Bí mật về Adolf Hitler và các chiến hữu

[Giangtvx]

        Cũng ngày hôm đó vị tướng ngồi viết thư cho vợ - Anna Mikhailovna, và cũng với những từ tương tự để chia sẻ với bà về sự sung sướng của mình:

        “Ania yêu quý, em chắc không thể tin được trong cuộc sống anh lại có sự vui sướng như vậy. Anh đã nói chuyện với vị chủ nhân lớn nhất của chúng ta. Đây là lần đầu tiên trong đời anh có được vinh dự như vậy. Em không thể tưởng tượng nổi anh đã hồi hộp như thế nào và lúc ra về phấn khởi ra sao. Em thậm chí chắc không tin rằng một con người vĩ đại như vậy lại có thời gian dành cho việc riêng của chúng ta. Hãy tin anh, Người còn hỏi thăm vợ anh ở đâu và sống ra sao. Người nghĩ rằng em đang ở Matxcơva. Anh nói rằng ở xa, vì vậy anh sẽ không ở lại Matxcơva giờ nào nữa và sẽ đi ra trận ngay. Công việc không chờ ai”.

        Vlasov chia sẻ hậu hĩnh giữa hai người phụ nữ về sự quan tâm của lãnh tụ đối với cuộc sống gia đình mình. Người nào cũng tin rằng ở Matxcơva người ta nói về chính mình...

        “Tôi nhớ Vlasov là một người đàn ông cao ráo với mái tóc cắt kiểu “con nhím”, đôi mắt kinh tròn lồng trong gọng kính nhựa mỏng manh; - Grigori Iakovlevich Rudoi - người phiên dịch phòng tình báo tập đoàn quân số 20 kể - Ông đi ủng dạ, quần vải bông chần, áo gi-lê lông thú khoác ngoài áo Va-rơ có gắn sao tướng. Ông còn là một người hay chửi tục.”

        Ban chỉ huy tập đoàn đóng ở tiểu khu Khimok có tên gọi là Sotsgorodok. Ruđoi đi xe buýt số 2 từ quảng trường Sverlov đến bến sông, đi qua cầu bắc qua kênh đào Matxcơva - Volga và đi đến điểm hẹn. Ban chỉ huy đặt ở tầng một của một ngôi nhà lớn. Ba phòng dành cho bộ phận tình báo. Phòng thứ tư dành cho tư lệnh tập đoàn - tướng Vlasov cùng với “bà vợ dã chiến” - bác sĩ quân y Podmazenko.

        Trong thành phần tập đoàn quân số 20 có hai sư đoàn bộ binh, ba lữ đoàn bộ binh độc lập, hai tiểu đoàn xe tăng.

        Thời tiết rất lạnh nhưng tư lệnh mặt trận Zhukov đã ra lệnh, nếu để bị bỏng lạnh bị coi như tự sát thương và kẻ có lỗi sẽ bị đưa ra toà án quân sự. Tuy nhiên nhiều chiến sĩ chỉ đi giầy và cuốn vải - họ không có ủng dạ. Các sĩ quan đã bắt buộc phải ký xác nhận đã được phổ biến mệnh lệnh.

        Từ ngày 6 tháng 12, tập đoàn quân số 20 đã tham gia các trận đánh phản công và đẩy lùi quân Đức khỏi Matxcơva. Tập đoàn quân của Vlasov tấn công từ vùng Krasnaia Poliana và vượt qua sự chống trả quyết liệt của đối phương và đã đánh bật quân Đức ra khỏi Solnetchnogorsk và Volokolamsk.

        Ngày 11 tháng 12 năm 1942, Vlasov viết thư cho vợ: “Cuộc sống của chúng ta giờ đây trở nên vui hơn - chủ yếu là đánh bọn phát xít và đuổi chúng chạy không kịp quay đầu lại. Đã qua rồi cái thời gian mà chúng coi mình là không thể bị đánh bại”.

        Ngày 30 tháng 12 cuộc phản công của tập đoàn quân số 20 vấp phải phòng tuyến phòng thủ sẵn của địch và phải dừng lại. Trong thông báo của Phòng thông tin Xô Viết về thất bại của quân Đức ở ngoại ô Matxcơva, tên của tướng Vlasov được đặt ngang hàng với tên của các nguyên soái tương lai Rokosovski và Govorov. Trong các báo cáo dưới đầu đề “Sự phá sản của kế hoạch bao vây và chiếm Matxcơva của Đức” có đăng ảnh các tướng phòng thủ thủ đô, trong đó có cả ảnh Vlasov. Còn nêu ai do Stalin trực tiếp quyết định. Nhờ cuộc phản công ở ngoại ô Matxcơva, Vlasov dược tặng thưởng Huân chương Cờ đỏ lần thứ hai. Ngày 24 tháng 1 năm 1942, ông được thăng cấp trung tướng. Thông báo về phong hàm mới được in trên các báo.

        Đó là đỉnh cao nhất trong sự nghiệp quân sự của Vlasov.

        Trong mỗi bức thư Vlasov đều hứa về thắng lợi gần đến.

        “Tiền ở đây chăng có chỗ nào mà tiêu cả. Mọi thứ đều có: no bụng, mặc ấm, đi giầy, và còn một trăm gram Vodka nên bọn anh ở đây đủ tiện nghi, ấm áp và vui vẻ. Em đừng nghĩ rằng cuộc sống của chúng ta là buồn tẻ. Ngược lại chúng ta sảng khoái và mạnh mẽ về tính thần, về kỹ thuật và với sự phấn khởi hoàn thành nghĩa vụ của mình vì tổ quốc, tiêu diệt quân phát xít vô loài ngăn cản chúng ta xây dựng cuộc sống vui vẻ và hạnh phúc. Chúng không còn giày xéo mảnh đất thiêng liêng của chúng ta lâu nữa đâu”.

        Sau khi hoàn thành cuộc phản công ở vùng ngoại ô Matxcơva thuộc phạm vi tập đoàn quân số 20 - đơn vị đóng một vai trò quan trọng trong cuộc chiến đấu bảo vệ Matxcơva thì người chịu trách nhiệm xuất bản báo “Sao đổ” - thiếu tướng David Iosifovich Ortenberg và nhà văn Alexanđr Iurievich Krivitski đến làm quen với vị tướng nổi danh.

        “Trong hầm chỉ huy - Ortenberg nhớ lại - một người đàn ông cao, gầy, đeo kính gọng màu tối trên bộ mặt nhiều nếp nhăn tiếp chúng tôi. Đó là Vlasov. Chúng tôi ngồi với ông khoảng hai tiếng đồng hồ. Trên tấm bản đồ đã nhầu với những khoanh đánh dấu và mũi tên màu xanh, màu đỏ ông chỉ cho chúng tôi con đường mà tập đoàn quân đã di qua suốt từ Krasnaia Poliana nổi tiếng gần đến ngoại ô Matxcơva mà từ đó quân Đức có thể dùng pháo hạng nặng để bắn phá trung tâm thành phố. Tập đoàn quân đã thực hiện một bước lao nhanh và dài...

[Giangtvx]

        Chúng tôi cũng đã nhìn thấy Vlasov nói chuyện với binh sĩ ở “tuyến trước” và ở hậu phương với những người mới bổ sung. Ông nói nhiều, nói hóm hỉnh hơi thô thiển và nhiều câu bông đùa. Trong lúc đó cũng thường liếc sang chúng tôi để kiểm tra xem ông gây được ấn tượng gì. “Một nghệ sĩ!” - Tôi thầm nghĩ. Vậy thì sao, chúng tôi đi đến kết luận: Mỗi người xử sự phù hợp với bản chất, lầm lỗi chăng lớn lao gì...”

        Ortenberg thích tướng Vlasov, và sau một tuần nhà văn nổi tiếng Ilia Grigorievich Erenburg đến thăm tập đoàn quân số 20 để viết về nhà chỉ huy quân sự tài năng. Không có nhà chính luận nào hơn ông, các bài báo của Ilia Grigorievich dược toàn quân chờ đợi. Ilia Erenburg thâu suốt đoán chắc rằng cuộc gặp với viên tướng để lại trong ông một cảm xúc hai mặt. Ông ngắm nghía Vlasov nhưng cũng nhận thấy một nét nghệ sĩ nào đó trong cách nói, giọng điệu và cử chỉ của vị tư lệnh tập đoàn quân... Hai mươi năm sau trong hồi ký “Con người, năm tháng, cuộc đời”, Ilia Erenburg mô tả tỉ mỉ chuyến ra mặt trận đầu tháng 3 năm 1942 theo đại lộ Volokolamsk:

        “Sở chỉ huy của tướng A.A. Vlasov bố trí trong một lều nhỏ bên cạnh đồi Ludin. Ông làm tôi ngạc nhiên trước hết vì vóc người - một mét chín mươi, sau đó là phong cách nói với binh sĩ - ông nói nhiều hình tượng, đôi lúc cố ý thô lỗ và đầy nhiệt tình... Buổi chiều khi Vlasov bắt đầu cuộc nói chuyện dài với tôi, tôi đã hiểu ngọn nguồn thái độ của ông: Hai tiếng đồng hồ ông nói về Suvorov, và trong số ghi chép của tôi trong số những thứ khác tôi ghi: “Nói về Suvorov như nói về một người đã sống cùng mình nhiều năm”. Hôm sau các chiến sĩ nói chuyện với tôi về vị tướng, ca ngợi ông: “giản đơn”, “dũng cảm”, “người chuẩn uý bị thương và ông đã băng bó cho anh ta bằng ủng dạ của mình”, “kiện tướng nói tục...”.

        Hôm sau họ nói chuyện với Erenburg đến tận ba giờ sáng. Hay đúng hơn là Vlasov kể chuyện:

        “Ở gần Kiev ông bị rơi vào vòng vây; thật bất hạnh là ông bị cảm và không thể đi được, các chiến sĩ đã khiêng ông. Ông nói rằng sau đó người ta lườm nguýt ông.

        - Nhưng bỗng dưng đồng chí Stalin gọi điện và hỏi thăm sức khoẻ của tôi, và mọi sự lập tức thay đổi hẳn.

        Trong lúc nói chuyện ông đã vài lần nói đến Stalin.

        - Đồng chí Stalin tin tưởng giao quân đội cho tôi. Vì chúng tôi đến đây từ Krasnaia Poliana - bắt đầu gần như từ những ngôi nhà cuối cùng của Matxcơva, đuổi một mạch sáu chục cây số không nghỉ. Đồng chí Stalin gọi tôi lên, cảm ơn...

        Ông phê phán rất nhiều:

        - Giáo dục không tốt. Tôi hỏi một chiến sĩ Hồng quân ai là chỉ huy tiểu đoàn anh ta, anh ta trả lời: “Cái anh tóc hung hung”, thậm chí tên không biết. Người ta không dạy lính sự tôn trọng. Còn Suvorov biết cách tổ chức cho mình...

        Như định ca ngợi điều gì đó ông lặp đi lặp lại “thật văn hoá, tốt”. Khi kể về một cô gái bị quân Đức heo cổ, ông chửi: “Chúng ta sẽ lần đến chúng...” sau đó không lâu lại nói.

        - Chúng cũng có cái gì đó để ta học. Các anh có nhìn thấy những cái giường ở trong hầm không? Mang từ thành phố đến. Thật văn hoá.Ởơ bọn chúng mỗi tên lính đều kính trọng chỉ huy chứ không trả lời “Cái anh tóc hung hung”...

        Khi nói về các hoạt động quân sự ông nói thêm: “Tôi nói với các chiến sĩ rằng tôi không muốn thương hại các anh, tôi muốn bảo vệ các anh. Điều này họ hiểu...”

        Giữa đêm ông bồn chồn: quân Đức chiếu sáng bầu trời bằng pháo sáng.

        - Chúng chở viện binh bằng máy bay. Có lẽ ngày mai chúng sẽ chiếm lại vùng mương.

        Trong lúc nói ông thường đưa vào những câu thành ngữ, câu pha trò, có cả những câu mà trước đây tôi chưa hề biết; tôi nhớ một câu bất kỳ anh chàng Fedor nào cũng có cách thoái thác riêng”. Khi ở trong vòng vây ông đã nghĩ đến điều này. “Chúng ta sẽ đứng vững - sự trung thành sẽ giúp đỡ...”

        Sáng sớm hôm sau người ta gọi Vlasov đến sở chỉ huy - để nói chuyện theo đường dây liên tỉnh với chính phủ. Theo chỉ thị của Stalin thì thiết bị thông tin liên lạc được nối tới tư lệnh, uỷ viên hội đồng quốc phòng, tham mưu trưởng và chỉ huy văn phòng đặc biệt. Vlasov trở về ngay sau cuộc nói chuyện với Matxcơva với vẻ hồi hộp và nói ngắn gọn với nhà văn:

        - Đồng chí Stalin tin tưởng giao cho tôi một việc lớn...

        “Vlasov nhận được nhiệm vụ mới - Erenburg viết. - Đồ đạc của ông trong nháy mắt đã được đưa đi - lều trại trở nên trông không. Cô Marusia trong chiếc áo bông chỉ huy việc chuẩn bị lên đường. Vlasov mời tôi vào xe của ông - ra tuyến trước để từ biệt với các chiến sĩ - ở đó dưới lửa súng cối chúng tôi chợt bắt ông về Matxcơva, còn tôi được các quân nhân giữ lại:

        -  Ta đi ăn trưa...

        Tôi trở về Matxcơva vào ban đêm. Đạn cao xạ nổ trên không trung - Còn tôi lại nghĩ về Vlasov. Đối với tôi ông là một người thú vị, kiêu ngạo nhưng dũng cảm; những câu nói về sự trung thành làm tôi cảm động...

        Đại tá Karpov nói với tôi rằng Vlasov được giao chỉ huy tập đoàn quân chủ lực số 2, tập đoàn đang thử chọc thủng vòng vây Leningrad, và tôi nghĩ: một sự lựa chọn không tồi...

        Sau đó bốn tháng, cụ thể là ngày 16 tháng 7 năm 1942, người Đức thông báo rằng đã bắt được một chỉ huy lớn của Liên Xô làm tù binh; hắn trốn trong một cái lều, ăn mặc như một người lính, nhưng khi nhìn thấy lính Đức hắn kêu to rằng hắn là tướng, và khi bị giải đến bộ chỉ huy đã chứng minh rằng chính mình là tư lệnh tập đoàn quân chủ công - tướng Vlasov”.

        Khi biết được sự phản bội của Vlasov, Ilia Grigorievich đi đến toà soạn “Sao đỏ”. “Erenburg thốt kêu “ôi” mãi: thật là nông sâu còn có kẻ dò... - Ortenberg nhớ lại. - Ông kể rằng lúc chia tay, Vlasov đã ba lần hôn ông. Ilia Grigorievich cứ chùi mãi má như cố lau sạch dấu vết đọng lại của nụ hôn của kẻ phản bội”.

[Giangtvx]

       “LẼ NÀO HẮN LÀ TÊN PHẢN BỘI?”

        Ngày 24 tháng 2 năm 1942, tại Vụ cán bộ Ban chấp hành trung ương đảng, người ta lập bản nhận xét ưu điểm của tướng Vlasov. Thời đó bản nhận xét phải kết thúc bằng đoạn văn: “Cơ quan quản lý các ban đặc biệt liên quan đến công văn số 4/7796 ngày 7 tháng 2 năm 1942 thông báo rằng không có một tài liệu nào làm tổn hại thanh danh đồng chí Vlasov”. Bản nhận xét chỉ là tin báo trước của sự đề bạt mới.

        Stalin cảm ơn Vlasov về việc chỉ huy tốt cuộc tấn công gần Matxcơva và trao cho ông nhiệm vụ mới. Ngày 8 tháng 3 năm 1942 lãnh tụ cử Andrei Andreevich làm phó tư lệnh các đơn vị quân đội mặt trận Volkhovski.

        Mặt trận hình thành tháng 12 năm 1941 với nhiệm vụ bẻ gẫy cuộc tấn công của quân Đức vào Leningrad, và sau dó cùng với mặt trận Leningrad giải phóng thành phố khỏi sự bao vây phong toả.

        Đại tướng Kirill Afanasievich Meretskov được cử làm tư lệnh mặt trận. Trước chiến tranh ông là Tổng tham mưu hưởng. Ngày 24 tháng 6 năm 1941, ông bị bắt vì bị buộc tội theo kiểu rập khuôn thời đó là tham gia vào âm mưu đảo chính quân sự. Ông bị đánh đập nhiều. Nhưng ông đã gặp may: tình hình ngoài mặt trận lúc đó nghiêm trọng đến mức mà Stalin đã nghĩ lại và trả Kirill Afanasievich từ nhà tù ra thắng mặt trận.

        Trung tướng Grigori Davodovich Stelmak trở thành tham mưu trưởng mặt trận Volkhovski, còn chính uỷ sư đoàn Alexandr Ivanovovich Zaporozhety trở thành uỷ viên hội đồng quân sự, người trước đó không lâu còn lãnh đạo toàn bộ công tác chính trị trong Hồng quân nhưng không được Stalin ưa chuộng nên đã bị thay thế bởi Mekhlis.

        Các đơn vị quân đội của mặt trận Vlokhovski được thành lập vội vã, chưa được huấn luyện tốt, không có đủ vũ khí, xe tăng, không quân và phương tiện thông tin liên lạc. Tổng hành dinh (nghĩa là Stalin) cho rằng trong rừng và đầm lầy vũ khí khí tài nặng là không cần thiết. Đó là một sai lầm nguy hiểm. Sự thống trị độc tôn trên bầu trời thuộc về quân Đức, chúng có ưu thế hơn hẳn về pháo binh và xe bọc thép.

        Các đơn vị quân đội của mặt trận bị ném vào cuộc tiến công sớm hơn so với gì họ được chuẩn bị. Rơi vào tay những nhân viên phản gián, Meretskov bị đánh đập và làm nhục không tìm được nghị lực để phản đối Tổng hành dinh. Cuộc tấn công bắt đầu ngày 7 tháng 1 năm 1942 và ngay lập tức hết hơi. Trong thất bại này người ta đổ lỗi cho bộ tư lệnh tập đoàn quân chủ lực số 2 (được phiên chế lại từ tập đoàn quân số 26). Tư lệnh tập đoàn là trung tướng Grigori Grigorievich Sokolov trước kia là lính biên phòng. Trong những năm trước chiến tranh ông chỉ huy toàn bộ các đơn vị bộ đội biên phòng và lực lượng nội vụ của Bộ nội vụ. Khi chiến tranh bắt đầu ông được điều vào quân đội thường trực và trở thành tham mưu trưởng, sau đó là tư lệnh tập đoàn quân.

        Trong hồi ký của mình Meretskov trích dẫn một trong những mệnh lệnh của tướng Sokolov:

        “1. Kiểu đi bộ như ruồi bò mùa thu, tôi ra lệnh phải bỏ đi và từ nay trở đi trong quân ngũ phải đi như sau: bước hành quân - một ac-sin (bằng 0,71 mét), bước nhanh - một ac-sin rưỡi, cứ thế mà ráng sức.

2.           Về ăn uống, quy tắc không phù hợp: đang giữa trận đánh lại ăn trưa - bỏ, tạm ngừng đến bữa sáng. Trong chiến tranh quy tắc như sau: bữa sáng lúc trời còn tối trước lúc mặt trời mọc, còn bữa trưa - lúc chiều tối. Ban ngày nếu có mẩu bánh mì hoặc lương khô với nước chè - thế là tốt, còn nếu không có - thế cũng đủ, cũng may là ngày không quá dài.

3.           Mọi người phải nhớ kỹ - cả thủ trương và lính trơn, cả già lẫn trẻ, rằng ban ngày không được đi từng toán trên một đại đội, còn nói chung trong chiến tranh thời gian để hành quân là ban đêm. Lúc đó thì cứ việc đều bước.

4.           Không sợ lạnh, không ăn mặc như đàn bà Riazan, hãy cừ khôi và không khuất phục lạnh giá. Hãy lấy tuyết chà lên tai và tay!”.

        Mệnh lệnh dũng mãnh này chứng tỏ về sự thờ ơ hoàn toàn của viên tướng đối với người lính, người cần phải được giữ gìn.

        Các chiến sĩ của mặt trận đã phải chịu khổ vì thiếu lương thực, thiếu quần áo phù hợp với thời tiết.

        Người ta đi đến kết luận rằng người lính biên phòng này không phù hợp với vị trí chỉ huy quân đội nói chung. Solokov được gọi về Matxcơva. Trung tướng Nicolai Kuzrruch Krưkov được điều tới thay ông ta.

        Ngày 13 tháng 1 cuộc tấn công được tái diễn.

        Ngày 25 tháng 1 tập đoàn quân chủ lực đã chọc thủng mặt trận quân Đức ở khu vực làng Miasanoi Bor và trong vòng năm ngày đã tiến về phía trước được bốn mươi cây số. Tổng hành dinh giục giã tư lệnh và yêu cầu chiếm thành phố Liubian sau đó kết nối với tập đoàn quân số 54 của mặt trận Leningrad. Điều này có nghĩa là phải chọc thủng vòng phong toa Leningrad.

[Giangtvx]

        Nhưng tập đoàn quân số 2 không đủ lực cho đòn thứ hai. Thực tế thì quân đoàn đã hoàn toàn bị cuốn hút vào cuộc phá vỡ phong toả, đã bị quá mệt mỏi và dừng lại. Địa hình của sư đoàn hoàn toàn bất lợi: đường giao thông quân đội thì kéo dài còn phần cổ chai đột phá khâu thì lại quá hẹp. Các đơn vị láng giềng cũng không tiến được về phía trước. Tập đoàn quân số 52 và 59 không mở rộng được cổ chai đột phá khẩu.

        Ngay lập tức xuất hiện những khó khăn về tiếp tế, còn lạnh giá thì quá khủng khiếp, nhiệt độ xuống đến -40 độ. Các chiến sĩ tập đoàn quân số 2 bị lạnh cóng. Đã rõ ràng quân Đức đang cố đánh hai bên sườn để cắt đứt hành lang hẹp này và như vậy tập đoàn quân sẽ rơi vào trong vòng vây. Không đếm xỉa gì đến mối nguy hiểm này suốt tháng 2, Tông hành đinh yêu cầu tư lệnh tập đoàn quân số 2 tấn công.

        Ngày 9 tháng 3 nguyên soái Klement Efremovich Voroshilov và uỷ viên hội đồng quốc phòng, Bí thư ban chấp hành trung ương Gregori Makimiliamovich Malenkov bay đến bộ tư lệnh mặt trận Volkhovski. Họ đến để tìm hiểu xem chuyện gì đang xảy ra. Bay đến cùng với họ có tướng Vlasov mới được thăng chức.

        Có lẽ ông cũng không nghi ngờ về việc người ta sẽ chuyển ông đến đâu. Ngày 18 tháng 3 năm 1942 Andrei Andreevich viết thư cho tình nhân của mình:

        “Trước tiên cho phép anh báo cho em biết rằng anh đã nhận nhiệm vụ mới. Anh được cử làm phó của ông chủ cao hơn mình, nhưng không phải ông chủ hiện nay, mà xa hơn lên phía bắc...

        Alik yêu quý! Em dù sao cũng không tin được là anh hạnh phúc như thế nào. Một lần nữa anh lại được người “to” nhất thế giới tiếp đón. Cuộc nói chuyện diễn ra với sự có mặt của những học trò gần gùi nhất của Người. Hãy tin anh, con người to lớn đó đã khen anh trước mặt mọi người. Và bây giờ anh không biết phải làm gì để xứng đáng với sự tin tưởng mà Người dành cho mình...

        Công việc ở chỗ mới bắt đầu không tồi... Bọn anh đánh tụi phát xít ở cả mọi nơi, nhưng vẫn như trước đây không để cho chúng yên thân cả ngày lẫn đêm”.

        Cũng bức thư phấn chấn đó với địa chỉ hòm thư dã chiến mới ngay hôm đó ông gửi cho vợ.

        Chức vụ phó tư lệnh mặt trận thì cao nhưng không có quyền hành. Vlasov bị khốn khổ với các trách nhiệm được quy định không rõ ràng và muốn trở về với công việc thực.

        Ngày 15 tháng 3, quân Đức từ hai phía cố kẹp hành lang nối quân đoàn chủ lực số 2 với các đơn vị khác của mặt trận. Ở Tổng hành dinh và ở ban chỉ huy mặt trận vẫn như trước đây không hề để ý đến mối nguy hiểm rõ ràng này và đây tập đoàn quân về phía Liubian. Khi nỗ lực tấn công tiếp theo bị thất bại thì tướng Klưkov bị cách chức.

        Ngày 16 tháng 4 năm 1942, Vlasov nhận được một quyết định mới, quyết định đó thật là một bất hạnh đối với ông: ỏng được cử làm Tư lệnh tập đoàn quân chủ công số 2 với nhiệm vụ chọc thủng vòng phong toả Leningrad. Tình hình diễn biến rất bất lợi.

        Một tuần sau khi nhận nhiệm vụ mới của Vlasov, ngày 23 tháng 4 theo quyết định của Tổng hành dinh mặt trận Volkhovski được biến đổi thành lại tập đoàn chiến thuật Volkhovski thuộc mặt trận Leningrad. Đây là sáng kiến của tư lệnh mặt trận Leningrad - trung tướng MikhahStepanovich Khozin. Ông này hứa với Stalin là trong hường hợp thống nhất lại lực lượng thì sẽ chọc thủng được vòng phong toả.

        Lãnh tụ có một điểm yếu: tin vào những lời hứa cương quyết và cứng rắn sẽ hoàn thành nhiệm vụ nhanh và với lực lượng nhỏ. Trong những trường hợp đó thì những hoài nghi khôn ngoan bị vứt bỏ. Hơn nữa tướng Khozin lại được Gregori Konstantinovich Zhukov sủng ái. Ông cử Khozin làm phó của minh trong Bộ tổng tham mưu, sau đó mang theo sang mặt trận dự bị và cuối cùng cử làm tham mưu trưởng mặt trận Leningrad. Ngày 17 tháng 10 năm 1941, Khozin nhận chức tư lệnh mặt trận.

        Ý tưởng thống nhất các mặt trận lúc đó cũng được ông chủ của Leningrad - uỷ viên bộ chính trị Adrei Alexandrovich Zdanov ủng hộ.

        Ngày 24 tháng 4 năm 1942, Meretskov - người bị mất chức đại tướng đã được tiếp kiến Stalin. Theo hồi ký của ông thì cựu tự lệnh mặt ưận đã cảnh báo lãnh tụ:

        - Tập đoàn quân chủ công số 2 đã hoàn toàn kiệt sức. Nó không còn khả năng tấn công, khả năng phòng thủ. Các mối giao thông của nó đang bị đe doạ bởi các đòn tấn công của quân Đức. Nếu không hành động thì thảm hoạ là không tránh khỏi.

        Meretskov đề nghị hoặc tăng cường lực lượng cho tập đoàn quân, hoặc rút tập đoàn ra khỏi vùng rừng đầm lầy. Các kiến nghị của ông ở Tổng hành dinh bị bỏ ngoài tai.

[Giangtvx]

        Sau khi nhận chức vụ mới Vlasov ngay lập tức đánh giá sự thảm hoạ của tình thế và đề nghị Tổng hành dinh và tư lệnh mặt trận Khozin cho phép tập đoàn rút lui. Khổng muốn làm người thân phải lo lắng, ngày 26 tháng 4 Vlasov viết cho AgneSSa:

        “Bọn anh đang đánh mạnh tụi phát xít và đang chuẩn bị cho chúng những món quà mùa xuân còn mạnh hơn. Anh làm việc ở cương vị cũng tương tự như khi chúng ta còn ở bên nhau, chỉ có khối lượng công việc lớn hơn nhiều, vinh dự hơn và trách nhiệm cũng lớn hơn. Em thừa biết rằng bất cứ nơi nào mà chính phủ và đảng cử Andriusha của em đi thì anh ấy luôn hoàn thành bất kỳ nhiệm vụ nào với tất cả danh dự của mình”.

        Tướng Khozin không hề muốn nghe đến chữ rút lui, ông chăng đã hứa với Stalin là sẽ chọc thủng phong toả. Ông ra lệnh cho tập đoàn quân chủ công số 2 tấn công. Nhưng cả đến phòng thủ nó đã không thể làm nổi. Bị cắt đứt khỏi các nguồn tiếp viện, tập đoàn quân kiệt sức đã rơi vào hoàn cảnh khốn cùng.

        Những hồi ký của các cựu chiến binh còn sống sót của tập đoàn được thu thập trong tuyển tập do Viện Lịch sử Nga biên soạn có tên “Qua thung lũng chết. Chiến công và thảm kịch của các chiến sĩ mặt trận Volkhovski”. Những câu chuyện giản đơn, chất phác đã vẽ nên bức tranh chết dần của tập đoàn quân.

        “Các giao thông hào bị ngập nước - những cựu chiến binh nhớ lại - xung quanh xác chết nổi lềnh bềnh. Các chiến sĩ và sĩ quan đều đói, không có muối, không có bánh mì. Không còn chất Clor để khử hùng nước, không thuốc”.

        Ngày 29 tháng 4, các đơn vị quân Đức bắt đầu tấn công nhằm cắt đứt hành lang không cho tập đoàn quân sô 2 thoát ra. Các cuộc chiến đấu khốc liệt không thể tưởng tượng, đánh nhau giáp lá cà.

        “Trong những ngày đó - nhà sử học Boris Ivanovich Gavrilov - người đã nhiều năm nghiên cứu tấn thảm kịch của tập đoàn quân số 2 viết - đoạn hành lang giữa hai con sông Polist và Glushina chảy qua rừng được gọi là “Thung lũng chết”. Sau chiến tranh cái tên này lan khắp cả vùng Miasnoi Bor”.

        Ngày 15 tháng 5, Khozin nhận được từ ban tham mưu tập đoàn quân số 2 kế hoạch rút lui. Bây giờ ông đã hiểu cái gì đang xảy ra. Tư lệnh mặt trận xin phép Tổng hành dinh cho phép rút tập đoàn quân ra khỏi miệng túi. Một phần của tập đoàn - quân đoàn kỵ binh, hai lữ đoàn xe tăng và hai lữ đoàn bộ binh thì tướng Vlasov dẫn ra thoát mà không được lệnh với tất cả nỗi sợ hãi và rủi ro. Những người này được cứu thoát.

        Chỉ mãi một tuần sau, ngày 21 tháng 5, Tổng hành dinh mới cho phép rút tập đoàn quân số 2 ra để nghỉ ngơi và bổ sung lực lượng. Nhưng đã quá muộn. Sự chậm chạp của Tổng hành dinh đã giết chết tập đoàn quân. Từ ngày 20 tháng 5, quân Đức đã ép từ mọi phía, cổ chai bị bắn thủng. Việc rút quân bị dừng lại.

        Ngày 30 tháng 5, quân Đức chuyển sang tấn công và thắt hẹp cổ chai. Ngày 3 tháng 6, Phó tổng tham mưu trưởng thứ nhất - thượng tướng Alexandr Mikhailovich Vasilevski ra lệnh cho Khozin làm mọi việc có thể để mang tập đoàn quân số 2 ra khỏi lòng chảo. Nhưng các nỗ lực thoát ra không được tổ chức tốt và kết quả là cái chết vô nghĩa của nhiều người.

        Thi hành lệnh của Tổng hành dinh người ta đã ném vào các trận chiến đấu trên địa hình trống trải sư đoàn bộ binh dự bị số 165. Sư đoàn không hề có sự yểm hộ của không quân và của pháo binh. Không quân và pháo binh Đức trong hai ngày đã hầu như tiêu diệt hoàn toàn sư đoàn này - đã mất tám ngàn binh lính và sĩ quan trong tông số mười hai ngàn. Nhũng binh sĩ rút lui bị đội quân Smersh (viết tắt của chữ “Cái chết của bọn gián điệp”) - bắt, bị bắt đào mộ và bị bắn ngay tại đó. Ngày 6 tháng 6, quân Đức cắt đứt toàn bộ tập đoàn quân sô 2. Bảy sư đoàn và sáu lữ đoàn bị rơi vào vòng vây.

        Đến bây giờ ở Tổng hành đinh người ta mới nhắc đến Meretskov.

        Ngày 8 tháng 6, viên tướng được gọi gấp về Matxcơva. Trong bộ quần áo dã chiến, với đôi ủng bẩn ông được đưa thắng đến cuộc họp của Bộ chính trị.

        - Chúng tôi đã mắc một sai lầm lớn - Stalin thú nhận - là đã thống nhất mặt trận Volkhovski với mặt trận Leningrad. Tướng Khozin không hoàn thành chỉ thị của Tổng hành dinh về việc rút tập đoàn quân chủ công số 2. Quân Đức đã làm được việc cắt đứt giao thông của tập đoàn quân và bao vây nó. Chúng tôi giao cho anh cùng với đồng chí Vasilevski đến đó và bất kỳ thế nào cũng phải giải cứu cho được tập đoàn quân số 2.

        Nhưng việc này ngay cả đối với một nhà quân sự tài ba như Vasilevski cũng là quá sức.

        Các đạo quân bị bao vây không còn đạn dược và lương thực. Binh sĩ ăn thịt ngựa luộc và súp nấu từ cỏ. Khổ sở nhất là thương binh - không thể sơ tán họ được và không có gì để chữa vết thương.

[Giangtvx]

        Trong tay Meretskov và Vasilevski không có lực lượng dự bị lớn để có thể chọc thủng được vòng vây để có thể tiếp cận với những đơn vị mắc kẹt trong đó. Ngày 21 tháng 6, cuối cùng thì họ cũng đã chọc thủng được một hành lang hẹp và qua đó những người bị vây đã ùa ra. Nhưng quân Đức lại cắt đứt hành lang.

        Ngày 23 tháng 6 năm 1942, Vlasov thực hiện nỗ lực cuối cùng thoát vòng vây với các trận chiến đấu. Ném vào trận chiến tất cả, kể cả đội bảo vệ tham mưu, bản thân tư lệnh tập đoàn trực tiếp chỉ huy tấn công. Nhưng nỗ lực không thành - chỉ có một số ít thoát ra được.

        Các phương tiện hoả lực của Đức đã quét tan binh sĩ tấn công của tập đoàn quân chủ lực số 2 và tiêu diệt đơn vị thông tin của tập đoàn - Sau đó sự chỉ huy các đơn vị còn lại đã bị cắt đứt.

        Theo kế hoạch thì ban tham mưu tập đoàn quân phải rút ra sau cùng, vì vậy Vlasov không kịp thoát ra. Ông ra lệnh cho những người còn ở bên canh mình rút lui về phía bắc với hy vọng sẽ chạy được về phía quân mình.

        Người lái xe riêng của Tư lệnh tập đoàn Nicolai Vasilievich Konkov cũng bị bắt làm tù binh, kể lại:

        “Chiều ngày 24 tháng 6, trung tướng Vlasov tập trung tất cả binh lính và sĩ quan trong rừng và tuyên bố rằng trước mắt là một con đường dài và khó khăn - cần phải vượt qua không dưới 100 km theo đường rừng và đầm lầy - lương thực không có một thứ gì, và sẽ phải ăn cỏ và những gì có thể cướp được từ bọn Đức...

        Từng nhóm không lớn di chuyên - mỗi nhóm khoảng 20- 30 người... Khi tổ chức các nhóm trung tướng Vlasov chỉ mang theo mình những nhân viên ban tham mưu tập đoàn và hội đồng quốc phòng, bác sĩ, trung tá quân y và cấp dưới Maria Ignatieva rồi đi lên phía trước, sau đó không ai còn thấy ông nữa...”

        Cả ngày 24 tháng 6 tư lệnh mặt trận Meretskov tiến hành các nỗ lực chọc thủng vòng vây. Từ đó các binh sĩ lẻ tẻ và cả các phân đội hoàn chỉnh được giải thoát.

        Sáng ngày 25 tháng 6, quân Đức đã đóng chặt nút cổ chai. Số phận của các binh lính và sĩ quan tập đoàn quân chủ công số 2 còn mắc lại trong vòng vây đã được quyết định.

        Về tổng thể trong suốt thời gian chiến dịch này đã chết mất một trăm năm mươi ngàn người. Số thoát ra không nhiều -  mười sáu ngàn binh lính và sĩ quan. Chỉ riêng ở chỗ chọc thủng, trong “Thung lũng chết” đã có sáu ngàn người ngã xuống. Tám ngàn người không thoát ra có lẽ do hoàn cảnh ngoại lệ nào đó, cũng đã bị chết. Trong vòng vây còn lại mười ngàn người bị thương. Quân Đức không bao giờ cứu chữa những thương binh Hồng quân.

        Ngày 30 tháng 6, tư lệnh tập đoàn quân “phía Bắc” - thượng tướng Georg fon Kiukhler đến đại bàn doanh của Hitler. - Quân đội của ông ta đã đánh tan tập đoàn quân chủ công số 2. Quốc trưởng rất hài lòng về Kiukhler và ngay hôm đó thăng cấp cho ông ta.

        “Tại bữa trưa có mặt cả người nổi tiếng trong các trận đánh ở khu vực bắc mặt trận phía Đông, và vừa được phong hàm nguyên soái Fon Kiukhler - Henri Piker nhân viên tốc ký ghi lời Quốc trưởng đã viết trong nhật ký - Nói về các tù binh ông còn nói rằng còn mười ngàn thương binh đã bị bắt. Tuy nhiên trong các bản tin không có con số này vì ở những vùng đầm lầy hoàn toàn chăng thể giúp họ được điều gì và tất cả họ đã chết...

        Những người Nga chiến đấu như những con thú, đến hơi thở cuối cùng và đã bắt buộc phải giết họ hết người này đến người khác.

        Không nơi nào có hiện tượng tương tự như những gì đã xảy ra trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ Nhất 1916 - 1917 khi những lính Nga trong giao thông hào đã cắm lười lê xuống đất và rồi bỏ vị trí chiến đấu.”

        Chỉ có rất ít trong số những người cố thoát vòng vây là về đến được tới quân mình.

        Ủy viên hội đồng quốc phòng tập đoàn quân chủ công số 2 - chính uỷ sư đoàn Ivan Vasilievich Zuev cùng một nhóm chiến sĩ ra được đến đường sắt. Họ chạm trán phải một nhóm công nhân sửa chữa và xin bánh mì. Nhưng những người này lại dẫn lính Đức tới. Zuev đã rút súng tự sát vì không muốn bị bắt làm tù binh. Vậy thì chuyện gì đã xảy ra đối với tư lệnh tập đoàn quân? Andrei Andreevich Vlasov đã lần thứ hai rơi vào vòng vây. Sau này người ta viết rằng ông cũng chẳng cố rút về phía quân mình. Nhưng có lẽ mọi việc không như thế.

        Gần ba tuần lễ, từ 24 tháng 6 đến 12 tháng 7, tướng Vlasov lần mò trong các đầm lầy để cố ra khỏi lòng chảo của quân Đức. Có lẽ ông hy vọng rằng người ta sẽ cứu ông, sẽ đưa máy bay đến đón hoặc gặp được các đội du kích. Tháng 9 năm 1941, ông đã từng rơi vào tình trạng tuyệt vọng như vậy, nhưng cũng đã thoát... Còn lần này ông không gặp may.

        Sau chiến tranh, tháng 9 năm 1945, người ta mới làm rõ được bối cảnh chính xác về việc Vlasov bị bắt làm tù binh.

[Giangtvx]

        Bà Maria Ignatierna Voronova - cựu bếp trưởng nhà ăn của Hội đồng quân sự tập đoàn quân chủ công sô 2 từ Đức trở về. Ở Baranovize, nhân viên phòng 2 của cơ quan an ninh quốc gia khu vực hỏi cung bà.

        Maria Voronova đã ở bên cạnh Vlasov cho đến ngày cuối cùng. Sau trận đánh trong nhóm tham mưu còn lại có bốn người: Vlasov, người lái xe của ông, một chiến sĩ và một đầu bếp. Có lúc họ phải phân tán vì ở chung nhau thì nguy hiếm hơn. Vlasov đưa cho người lái xe chiếc áo Ca pốt và tháo bỏ phiên hiệu tướng của mình. Ngày 11 tháng 6, Vlasov và Voronova trốn ở làng Tukhovichi. Người trưởng thôn hứa giúp đỡ nhưng lại khoá trái họ vào kho chứa không có cửa sổ và thông báo cho quân Đức rằng hắn bắt được du kích.

        Ngày hôm sau quân Đức đến: sĩ quan phòng tình báo tập đoàn quân số 38, đại uý Fon Shverdtner và phiên dịch sĩ quan SS Klaus Pelkhau. Hắn mô tả tỉ mỉ việc bắt Vlasov làm tù binh:

        “Lúc tảng sáng đại uý Fon Shverdtner đánh thức tôi và thông báo rằng chiều hôm hước Vlasov đã bị giết và cần phải nhận dạng thi thể. Chúng tôi hoài nghi. Đã từ lâu chúng tôi không tìm kiếm Vlasov và đã không phải một lần lo lắng vì những thông tin không đúng.

        Khi chúng tỏi đi xe qua thỏn Tukhovichi thì viên thị trưởng người Nga đề nghị chúng tôi bắt đi hai du kích mà hắn đã bắt được chiều hôm trước. Vì chúng tôi trước hết là phải làm nhiệm vụ được giao nên hứa với ông ta là sẽ thực hiện việc đó khi quay về.

        Ở thôn lam - Tesovo nơi người ta mang cái xác đến, viên chỉ huy ctịa phương thông báo rằng người cần vụ của tướng Vlasov bị thương nhẹ và bị bắt làm tù binh. Chúng tôi hỏi cung người này. Người đó nói rằng họ đã nhiều tuần lễ lang thang để hy vọng tìm về đến quân mình. Cái đói đã bắt họ phải rẽ vào các làng mà theo phán đoán của họ là không có quân Đức ở đó. Và lần này cũng vậy. Nhưng họ bị bắn và Vlasov đã bị giết.

        Trên xác nạn nhân có chiếc áo Ca pot trung tướng, có một chiếc răng vàng giống như trong mô tả Vlasov. Chúng tôi không còn nghi ngờ gì nữa. Chúng tôi lập biên bản và cho phép chôn xác chết sau khi đã báo bằng điện đài về ban chỉ huy.

        Trên đường về chúng tôi đã phóng qua Tukhovichi, lúc đó mới nhớ tới người lính du kích. Chúng tôi quay trở lại và viên thị trưởng dẫn tôi đến ngôi nhà tuy đã khoá từ bên ngoài nhưng không có ai canh giữ. Chúng tôi bố trí trước cửa hai lính với súng tiểu liên. Khi viên thị trưởng mở cửa, tôi quát bằng tiếng Nga vào trong khoảng tối của kho chứa để những người du kích đi ra.

        Một giọng trầm trả lời bằng tiếng Đức trọ trẹ:

        -  Đừng bắn! Tướng Vlasov!

        Từ trong kho chứa một người bước ra, rất giống người mà chúng tôi vừa mới cho phép chôn. Trên mình anh ta là bộ quần áo sĩ quan không có quân hiệu cấp bậc. Ông ta đưa giấy chứng minh thư do Stalin ký. Sau đó ông ta lôi từ túi ra khâu súng lục Bỉ và đưa cho đại uý Fon Shverdtner. về câu hỏi của tôi người đàn bà này là ai thì ông trả lời là người đầu bếp.

        Chúng tôi chưa hẳn tin rằng đó là Vlasov và trên đường về đại úy Fon Shverdtner đã hỏi ông ta rất nhiều câu hỏi hóc búa, tuy nhiên chúng tói đã nhận được nhùng câu trả lời khiên cuối cùng chúng tôi không còn một hoài nghi nào nữa.”

        Tại bộ tư lệnh tập đoàn không ai vui mừng về sự xuất hiện của người tù binh này vì thông báo về cái chết của tướng Vlasov đã bay đến đại bản doanh Hitler, mà báo cáo lại thì không ai muốn. Người ta hỏi cung “người cần vụ của Vlasov” và người đó đã thú nhận là muốn cứu viên tướng nên đã khắng định với quân Đức rằng Vlasov đã chết.

        “Trên đường đi - người phiên dịch Klaus Pelkhau nhớ lại - Vlasov hỏi rằng theo ý người Đức thì một viên tướng có phải tự bắn mình không, thì đại tá Shverdtner trả lời là đối với một người tướng đã chiến đấu đến phút cuối cùng cùng với các đơn vị của mình thì làm tù binh không phải là điều xấu hổ.”

        Sau này Vlasov cũng đã hơi tô vẽ hành động của mình. Hắn đã kể với các chiến hữu rằng đã nói với thượng tướng George fon Lindeman tư lệnh tập đoàn quân số 18 - đơn vị đã bắt hắn làm tù binh như sau:

        -  Đã hai lần tôi nhận được lệnh phải bỏ mọi người và rời khỏi cái túi đó nhưng tôi ở lại. Một lần người ta đã đưa máy bay đến đón tôi. Nhưng làm sao tôi có thể bỏ mặc những người mà chính tôi đã đưa họ vào tình trạng này? Trước mắt các chiến sĩ của tôi? Tôi muốn rằng những con mắt đó nhìn vào mặt tôi chứ không nhìn vào cái lưng đang đi khỏi. Nếu tôi bỏ họ thì có lẽ suốt đời mình tôi sẽ cảm thấy những cái nhìn đó...

        Chăng ai gửi máy bav đến đón Vlasov cả. Hắn bịa ra. Dải cất cánh - hạ cánh máy bay trong khu vực đóng quân của tập đoàn đã bị quân Đức chiếm.

[Giangtvx]

        Trung tướng Andrei Andreevich Vlasov bị bắt làm tù binh ngày 13 tháng 9 năm 1942. Lúc đó ở Matxcơva chưa hay biết gì và Stalin còn nhắc tới Vlasov với những lời nói thiện cảm. Lãnh tụ đang chọn tư lệnh mặt trận Stalingrad. Trong khi thảo luận các ứng cử viên ông nói:

        -  Rất tốt nếu Vlasov làm tư lệnh ở đó, nhưng bây giờ tôi không thể giao Vlasov - anh ta đang cùng các đơn vị của mình trong vòng vây. Nếu có thể gọi được anh ta từ đó tới thì chắc tôi sẽ duyệt Vlasov. Nhưng không có Vlasov, các anh hãy đề cử người mà các anh muốn. Những ai đã trải quan mặt trận Stalingrad sau này đều có được hàm nguyên soái và được phong anh hùng. Như vậy Vlasov quả không gặp may...

        Ngày 21 tháng 6 năm 1942, uỷ viên nhân dân về nội vụ Lavrentii Pavlovich trình Stalin báo cáo:

        “Theo thông báo của văn phòng đặc nhiệm của mặt trận Volkhovski là theo tin của các cán bộ văn phòng đặc nhiệm và các sĩ quan của tập đoàn quân chủ công số 2 thoát ra khỏi vòng vây thì bộ chỉ huy tập đoàn này đang ở trong vòng vây...

        Thượng uý Kozư - tham mưu trưởng tiểu đoàn 3 lữ đoàn bộ binh 47 thoát khỏi vòng vây ngày 8 tháng 6 thông báo rằng theo tin của thiếu tá Rozenberg (lúc đó chưa thoát khỏi vòng vây) - chỉ huy tiểu đoàn thông tin liên lạc thuộc sư đoàn bộ binh 46 thì trung tướng Vlasov, tham mưu trưởng tập đoàn quân Vinogradov và tư lệnh sư đoàn bộ binh số 46, đại tá Chernưi ngày 28 tháng 6 đang ở trong rừng bên sông Glushitsa.

        Ngày 14 tháng 7 đài phát thanh Đức trong bản tin tức của bộ tư lệnh tối cao đã truyền đi: “Trong thời gian càn quét vành đai Volkhov cách đây không lâu tư lệnh tập đoàn quân chủ công số 2 - trung tướng Vlasov đã bị phát hiện và bị bắt làm tù binh”.

        Không có sự khắng định từ các nguồn khác nên Beria không bình luận gì về thông báo của đài phát thanh về việc Vlasov bị bắt làm tù binh. Trong bất cứ trường hợp nào thì tin này cũng không gây một ấn tượng đặc biệt nào ở Matxcơva. Vlasov không phải là viên tướng duy nhất bị bắt làm tù binh.

        Chủ nhiệm văn phòng đặc nhiệm mặt trận Volkhovski, trung tá an ninh quốc gia Melnikov ngày 6 tháng 8 năm 1942 đã trình lên phó uỷ viên nhân dân nội vụ, đại tá Victor Semenovich Abakumov bản báo cáo về sự thất bại của chiến dịch quân sự về việc rút các đơn vị tập đoàn chủ công số 2 ra khỏi vòng vây của địch.”

        Ở Matxcơva người ta bắt đầu lo ngại khi quân Đức cho ném truyền đơn xuống khu vực kiểm soát của hồng quân với lời kêu gọi của Vlasov. Lúc đó mới rõ là viên tướng đã sang hàng ngũ Hitler.

        Ngày 15 tháng 7, Maria Voronova bị đưa vào trại lao động. Sau hai năm - mùa hè 1944, bà đột nhiên xuất hiện ở Berlin. Voronova tìm thấy viên sĩ quan tuỳ tùng của Vlasov - sĩ quan SS Sergei Berrgardovichs Friolikh - một người Đức vùng Bantic từ thành phô Riga, và người này giúp bà liên lạc với Vlasov. Bà bắt tay giúp việc gia đình Vlasov và sau này thú nhận rằng du kích Liên xô giao cho bà nhiệm vụ đẩu dộc viên tướng...

        Năm 1942, Vlasov bị đưa vào hại giam tù binh ở Vinnitse - nơi giam giữ các sĩ quan cao cấp của Hồng quân.

        Khi bị dẫn ngang qua vùng bắc PruSSia, hắn nhìn ra cửa sổ và nói với tên lính áp giải:

        -  Tuyệt!

        Trong trại có khoảng một trăm sĩ quan, các tướng được ở phòng riêng. Vlasov làm quen với đại tá Vladimir Hitch Boiarski - cựu tư lệnh sư đoàn bộ binh số 42. Ông bị bắt làm tù binh hồi tháng 5 năm 1942 gần Kharkov. Đó là cuộc tấn công mùa hè của Quốc xã Đức tiến về sông Volga.

        Hai sĩ quan quyết định viết một bức thư lớn cho bộ chỉ huy Đức với đề xuất sử dụng tâm trạng chống Liên Xô của những tù binh và dân chúng ở các lãnh thổ bị chiếm đóng và thành lập một đội quân đê cùng với các lực lượng vũ trang Quốc xã chiến đấu. Ngàv 3 tháng 8, bức thư đã viết xong.

        Sau đó bức thư của các tù binh cấp tướng đó được cơ quan tình báo quân sự và cơ quan tuyên truyền của bộ tổng tham mưu lục quân quan tâm. Đại uý lực lượng vũ trang Quốc xã Vilfrid Shtrik - Shtrikfeld dã hỏi cung cặn kẽ Vlasov và báo cáo về từng cuộc trao đổi cho cấp trên của mình thuộc phòng 12 (“quân đội nước ngoài ở phương Đông” thuộc bộ Tổng tham mưu lục quân).

        Năm 1993 ở Matxcơva người ta đã xuất bản lại hồi ký của Shtrik - Shtrikfeld - một người Đức vùng Bantic - người đã trở thành giám hộ chính của tướng Vlasov trong thời gian là tù binh của Đức.

        Trước chiến tranh thế giới thứ Nhất Shtrik - Shtrikfeld học ở trường trung học Saint - Peterburg và tự nguyện gia nhập quân đội Nga. Trong thời gian giữa hai cuộc chiến tranh anh sống ở Riga. Những kiều dân Nga gọi anh theo cách của mình là Vilfrid Karlovich.

[Giangtvx]

        Đầu năm 1941 anh được gọi vào lực lượng vũ trang Quốc xã và trở thành người phiên dịch trong ban tham mưu của nguyên soái Fedor fon Bok - người chỉ huy tất cả các đơn vị quân đội đóng dọc theo biên giới Liên Xô. Sau khi bắt đầu chiến tranh fon Bok nhận nhiệm vụ mới chỉ huy tập đoàn quân “Trung tâm”.

        Shtrik - Shtrikfeld được đưa vào phòng tình báo của bộ tổng tham mưu lục quân; phòng này dưới sự chỉ huy của đại tá Reichard Helen (sau này là người sáng lập cơ quan tình báo Cộng hòa Liên bang Đức). Đại uý làm việc trong nhóm nghiên cứu các tài liệu chiến lợi phẩm của Hồng quân, dịch các tài liệu đó sang tiếng Đức và hỏi cung tù binh.

        Ngày 8 tháng 8, cựu tham tán đại sứ quán Đức ở Matxcơva Gustav Hilger, người tự coi là người hiểu biết nước Nga nhất trong hàng ngũ ngoại giao Đức đã hỏi cung Vlasov. Hilger là con trai một nhà sản xuất ở Matxcơva - nói tiếng Nga thạo và nói chung là đã Nga hoá.

        Trong khi lập hồ sơ ghi chép cuộc nói chuyện Hilger viết trong báo cáo: “Tướng Vlasov gây ấn tượng là một người mạnh mẽ và bộc trực. Các suy xét của ông điềm tĩnh và cân nhắc”.

        Vlasov nói với Hilger:

        “Rất nhiều tù binh Nga sẽ phấn khởi tham gia cuộc đâu tranh dưới sự chỉ huy của Đức chống chế độ Stalin mà họ căm ghét.

        Đối với ông - Vlasov và đối với đa số các tù binh là sĩ quan Liên Xô thì thắng lợi của Đức có nghĩa là điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại tiếp theo của họ, bởi vì từ phía chính phủ Liên Xô họ chỉ có thể chờ đợi cái chết mà thôi. Vì vậy họ rất mong muốn không điều gì khác ngoài sự lật đổ chính phủ Liên Xô và thắng lợi của quân Đức. Nhưng họ không thể hình dung được rằng thắng lợi này không thể chỉ với sức mạnh quân sự Đức.

        Để thắng được Stalin cần phải sử dụng các tù binh Nga trong cuộc chiến đấu chống Hồng quân”.

        Hilger nói hoàn toàn cởi mở với Vlasov rằng sự “hồi sinh của chế độ nhà nước Nga trên cơ sở các kỳ vọng đại đế Nga là trái ngược với quyền lợi của nước Đức”.

        Vlasov nói rằng nước Đức không cần thiết phải giữ một quốc gia Nga tự chủ. Có nhiều giải pháp khác nhau - “ví dụ như xứ tự trị, chế độ bảo hộ hoặc một quốc gia được bảo vệ với sự chiếm đóng tạm thời hoặc lâu dài của lực lượng quân sự Đức...”.

        Cơ quan tuyên truyền của bộ tổng tham mưu lục quân lập tức sử dụng tên của viên tướng trong các tờ truyền đơn được ném xuống từ ngày 10 tháng 9 năm 1942 trên các vùng do Hồng quân kiểm soát. Một tò truyền đơn in lời kêu gọi của Vlasov đối với các sĩ quan Hồng quân, còn một tờ là giấy thông hành để tự nguyện ra hàng.

        Ngày 17 tháng 9, Vlasov được đưa về Berlin. Hắn được bố trí làm việc theo sự điều hành của cơ quan tuyên truyền Bộ tổng tham mưu lục quân do đại tá Hans Martin lãnh đạo.

        Người ta bố trí Vlasov ở đường Victoria, nhà số 10 ở đầu hồi - nơi cũng giam giữ các cựu sĩ quan Liên Xô khác được sử dụng để soạn thảo truyền đơn và các buổi truyền thanh bằng tiếng Nga.

        Tin về tướng Vlasov đã quay súng chống lại chính quyền Xô Viết đã nhanh chóng lan khắp các mặt trận.

        Tại bữa trưa ở chỗ Stalin câu chuyện về Vlasov cũng được bàn tán. Stalin băn khoăn nói với Khrushev:

        - Sao, Vlasov là kẻ phản bội? Tôi không tin điều này.

        Nikita Sergeevich không dám có ý kiến khác với Lãnh tụ:

        - Tôi cũng chỉ hơi tin thôi.

        Khi thông báo của Đức khẳng định rằng cựu tư lệnh tập đoàn quân đã chạy sang phía Hitler, Stalin quay lại vấn đề Vlasov:

        - Sao, nó đúng là kẻ phản bội à?

        Khrushev khắng định:

        - Bây giờ không thể có một hoài nghi nào nữa. Chúng ta đã bắt làm tù binh những kẻ mang quân phục Đức và chúng tự xưng là những người của Vlasov. Rõ ràng là Vlasov đang chiến đấu trong hàng ngũ đối phương.

        - Vậy thì phải công bố - lãnh tụ chỉ thị - rằng nó đứng ngoài vòng pháp luật, nó là kẻ phản bội.

        Một lần khác sau bửa trưa Stalin lại nêu vấn đề về Vlasov:

        - Tại sao Vlasov trở thành kẻ phản bội?

        Không ai trả lời.

        - Còn anh lại ca ngợi nó - lãnh tụ trách Khrushev - lại còn đề bạt nó.

        - Vâng, tôi đã đề bạt hắn làm tư lệnh tập đoàn quân số 37 - Nikita Sergeevich đồng ý. - Hắn được giao nhiệm vụ bảo vệ Kiev và hắn đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình. Bọn Đức không chiếm được Kiev. Kiev thất thủ do kết quả bị bao vây của quân ta ở mãi tận phía bắc. Sau đó Vlasov đã thoát ra khỏi vòng vây đó. Thực tế tôi đã ca ngợi hắn và nhiều lần nói về ưu điểm của hắn với đồng chí.

        Tiếp theo Khrushev còn kể về phần mình ông đã nhắc Stalin rằng Stalin còn khen Vlasov thường xuyên hơn...

        Khó mà tin được là thời đó Khrushev dám trách Stalin. Nhưng trong hồi ký ông nói với lãnh tụ một cách tự tin:

        - Khi hắn ra khỏi vòng vây - Nikita Sergeevich nhắc - đồng chí lại cử hắn chỉ huy tập đoàn quân và hắn đã xuất sắc trong việc phòng thủ Matxcơva. Đồng chí đã khen thưởng hắn, thưa đồng chí Stalin, về chiến dịch gần Matxcơva và còn đề nghị cử hắn làm tư lệnh các lực lượng vũ trang măt trận Stalingrad.

[Giangtvx]

             
       “HI-VI” - NHỮNG NGƯỜI GIÚP VIỆC TÌNH NGUYỆN

        Suốt cuộc chiến tranh các nhóm tác chiến của cơ quan an ninh Narkomat và du kích thi hành mệnh lệnh trực tiếp của Stalin đã cố nghĩ cách tiêu diệt Vlasov.

        Tuy vậy không một nỗ lực hạ thủ nào đối với hắn mang lại kết quả.

        Và ngay việc tiêu diệt viên tướng chắc cũng chẳng thay đổi được gì nhiều. Những người Nga mặc quần áo lính Đức với phù hiệu quân đội giải phóng Nga không phải vì Vlasov.

        Trong những năm cải tổ tôi đã đăng trong tạp chí “Thời đại mới” một bài báo lớn về Vlasov. Bài báo đã kể rằng trước khi bị bắt làm tù binh ông là một nhà chỉ huy quân sự Liên Xô thành công và được Stalin đặc biệt chú ý.

        Chù bút một trong những ban của tạp chí Boris Mikhailovich Kravets, một con người chững chạc, đã tình nguyện ra trận và trở về từ chiến trường với đôi chân giả, sau khi đọc bài báo ở bản in thử đã thở dài:

        -  Không phải tất cả các cựu chiến binh đều thích.

        Đó là một trong những bài đăng công khai, cởi mở đầu tiên về đề tài này. Tôi đã nhận được rất nhiều bức thư, đã in những bức thư hay nhất và dành hai cột báo cho các bức thư đó.

        Các độc giả phân ra thành hai phái: những người hoan nghênh sự thực về nhân vật lịch sử đã hàng chục năm im lặng, và những người cho rằng Vlasov là kẻ phản bội đê tiện và việc nói về hắn chẳng để làm gì.

        Và một độc giả nước ngoài muốn giấu tên, đã gửi cho tôi một chồng sách mà lúc đó ở nước Nga có lẽ chỉ một mình tôi có. Đó là những cuốn sách nhỏ do các kiều dân ở Úc, Anh, Canada, Cộng hoà liên bang Đức xuất bản bằng tiếng Nga về Vlasov và đội quân giải phóng Nga.

        Trong những năm gần đây người ta viết và nói không ít về đề tài này. Nhưng tính lưỡng cực về quan điểm vẫn như cũ. Và nhiều người thậm chí còn không muốn tìm lời giải cho câu hỏi chính: tại sao có một sô lớn người Nga giúp quân Đức đánh nhau với nước Nga?

        Các nhà sử học, các nhà văn trong suốt thập kỷ sau chiến tranh đã cỏ hiếu nguyên nhân của hiện tượng kinh ngạc này.

        Khi người ta nói một số lớn người Nga phục vụ bọn Đức bằng cách này hay cách khác thì họ lại quên không nhớ rằng rất nhiều người trong số đó về sau đã chạy ngược trở lại - sang phía Hổng quân.

        Trong suốt cuộc chiến tranh 5,24 triệu bính lính Liên Xô đã bị bắt làm tù binh, trong đó 3,8 triệu vào những tháng đầu của cuộc chiến tranh. Họ rơi vào các lòng chảo mà các tướng lĩnh Đức đã giăng bẫy và thực hiện mùa hè năm 1941 với sự sử dụng tài tình các đơn vị xe tăng và cơ giới.

        Không phải tất các chiến sĩ và sĩ quan rơi vào vòng vây đều cố phá vây để về với quân mình. Những người mà quê hương của họ đã bị quân Đức chiếm đóng cho rằng Hồng quân đã bị đánh tan và chiến tranh đã kết thúc thì mò về quê hương. Những người khác sợ quay về vì Stalin không chấp nhận việc chịu làm tù binh. Ở Liên Xô không tồn tại khái niệm “tù binh” mà chỉ có “kẻ đào ngũ, kẻ phản bội tổ quốc và kẻ thù của nhân dân”.

        Một số phận khủng khiếp đang chờ đợi nhũng binh sĩ Hồng quân bị Đức bắt làm tù binh: họ chết vì đói, vì vết thương và bệnh dịch.

        Nhà sử học chiến tranh người Đức Ioahim Hoffman, người không lên án nhiều lực lượng vũ trang Quốc xã trong cái chêt hàng loạt của tù binh Liên Xô viết:

        “Nếu chỉ làm rõ thực ra điều gì quyết định số phận của tù binh Liên Xô trước năm 1942 thì có thể nêu ba việc chính:

        - Thứ nhất, về các lý do kỹ thuật nhất là vào cuối năm. Không thể tạo được các điều kiện tương ứng cho hàng triệu lính Liên Xô mà phần lớn trong số họ khi bị bắt làm tù binh ở trong tình trạng quá kiệt quệ.

        - Thứ hai, hành động tiêu diệt do các đội quân Gestapo và SD thực hiện đóng một vai trò to lớn, mà nạn nhân của chúng trong thời kỳ đầu là “những phần tử không mong muốn”, trước hết là những người không thích hợp về chính trị và chủng tộc, trong số đó có các đại diện vùng Trung Á và Kavkaz trong đó không ít kẻ thù không đội trời chung với chế độ Xô Viết. Họ bị bắn thường do hình dáng bên ngoài - nhiều người trông như hiện thân của chủ nghĩa bolshevic “Châu Á”, “Mông Cổ” hoặc chỉ đơn giản là bị tưởng lầm là người Do Thái.

        Và cuối cùng - nguyên nhân thứ ba - đơn giản là sự tàn nhẫn và thờ ơ hay là sự mù quáng chính trị của một số người phục vụ trong lực lượng vũ trang Quốc xã...”
 Trong bức giác thư ngày 13 tháng 4 năm 1942 của tướng hậu cần thuộc ban tham mưu lục quân cho rằng cần phải đặt vấn đề sao cho các tù binh Liên Xô cho rằng họ đã gặp may vì họ bị bắt làm tù binh và ngồi ở nơi an toàn cho qua cuộc chiến tranh thảm khốc này...

        Điều này nghe có vẻ hoài nghi. Bộ chỉ huy Đức đối với tù binh một cách vô nhân đạo. Mãi sau này đối với một vài loại tù binh bọn Đức mới nới tay đôi chút.

        Các con số về số lượng tù binh Hồng quân bị Đức bắn chết trong tù hoặc chết vì đói và dịch bệnh rất khác biệt nhau. Gần đây trong các tài liệu của Đức người ta đưa ra con số hai triệu rưỡi người.

        Ngay trong năm 1941 đã có vài trăm ngàn người Nga phục vụ lực lượng vũ trang Đức. Họ mang tên “HI-VI” viết tắt của chữ Hilfswillige (Người giúp việc tình nguyện), mặc trang phục Đức không có quân hiệu. Họ được dùng làm tài xế, người đánh xe ngựa và thợ máy. Họ làm việc ở nhà bếp, xưởng sửa chữa trong các đoàn vận tải. Khoảng mười phần trăm quân số của một sư đoàn bộ binh Đức là những người Nga phụ trợ “HI-VI”.

        Về sau xuất hiện những đơn vị lính canh, các tiểu đoàn cảnh sát người Nga. Đây là những người có vũ khí giúp đỡ các lực lượng vũ trang Đức hoặc cảnh sát an ninh.

        Người đầu tiên đề xuất sử dụng người Nga chống lại Hồng quân là trung tướng Rudolf Shmidt - chỉ huy quân đoàn trong tập đoàn xe tăng của Guderian. Tháng 9 năm 1942, ông ta trình lên bộ chỉ huy bản báo cáo “Về khả năng đè bẹp sự chống trả bolshevic từ bên trong”.

        Năm 1942 đã thành lập bộ chỉ huy các đạo quân tình nguyện phương Đông với nhiệm vụ hình thành và bổ sung các đơn vị được thành lập chủ yếu từ các tù binh. Các sĩ quan trong các đơn vị đó là những người Đức không biết tiếng Nga và việc chỉ huy được thông qua phiên dịch. Tất cả đều mặc trang phục Đức với chữ thêu trên tay áo phải của quân phục - “Quân đội giải phóng Nga”, “Quân đội giải phóng Ucraina”, “Turkestan”.

        Huân tước Nicolas Bettell - tác giả cuốn sách mang tên “Bí mật cuối cùng" về số phận các tù binh Liên Xô xuất bản tại Anh, đã viết: “Trừ những người tự nguyện chiến đấu trong hàng ngũ Quốc xã thì một số lớn hơn rất nhiều là những công dân Liên Xô mặc quân phục Đức dưới ảnh hưởng của cái đói, công việc quá sức và sự đe doạ của cái chết đã khó mà từ chối không làm việc ở các tiểu đoàn lao động, tại đó việc ăn uống và chu cấp khá hơn một chút. Họ giúp đỡ trong việc thu hoạch mùa màng và xây dựng đường xá...

        Nhưng ngay khi người Nga đồng ý làm việc cho kẻ thù thì họ coi như đã bước lên “sân băng” và từ đó bước tiến gần hơn đến cỗ máy chiến tranh Đức chỉ còn là vấn đề thời gian... Trong nhiều trường hợp người Nga đứng trước sự lựa chọn khủng khiếp: hoặc theo quân Đức hoặc sẽ bị xử bắn tại chỗ”.