đã phạm một lỗi lầm trọng đại ? Vậy tôi xin trả lời những sự chỉ trích ấy.

        «Một lỗi lầm ư ? Chắc chắn là không phải ! Hiệp ước bẩt xâm phạm là một hiệp-ước hòa bình. Theo ý kiến tôi, chớ hề có một Quốc-Gia nào thực yêu chuộng hòa bình lại không có quyền ký kết một hiệp ước tương tự với một nước láng giềng, mặc dù các người lãnh đạo nước ấy là những tên phạm trọng tội ! »

        Do sự lý luận một chiều ấy, Staline tìm cách tự minh oan để chạy tội. Ở Nuremberg, các thẩm phán và công tố viện Nga-Sô không thoát ly khỏi khó khăn một cách dễ dàng như vậy ! Sự khác biệt hẳn với vị « Cha già Dân tộc» là họ phải đụng độ với các luật sư của đối phương. Nếu hồi năm 1945-1946, các luật sư chưa biết đến bài diễn văn của Staline thời trái lại, họ có thể sử dụng một tài liệu khác, có thể còn hóc búa hơn, khó chịu hơn nhiều !

        Đó là thỏa hiệp mật bổ túc bản văn chánh thức của hiệp ước bất xâm phạm. Mật vì thỏa hiệp này dự liệu và tổ chức sự chia phần giữa Đức và Nga về chiến lợi phẩm do cuộc chiến tranh Ba Lan đem tới. Trong nguồn tư tưởng ấy, các nhà ngoại giao chuyên nghiệp sử dụng một thứ ngữ vựng mà sự thận trọng, kín đáo không đánh lừa được ai cả ! Trong cơ hội này, người ta nói vè «sự định ranh giới những khu vực ảnh hưởng ở Đông-Ảu ». Danh từ thiệt là đẹp đẽ nhưng sự thực lại không mấy tốt đẹp như thế : Ta hãy thử xét đoán : «Trong trường hợp có những sự thay đổi về lãnh thổ xảy ra ở các miền thuộc những Quốc-Gia ven biển Baltique (Finlande, Estonie, Lettonie, Lituanie) thời biên giới thuộc phía Bắc xứ Lituanie sẽ cấu tạo nên một đường phân chia giữa các khu vực anh hưởng của những cường quổc đã ký kết.

        «Trong trường hợp có sự thay đổi lãnh thổ ở các vùng đất đai hiện nay thuộc Ba-Lan, thời những khu vực ảnh hưởng riêng biệt hỗ tương sẽ được định ranh giới do một đường dài khác theo dòng sông Narew, Vistule và San. Còn về phía đông-nam Âu-châu, Nga- Sô nhấn mạnh là sẽ đặc biệt chú ý đến xứ Bessarabie (Lỗ-ma-ni) trong khi Đức tuyên bố là hoàn toàn không hề thiết tha vụ lợi ở miền này.»

        Thỏa hiệp này do Molotov và Ribbentrop đồng ký và kết thúc bằng câu :

        «Đôi bên đều cam đoan giữ gìn bản hiệp ước này tuyệt-đối bí mật !»

        Đúng sự thực là sự tối mật này được duy trì... cho mãi tới tháng ba 1946 ! Đó là thời kỳ các luật sư Đức bào chữa cho những bị can ở Nuremberg đã biết rõ sự hiện hữu của bản tài liệu tối mật và tối nguy hại này !

        Tin tức lan tràn rất mau lẹ như một vết dầu loang trong các hành lang của Pháp-đình và có tính cách của một biến cố vô cùng chấn động. Thiệt là tréo cẳng ngỗng : một trong những cường quốc đang ngự trên bục các thẩm phán lại rất có thể xuất hiện trên ghế bị can và lại đúng vào một trọng tội do các bị can đang trả lời! Trên phương diện pháp lý, tình trạng này có vẻ rất minh bạch. Cho đến nay, mới chí đặt vấn đề « sự chuẩn bị một cuộc chiến tranh xâm lăng » đối với bè lũ Hitler. Nếu bây giờ luật sư bào chữa lại có thể xác định sự tham dự của Nga-Sô vào cuộc chiến tranh xâm lăng này thời hết thày mọi công trình kiến trúc của vụ án khổng lồ này sẽ sụp đổ tan tành như lâu đài xây trên cát !..

        Còn về đường lối quanh co, khúc khuỷu — do tài liệu quý báu vô giá này đã dùng để đi tới Nuremberg và cuối cùng nằm trên bàn giấy một luật sư —  thời ai nấy đều phỏng đoán một cách mơ hồ... Người giữ tài liệu này — luật sư Seidl, biện hộ cho Rudolf Hess — vẫn hoàn toàn yên lặng một cách ngoan cố ! Mãi mười hai năm sau (1958) y mới chấp thuận vén màn bí mật. Giai thoại hi hữu này cũng đáng nên kể lại đây :

        Hồi tháng ba năm 1946, trong một lúc tạm đình chỉ phiên tòa, Seidl nói chuyện phiếm với một ký giả báo chí Mỹ. Anh này nói ngầm cho ông hiểu là y có những liên lạc vô cùng mật thiết với bộ ngoại giao ở Hoa-Thịnh-Đốn. Rồi một vài ngày sau, y bám Seidl ra một nơi vắng, với vẻ mặt đồng lõa, y đưa cho ông một tài liệu phóng ảnh : bản thỏa hiệp mật bổ túc hiệp ước bất xâm phạm Nga-Đửc. Seidl — sau phút kinh ngạc, sửng sốt qua đi — nhận thấy là mình đang giữ ở trong tay một quả bom thực sự nổ chậm, một chất nổ khá mãnh liệt để làm tiêu tan cả tòa án quốc tế và vụ án Nuremberg. Để bắt dẫu, ông đưa cho bị can Ribbentrop coi tài liệu thời y công nhận là chính xác. Rồi ông lại nói chuyện với David Maxwell-Five, công-tố-viện trưởng Anh thời ông này nhún vai, suy nghĩ giây lát rồi đưa ra một ý kiến vừa thú vị vừa bất ngờ : tại sao Seidl lại không giao thiệp trực tiếp với các đương sự chánh yếu nghĩa là các vị đại diện Nga- Sô ??!..

[Giangtvx]

        Seidl bèn đến văn phòng các người Nga. Ông viết giấy xin gặp tướng Rudenko, trưởng phái đoàn nhưng chỉ được viên phụ tá Zorya tiếp kiến.

        (Chính Zorya, sau đó ít lâu, chết vì tai nạn ở phòng khách sạn « trong khi lau chùi súng lục » — nếu tin theo bản thông cáo chách thức!)

        Zorya — không mảy may xúc động — chỉ giản dị tuyên bố là « Phái đoàn Nga Sô coi tài liệu này như là ngụy tạo !»

        Rất có thể là Zorya đã nói đúng sự thực: vì cho tới khi luật sư Seidl đã cho nổ quả bom ở ngay giữa phiên tòa thời Rudenko mới đánh điện về hỏi Mạc-Tư- Khoa và được biết bản thỏa hiệp mật ấy có thực !

        Seidl thình lình mở cuộc tấn công ngày 25-3-1946:

        — Một tuần lễ trước ngày khởi đầu cuộc chiến tranh — 3 ngày trước khi cơ cấu tấn công Ba-Lan được sắp xếp dứt khoát — Nga và Đức đã ký kết một thỏa hiệp mật, phụ đính vào hiệp ước bất xâm phạm.

        Chánh án Lawrence :

        — Thưa luật sư, tôi tưởng là ông chưa lãng quên những chỉ thị minh bạch của tòa án: vụ án này không thể trở thành một diễn đàn để cho người ta đọc các diễn văn.

        — Tôi chớ hề có ý muốn đọc diễn văn. Tôi chỉ

        muốn giản dị trình bày trước Quý tòa một tài liệu...

        — Tài liệu ấy hiện chúng tôi chưa hề trông thấy. Vậy ông đã cho sửa soạn một bồn nhì để dùng về việc khởi tố chưa ? Xin Công-tố viện cho biết có phản đối việc đọc bổn tài-liệu này không ?

        Rudenko (nhìn công tổ viện chánh yếu của Nga-Sô):

        — Thưa ông Chánh-án, hiện lúc này tôi chưa biết có sự hiện hữu của tài liệu ấy và tôi tuyệt đối phản kháng việc đọc trước phiên tòa. Tôi không biết là người biện hộ định trưng ra những điều khoản bí mật nào, nhưng về phần tôi thời tôi cho là khả nghi, khó tin lắm để không nói chi hơn nữa!... Vì vậy tôi thỉnh cầu ông không có phép đọc bản tài liệu liên hệ.

        Seidl : Trong trường hợp này, tôi bó buộc phải nêu ra nhơn chứng là ông Molotov, ủy viên bộ Ngoại- giao Nga-Sô.

        Chánh Án : Thưa luật sư, để bắt đầu xin ông vui lòng cho dịch bản tài liệu ấy. Hiện chúng tôi chưa biết rõ nội dung.

        Seidl: Trong tài liệu ấy, người ta thấy...

        Chánh Án (cắt ngang): Không!... Thưa luật sư, chớ hề bao giờ Tòa lại nghe ở miệng nói ra điều chỉ có ở trong bản văn. Chính tòa muốn có đủ khả năng xem xét tài liệu ấy bằng Anh văn cũng như Nga văn. Khi đã xem xét cẩn thận rồi, tòa sẽ tỏ bày ý kiến.

        Như vậy có nghĩa là trong lúc này, nội vụ, nếu không nói thoáng qua để che lấp thời ít nhất cũng tạm để dành vào một nhà chứa xe!... Nhưng luật sư đâu có chịu thua ngay và dễ dàng như vậy ! Một tuần lễ sau, Seidl lại mở cuộc tấn công mới và hỏi Ribbentrop :

        — Lời mở đầu của thỏa hiệp mật ký kết ngày 23-8-1939 giữa Đức và Nga nói đại khái như sau: «Xét vi sự khẩn trương hiện tại trong cuộc bang giao Đức, Ba-Lan, nếu sự xung đột xảy ra, sẽ thỏa thuận như sau...

        Ribbentrop : Tôi không nhớ rõ nguyên văn nhưng đại ý thời đúng như vậy.

        Chánh Án (nói với luật sư Seidl): Bây giờ ông có ý muốn đọc cho chúng tôi nghe tài liệu gì ?

        Rudenko : Tôi muốn lưu ý Tòa-án vè sự kiện chánh yếu :

        Chúng ta ngồi đây không phải là để tranh luận về những vấn đề liên hệ tới chánh trị của những cường quốc đồng minh nhưng là để điều tra những chứng cớ cụ thể đang đè nặng trĩu trên vai các tội nhơn chiến tranh Đức. Chỉ giản dị là người biện hộ đang cổ gắng làm lạc hướng chúng ta về mục tiêu đó. Vì thế tôi thiển nghĩ rằng luật sư sẽ không được phép đặt những câu hỏi lạ khác với nhiệm vụ của chúng ta.

        Chánh Án: Thưa luật sư, ông có thể đặt những câu hỏi đó...

        Bây giờ thời Seidl nhìn thấy rõ khả năng khơi xướng được rồi! Ribbentrop nói liền, không chờ ai mời gọi :

        — Như người ta đã biết, miền đông Ba-Lan bị Hồng quân chiếm đóng và miền Tây do quân lực Đức trấn giữ. Có điều chắc chắn — không còn ai hoài nghi nữa ! — là về vấn đề Ba-Lan, Staline đã trật đường ray khi phiền trách Đức đã gây một cuộc chiến tranh xâm lăng : Nếu có xâm lăng thời cả đôi bên đều thực sự bị trách cứ và liên đới hỗ tương !...

        Tuy nhiên lời khai này đã quá rõ ràng, sẽ cấu tạo nên màn cuối cùng của cái mà hết thảy mọi người coi như một « quả bom». Cuộc đại biến này — sau một sự khởi phát rất gay go, khó nhọc — đã kết thúc một cách lãng nhách !... Cũng không thể nào khác hơn dược nữa: một vụ án vô cùng vĩ đại và ngoạn mục như thế — do ý muốn của những cường quốc chiến thắng — sẽ không thể nào bị tiêu tan ra mây khói vì một tờ giấy lộn, bất kề nội dung ra sao !... Thêm hai lần nữa, Seidl còn thử cố gắng sử dựng tờ giấy này nhưng Tòa đều bác bỏ, đúng như lời ông phỏng đoán. Tòa lại còn tìm thấy một lý do tuyệt hảo để hành dộng như vậy : Seidl vẫn từ chối không chịu nói rõ xuất xứ của tài liệu này. Đến nỗi Tòa đã tài tình chơi nước cờ cao là bác bỏ hết cả những cuộc tranh luận, mọi sự tham chiếu về « giấy tờ có nguồn gốc khả nghi ! »

        Sự luận lý theo kiểu đó thời những người Nga không thể nào đồng thời vừa là tòng phạm, vừa là quan tòa của một trọng tội, đã tan biến thành mây khói. Vụ án vẫn tiếp tục xử — nhưng bán thỏa hiệp mật không phải vì thế mà bị hủy bỏ. Được coi như một dữ kiện lịch sử, hiện nay ban thỏa hiệp ấy đã xuất hiện trên tất cả mọi tác phẩm nói về căn nguyên phát sanh hay yếu tố cấu tạo nên Đệ-nhị Thế-chiến (1939-1945).

        Hồi năm 1939, Hitler — vô cùng mạnh mẽ về thỏa hiệp mặt bổ túc hiệp ước bất xâm phạm Đửc-Nga — coi như là điện Cẩm-Linh đã bật đèn xanh cho y. Các chữ ký vừa ráo mực thời y đã hạ lệnh tấn công — để rồi lại hủy bỏ lệnh ấy sau đó một vài giờ !

        Có chuyện chi xảy ra ? Vì những lý do bí mật, nhà độc tài áo nâu đã chấp thuận cho Âu-châu đang lo sợ, phiền não, một thời hạn ân huệ cuối cùng. Những lý do ấy, hoàn cầu sẽ biết rõ là nhờ có lời khai trước tòa án quốc tế Nuremberg của Birger Dahlerus, người Thụy Điển, là nhân chứng gỡ tội chánh yếu của Goering.

[Giangtvx]

       

*

*      *

        Sidney Alderman, đại diện Công-tố viện Mỹ lại lên tiếng :

        — Trong các Văn-khố của Bộ Tư-lệnh tối cao Quân-lực Đức, người ta đã khám phá thấy hai bài diễn văn của Hitler đọc ngày 22-8-1939 trước một số tướng lãnh. Với sự chấp thuận của Tòa-án, tôi sẽ đọc những đoạn rất ý nghĩa sau đây:

        «Tôi đã triệu tập Quý vị để báo cáo cho Quý vị biết những yếu tổ khác biệt cấu tạo nên căn bản sự quyết định của tôi chuyển qua hành động. Đề bắt đầu, tôi đã nhận thấy từ ít lâu nay là sớm hay muộn, chúng ta sẽ bó buộc phải thanh toán vấn đề Ba-Lan. Như Quý vị biết, tôi đã quyết định ngay từ mùa xuân này,

        Trong các lý do, trước hết tôi muốn nêu lên chính con người của tôi rồi đến cá nhơn của Mussolini. Vì lẽ những năng lực chánh trị của tôi, các biến cố sắp tới chỉ tuyệt đối tùy thuộc vào tôi, vào đời sống của tôi. Rất có thể là chưa bao giờ ai thấy một người hưởng thụ được một uy quyền có thể so sánh với uy quyền của tôi. Vậy đời sống về thể chất của tôi cấu tạo nên một yếu tố xác thực đứng hàng đầu tiên. Rủi thay ! Bất cứ lúc nào tôi cũng có thể bị một tên điên khùng hay một tên sát nhơn trừ khử. Yếu tố thứ hai là đời sống của Thủ-tướng Ý. Chính ông này cũng giữ một vai trò quyết định. Ngược lại, trong phe đối phương — nghĩa là Anh và Pháp — người ta chỉ thấy ở chức lãnh đạo nhưng con người không có chút năng lực, ý chí nào, các chánh-trị gia ở dưới mức trung bình!

        « Ngoài những yếu tố cá nhơn ấy, tình hình chánh trị lại vô cùng thuận lợi cho chúng ta. Vậy các tình trạng hợp thời này có thể sẽ không xảy ra nữa trong hai ba năm sau. Dù sao, tôi cũng có thể chết bất tử vào ngày mai. Vậy cho nên tốt hơn hết là phải hành động ngay không chậm trễ, nhất là hiện nay, sự can thiệp của các nước Tây-phương hãy còn do dự, bấp bênh. Vì cần phải mạo hiểm thời chúng ta nên chấp thuận các mạo hiểm ấy với sự quyết định không tài nào lay chuyền nổi. Về phần tôi thời tôi chỉ có một lo sợ duy nhất : đến giây phút cuối cùng lại có tên ngu si khốn kiếp nào đề nghị với chúng ta một giải pháp điều đình !»

        Thiệt là ngôn ngữ kỳ lạ của một người không bao giờ mệt mỏi ngớt kêu gào thiện chỉ hòa bình ! Cùng ngày hôm ấy, trong một cuộc trình bày thứ hai, Hitler tiếp tục triển nở những tư tưởng của mình :

        « Một thời kỳ hòa bình lâu dài quá không có ích lợi chi cho chúng ta !

        « Sau khi nguyên tắc này được đặt ra thời việc tiêu diệt Ba - Lan phải là mục tiêu của chúng ta. Để khởi phát những hành vi cừu định, tôi sẽ tìm được một lý do, có chánh đáng hay chuẩn nhận được không thời chúng ta không cần đếm xỉa tới ! Không ai có thể hỏi kẻ chiến thắng là có nói đúng sự thực hay không ? Lý lẽ của kẻ mạnh nhất luôn luôn vẫn tuyệt hảo ! Vậy không chút tình trắc ẩn nào nhưng là sự tàn bạo trọn vẹn, chớ hề nhu nhược ! Trong giai đoạn thứ nhất của cuộc đấu tranh này, cần phải tiễn tới các dòng sông Vistule và Narew. Tiềm lực kỹ thuật cao siêu của chúng ta sẽ bẻ gẫy tinh thần, dũng khí của những người Ba-Lan. Sự mau lẹ trong việc tiến quân của chúng ta sẽ làm nốt phần còn lại. Các lực lượng Ba Lan sẽ bị săn đuổi không ngừng cho tới khi bị hoàn toàn hủy diệt. Vài ngày sau đây, tôi sẽ hạ lệnh tấn công, rất có thể là vào sáng thứ bảy... »

        Thứ bảy nghĩa là 26-8-1939. Lẫn này lá bài tẩy đã lật ngửa ; chiến tranh !

        Đúng sự thực là ngày thứ sáu 25-8-1939, Hitler đã ra lệnh cho quân-lực Đức khởi phát cuộc tấn công vào sáng ngày mai, thứ Bảy 26-8-1959, hồi 4g45 sáng. Thình lình chiều thứ Sáu 25-8-1939, lệnh trên bị hủy bỏ. Có nghĩa là Thủ-lãnh vừa nhận được một tin tức làm cho y phải suy nghĩ : sự kỷ kết một hiệp ước cứu trợ hỗ tượng giữa Luân-Đôn và Varsovie ! Hitler ngần ngại... Sự quyết định và long trọng hứa hẹn của Anh sẽ đến cứu viện Ba-Lan đã làm biến đổi tình hình. Hay ít nhất là người ta không tìm được một phương thức nào làm cho Chánh-phủ Anh hủy bỏ quyết định này! Hitler lý luận rằng dù sao chăng nữa, chữ ký cũng chỉ là chút xíu mực trên một mẩu giấy ! Nếu người ta có thể minh chứng cho người Anh biết là họ sẽ có lợi lộc để cho Ba-Lan bị tiêu diệt...

        Giữa lúc tình trạng vô cùng khẩn trưong như vậy, đột ngột xuất hiện trên sân khấu chánh trị quốc tế một nhơn vật, mới ngày hôm qua đây hãy còn chưa có ai nghe nói tới : đó là kỹ nghệ gia Birger Dahlerus. Một người trung lập, một tư nhơn đặt biệt, nghĩa là một người cô đơn, chỉ nghiêm chỉnh đại diện cho chính bản thân mình. Mấy năm trước đây, tình cờ y có quen biết Goering. Ngày nay, nhận thấy là Âu-Châu đang biến đổi thành một vạc than hồng, một lò sát sinh tàn khốc, y hy vọng có thể ngưng lại thảm họa này. Rất có thể là y tin tường rằng với một chút thiện chí của cả đôi bên, người ta sẽ tránh được sự vô phương cứu chữa !...

[Giangtvx]

        Sáu năm sau, con người ngây thơ có thiện chí này, chấp thuận đến Nuremberg để làm nhơn chứng gỡ tội do luật sư của Goering nại ra. Lời tường thuật của y sẽ cấu tạo nên một trong những giai đoạn dị thường, quái đản nhất của vụ kiện. Dahlerus khai :

        — Trước hết tôi cần phải giai thích rằng một công dân Thụy-Điển tâm thường như tôi lại có thể nảy ra ý tưởng len lỏi vào làng chánh trị cao siêu để tìm kiếm trong giờ phút chót một thỏa hiệp Anh-Đức. Lý do là tỏi đã biết quá rõ nước Anh vì tôi đã sống ở đó 12 năm liền và tôi cũng gần hiểu biết nước Đức. Vậy trong một dịp lưu trú ở Luân-Đôn vào cuối tháng sáu 1939, tôi có thể nhận thấy là dân tộc Anh đã cương quyết xác định là không hề dung tha một cuộc xâm lăng mới mẻ nào của Đức.

        « Ngày 2-7-1939, trong một dạ tiệc ở Câu lạc bộ Lập-Hiến, các bạn thân của tôi trong giới kinh doanh đã nói chuyện với tôi đại ý như sau :

        —  « Chắc chắn là nước Anh muốn hòa bình nhưng không phải với bất cứ giá nào ! Nếu Đức bó buộc chúng tôi phải sử dụng võ khí thời nước ấy sẽ bị đánh tơi bời hoa lá thêm một lần nữa ! Với chúng tôi, sự chiến bại của Đức là tuyệt đối chắc chắn. Dù sao chăng nữa, nếu chọn lựa chiến tranh thời Hitler sẽ thâu lượm được rất ít lợi lộc hơn là chịu điều đình...

        « Về phía khác, tôi cũng nhặn thấy là những cơ sở chánh thức của Đức Quốc Xã có khuynh hướng giấu ẻm nhẹm những báo cáo khả dĩ làm buồn lòng các vị chỉ huy cao cấp. Tôi bày tỏ sự nhận xét ấy với các bạn hữu người Anh. Chúng tôi bèn quyết định — là với bất cứ giá nào - cần phải thông báo ngay cho các nhà lãnh đạo Đức biết rõ trạng huống tinh thần đang thực sự ngự trị ở nước Anh. Và tôi thấy mình có đủ khả năng tiếp xúc với Goering nên bèn quyết định bay tức khắc sang Bá-Linh.

        « Thực vậy, tôi đã có thể xin được tiếp kiến tại lâu đài Karinhall, tư gia của Thống-chế Goering vào hồi bốn giờ chiều ngày 6-7-1939. Tôi báo cho y biết những điều mắt thấy tai nghe ở Anh, nhấn mạnh rất lâu vẽ nhu cầu né tránh mọi cuộc chiến tranh phiêu lưu và để kết thúc, đề nghị một cuộc gặp gỡ : một bên là Goering với hai hay ba nhơn viên Chánh-phủ Đức, bên kia là một vài nhơn vật Anh. 48 giờ sau, Goering tin cho tôi biết là Hitler đồng ý.

        « Cuộc gặp gỡ diễn ra tại Slesvig, gần biên giới Đan-Mạch, trong một ngôi nhà riêng của vợ tôi. Hiện diện có Goering, tướng Bodenschaz, một công chức cao cấp ở Thủ-tướng phủ với 7 người Anh, toàn là kỹ-nghệ gia hay tài-chánh gia. Thay lời phi lộ, các người Anh tuyên bố là trong trường hợp có chiến tranh, Ba-Lan sẽ thấy ở bên cạnh mình cả nước Anh và Đế-quốc Anh Goering đáp lời và xác định rằng, trên danh dự một chánh khách và một quân nhơn, y sẽ cố gắng hết mình để tránh một cuộc chiến tranh... tuy là Tư-lệnh đoàn Không-quân mạnh mẽ nhất thế giới, y rất có ý muốn thử thách tung đoàn chim sắt khổng lồ vào đĩa cân tranh đấu!...

        « Các người Anh trở về hồi sáng 9-8-1939 và ngay sau khi tới Luân-Đôn, họ gởi một tờ trình cho Bộ Ngoại-giao Anh... Ngày 21-8-1939 tôi biết tin về kết quả của một hiệp ước thương mại Đức-Nga và ngày hôm sau, có thể là hiệp ước sẽ mở rộng phạm vi đến những vấn đề chánh trị thuần túy. Ngày 23-8-1939, Goering gọi điện thoại yêu cầu tôi — nếu có thể được — đến Bá-Linh ngay lập tức vì trong thời gian đó, tình hình trở nên trầm trọng khác thường !...

        (Nhất là từ ngày hôm qua, 22-8-1939, trước các tướng lãnh, Hitler đã loan báo khởi phát chiến tranh vào ngày thứ Bảy 26-8-1939 !)

        « Tới Bá-Linh ngày 24-8-1939, tôi đã gặp Goering vào buổi chiều cùng ngày. Y loan báo cho tôi biết là chưa hề có một thỏa hiệp nào giữa Đức và Ba-Lan, đề nghị tôi bay sang Luân-Đôn để giải thích tình hình. Sáng hôm sau, 25-8-1939, tôi bay sang thủ đô Anh. Bộ- trưởng Ngoại-giao Halifax tiếp kiến tôi vào buổi chiều. Sau khi loan báo cho tôi biết là Henderson, đại sứ Anh ở Bá Linh vừa nói chuyện với Hitler, ông bày tỏ hy vọng sẽ tiến tới một sự dàn xếp và để kết thúc, ông cho tôi hiểu ngầm rằng kể từ nay, ông tưởng là có thể không cần dùng đến những sự giúp đỡ của tôi nữa...

        (Ở đây nữa, cũng cần phải chú ý tới ngày tháng : thứ sáu 25-8-1939!... Buổi sáng cùng ngày hôm ấy, Hitler đã ra lệnh tấn công vào ngày mai, thứ Bảy 26-8- 1959. Y đã rút lại lệnh này ngay trong buổi chiều, sau khi biết được kết qua hiệp ước tương trợ Anh — Ba- lan).

        « Hồi 8 giờ tối hôm ấy, 25-8-1939, tôi gọi điện thoại cho Goering. Y lại nhấn mạnh thêm sự trầm trọng của tình hình và yêu cầu tôi lại thử cố gắng hết mình để họp một hội nghị « của sự may mắn cuối cùng » !... Thứ bảy 26-8-1939, tôi lại gặp Halifax. Tôi gợi ý với ông xin cho biết thiện chí của Chánh-phủ Anh để tiến tới một giải pháp điều đình : ví dụ như gởi cho Goering một bức thư đo tôi sẽ đưa ngay sang Bá-Linh... Halifax — sau khi tham khảo ý kiến với Chamberlain —  chấp thuận đề nghị của tôi. Thông điệp do ông thảo xác định rõ ràng là Chánh-phủ Hoàng-gia Anh không hề xao lãng một khả năng nào để tiến tới một sự giải quyết hòa bình. Tôi lại bay liền sang Bá-Linh.

[Giangtvx]

   
        « Mãi khuya hôm ấy, tôi được Goering tiếp kiến trong một toa xe lửa đặc biệt. Trước tiên tôi bày tỏ cho y biết là Đức đã nhầm lẫn khi đánh giá quá thấp sự quyết định của Anh : hết thảy mọi hành động quân sự đối với Ba - Lan hay lãnh thổ Dantzig sẽ lôi cuốn theo một cuộc chiến tranh với Anh. Rồi tôi đưa cho y bức thư. Y mở thư ra một cách nóng nảy, sốt ruột, chăm chú đọc cẩn thận rồi đưa cho tôi, nhờ tôi dịch ra tiếng Đức, từng chữ một để tránh sự giải thích sai lầm. Rồi y gọi một tùy viên, ra lệnh cho ngưng đoàn xe lửa ở ngay ga thứ nhất. Y quay về Bá- Linh bằng đường bộ để cấp tốc báo cho Hitler biết nội dung của bức thông điệp...

        « Tôi theo y trên một xe hơi thứ hai. Chúng tôi về tới Thủ-tướng phủ vào đúng nửa đêm. Goering vào ngay trong dinh ; còn tôi thời tôi cho là đến đợi kết quả ở khách sạn sẽ thuận tiện hơn. Tôi chưa kịp nghĩ ngơi. Độ 15 phút sau, hai sĩ quan đến mời tôi đi theo ngay : Thủ-lãnh muốn gặp tôi... Tôi thấy Hitler, có Goering ở bên cạnh. Y bày tỏ ngay cho tôi biết đường lối chánh trị của y. Ngồi nghe y diễn thuyết như vậy — độ 20 phút ! — tôi bắt đầu suy tư là những nỗ lực của tôi sẽ không đi tới đâu cả. Tuy nhiên, lúc y chửi rủa người Anh thời tôi cắt ngang liền ! ... Tôi tuyên bố cho y biết — vì đã sống và làm lâu năm ở Anh với tư cách thợ thuyền, kỹ sư và giám đốc xưởng máy — chắc chắn là tôi hiểu biết rõ người Anh hơn y nhiều và theo thiển ý tôi : y đã sai lầm nặng nề về trạng thái tinh thần của họ.

        « Hơi sửng sổt đôi chút, y bèn thay đổi đề tài để mô tả cho tôi thấy sự trang bị tuyệt hảo của các lực lượng Đức ! ... Dần dần y mất bình tĩnh. Sải bước thiệt dài khắp phòng, dường như mỗi lúc y càng thêm bị kích thích quá độ ! Đột nhiên, y hét lớn: « Sẽ chế tạo các tàu ngầm, còn nhiều tàu ngầm nữa... chế tạo các phi cơ, còn nhiều phi cơ nữa... và ta sẽ chiến thắng ! »

        « Trong 15 phút, y nguôi dịu đi, cũng khá đột ngột, cám ơn tôi vè những nỗ lực cho lý tưởng hòa bình và yêu cầu tôi trở về Luân - Đôn ngay tức khắc để cho họ biết rõ trạng huống và địa vị của y...

        « Tôi chiều theo sở thích của y mặc dù tôi thấy « những sự dâng hiến quảng đại » của y có vẻ vô lý quá !...

        « Sau khi xác nhận là Đức ước ao một cuộc đồng minh hay ít nhất là một sự thỏa hiệp với Anh, y đề nghị Anh giúp đỡ y để chiếm hữu Dantzig và dãy hành lang, đánh đổi lấy sự hứa hẹn viện trợ quân sự : « Quân lực Đức Quốc-Xã sẽ góp phần hữu hiệu vào việc phòng thủ Đế-quốc Anh, bất cứ ở miền nào trên hoàn cầu !... »

        Thiệt là hài hước đến mức tối đa ! Dahlerus sẽ còn đi lại nhiều lẫn như cái thoi giữa Bá Linh và Luân-Đôn, không ngờ rằng mình chỉ là con cờ cho những vận dụng, mưu đồ của Hitler. Thực vậy, Thủ- lãnh áo nâu vẫn còn hy vọng cô-lập hóa Ba-Lan bằng cách vận động để Anh từ khước — một cách trực tiếp hay gián tiếp — sự hứa hẹn viện trợ quân sự. Tới điểm này thời David Maxwelỉ-Fyve can thiệp và hỏi nhơn chứng :

        — Thưa ông Dahlerus, tôi vui thích được ông nói cho chúng tôi biết một vài sự việc do Goering đã không kể lại VỚI ông. Ví dụ như phải chăng y đã cờ tình giấu giếm ông là hai ngày trước đây — 22-8- 1939 — Hitler đã tuyên bố cuộc tấn công cấp bách và không tránh khỏi với Ba-Lan ?

        — Y chưa hề bao giờ tiết lộ cho tôi biết theo ý nghĩa ấy.

        — Tôi tưởng là y cũng nói cho ông biết là Hitler chỉ đơn giản tìm cách cô lập Ba-Lan phai không ?

        — Không ! Chưa hề bao giờ.

        — Y có nói cho ông biết là việc tấn công Ba-Lan vào sáng sớm ngày 26-8-1939 đã được quyết định rồi phải không ?

        — Y không nói với tôi một lời nào về vụ ấy.

        — Y có giải thích cho ông biết tại sao cuối cùng cuộc tấn công lại được hoãn đến ngày 31-8-1939 không ?

        — Y không hề nói cho tôi biết kế hoạch tấn công.

        — Y không nói cho ông biết... Khoan đã !... Tôi muốn đọc lên chính những lời nói của Goering :

        « Chính ngày nước Anh long trọng tuyên bố là bảo đảm biên thùy Ba-Lan thời Thủ-lãnh gọi điện thoại báo cho tôi biết là y đã triển hoãn việc xâm lăng Ba- Lan. Trước tiên, y có ý muốn phòng ngừa sự can thiệp của Anh... »

        Vậy Goering chưa hề bao giờ nói với ông là người ta duy nhất trông cậy vào ông trong mục đích đó — với hy vọng là ông sẽ đạt được kết quả làm cho Luân-Đôn từ bỏ lời hứa phải không ?

        — Y không hề nói bóng gió theo ý nghĩa ấy.

        — Điểm này xong rồi và căn cứ vào cuốn sách của ông nhan đề : « Mưu toan cuối cùng », tôi muốn xác định về trạng thái tinh thần của các nhà lãnh đạo Đức trong giai đoạn quyết định như thế. Với sự chấp thuận của Tòa-án, tôi sẽ đọc mọt đoạn của ông mô tả cuộc tiếp xúc với Hitler :

        « Y tuyên bố là nếu chiến tranh phải xảy ra thời y sẽ chế tạo các tầu ngầm, tầu ngầm, tầu ngầm... và còn nhiều tầu ngầm nữa !... Mỗi khi láy lại, tiếng nói của y lên cao thêm một âm giai, đến nỗi những lời nói cuối cùng không rõ và khó hiểu. Rồi y trấn tĩnh lại Lấy dáng điệu một nhà hùng biện công cộng, y thét to :

        — Và tôi sẽ chế tạo các phi cơ... phi cơ... và phi cơ !... Tôi sẽ tiêu diệt những quân thù của tôi !

        « Y có vẻ — thưa ông Dahlerus, tôi vẫn nói theo lời trong sách của ông — giống như một ma quái hơn là một con người !... Hiển nhiên là tôi đã có chuyện với một người mất bình thường. Trong một cuộc tiếp xúc thứ hai, y tiến thẳng lại phía tôi, chằm chằm nhìn tôi bẳng một ánh mắt lơ đãng rồi lao mình vào cuộc độc thoại rất hăng say .. miệng y hôi quá khiến tôi phải cổ gắng lắm mới không lùi lại. Bây giờ y cũng không giữ nổi bình tĩnh. Khoa tay múa chân như một tên bị quỷ ám, y gầm thét :   

        — Nếu Anh muốn chiến đấu một năm, tôi sẽ chiến đấu một năm. Nếu Anh muốn chiến đấu hai năm, tôi sẽ chiến đấu hai năm ! ... Bây giờ nếu Anh muốn chiến đấu mười năm thời tôi cũng sẽ chiến đấu mười năm !...

        « Vừa hò hét như vậy, y vừa đung đưa người từ đằng trước ra đằng sau. Để kết thúc, y cúi xuống quá đến nỗi nắm tay co quắp của y chấm gần sát đất ! »

        Đó là nói về Thủ-tướng Đức. Bây giờ xin ông nói cho tôi biết về Bộ-trưởng Ngoại-giao Quốc-Xã. Tôi ngờ rằng ông có cảm tưởng là Ribbentrop đã tìm hết cách để làm thất bại những nỗ lực của ông, phải thế không ?

        — Đúng thế !

        — Nếu tin lời Goering thời Ribbentrop lại còn muốn đi xa hơn nữa ! Trong cuốn sách của ông có viết :

        «Khi tôi từ giã Thống-chế Goering để bay sang Luân-Đôn một lần cuối cùng, y nồng nhiệt cám ơn tôi thời tôi trả lời có thể là chúng ta sẽ còn gặp nhau sớm hơn nữa !... Thế là y lấy dáng điệu trang trọng để bao tôi «Có thè lắm!... Tuy nhiên có một vài nhơn vật đang cố hết sức làm cho ông không sống sót qua vụ nầy ! » Và trong một chương khác, ông viết :

        «Khi tôi gặp lại Goering vào tháng mười cùng năm ấy, y báo cho tôi biết là Ribbentrop đã thử phá hoại phi cơ của tôi : y hy vọng là phi cơ sẽ rơi xuống biển !...»

        Đó là hình dáng vị Bộ-trưởng Ngoại-giao Đức- Quốc-Xã !

[Giangtvx]

       

*

*      *

        Đến giây phút cuối cùng — ngày 26-8-1939 — Edouard Daladier, Thủ-tướng Pháp gửi cho Hitler một thông điệp cá nhơn :

        « Trong giờ phút quá trầm trọng này, tôi muốn tỏ bày sự xác tín là không hề có một người chân thành nào lại có thể chấp thuận sự khởi phát một cuộc chiến tranh tàn phá mà lại không thử cố gắng, thêm một lần nữa, giải quyết vụ xung đột Đức — Ba-Lan bằng những phương thức hòa bình. Sự ưa chuộng hòa bình của ông chắc chắn là có thể sử dụng vào ý nghĩa này mà không hề làm tổn thương chút nào đến danh dự của nước Đức. Ông cũng như tôi, chúng tôi đều chiến đấu ở tiền tuyến trong Thế-chiến vừa qua. Ông đã biết — cũng như tôi — sự ghê rợn xiết bao với sự oán trách nặng nề do những tàn phá của cuộc chiến tranh này đã in sâu vào ký ức các dân tộc và như thế là chưa kể đến kết quả cuộc xung đột !... Nếu chẳng may, máu Pháp và máu Đức lại phải chảy thêm một lần nữa trong một cuộc chiến tranh — còn lâu dài hơn, còn tàn sát hơn ! — thời mỗi người trong hai dân tộc này sẽ chiến đấu trong hy vọng chiến thắng ! Nhưng các kẻ chiến thắng thực sự sẽ là sự man rợ, bạo tàn và sự cuồng nhiệt tiêu hủy.»

        Ngay chiều hôm đó (26-8-39), Robert Coulondre, đại-sứ Pháp ở Bá-Linh trao thư này cho Hitler. Sau cuộc hội kiến, trở về tòa đại-sứ, ông rất suy nhược, chán nản và viết thư cho Ba-lê :

        « Trong 40 phút, tôi đã giải thích bức thư vô cùng cảm động của Thủ tướng Pháp. Tôi đã nói hết tất cả điều chi do trái tim của con người và của người Pháp có thể gợi ra cho tôi để dàn xếp. Thủ-tướng Đức chấp thuận nguyên tắc một mưu toan cuối cùng để giải quyết hòa bình. Tôi đã nêu lên trách nhiệm của y trước lịch sử để van nài y nắm lấy sự may mắn cuối cùng này. Tôi đã khẩn cầu y là trước kia y đã cấu tạo nên một nước Đức Quốc-Xã mà không phải đổ một giọt máu, thời bấy giờ cũng không cần phải đổ máu — kể cả máu của binh sĩ và đàn bà con nít ! —  trước khi chắc chắn tuyệt đối là không còn làm thế nào khác hơn... Tôi đã xác nhận với y là uy tín của y — dù cả ở ngoài biên thùy Đức — đã khá lớn lao để không thể nào bị suy giảm vì một cử chỉ nguôi dịu, khuây khỏa ... có thể là những ngườ1 sợ hãi y sẽ ngạc nhiên lắm nhưng lại càng thán phục, khen ngợi y nhiều hơn và những người mẹ — tất cả những bà mẹ ! — sẽ chúc lành và phù hộ cho y. Chắc chắn là tôi đã làm y xúc động nhưng không làm y xiêu lòng. Sự quyết định của y đã sẵn có rồi !...»

        Coulondre, trong tập nhật ký, đã mô tả dài cuộc hội kiến bi đát này :

        « Tôi có sự chắc chắn rất mau lẹ là Hitler muốn chiến tranh với Ba-Lan ! Tiếng nói của y sỗ sàng và khô khan. Tôi nói : « Thưa Thủ-tướng, hiện ông đang đứng trước sự phán xét của Lịch-sử. Vậy xin ông chớ làm cho máu của quân sĩ, đàn bà, con nít...» Y yên lặng trong vài giây và tôi nghe thấy y thì thầm : «À phải: đàn bà, con nít... Ta vẫn thường nghĩ đến họ...». Rồi ngẩng đầu lên, y nhìn Ribbentrop — lúc ấy đang đứng gần chiếc ghế bành của Thủ-lãnh, giữ vẻ thản nhiên, trơ như đá ! Thình lình y đứng phắt lên, nắm lấy tay Ribbentrop và kéo ra ở một góc ở gian phòng rộng lớn... Trong khoảng hai ba phút, tôi nuôi một hy vọng điên rồ, vô lý : tất cả mọi sự lăng xăng, dao động kia, phải chăng là một vở hài kịch, một trò hề chánh trị sâu sắc ?... Rồi Hitler trở về chỗ tôi và tuyên bố : «Bây giờ thời không còn làm được nữa!» Tôi đành xin kiếu từ».

        Hiện bây giờ thì chỉ duy có nước Anh là còn duy trì được một hy vọng hão huyền. Luân-Đôn thử cố gắng khởi phát những cuộc tiếp xúc trực tiếp Bá- Linh — Varsovie và Hitler giả bộ nhập cuộc, luôn luôn trong mục tiêu cô lập-hóa Ba-lan... Tuy nhiên ở Varsovie, người ta vẫn chưa bao giờ quên được cái gương tầy liếp của con người đáng tội nghiệp Hacha ở Tiệp- Khắc : hết thảy mọi người thương thuyết đến Bá-Linh thế nào cũng bị một áp lực mạnh mẽ đến nỗi sau cùng đành phải nhượng bộ về mọi đường lối cũng như cựu Tổng-thống Tiệp-Khắc. Ba-Lan cho là như vậy thà chiến đấu còn hơn : «dù chúng tôi có phái bị sát hại trong chiến tranh».