Sự thật về X.30 (Tập 1+2)

[Giangtvx]

        Vũ Long lắng nghe Trần Mai nói, rất chăm chú. Mái tóc sớm hoa râm, trên khuôn mặt hãy còn trẻ của anh hơi nghiêng nghiêng. Đôi lúc lông mày anh cau lại, anh cầm bút ghi một vài chữ vào giấy. Khi Trần Mai nói xong, anh mỉm cười :

        - Không phải có thể nữa đâu mà chính Vân Anh đã là người của tình báo nước ngoài rồi đấy. Tài liệu thu thập được và sự phán đoán của đồng chí về Vân Anh rất phù hợp với những điều X.30 báo cáo về. Việc Vân Anh xin ra vùng ta, qua X.30, chúng ta đã biết trước. Nhưng cô ta ra, mục đích gì, chúng ta chưa rõ. Việc xin phép ra này cũng là cách cô ta đánh một ván bài cao tay với ta đây. Vân Anh xin phép công khai chứ không bí mật vì biết rằng với sự kiểm soát chặt chẽ của ta, cô đi bí mật thì ta cũng biết và có thể ta sẽ vin vào cớ đó mà giữ cô ta lại gây thêm nhiều cái rắc rối cho cô ta. Còn một điều nữa, nếu Vân Anh lẻn ra tiếp xúc với Lê Mậu Thành thì sẽ gây thêm cho ta mối nghi ngờ lớn đối với Thành, nếu chúng ta chưa hiểu biết gì về Thành - cô ta xin phép công khai nhu thế này để dễ đánh lạc hướng chúng ta, làm chúng ta tin rằng một khi đi đàng hoàng như vậy là không có ẩn ý gì như trăm nghìn người khác vẫn ra thăm người thân thích ngoài vùng ta. Nếu chúng ta không cho phép Vân Anh ra, Vân Anh vin vào cớ đó nói rằng chúng ta ngăn cản sự đi lại, chia cắt tình cảm gia đình, buông "bức màn sắt" - như bọn địch vẫn thường rêu rao. Vả lại, như thế chẳng khác gì báo cho địch rằng ta đã biết cô ta là ai rồi và làm cho Lê Mậu Thành thấy động.

        Trần Mai nhìn người thủ trưởng của mình và nhận xét thấy gần đây tóc Vũ Long lại thêm nhiều sợi bạc nữa. Anh nghĩ thầm: "Làm gì mà không sớm bạc đầu. Ngũ Tử Tư chi một đêm suy nghĩ, tóc đã trắng xóa hết, huống chi đằng này phải đối phó với những kẻ địch vô cùng lợi hại, nhiều mưu sâu kế hiểm, len lỏi cài vào khắp nơi. Làm sao phân biệt được người ngay với kẻ gian ? Người ngay thì phải bênh vực, bảo vệ. Kẻ gian thì phải trừng trị, nhưng không phải đối phó với kẻ gian nào cũng giống - nhau. Người làm công tác đặc biệt này phải hằng ngày hằng giờ luôn luôn suy nghĩ, nhận xét, phán đoán, phân tích, tổng hợp, đề ra biện pháp, kế hoạch, v.v... Mình đến năm bốn mươi tuổi cũng bạc đầu sớm mất". Anh lại có thêm một nhận xét nữa về thủ trưởng của mình :"Mỗi lúc Vũ Long suy nghĩ thì nét mặt anh thật nghiêm nghị, già hẳn đi, nhưng mỗi lúc anh cười thì thấy anh như trẻ hẳn lại, niềm lạc quan, yêu đời ánh lên trong cặp mắt đen thông minh, trong hàm răng trắng bóng của anh". Trần Mai tự nhủ : "Công tác này làm người ta già trước tuổi, nhưng mình lúc nào cũng phải giữ được cái lạc quan như anh ấy. Điều ấy thật là khó, nhưng đấy cũng là một nét của con người cách mạng".

        Thấy Vũ Long trở lại vấn đề Lê Mậu Thành, Trần Mai hỏi:

        - Anh đã xác minh được vấn đề Lê Mậu Thành chưa ?

        - Vấn đề Lê Mậu Thành đã rõ rồi. Lê Mậu Thành tên thật là Lê Hùng. Bố hắn là Lê Dục, thường gọi là Nghị Dục, có đồn điền trồng cà phê ở Kon-tum và có nhiều ruộng đất ở Quảng Ngãi. Lê Mậu Thành là con thứ hai của Nghị Dục. Vào đảng Đại Việt Quốc Xã khi Nhật sang. Sau khi Nhật đầu hàng, hắn cùng đồng bọn tìm cách lẩn trốn. Hùng đổi tên là Lê Mậu Thành, giấu kín quá khứ, đi dạy học ở trường Khải Định. Hắn nổi tiếng nói chuyện hay, nên đã lôi kéo được một số thanh niên học sinh. Năm 1951, hắn bắt liên lạc với ta, bỏ dạy học, từ giã bạn bè, ra vùng giải phóng xin tham gia kháng chiến.

        Chúng ta đã đón tiếp hắn niềm nở và theo nguyện vọng của hắn, xếp công tác ở cơ quan giáo dục. Hai năm nay, hắn làm việc rất tích cực, chứng tỏ có nhiều khả năng, hay đi lại thăm hỏi săn sóc anh em, được người trong cơ quan tín nhiệm. Nhưng nghiên cứu lý lịch tự khai của hắn, ta thấy hắn giấu cái quá khứ tham gia đảng Đại Việt mà hắn tưởng ta không biết. Đồng thời, bảo vệ cơ quan cho biết hắn thường xung phong nhận những công tác lưu động. Mỗi lần đi như vậy, thường lân la tiếp xúc với nhiều người, trong đó có một số phần tử có nghi vấn chính trị. Chúng ta chưa kết luận được về Lê Mậu Thành vì thấy hắn hoàn toàn không liên hệ gì với bọn tay chân Phòng Nhì của Pháp cả, trong khi hầu hết bọn Đại Việt khác đều chuyển sang làm tay sai cho Pháp. Gần đây, theo báo cáo của X.30 thì ra hắn là người của Ngô Đình Diệm cài vào hàng ngũ ta ...

        Sở dĩ ta vẫn để Lẽ Mậu Thành ở đây vì muốn theo dõi thêm hoạt động của hắn, để có những chứng cớ cụ thể mà hắn không chối cãi được và xem đồng bọn của hắn như thế nào ? Ta phải phán đoán xem mục đích của Vân Anh gặp hắn để làm gì ? Có phải là vì tình yêu hay đây là mối dây liên lạc đầu tiên giữa bọn gián điệp ?

        Hai người cùng im lặng. Từ bên ngoài một tiếng chim hót lảnh lót bay vào.

        Trăn Mai hỏi :

        - Bên ủy ban hỏi chúng ta có cho phép Vân Anh vào thăm Lê Mậu Thành không ? Chúng ta sẽ trả lời ủy ban như thế nào ?

        Giọng Vũ Long cương quyết :

        - Chúng ta sẽ cho phép Vân Anh vào gặp Lê Mậu Thành. Chúng ta làm cho chúng tưởng rằng chúng ta không nghi ngờ gì cả. Quyết định như thế này : Tôi sẽ báo cho ủy ban biết ý kiến của chúng ta, đề nghị Uy ban cứ cho phép Vân Anh vào chiến khu thăm Thành. Còn đồng chí trực tiếp đến cơ quan Lê Mậu Thành đang công tác, hoàn toàn giữ kín chuyện Vân Anh vào thăm Thành, đề nghị cơ quan chuyển ngay bộ phận của Thành làm việc ra một chỗ khác thật xa nơi cơ quan đang đóng, lấy cớ vì lý do an ninh. Sau khi chuyển xong độ một tuần lễ thì ta để cho Vân Anh vào. Đồng chí sẽ đến chỗ Thành vừa đến đóng vai ... (Vũ Long nói nhỏ vào tai Trần Mai). Đồng chí đề nghị với cơ quan giáo dục đón tiếp Vân Anh thật tốt. Sau đó, kế hoạch cụ thể sẽ như thế này ...

[Giangtvx]

*

*       *

        Vừa bước chân ra khỏi dãy lán tập thể, Vân Anh kêu lên, ngạc nhiên như phát hiện ra một điều kỳ lạ :

        - Trời ơi, trăng đẹp quá.

        Cô đứng sững lại. Lê Mậu Thành đứng lại theo.

        Tráng đẹp thật. Trảng mười sáu vừa mới lên, tròn vành vạnh. Trời xanh ngắt, rộng mênh mông, những vì sao mờ đi nhấp nháy lảng ra xa.

        Ánh trảng phủ một màu sáng xanh huyền ảo lên cảnh vật như trong mơ. Bóng tối nấp vương vất trong các lùm cây càng làm tăng thêm vẻ nửa mộng, nửa thực. Mỗi lúc gió thổi qua các lùm cây, những chiếc lá xao động, run rẩy, ánh trăng ùa vào vờn nhau với bóng tối, rồi sau đó trăng lại bát ngát, bao la.

        Yân Anh nói :

        - Bao nhiêu năm sống ở thành phố, nhất là các thành phố châu Âu toàn ánh điện nê-ông, em chưa bao giờ được nhìn cảnh trăng sáng đẹp như thế này.

        Lê Mậu Thành đáp :

        - Với anh có lẽ quen rồi, không thấy đẹp như em. Anh chỉ thấy ở chiến khu này đêm nào không có trăng khổ lắm, đi lại phải mò mẫm. Những đêm có trăng, sinh hoạt được thuận lợi hơn nhiều.

        Hai người qua một khoảng đất trống, đi trên con đường dẫn ra ngoài cánh đồng mênh mang ánh trăng. Trăng vươn lên mái tóc, vai áo họ. Trăng vương lên mỗi bước đi của họ.

        Vân Anh đã viết đơn gởi ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh Thừa Thiên xin vào vùng giải phóng thăm Lê Mậu Thành. Hằng ngày có nhiều người ở quê ngoại Vân Anh thuộc xã Nguyên Thủy lên Huế bán thực phẩm. Vân Anh nhờ bà dì ở xã lên chuyển hộ lá đơn ấy thông qua ủy ban hành chính kháng chiến huyện Hương Thủy đến ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh.

        Khi nhận được giấy phép do ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh Thừa Thiên cấp, cũng do bà dì đưa lại, Vân Anh liền thay đổi áo, mặc một cái áo tím sẫm, một chiếc quần đen, tóc cặp sát mái đầu như hầu hết những phụ nữ lao động ở nội ngoại thành phố Huế theo bà dì về làng. Ở lại nhà bà dì một buổi chiều đợi lúc gà vào chuồng, cô mới lên đường theo một người du kích đến đón.

        Đường đi lên xuổng gập ghềnh, khúc khuỷu. Trời tối. Trong đời Vân Anh chưa bao giờ vất vả khó nhọc như thế. Nghĩ đến sắp được gặp Lê Mậu Thành, Vân Anh cố theo kịp người du kích dẫn đường. Người này thoăn thoắt bước đều, thỉnh thoảng đứng lại chờ cô. Vấp mấy cái suýt ngã, Vân Anh không dám bật lên tiếng xuýt xoa. Một tràng đạn liên thanh nghe như từ ven nội thành Huế vọng lại. Ánh pháo sáng run rẩy trên một cái dòn xa xa.

        Thỉnh thoảng đi gần tới một làng nào đó, hai người lại gặp một người du kích như từ trong bóng tối tách ra chặn lại hỏi giấy, rồi lại biến mất vào trong bóng tối. Một đoàn hơn chục người, có mang súng lặng lẽ như những cái bóng đi ngược lại phía Vân Anh và người du kích dẫn đường. Không có một tiếng chó sủa. Một nỗi lo sợ bâng quơ, một sự hồỉ hộp trước những điều mới lạ choán ngợp tâm hồn Vân Anh.

        Vào khoảng hơn ba giờ sáng, Vân Anh đến chiến khu Dương Hòa¹. Cô gập các đồng chí công an ở trạm tiền tiêu. Sự tò mò kích thích Vân Anh cao độ. Đây là những người kháng chiến! Đây là những người Cộng sản. Đây là những người xuất quỷ nhập thần đã làm tan rã sự thống trị của người Pháp trên đát nầy. Đây là những người mà báo chí sách vở Pháp và nước ngoài, tùy theo quan điểm của người viết, mỗi người nói một cách khác nhau. Đây là những người mà cô coi là kẻ thù. Vân Anh chăm chú quan sát những người kháng chiến đầu tiên mà cô gặp. Họ đều mặc quần áo may bằng thứ vải si². Người nào cũng sạm nắng gió nhưng họ luôn tươi cười. Cô hơi ngỡ ngàng ngạc nhiên. Các đồng chí công an đưa cô vào nghỉ tại nhà tiếp khách và báo tin cho Lê Mậu Thành biết. Khoảng 9 giờ sáng, Lé Mậu Thành ra đón Vân Anh.

        Họ gặp nhau trong phòng tiếp khách của trạm công an. Nói là phòng tiếp khách cho đúng nghĩa thôi chứ thật ra là một cái phòng nhỏ dựng bằng tre, lợp lá. Trên vách có treo một bức ảnh Hồ Chủ tịch. Đồ đạc giản dị nhưng sạch sẽ. Một bộ bàn ghé gỗ mộc trên có ám chén và phích nước.

        Vừa trông thấy Vân Anh, Lê Mậu Thành rất kinh ngạc kêu lên :

        - Trời ơi, em !

        Vân Anh cũng nghẹn ngào :

        - Anh !

-------------------
        1. Một chiến khu nổi tiếng nằm về phía tây Thừa Thiên có chợ và hàng quán.

        2. Một loại vải nội hóa phổ biến trong vùng giải phóng Bình Trị Thiên và Liên Khu V thời chống Pháp.

[Giangtvx]

         
        Cô ngắm Thành từ đầu đến chân. Cô thấy Thành gầy và đen đi nhiều so với hồi ở Huế nhưng rắn rỏi, nhanh nhẹn hơn trong bộ quần áo nâu sẫm, đi dép lốp như tất cả các cán bộ kháng chiến khác.

        Lê Mậu Thành đón Vân Anh về nơi cơ quan mình đóng.

        Những người trong cơ quan Thành đón Vân Anh với tháỉ độ nồng nhiệt. Mọi người trong cơ quan quí Vân Anh như người nhà của họ ra thăm. Họ nhất định bắt Thành phải nghỉ công tác ngày hôm đó để tiếp Vân Anh. Họ thu xếp chỗ nghỉ ngơi cho cô. Ai cũng lưu cô ở lại chơi mấy ngày. Tất cả những điều phỏng đoán của Vân Anh trước khi ra đây và những tính toán đối phó của Vân Anh đều bị lật nhào. Cô rơi hết từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Vân Anh trở nên bị động, lúng túng. Vân Anh lúng túng nhiều trong khi mọi người rất tự nhiên, hỏi thăm tình hình sức khoẻ gia đình Vân Anh. Vân Anh đã phải nói dối và một điều càng ngạc nhiên đối với Vân Anh là trước đây cô cứ tường cán bộ Việt Minh đều là những người vô học thì bây giờ Vân Anh thấy ngược lại, họ đều là những người biết khá sâu về mọi vấn đề. Trong đám người ấy, Lê Mậu Thành "của mình" không phải là người trí thức nổi bật lên như cô vẫn hình dung. Tất nhiên cô vẫn không bao giờ quên đây là những kẻ thù của cô, nhưng Vân Anh cảm thấy lo sợ, một nỗi lo sợ cô đơn của bất cứ ai đứng trước một kẻ thù vững vàng, mạnh mẽ hơn mình tưởng.

        Bữa cơm chiều hôm đó, vì có khách nên có thêm một bát canh cá. Ăn cơm xong, sau khi quây quần bên ấm nước chè, nói chuyện vui, mọi người kiếu từ về nơi mình làm việc, để Lê Mậu Thành và Vân Anh tự do nói chuyện. Hai người rời khỏi lán, đi chơi giữa lúc trăng đang lên. 

        Suốt ngày, vì mới gặp nhau, vì hoàn cảnh khách quan không tiện, vì phải tiếp cán bộ trong cơ quan đến hỏi -thăm, hai người giữ ý chưa nói chuyện nhiều với nhau, tuy vẫn thấy có những điều muốn nói với nhau ngay.

        Bây giờ chỉ còn có vầng trăng với họ.

        Họ bước trong ánh trăng như trong một làn sương mờ. Lán cơ quan đã lùi xa về phía sau. Sự tĩnh mịch càng làm tăng thêm vẻ huyền ảo.

        Lê Mậu Thành có vẻ trầm ngâm trong khi Vân Anh không nén nổi sự hồi hộp. Có người thiếu nữ nào đi bên cạnh người yêu trong một đêm trăng mà không hồi hộp.

        - Chắc anh không ngờ em ra gặp anh phải không ? - Vân Anh hỏi.

        Thành gật đầu :

        - Anh cứ tưởng em vẫn còn ở bên Pháp. Anh không ngờ em đã về nước rồi, trong khi anh đã ở một trận tuyến khác.

        - Anh ạ. Khi tình yêu đã lên tiếng gọi thì người ta có thể đi đến chân trời góc biển tìm nhau.

        - Cảm ơn em. Anh sẽ xứng đáng với tình yêu của em.

        - Suốt thời gian em ở nước ngoài, em nhớ anh vô cùng. Em chỉ giận anh khi bỏ ra đây anh không nói gì cho em biết, thậm chí không cho em được gặp lần cuối cùng.

        - Em hiểu cho anh, lúc ấy anh đi vội quá. Có liên lạc anh phải lên đường ngay. Vả lại, việc anh đi theo kháng chiến, sợ em không đồng ý ... Anh xin lỗi em.

        Vân Anh im lặng. Cô đi sát vào Lê Mậu Thành. Trăng đã lên cao hơn.

        - Bây giờ thì em quên rồi - Vân Anh nói - Em quên hết những gì đã qua rồi. Bây giờ, em chỉ biết em đang ở bên anh. Khoảng cách về không gian và thời gian giữa hai chúng ta không còn nữa. Em vẫn yêu anh. Em muốn chung sống với anh. Cho nên vừa ở nước ngoài về, em đi tìm anh ngay.

        - Anh cũng rất yêu em. Nếu không được chung sống với em thì cuộc đời anh coi như đã hết. Nhưng em biết đấy, anh dang là người kháng chiến mà em thì chắc không thể ra ngoài này ở với anh được ...

        - Anh nói đúng. Em ra ngoài này ở thế nào được. Mọi cái ở đây đều không hợp với em. Từ cách sống đến nếp suy nghĩ, những người ở đây khác xa em. Chẳng lẽ em quên mối thù của gia đình em hay sao ? Anh Thành, anh hãy về Huế cùng em. Chúng ta yêu nhau, chúng ta đừng nên để tuổi trẻ chúng ta qua đi. Anh hãy về cùng em. Ở đây gian khổ lắm, anh gày đi nhiều quá. Anh hãy về cùng em. Chúng ta sẽ xây dựng gia đình. Chú em có thể bảo đảm cho anh, nếu anh muốn đi làm. Chắc chắn anh sẽ có một cương vị xứng đáng với tài năng của anh. Nếu anh không muốn ở trong nước, chúng ta đi ra nước ngoài, chúng ta sẽ sống trọn đời hạnh phúc.

        Lê Mậu Thành hơi cúi đầu xuống :

        - Em xui anh về thành theo Pháp ư. Không. Anh không thể trở về được. Trước sau Pháp sẽ thua. Anh rất yêu em nhưng anh không thể vì yêu em mà phản bội lý tưởng của anh. Nếu em yêu anh, em hãy có gắng đợi anh cho đến khi nào anh làm xong sự nghiệp.

        Vân Anh vội chớp mắt mau. Câu nói của Lê Mậu Thành gợi cô sực nhớ một điều gì. Cô ngước mắt nhìn Thành :

        - Anh có quen Phan Thúc Định không ?

        Lê Mậu Thành ngạc nhiên nhìn vào mắt Vân Anh thăm dò. Hắn chỉ thấy đôi mắt cô đọng ánh trăng long lanh. Hắn hỏi lại :

        - Nhưng tại sao tự nhiên em lại hỏi anh như thế ?

        - Em chợt nhớ ra.

        - Em nhớ ra cái gì ? - Lê Mậu Thành căn vặn.

        - Em chợt nhớ ra khi anh nói đến "làm xong sự nghiệp" Nhưng anh hãy trả lời em đi : Anh có quen Phan Thúc Định không đã ?

        Lê Mậu Thành cau mày, cố suy nghĩ :

        - Em hỏi để làm gì đã ?

        Vân Anh vừa nói;vừa nhìn Thành :

        - Trước khi ra đây, em có gặp Phan Thúc Định, Định nói có quen anh và nhắn em nói hộ với anh rằng : "Người bạn cũ của Thành, nhà ở bên núi Ngự Bình, có lời hỏi thăm và muốn biết anh Thành đã làm xong sự nghiệp lớn chưa".

        Nét mặt Lê Mậu Thành hiện rỏ nét vui vẻ :

        - À, à... Phan Thúc Định là bạn rất thân với anh. Thế bây giờ anh ấy ra sao ? Làm gì rồi ?

        - Anh ấy đã đậu tiến sĩ luật khoa, và cũng mới về nước. Hiện nay anh ấy chưa nhận một chức vụ gì của chính phủ Bảo Đại. Anh ấy nói còn tiếp tục đi nghiên cứu thêm luật pháp ở một số nước ...

        - Em về nói với anh Phan Thúc Định là anh cảm ơn anh ấy hãy còn nhớ đến anh. Em nói hộ thêm là "không bao giờ từ bỏ sự nghiệp anh đang theo đuổi cả. Sự nghiệp lớn nằm trong tay những người quyết tâm. Sự nghiệp lớn của anh sắp hoàn thành rồi". Anh sẽ đi theo kháng chiến đến cùng.

[Giangtvx]

6. MỘT CÂU CHUYỆN TÌNH CỦA NGUỜI CÁN BỘ

        Lê Mậu Thành cầm một gói giấy nhỏ bước vào phòng làm việc của đồng chí Nguyễn Phong - Thủ trưởng cơ quan. Nghe tiếng gõ cửa, Nguyễn Phong đang hí hoáy ghi chép vội ngẩng lên. Thấy Thành, anh đứng dậy, niềm nở :

        - Mời anh vào, chị Vân Anh về rồi phải không ? Mời anh ngồi.

        Lê Mậu Thành gật đầu :

        - Vâng, cô ấy đi đêm hôm qua. Vì khuya không dám làm phiền anh, nên cô ấy nhờ tôi sáng nay chuyển đến anh lời cảm ơn anh và các anh, các chị trong cơ quan đã đón tiếp cô ấy niềm nở trong mấy ngày vừa qua.

        Vẫn giọng cởi mở, Nguyễn Phong nói :

        - Có gì đâu mà phải cảm ơn, anh cũng khách khí quá! Chiều hôm qua chị ấy cũng có đến gập tôi gởi lời chào trước. Tôi có nói chuyện với chị ấy và nhờ chị ấy chuyển hộ lời chúc sức khỏe của chúng tôi đến gia đình. Tôi cũng xin lỗi chị ấy vì hoàn cảnh kháng chiến còn đang gian khổ, khó khăn, chúng tôi lại bận quá, nên việc đón tiếp chị ấy thế nào cũng có điều sơ xuất.

        Lê Mậu Thành dè dặt :

        - Cô ấy thổ lộ chuyện gì với anh không ?

        - Chị ấy nói là rất sung sướng gặp được anh, thấy anh mạnh khỏe. Hồi ở nước ngoài, chị ấy thú thực không tưởng tượng nổi cuộc sống kháng chiến của chúng ta lạc quan như thế này. Nhiều điều làm chị ngạc nhiên. Chị ấy bảo rất tự hào vì anh đã đi theo kháng chiến.

        Thành hơi nhếch miệng cười :

        - Vâng, cô ấy cũng nói với tôi như vậy.

        Hắn đặt cái gói nhỏ trên góc bàn giấy của Nguyễn Phong móc túi lấy ra một bao thuốc lá Phi-líp, đưa cho anh :

        - Đây là quà cô ấy mang ra. Anh nhận cho cô ấy vui.

        Nguyễn Phong không cầm bao thuốc, nói :

        - Cảm ơn anh, tôi có nghiện đâu. Thỉnh thoảng vui với anh em thì tôi hút một điếu thôi. Anh giữ mà hút. Hôm trước chị Vân Anh cũng đã cho tôi mấy bao, tôi chia đều cho anh em cả.

        - Tôi hãy còn anh ạ. Đây là phần riêng của tôi để dành biếu anh.

        Nguyễn Phong đỡ lấy bao thuốc, nhẹ nhàng bóc một đầu bao, rút ra một điếu.

        - Tôi xin anh một điếu thế thôi, lấy cả bao không hút để mốc thì phí đi.

        Anh trao lại bao thuốc cho Thành. Không biết làm thế nào hơn, Thành đành phải nhận lại. Hắn mờ bọc giấy trên bàn :

        - Tôi thấy có bổn phận phải báo cáo với anh, Vân Anh đã mang ra làm quà cho tôi một số thứ. Ngoài thuốc lá, đường, sữa ra, cô ấy tặng tôi một chiếc đồng hồ Mô-va-đô, một đôi bút máy Pa-ke 51, một cái bật lửa Flam-ma-ri-ông. Tôi từ chối nhưng cô ấy không nghe. Tôi không muốn giấu cơ quan điều gì và xin mang nộp lại toàn bộ những vật ấy cho cơ quan. Anh nhận hộ.

        Nguyễn Phong chăm chú nghe. Cặp mắt anh thờ ơ nhìn chiếc đồng hồ đeo tay, hộp bút máy, chiếc bật lửa sáng óng ánh trên tờ giấy Lê Mậu Thành vừa giở ra. Anh mỉm cười bảo Thành :

        - Không. Những vật này là của Vân Anh tặng anh, là thuộc quyền sở hữu của riêng anh, anh cứ việc giữ lấy mà dùng. Anh báo cáo lại chúng tôi biết thế này là tốt rồi.

        Lê Mậu Thành cũng cười :

        - Tôi thấy phải báo cáo đầy đủ với anh. Vì những đồ ăn, thức uống không sao, nhưng những đồ dùng loại này tôi không dám giữ, sợ một vài anh em nào đó trong cơ quan không hiểu lại thắc mắc.

        Nguyễn Phong gạt đi :

        - Không. Anh không phải lo gì điều ấy. Anh cứ giữ mà dùng. Anh em ở đây đều hiểu anh cả.

        - Vâng, tôi cũng biết anh em trong cơ quan của ta phần lớn là trí thức - Thành đưa đà theo câu nói của Nguyễn Phong.

        Có tiếng lao xao ở ngoài hè, ai hỏi và ai trả lời một câu gì đó, rồi một người ngoài ba mươi tuổi, tầm thước, da ngâm đen, mát sáng, mặc bộ quần áo nâu, đeo sắc-cốt hiện ra trước khung cửa làm việc của Nguyễn Phong. Thành gói mấy đồ vật của Vân Anh tặng vào tờ giấy, định đứng dậy, Nguyễn Phong giữ Thành lại :

        - Anh cứ ngồi chơi. Đây là Lê Quang, cán bộ Ủy ban về kiểm tra tình hình và bàn phương hướng phát triển các ngành trong khu vực của ta.

        Lê Quang bước vào với nụ cười cởi mở trên khuôn mặt nắng gió :

        - Xin lỗi, các anh đang nói chuyện gì riêng ?

        Nguyễn Phong nắm chặt tay Lê Quang rồi giơ tay giới thiệu Thành :

        - Chúng tôi nói chuyện xong rồi. Mời anh vào. Xin giới thiệu với anh : giáo sư Lê Mậu Thành, một trí thức nổi tiếng ở Huế trước đây.

        Lê Quang niềm nở bắt tay Thành :

        - Tỏi nghe tiếng anh đã lâu, hôm nay mới được gặp mặt. Tôi cũng là người sinh trưởng ở Huế.

        - Tôi cũng rất sung sướng được quen biết anh - Lê Mậu Thành đáp.

        - Hai anh ở cùng một thành phố, lại cùng họ Lê cả, có khi có họ hàng với nhau mà không biết đấy. Anh Quang sẽ ở lại công tác trong cơ quan ta vài ngày, Hay là trong thời gian ở đây, anh Quang sẽ ở cùng phòng với anh Thành cho vui. Đồng chí Đông, người ở cùng phòng với anh Thành, đi công tác hơn tuần nay chưa về.

        Quang gật đầu :

        - Nếu thế thì còn gì bằng nữa. Tôi có bạn để nói chuyện rồi. Tôi nhớ những kỷ niệm về Huế lắm.

        Tối hôm đó, cơ quan tổ chức nói chuyện thời sự. Mọi người trong cơ quan đều tập trung ở hội trường. Lê Quang không tham dự buổi nói chuyện đó, ở nhà làm việc.

[Giangtvx]

        Chín giờ rưỡi, buổi nói chuyện kết thúc. Lê Mậu Thành về đến phòng vẫn thấy Quang một mình, một ngọn đèn, hí húi đọc và ghi chép. Liếc nhanh mặt trên đầu mấy tài liệu đánh máy Lê Quang đặt trước mặt, Thành thấy rõ có dấu chữ nhật đóng đỏ chói hai chữ "Tối mật". Làm như không để ý đến, Thành hỏi :

        - Anh chưa đi nghỉ ?

        Quang xếp những giấy tờ cẩn thận cho vào sắc-cốt, chậm rãi

        - Tôi thường quen làm việc khuya anh ạ.

        - Anh cứ tự nhiên.

        Quang treo sắc-cốt lên trên đầu giường.

        - Hôm nay đi nhiều tôi hơi mệt. Tôi có mang theo ít trà ngon, pha một ấm, vừa uống, vừa đợi anh đấy.

        Thành hưởng ứng :

        - Tôi cũng có ít thuốc lá ngon đặc biệt. Mọi tối, không có sinh hoạt, học hành gì, anh em cũng thường quây quần nhau quanh ấm trà nói chuyện.

        Thành đặt lên bàn bao thuốc lá Phi-líp. Quang ngạc nhiên :

        - Ở đâu ra thế này ?

        - Của người yêu cho - Thành đáp.

        Quang cầm phích đổ thêm nước vào ấm trà.

        - Chắc chị ấy ở nội thành gửi ra.

        - Không, cô ấy vừa mới ra thăm tôi.

        Quang rót nước trà ra chén :

        - Xin mừng anh. Chị ấy lại về ngay rồi à ?

        - Vâng, cô ấy vừa mới đi đêm qua.

        Quang nâng một chén nước đưa cho Thành :

        - Anh uống thử xem trà này có ngon không ? Tôi thích uổng trà từ hồi ông thân sinh còn sống, hay bắt tôi đứng hầu trà. Uống trà ngon và được đọc thơ hay là sở thích duy nhất của cụ ...

        Câu chuyện đưa hai người trở về những phong tục tập quán cổ của Huế, những món quà đặc biệt của chợ Đông Ba, những buổi chiều mùa hè hóng mát trên cầu Tràng Tiền, những tiếng hò buồn bã mênh mông chạy dài trên sông Hương, những bức tường thành cổ rêu phong đứng trầm tư, những con đường lấp loáng nắng, rì rào tiếng gió thở than trên vòm cây thông của các lăng tẩm, những buổi tan học đường phố chao đảo bởi những cái nón bài thơ và sáng rực màu tím áo dài của các cô nữ sinh trung học ...

        Lê Mậu Thành rất thích giọng nói về Huế say sưa chứng tỏ một tình cảm yêu mến đặc biệt đối với nơi mình sinh ra ấy của Lê Quang. Càng lúc, Thành càng thích Quang vì thấy Quang có một tâm hồn văn học, một trí thức về lịch sử khá sâu sắc mà Thành có thể nói chuyện tương đắc cả đêm không biết chán.

        Câu chuyện dẫn dần đến tình cảm riêng tư. Thành hỏi về gia đình Lê Quang và được biết Quang chưa lập gia đình. Trước khi đi theo kháng chiến, anh có yêu một cô gái thuộc dòng Tôn Thất. Hai người quen nhau từ hồi còn học trường Trung học. Kháng chiến bùng nổ, mỗi người di theo một con đường.

        -  Cô ta là Công Tằng Tôn Nữ - Quang nói - tâm hồn rất lãng mạn, khi yêu nhau, chúng tôi tưởng không bao giờ có thể xa nhau được và chỉ cần sống với tình yêu thôi. Cách mạng Tháng Tám thành công, mở ra trước mắt tôi một chân trời mới. Tôi thấy có cái còn cao đẹp hơn, tôn quí hơn tình yêu rất nhiều. Đó là Tổ quốc, là dân tộc.

        Đang tuổi thanh niên, nhiệt tình hảng hái, tôi lao vào những hoạt động xã hội. Tất nhiên, chúng tôi ít có thời gian đi chơi, gập gỡ nhau. Điều ấy, làm cô ta không bằng lòng. Nhưng làm thế nào được ? Cách mạng vừa thành công, công việc bề bộn sôi nổi, việc gì cũng cần thiết, việc gì cũng quan trọng, việc gì cũng đòi hỏi phải làm ngay, ai có thể ngồi im được ? Muốn gần nhau luôn, chỉ có một cách là cô ta cũng phải lao vào công tác như tỏi. Tôi đã nghĩ đến điều đó. Anh bảo còn gì đẹp bằng đi hoạt động cùng có nhau, đi họp hành cũng có nhau. Nhưng tôi không thể nào đưa cô ta ra khỏi được cái nhà đầy đồ đồng, tủ chè, sập gụ khảm xà cừ với những tập quán phong kiến nặng nề, với ông bố và bà mẹ luôn luôn tự hào về dòng giống Tôn Thất của mình để tham gia những hoạt động xã hội dược. Những lúc gặp nhau, tôi sôi nổi kể lại những hoạt động của tôi và lứa bạn trẻ cùng tuổi cho cô ta nghe thì cảm thấy những điều ấy không hấp dẫn đối với cô ta. Dần dần, tôi phát hiện ra rằng :

        Nếu Cách mạng Tháng Tám mở ra cho tôi một cuộc sống mới say sưa, tự hào, đầy ý nghĩa thì đối với gia đình cô ta, với bản thân cô ta như có cái gì mát mát, sứt mẻ. Trong khi tôi sôi nổi thì cô ta dè dặt. Trong khi tôi muốn hát thật to ca ngợi độc lập tự do thì cô ta im lặng nghe ngóng. Đến ngày toàn quốc kháng chiến thì tôi lên đường đi theo kháng chiến, còn gia đình cô ta ờ lại Thành. Con đường đến đây chia làm hai. Gần đây  tôi được tin cô ta lấy một viên sĩ quan ngự lâm của Bảo Đại và đã có con...

[Giangtvx]

   
        Lê Mậu Thành im lặng nghe. Thấy Lê Quang ngừng lại, hắn hỏi :

        - Anh có buồn không ?

        Một nụ cười thoáng qua trên đôi môi Lê Quang :

        - Cái gì tan vỡ mà chẳng buồn, huống chi là chuyện tình yêu. Nhưng tôi cũng rút ra được một kết luận cho bản thân tôi, xin lỗi anh, hơi có vẻ triết lý một chút, là người ta chỉ có thể thực yêu nhau, thực sống với nhau có hạnh phúc được khi mà thế giới quan, nhân sinh quan hợp nhau. Tư tưởng đã không hợp nhau thì trước sau cũng sẽ tan vỡ.

        Câu chuyện riêng của Quang hình như tác động mạnh đến Lê Mậu Thành. Hắn trầm ngâm suy nghĩ rồi thong thả nói :

        - Cái kết luận của anh đúng đấy. Tôi cũng ờ trường hợp tương tự như anh. Bây giờ chưa tan vỡ, nhưng sợ sau này cũng tan vỡ mất.

        Hắn chậm rãi kể cho Quang nghe câu chuyện tình duyên giữa hắn với Vân Anh. Chuyện những ngày yêu nhau thơ mộng ở Huế. Chuyện Thành cương quyết gạt bỏ tình riêng, gạt bỏ cuộc đời danh vọng, xe hơi, nhà lầu đi theo kháng chiến. Chuyện Vân Anh được chú cho sang Pháp học vừa tốt nghiệp và đã ra chiến khu tìm Thành.

        - Cô ấy vẫn dẹp như xưa, vẫn yêu tôi như xưa - Thành nói - Phải có một tình yêu chung thủy lắm, cô ấy mới vượt dược tất cả cám dỗ của cuộc sống phồn hoa ờ nước ngoài, mới vượt bao nhiêu khó khăn ra đây tìm gập tôi. Nhưng giá cô ấy ra đây để di theo kháng chiến cùng với tôi thì đáng quí biết bao nhiêu. Đằng này, không thế. Tôi thú thực riêng với anh điều này : cô ấy rủ tôi bỏ kháng chiến về nội thành sống với cô ấy.

        Cô ấy nói đến căn biệt thự xinh xắn bên bờ sông Hương, chiếc xe hơi du lịch kiểu mới cho hai vợ chồng, nói đến cái bục giảng dạy ở một trường Đại học nào đó với số lương hơn chục ngàn đồng. Những cái ấy tôi có cả rồi và tôi đã bỏ tất cả để đi theo kháng chiến. Những cái ấy không thể làm xóa mờ được lý tưởng tôi đã theo. Trước đây, ở Huế, đã sống giữa cảnh nhà cao, cửa rộng đầy đủ tiện nghi như thế, tôi có thấy sung sướng hạnh phúc đâu khi quanh tôi bọn cướp nước ngang nhiên dày xéo Tổ quốc tôi, đồng bào tôi đang vùng dậy đấu tranh. Cô ấy mang cho tôi nhiều quà, đồng hồ, bút máy... Nhưng tôi dửng dưng vì tôi bỏ những thứ quí gấp hàng ngàn vạn làn mấy cái đó lặt vặt đó để đi theo kháng chiến. Chẳng lẽ bây giờ tôi lại đi tham mấy thứ đó, coi chúng hơn nhân phẩm, danh dự của tôi ? Tôi có nói nhiều với Vân Anh. Cô ấy vẫn khăng khăng là không chịu được khổ; không thể theo tôi ra ngoài này sống được; lấy nhau, cô ấy muốn cuộc sổng của hai người phải đầy đủ về vật chất, sống đầy đủ tiện nghi và cuộc sống ấy chỉ có thể có ở trong nội thành. Cô ấy nói với tôi : "Chúng ta xa nhau lâu rồi. Tuổi trẻ của người ta chóng qua. Em chỉ muốn từ nay về sau, chúng ta sống hoàn toàn bên nhau, bao nhiêu thời gian chúng ta đều để dành cho nhau. Chúng ta phải được hưởng sung sướng trong tuổi trẻ. Bao nhiêu người ở nội thành nhưng tâm hồn vẫn hướng về kháng chiến thì sao ? Anh không muốn nhìn thấy bọn Pháp đốt phá đất nước thì chúng ta đi ra nước ngoài sống..."

        Lẽ Mậu Thành ngả người trên giường, bỏ lửng câu chuyện, kéo một hơi thuốc lá dài, mắt đăm đăm nhìn lên mái nhà, Quang hỏi :

        -  Anh trả lời chị Vân Anh sao ?

        Thành ném mẩu thuốc lá còn khá dài ra cửa, đáp :

        - Tôi trả lời cô ấy : như thế là ngụy biện. Đã vào thành là theo địch rồi. Đi nước ngoài lúc này là trốn đấu tranh, trốn trách nhiệm đối với đất nước. Tôi không thể sống như thế được. Cuối cùng cô ấy giận dỗi bỏ về.

        Thành nói xong, im lặng, mắt nhìn bâng quơ lên mái nhà. Quang cũng im lặng như thông cảm với sự đấu tranh dữ dội, sự dằn vặt ghê gớm đang diễn ra trong tâm tư Thành. Tiếng con mối chặc lưỡi trên xà nhà nghe rõ mòn một. Lát sau, Thành thở dài:

        - Chưa ai, trong hai chúng tôi nói đến sự tan vỡ, mà tôi cảm thấy sự tan vỡ đã bắt đầu. Mỗi người đi theo một con đường, rồi mỗi người sẽ có một cuộc sống khác. Nhưng tôi không thể nghe theo cô ấy được. Tôi không thể phản bội lại lý tưởng của tôi, không thể phản bội lại Tổ quốc để mong sống lại cuộc sống sung sướng cá nhân.

        Chung quanh vắng lặng, không một tiếng động. Trời đã về khuya. Lê Quang bảo Thành :

        - Tôi chắc anh sẽ buồn một thời gian nhưng tôi tin rằng cũng như tôi, anh sẽ tìm thấy niềm an ủi lớn trong công tác, trong tập thể. Tuy vậy, chuyện riêng tư của anh cũng có điều khác tôi.

        Cô Công Tằng Tôn Nữ của tôi thì đi lấy chồng, có con, chắc quên hết chuyện cũ rồi; còn chị Vân Anh thì vẫn yêu anh, vẫn chờ đợi anh. Nếu chị ấy tìm ra gặp anh lần nữa, anh thử cố gắng thuyết phục xem... Khuya rồi, chúng ta tắt đèn đi nằm nhé.

        Thành như chợt nhớ ra :

        - Vâng, xin lỗi anh, tôi quên mất hôm nay anh đi nhiều đã mệt rồi.

        -  Có gì đâu. Tôi cũng thích được nói chuyện với anh. Anh có tin tôi thì anh mới kể cho tôi nghe chứ. Mong sao được về công tác đây luôn để nói chuyện với anh.

        Thành ngồi dậy buông màn chiếc giường cá nhân của mình. Quang cũng tắt đèn, lên giường mình buông màn.

        Đêm đi rất nhẹ chân thong thả, sợ kinh động giấc ngủ mọi người. Ánh tráng cuối tuần bị mây che, làm cho nhợt nhạt, hắt qua song cửa sổ tre vào một thứ ánh sáng mờ mờ, ảo ảo.

        Càng về khuya, sự im lặng càng mênh mang, bao la, có lẽ đã quá hai giờ sáng. Tiếng thở của Lê Quang đều đều chứng tỏ anh đang ngủ say. Có tiếng động khẽ bên giường Lê Mậu Thành. Tiếng thở cùa Quang vẫn đều đều. Lê Mậu Thành vén màn, đặt chân xuống đất. Tiếng thở của Quang vẫn đều đều. Lê Mậu Thành rón rén đứng dậy. Tiếng thở của Quang vẫn đều đều. Nhưng từ trong màn, mắt Quang hơi hé ra nhìn như dán chặt vào cái bóng mờ mờ của Lê Mậu Thành và chiếc sắc-cốt treo đầu giường. Lê Mậu Thành xỏ chân vào dép, rón rén... mở cửa đi ra ngoài. Tiếng thở của Quang vẫn đều đều. Mấy phút sau Thành từ bên ngoài vào. Tiếng cửa tre nhè nhẹ cót két. Tiếng chiếc then ngang lạch cạch, cũng nhè nhẹ. Mắt Quang hết sức tập trung theo dõi cái bóng mờ của Lê Mậu Thành. Nhưng cái bóng ấy rón rén đi về phía giường mình, chui vào trong màn, nằm xuống. Tiếng thở của Quang vẫn đều đều. Đêm hoàn toàn yên tĩnh.

[Giangtvx]

*

*     *

        Người thanh niên tên Lê Quang đang ngồi trước mặt Vũ Long. Vũ Long mỉm cười :

        - Đồng chí Trần Mai, tiếp tục cho biết ý kiến đi chứ ?

        Trần Mai đưa máy bản báo cáo cho Vũ Long :

        - Đây là những báo cáo của cơ quan Lê Mậu Thành. Đồng chí bảo vệ cơ quan không phát hiện thấy ở hắn những điều gì khả nghi. Đồng chí Nguyễn Phong, thủ trưởng cơ quan nhận xét về tinh thần thái độ công tác của hắn tốt. Anh em trong cơ quan đều có cảm tình với hắn. Việc Vân Anh ra thăm, hắn có báo cáo đầy đủ với cơ quan. Vân Anh mang ra tặng những đồ vật gì, hắn đều báo cáo lại với đồng chí Nguyễn Phong và định nộp cho cơ quan. Qua tiếp xúc trực tiếp với hắn tôi thấy hắn tỏ ra phần nào là con người đứng đắn, có nhiều tình cảm, không tò mò gì về nội dung công việc của tôi, về những "tài liệu mật" tôi đọc. Thậm chí, việc Vân Anh rủ rê hắn về thành, việc ấy nói ra hoàn toàn không có lợi cho người yêu của hắn, hắn cũng không giấu giếm.

        Vũ Long cau mày, suy nghĩ. Anh gõ nhẹ cái bút chì trên mấy tờ giấy báo cáo.

        - Những vấn đề mà đồng chí vừa báo cáo đó chúng ta phải phân tích suy nghĩ thêm - Vũ Long nhận xét - Nhưng, tôi cân nhắc lại để đồng chí lưu ý, với một người như Lê Mậu Thành, một người đã tôn sùng Ngô Đình Diệm và đã có một quá trình như hắn, thì không cho phép chúng ta suy nghĩ một cách đơn giản.
     

7. SỐ ĐIỆN THOẠI 377

        Phan Thúc Định đi dọc từ khách sạn về phía cầu Tràng Tiền. Buổi sáng, gió sông Hương nhè nhẹ thổi mát rượi.

        Sông Hương chia Huế ra làm hai khu rõ rệt. Bên kia là khu cung điện cũ của vua chúa phong kiến với những bức tường cao, những mái nhà cong có rồng chầu, phượng múa, những gác vọng lâu cổ kính. Đi vào khu thành cũ, người ta có cảm tưởng sống lùi lại hàng thế kỳ, thơ, vàng son đấy, nhưng nặng nề, tù túng. Những tòa cung điện, những bức tường thành rêu phong như đè trĩu mảnh đất xuống.

        Bèn này sông là những công trình hiện đại, những cơ quan cùa bọn Pháp xây dựng như khách sạn, nhà bưu điện, nhà băng, sở lục lộ, tòa sứ, viện dân biểu, và các trường học như trường 

        Đồng Khánh, trường Khải Định¹, trường Kỹ Nghệ vv... Nổi bật là một số đồn bốt, trại lính mới.

        Cầu Tràng Tiền nối liền hai khu với nhau. Phan Thúc Định nhìn những người qua cầu : người đi làm, người đi chợ, các cm nhỏ đi học. Phong cách chung của người Huế là ung dung, từ các bà mệ điếu thuốc lá phì phào trên môi, cắp rổ đi chợ, đến các cô nữ sinh mặc áo dài màu tím Huế cắp cặp đến trường. Không một ai lộ vẻ gì vội vã. Phan Thúc Định hít một hơi dài không khí trong sạch dịu ngọt buổi sáng vào lòng ngực, bồi hồi nhìn cái thành phố quen thuộc đã gắn bó với anh bao nhiêu kỷ niệm từ thời thơ ấu. Quen sống với cái không khí vội vã, tấp nập, khẩn trương, náo động những âm thanh của các thành phố châu Âu, châu Mỹ, lúc mới trở về, anh hơi ngỡ ngàng với không khí hơi trầm lặng của Huế - mặc dầu thuở nhỏ, anh đã sống ở dây - cái ngỡ ngàng ấy anh không có khi anh về Sài Gòn. Sài Gòn là một thành phố gần với những thành phố châu Âu. Cũng không khí vội vã, khẩn trương. Cũng những tiếng động ầm ĩ cả ngày cả đêm. Cũng những xe tắc-xi đi lại như những con thoi. Cũng những ngôi nhà nhiều tầng. Cũng những ánh đèn nê-ông và nhạc nhảy điên dại ở các khu ăn chơi. Tất nhiên có vẻ lộn xộn hơn, nhiều nét lam lũ hơn.

        Không khí hơi trầm lặng - với con người, với tiếng nói nhẹ, dáng đi khoan thai đến cảnh sinh hoạt cũng mang nhiều nét cũ của dân tộc - anh chỉ tìm thấy ở Huế. Cái ngỡ ngàng của anh mất đi nhanh chóng. Chỉ mấy ngày sau, anh cảm thấy tất cả tình cảm thân thuộc, sâu sắc đối với Huế trong con người anh trỗi dậy.

-----------------
        1. Nay là trường Quốc Học.

[Giangtvx]

        Đến cầu Tràng Tiền, anh ngừng lại. Anh ngắm trìu mến chiếc cầu sắt bắc qua dòng sông Hương êm đềm. Chiếc cầu là hình ảnh của Huế trong lòng bất cứ người Huế nào phải xa nơi sinh trưởng của mình như hình ảnh Tháp Rùa trong lòng người Hà Nội, hình ảnh chợ Bến Thành trong lòng người Sài Gòn. Bao nhiêu chiếc cầu đẹp đẽ, to lớn khác anh đã nhìn thấy trên quãng đường phiêu lưu của anh vẫn không xóa mờ được hình ảnh chiếc cầu này. Vì chiếc cầu này là chiếc cầu quê hương.

        Hai bên bờ sông Hương lác đác có những con đò nằm ngủ muộn, sau một đêm biến thành những "hộp đêm nổi" đồng lõa với bóng tối phủ trên mặt sông. Đó là nỗi xót xa cho những con người của thành phố Huế. Phan Thúc Định nhìn các cô nữ sinh trung học đi ngang qua . Những chiếc nón bài thơ, những tà áo dài, những dáng đi thướt tha như đem lại cho cảnh Huế buổi sáng một sức sống tươi mát. Sức sống hiện trên những đôi mắt thông minh, những nụ cười duyên dáng của các cô. Qua câu chuyện ríu rít, thoáng nghe được, Phan Thúc Định thấy các cô đang nói về những truyền đơn kháng chiến mà bàn tay bí mật nào đó đã dán trên các đường phố đêm qua. Các cô nói những điều đó một cách say sưa và với niềm khâm phục thật sự. Phan Thúc Định mỉm cười. Bên trong cái vẻ trầm lặng bề ngoài của Huế, còn có một cuộc sống khác - một cuộc sống sôi sục như trong ruột một trái núi lửa chưa có dịp phụt tung ra ngoài.

        Tiếng động cơ rầm rầm làm Phan Thúc Định quay lại. Một đoàn xe nhà binh Pháp chạy về phía An Cựu. Mở đầu là máy xe thiết giáp chĩa lăm lăm trọng liên ra phía trước, xích sắt nghiến nặng nề, để lại mặt đường nhựa những vết xước như dao băm. Theo sau là hơn hai chục chiếc xe vận tải GMC, chở đầy bọn lính Pháp đội mũ sắt, quần áo dã chiến, trang bị vũ khí đầy mình, mắt chúng như mắt thú dại. Cuối cùng là mấy chiếc háp trắc lừ lừ vươn nòng pháo ra phía trước, ngất nghểu chiếc cần thông tin dài ngoằng, bụi cuốn theo mù mịt. Người đi đường dừng lại nhìn bọn chúng, nhưng đều im lặng. Một sự im lặng khó hiểu.

        Phan Thúc Định đi thẳng đến nhà bưu điện. Anh trả tiền rồi vào buồng thuê điện thoại (ở khách sạn anh trú cũng có điện thoại nhưng anh không muốn dùng). Khi có một mình ở trong buồng điện thoại, anh gọi sổ 377. Anh hỏi bằng tiếng Pháp :

        - A lô. Có phải bàn giấy hãng "Tháp Quốc Hàng Không" không?

        Tiếng một người phụ nữ Pháp ở bên kia đầu dây :

        - Vâng, tôi nghe đây.

        - Xin vui lòng cho tôi gặp ông phụ trách chi nhánh của hãng.

        - Ông đợi một chút nhé.

        Im lặng. Phan Thúc Định cầm ổng nghe chờ. Hai phút sau, trong ống nghe có tiếng một người Pháp hỏi :

        - A lô, ai đấy ?

        - Có phải ông Rơ-nê đấy không ?

        - Vâng, tôi đây.

        - Chào ông. Tôi là Phan Thúc Định.

        - A ... chào ông.

        - Tôi xin báo để ông biết tôi chưa sử dụng được chiếc vé khứ hồi về Sài Gòn. Khi nào xong việc, tôi sẽ gọi dây nói báo ông chuẩn bị chỗ cho tôi về Pháp ngay nhé !

        - Vâng, có thế thôi ư ? Ông có căn dặn gì thêm không ?

        - Vâng, có thế thôi. Xin cảm ơn ông và chào ông.

        - Xin chào ông và chúc ông may mắn.

        Phan Thúc Định rời nhà bưu điện. Anh quan sát một lượt những người xung quanh rồi lững thững đi qua nhà thờ Sainte Marie, xuôi xuống phía cầu An Cựu. Đến một biệt thự hai tầng, có hàng rào sắt sơn đỏ lại có tôn che kín chung quanh, anh bấm chuông. Một người đày tớ gái mở cửa. Lúc ấy, anh mới nhìn thấy Cao Xuân Đáng đang đứng trên sân sỏi thọc tay và0 hai túi quần, nói chuyện với một gã mặc quân phục rất thẳng nếp, vai đeo gạch vàng. Hai gã nhìn ra. Phan Thúc Định gật đầu chào, rồi hỏi người đày tớ :

        - Cho tôi hỏi cô Vân Anh có ở nhà không ?

        Người đầy tớ chưa kịp trả lời thì Cao Xuân Đăng đã nói vọng ra :

        - Chào anh Định. Có phải anh hỏi cháu Vân Anh không? Cháu đi vắng chưa về. Mời anh vào chơi đã.

        Phan Thúc Định bước vào. Chiếc cổng sắt khép lại. Cao Xuân Đáng chìa tay bắt tay anh và giới thiệu :

        - Đây là trung úy Thiệu, một người bạn của tôi. Đây là anh Phan Thúc Định, bạn của cháu Vân Anh, tiến sĩ luật ở pháp về.

        Định và gã trung úy bắt tay nhau. Đó là một gã ngoài ba mươi tuổi, mặt nhỏ và nhẵn nhụi, tóc đen mượt ốp vào hai bên sọ, mắt bé có vẻ gian xảo, thâm hiểm. Cao Xuân Đáng giơ tay:

        - Xin mời hai anh vào trong nhà chơi.

        Phan Thúc Định hỏi :

        - Tôi có làm phiền gì hai ông không ?

        - Không. Chúng tôi đang nói chuyện thời thế. Không có chuyện gì riêng tư đâu.

        Vẫn cái phòng khách bày toàn đồ đạc cổ kính mà Phan Thúc Định đã nói chuyện với Vân Anh ở đây một lần. Cao Xuân Đáng bảo người đầy tớ gái pha trà. Ba người ngồi xuống ghế sa-lông. Tên trung úy hỏi:

        - Anh Đáng có biét "maitre”¹ Phúc Sơn không ? Người xem tướng và bói bài tây nổi tiếng từ hai mươi năm nay ấy mà. Hôm trước ghé qua Sài Gòn, vợ chồng tôi có nhờ lão coi tướng dùm.

-------------------------
        1. "maitre" “Thày" Một số bọn coi tay. coi bói tự xưng là “thày" để dễ bịp.

[Giangtvx]

       
        - Hắn bảo anh sao ?

        - Chà chà, thằng cha nói giỏi thật.

        Tên trung úy giơ bàn tay trắng trẻo ra trước mặt mọi người.

        - Hắn coi tướng tay kết hợp với tướng mặt, tính tôi năm trăm đồng. Vợ tôi mất năm trăm đồng nữa là một ngàn. Mất một ngàn cũng đáng. Hắn nói rất đúng. Hắn bảo xưa nay số tôi rất an nhàn, có quý nhân phù trợ. Đúng vậy. Anh xem bao nhiêu lần chúng nó định đẩy tôi ra trận mà tôi cứ ngồi đàng hoàng chỗ tốt nhất trong cái đệ nhị quân khu này. Các vị tướng Pháp đều quí hóa, yêu mến tôi. Trước đây, tướng Sa-lăng định giúp tôi vào quốc tịch Pháp. "Ma-phăm"¹ cứ xui tôi nhận lời ngay. Tôi nghĩ kể ra vào quốc tịch Pháp cũng có nhiều cái lợi, trước hết là người Pháp sẽ tín nhiệm hơn, nhưng sau nghĩ mình còn là sĩ quan trong quân đội quốc gia thì chưa nên vào vội. Mình phải khôn khéo, tính sâu hơn đàn bà chứ.

        Cao Xuân Đáng mời trà. Tên trung úy vẫn say sưa ngắm bàn tay của mình và nói :

        - Phúc Sơn nói về tương lai của tôi mà tôi giật mình. Mới đầu, hắn tưởng hắn lầm không dám nói ra ngay, về sau, hắn cứ chặc chậc lưỡi, dùng thước đo đi tính lại trên bàn tay của tôi, gặng mãi hắn mới nói số tôi về sau nay giàu sang không biết thế nào mà kể hết, uy danh lừng lẫy. Không hiểu có nên tin hắn không, nhưng về quá khứ hắn nói rất đúng. Vợ tôi cũng rất phục hắn. Sau khi coi tướng cho vợ tôi rồi, hắn lại khẳng định lời tiên đoán của hắn về hậu vận của tôi và lời đoán về hậu vận của vợ tôi cũng rất phù hợp. Hắn khoe với tôi là trước đây hắn đã từng coi tướng cho cả quốc trưởng Bảo Đại, cả toàn quyền Brê-vi-ề và được hậu thưởng rất nhiều.

        Tên trung úy có vẻ không thích uống trà, chỉ nhón mứt sen ăn, cũng như có vẻ không thích nói chuyện gì khác, chỉ thích nói về mình :

        - Hắn có nói nhỏ với tôi một điều mà tôi suy nghĩ mãi. Hắn bảo lần này thì quí nhân phù trợ tôi không phải từ phương Tây lại mà từ một phương trời xa hơn nữa đến. Khi gặp quí nhân thì phải biết lợi dụng ngay kèo dịp may nhiều khi chỉ đến với người ta một lần thôi. Hắn có xin tôi ngày sinh tháng đẻ để lấy một lá số tử vi thì rõ ràng hơn và hẹn lần sau nếu tôi đến một mình, hắn có thể nói nhiều điều chi tiết hơn. Mất với hắn ngàn rưỡi đồng một lá số tử vi nữa.

        Cao Xuân Đáng đưa đẩy :

        - Có điều chắc chắn là : Với cái tài của anh, tôi tin rằng anh sẽ còn được thăng cấp nhiều.

        Tên trung úy cười tự mãn :

        - Thời thế nay, người Pháp đang cần đến bọn mình. Anh xem đấy. khối thằng cha vô học chỉ là lính khố đỏ, cai đội khố xanh như mình bây giờ đã lên cấp tá, cấp tướng.

        Cao Xuân Đáng rót thêm trà vào chén của Phan Thúc Định:

        - Nhưng thời thế gần đây tôi lo lắm. Mấy mũi tấn công của tướng Na-va vào vùng địch đã không... thành công. Bọn lính đào ngũ nhiều lắm phải không ?

        Tên trung úy nhún vai :

        - Ồ, bao giờ chúng tôi chẳng đánh xong rồi lại rút. Những địa điểm nào không có lợi về chiến lược thì giữ làm gì. Còn bọn lính đào ngũ bao nhiêu thì bất bọn khác thay vào. Chi càng giàu cho bọn O. D² thôi

        - À, hôm nọ có một phái đoàn quân sự Hoa Kỳ đến thăm bộ tham mưu đệ nhị quân khu chúng tôi, có lộ vẻ ngạc nhiên hỏi chúng tôi tại sao đi toàn xe "díp" cũ, vì họ giúp cho người Pháp toàn xe mới cả. Chúng tôi trả lời không biết... Mấy ngày sau thấy người Pháp cho thêm năm xe "díp" mới nguyên.

        Thấy câu chuyện như hết chỗ để khoe về cái tôi rồi tên trung úy đứng dậy vuốt cái đàu mượt, cầm lấy cái mũ bình thiên có gắn huy hiệu hai con rồng châu vào một miếng ba vạch, đứng dậy :

        - Thôi, xin phép, tôi phải về xem việc giải quyết cho mấy đứa cháu vào học trường Đà Lạt xong chưa.

        Hắn chìa tay bắt tay Cao Xuân Đáng và Phan Thúc Định.

        - Au revoir².

         Cao Xuân Đáng tiễn hắn ra đến cửa. Lúc quay vào, Đáng nói như thanh minh với Phan Thúc Định :

        - Trung úy Nguyễn Vãn Thiệu này là người nhiều thủ đoạn thâm hiểm lắm. Anh nghe nói chuyện thì biết tính nết anh ta đấy. Bọn sĩ quan quốc gia đều như thế cả.

        Rồi Cao Xuân Đáng nói sang chuyện khác :

        -Tôi sốt ruột về cháu Vân Anh quá. Cháu bảo đi chơi với mấy người bạn gái ở Đà Nẵng, hẹn hôm nay về mà chưa thấy về. Nếu mai chưa thấy cháu về, tôi phải đánh điện vào anh bạn quen ở  Đà Nẵng nhờ anh ta hỏi hộ xem.

        Phan Thúc Định lịch sự :

        - Chắc Vân Anh vui bạn chưa kịp về. Ông cứ an tâm, vì Đà Nẵng là vùng an toàn.

        Cao Xuân Đáng lắc đầu :

                - Anh mới về nước chưa hiểu tình hình đấy. Có vùng nào là an toàn đâu. Ban ngày là quốc gia, ban đêm là Việt Minh. Ngay giữa những vùng người Pháp coi là an ninh tuyệt đối. Việt Minh vẫn hoạt động nhiều lúc công khai. Nguy hiểm cho chúng ta là dân lại che chở giúp đỡ họ.

-------------------
        1. Ma Femme : Nhà tôi.

        2. O. D chũ tắt của tiếng Pháp "Otticier de détail" tức là sĩ quan hậu cần.

        3. ô - rơ - voa : hẹn gặp lại.

[Giangtvx]

        Đáng đưa thuốc lá mời Phan Thúc Định, hỏi :

        - Rất nhiều người tính đến chuyện rút ra nước ngoài. Theo ý anh, tôi có nên sang Pháp không ? Anh ở bên ấy về anh thấy bên ấy thế nào ? Có thể sống yên ổn làm ăn được không ?

        Phan Thúc Định châm điếu thuốc lá đáp :

        - Thưa ông, suốt thời gian ở Pháp tôi bận học nên không chú ý gì đến chính trị cả.

        Cao Xuân Đảng nói như với chính mình :

        - Bọn họ có tiền, có quyền nên dễ hơn mình anh ạ. Ông Nguyễn Đệ, Đổng lý văn phòng của Quốc trưởng đã góp cổ phần với dệt Dormeuil, lại có cổ phần ở hãng dầu xăng. Ổng Phan Văn Giáo, thủ hiến Trung Phần nay thì mua rất nhiều cổ phần của hãng rượu Martini, lại khối tiền gởi nhà băng Pháp. Ai cũng vơ cho thật nhanh để chuẩn bị đường rút cả rồi. Tôi thì mới làm việc được ít lâu, phải thù tạc chạy chọt nhiều, dành dụm mãi mới mua được cái biệt thự này và cái xe hơi. Bây giờ chẳng lẽ lại bỏ đi. Sang bên ấy, mình là người trắng tay thì sống ra làm sao ? Thực khó nghĩ quá.

        Hắn ghé cái mặt bè bè, phì nộn vào sát Phan Thúc Định đến nỗi cả mùi sáp bóng bôi đầu cũng xộc vào mũi anh, hỏi nhỏ :

        - Nghe cháu Vân Anh nói : anh cũng có qua Mỹ một thời gian phải không ?

        Phan Thúc Định nhìn thẳng vào mắt hắn :

        - Vâng. Tôi có sang đó trong một chuyến du lịch.

        Giọng hắn càng nhỏ dần :

        - Tôi hỏi thực anh nhé : anh có gặp cụ Ngô không ?

        Phan Thúc Định tỏ vẻ ngạc nhiên :

        - Xin lỗi ông, cụ nào ạ ?

        - Cụ Thượng Ngô Đình Diệm ấy mà. Nghe nói cụ ấy đang ở Mỹ và người Mỹ chuẩn bị đưa cụ ấy về nước. Anh sang Mỹ mà không biết gì ư ?

        Phan Thúc Định lắc dầu :

        - Không, tôi không được biết gì ạ. Vì đi du lịch nên tôi chỉ thăm phong cảnh mấy thành phố lớn. Vả lại, như tôi đã nói với ông, tôi mải học nên chẳng còn bụng dạ nào để ý đến chính trị cả.

        Cao Xuân Đáng thất vọng nhìn vồ phía chiếc lọ cổ để góc phòng :

        - Rất tiếc anh không biết mà tìm gặp cụ Ngô xem ý kiến cụ ấy ra sao. Tôi cảm thấy thời thế sắp đổi thay. Anh bảo anh không biết gì đến chính trị, ấy là lúc di học. Chứ bây giờ đã học xong rồi, ra làm việc thì muốn hay không, anh cũng phải để ý đến. Vì nó liên quan ngay đến chỗ đứng của anh, chức vị của anh, nguồn sống của anh, đồng tiền anh kiếm được. Tôi nhiều tuổi hơn anh, tôi khuyên anh : Sổng phải biết theo thời thế, anh ạ. Cây gỗ cứng thường hay gãy. Cây mềm gió chiều nào, uốn theo chiều ấy thì chẳng bao giờ gãy cả.

        - Xin cám ơn ông...

        - Dạo này ờ Huế nhiều người nhắc đến cụ Ngô. Có người đã bí mật đến thăm cậu Cẩn¹ rồi. Thiên hạ lắm anh bợm thật.

        - Thưa ông, họ nhắc đến cụ Ngô như thế nào ?

        Cao Xuân Đăng quay lại nhìn Phan Thúc Định :

        - Sao anh vừa nói anh không quan tâm gì đến chính trị ?

        Phan Thúc Định thản nhiên :

        - Ông chẳng vừa nói : tôi sắp ra làm việc, cần phải hiểu biết thời thế là gì. Tôi nghe lời khuyên của ông muốn hỏi để biết đôi chút thôi; hướng sau này của tôi là mở phòng luật sư hoặc đi dạy học chứ không muốn làm một công chức.

        Cao Xuân Đáng cười :

-           Tất nhiên họ sẵn sàng theo cụ Ngô nếu cụ Ngô vẫn giữ nguyên được cho họ những cái gì họ có được trong mấy năm nay.
-   
        Uống cạn chén trà, Phan Thúc Định đứng dậy cáo từ :

                - Xin phép ông, tôi về. Hôm khác, mong lại đến hầu chuyện ông. Nếu Vân Anh về, ông làm ơn nói hộ tôi đến thăm và Vân Anh gọi điện báo cho tôi biết. Tôi ở khách sạn Thuận Hóa, số điện thoại 1203.

        Cao Xuân Đáng tiễn Phan Thúc Định ra đến cổng sắt, chìa tay ra :

        -  Tôi sẽ nói lại với cháu. Lúc nào rảnh rỗi, mời anh lại chơi. Tôi cũng đang mong cháu.

        Phan Thúc Định lững thững đi về phía khách sạn mình ở. Anh nghĩ miên man; bọn này đã cảm thấy sự thất bại của Pháp đang đi tìm quan thầy mới. Nhưng từ đâu đã tung ra những tin đồn về Ngô Đình Diệm ? Tại sao những tin đồn ấy loan ra nhanh vậy ! Việc về của Ngô Đình Diệm đã được chuẩn bị như thế nào ?

        Anh không biết rằng trong một khoang thuyền đậu bên bờ sông An Cựu, có một người đàn ông đeo kính đen nhìn theo anh. Anh đi được một quãng, người ấy cũng rời thuyên, lên bờ. Trên thuyền chỉ còn một gã Hoa Kiều thản nhiên bắc bếp nấu cơm...

        Huế vẫn trầm lặng, vẫn thơ, vẫn mộng...

----------------------
        1. Chỉ Ngô Đình Cẩn, em ruột Ngô Đình Diệm.