Những người sống và những người chết

[macbupda]

Nhưng Xintxốp đã không được biết ông thủ trưởng pháo binh hay giễu cợt có định khuyên nhủ mình những gì nữa: thoạt tiên một quả đại bác hạng nặng nổ oàng trong rừng, sau đó là cả một loạt đạn nữa, thế là cả Xintxốp lẫn thủ trưởng pháo binh cùng sư đoàn trưởng, tất cả đều bò xuống những giao thông hào đào trong lớp cát vàng giữa những cây thông. Bọn Đức không nã vào sư đoàn bộ mà nã ngay vào đại đội pháo đặt ở sau rừng, nơi mà đại tá định mời Xintxốp đến ăn lót dạ. Xintxốp biết được điều đó nhờ cuộc đối thoại giữa người cán bộ pháo binh hay giễu cợt ấy và sư đoàn trưởng to béo đã bò xuống cùng một giao thông hào khác, cách họ chừng hai chục thước.

— Đồng chí đã tìm được chỗ đặt pháo tốt nhỉ ! — sau tiếng nổ, ông đại tá to béo ló ra khỏi giao thông hào, quát lên.

—Xin báo cáo! —thủ trưởng pháo binh cũng ló ra khỏi giao thông hào và đặt tay lên vành mũ, lớn tiếng đáp lại.-— Khi đồng chí dời chí huy sở lại đây tôi đã báo cáo trước với đồng chí rồi đấy ạ!..

Một quá đại bác nữa nổ và cả hai vị đại tá đều lại phải thụt xuống giao thông hào.

—Có gì mà phải báo cáo báo chồn nữa chứ! —sư đoàn trưởng lại thò đầu ra khói giao thông hào, đỏ mặt tía tai quát.— Khi tôi đã chuyển chỉ huy sở đến thì lẽ ra đồng chí phải dời chỗ ngay mà không cần báo cáo...

— Báo cáo, — thủ trưởng pháo binh lại đặt tay lên vanh mũ gào to, —là tôi đã báo cáo với đồng chí rồi, và chính đồng chí đã ra lệnh không phải dời chỗ, bởi vì...

Lại có tiếng đạn rú, tiếng nổ, cả hai người lại thụt xuống giao thông hào rổi lại đứng phắt lên.

— Tôi có hỏi thế nào và tại sao đâu, —sư đoàn trưởng quát, —mà tôi chỉ ra lệnh cho đồng chí thôi!..

Lần sau, khi thụt xuống giao thông hào bên cạnh đại tá pháo binh, Xintxốp đã mỉm cười, mặc dầu thấy tình hình nghiêm trọng. Người sĩ quan pháo binh đã nhận thay nụ cười của anh và nháy mắt với vẻ tinh nghịch.

Trận pháo kích chấm dứt cũng đột ngột như lúc nỏ bắt đầu. Trong khắp cả khu rừng chỉ vài người bị thương nhẹ.

— Tôi ra lệnh dời pháo đi ngay lập tức!—ông sư đoàn trưởng to béo vừa quát vừa ì ạch bò ra khói giao thông hào và phủi cát trên hai đầu gối béo nung núc.

— Rõ, xin dời pháo!

Nhưng, sư đoàn trưởng không để mắt nhìn đại tá pháo binh nừa mà quát một người khác đem xe tới : ông sẽ đi tới chỗ Xerpilin!

— Xerpilin, Xerpilin ! — một phút sau ông thét vào máy nói. — Daitrikốp đây! Xerpilin, ở chỗ cậu thế nào? Tớ sẽ đến chỗ cậu ngay đậy, đừng có cuống nhé! Hình như người ta báo cho ông biết một tin vui gì đó qua máy nói. — Mẹ kiếp, cứ nện cho chúng nó như tớ với cậu đã nện cho bọn bạch vệ ấy, Xerpilin ạ!.. Tớ sẽ đến ngay chỗ cậu bây giờ! — Đại tá vui vẻ thét vang cả khu rừng.

Sư đoàn trưởng vừa đi khỏi thì đại bác cỡ nhỏ bắt đầu bẳn và người ta báo cáo qua điện thoại rằng xe tăng Đức đã tiến ra đường cái, cách sư đoàn bộ có ba cây số.

Đại tá pháo binh bèn trèo lên chiếc xe tải để đi đến chỗ những khẩu pháo của mình ở ngoài đường cái. Xintxốp đã lao theo ông ta, nhưng đến giây phút cuối cùng, anh do dự và ở lại. Tuy đối với bản thân anh cũng vẫn làm ra vẻ muốn đi mà đi không kịp, nhưng trong thâm tâm anh biết là mình đã hoảng. Một phút sau, khi đã lấy lại được bình tĩnh và thực sự quyết tâm đi, thì lúc này đã không có ai để đi cùng. Anh lại gần chiếc bàn con có người sĩ quan trực chiến ngồi và tựa lưng vào một cây thông lớn.

Tin tửc nhận được qua máy nói mỗi lúc một đáng lo ngại hơn : xe tăng còn cách xa hai cây số, một cây số rưỡi, rồi một cây số....

Người sĩ quan trực chiến và một thiếu tá nào đó liền ra lệnh tháo lựu đạn và chuẩn bị chai xăng.

Khi những chai xăng chuẩn bị đã xong thì mới phát hiện ra là hầu như không ai có diêm cả. Mọi người quên bẵng những chiếc xe tăng trong mấy phút, quay ra lục túi lìm diêm để chia cho nhau. Có tiếng động cơ gầm rú từ ngoài đường vang lại, rồi có tiếng pháo bắn ảc liệt, sau đó tất cả bỗng im bạt.

Người sĩ quan trực chiến lau mồ hôi trán, đặt ống nghe xuống bàn, làm cho nó va vào bàn kêu lộc cộc rõ to trong bầu không khí yên lặng, rồi bảo rằng tất cả đều ổn : số xe tăng địch đánh thọc vào đã bị pháo binh ta tiêu diệt. Vậy mà chỉ năm phút sau, người ta đã thấy một chiếc xe vận tải nhỏ lượn ngoằn ngoèo giữa những gốc cây, chạy vào khu rừng, và một người, cái người mà Xintxốp ít hy vọng gặp ở đây hơn cả, từ trong buồng lái nhảy phắt ra. Đó là Miska Vanhxtanh, phóng viên nhiếp ảnh nổi tiếng của Maxcơva, một bạn học của Xintxốp từ hồi ở học viện báo chí. Bây giờ tuy anh ta đã mặc quân phục, nhưng con người thì vẫn y hệt hồi trước chiến tranh: to béo, vui nhộn, ồn ào, đeo hai máy «Lâyca» trước ngực.

[macbupda]

— Chào Miska!—Xintxốp mừng rờ nói và đưa cả hai tay lắc lắc bàn tay nặng như quá tạ của người bạn cũ mà trước kia cũng như bây giờ không ai gọi bằng cái tên nào khác là Miska.

— Chào cậu! Chào cậu, — Miska vừa tủm tỉm cười đáp lại, vừa đưa bàn tay kia lên quệt mổ hôi túa ra trên bộ mặt tròn như cái chảo của anh. —Cậu nhót đến đây bao giờ thế?

«Nhót» là chữ ưa dùng của anh.

— Còn cậu thì từ đâu nhót tới đây?—Xintxốp vừa hỏi vừa nhìn nét mặt Miska rồi bất giác cũng bật cười.

— Này, cậu hiểu không, mình đang phóng xe trên đường thì trông thấy những xe tăng Đức bị choảng, mình liền nhót tới và nháy luôn. Ba xe tăng bị giã như giã cua, chỉ tội một nỗi là cái nọ ở cách xa cái kia. Nhưng không sao, nếu đem ghép lại, xén phong cảnh đi thì toàn cảnh sẽ... tuyệt vời ! — và Miska giơ ngón tay cái lên.

— Nhưng cậu đến đây làm gì?

— Thì người ta bảo rằng ở đây có sư đoàn bộ mà lại, mình định ghé vào hỏi xem có thể nhót đi đâu nữa không.

— Vừa nhận được báo cáo là bên kia sông Đniép, gần Môghilép đã có hai chục xe tăng dịch bị diệt, người sĩ quan trực chiến nói.

— Đấy mới là một «toàn cảnh»! Chúng mình lên xe mà nhót chứ?—Miska quay lại phía Xintxốp hỏi.

— Cũng được thôi...

— Không có người dẫn đường thì không tìm ra chỉ huy sở của Xerpilin đâu,—người sĩ quan trực chiến lại xen vào câu chuyện.

— Tôi tìm được tuốt, — Miska nói. —Chỉ có cái là chụp bây giờ thì hơi tối mất rồi.—Anh nhìn lên bầu trời đã bắt đầu ngả màu xám, bực mình nhăn mũi lại và cuối cùng, biết rằng không cãi lại được với ông trời, đành lòng phải cho chiếc xe của mình đi lấy xăng vậy.—Này, anh ngồi xệp xuống đất cạnh Xintxốp. — Cậu có gì chén không? Từ sáng đến giờ mình chưa ăn gì cả, lời nói danh dự của thiếu niên tiền phong đấy nhé!

Xintxốp lặng thinh mở túi dết lầy bánh mì và hộp thức ãn ra. Anh biết rằng trong lúc Miska đang đói bụng thì có hỏi han gì cũng vô ích. Miska rút dao, rạch một đường vòng quanh nắp hộp, dùng dao xiên những miếng thịt hộp, kèm thêm những miếng bánh to tướng, và bắt đầu nhai ngấu nghiến. Mãi khi thanh toán xong ba phần tư hộp, anh mới quay sang phía Xintxốp, miệng nhồm nhoàm hỏi:

—Thế cậu ăn rồi chứ?

— Chưa.

— Đấy, — Miska có vẻ tiếc rẻ, đẩy hộp thức ăn với chỗ bánh còn lại cho Xintxốp. — Mình bao giờ cũng thế, quên khuấy cả bạn bè, quả là không tiện thật.

Xintxốp đỡ lấy con dao cùng chỗ đồ hộp còn lại từ tay Miska, mỉm cười.

— Này, ở Maxcơva ra sao?—anh hỏi khi Miska nhai nốt miếng thịt hộp cuối cùng mà chàng ta sau khi đã trao hộp thức ăn cho Xintxốp rồi vẫn không nín nổi, lấy dao xiên thêm miếng nữa. —Cậu sẽ bảo là mình nói dối, nhưng nào mình có trông thấy Maxcơva đâu. Hai lần mình nhót từ mặt trận về được có mấy tiếng đồng hồ, chỉ để nộp ảnh rồi quay trở lại. À, cậu biết không,—-anh sực nhớ ra, giọng vui vẻ, — Côvrighin ở tờ «Ngôì sao» đã hy sinh tại Minxk rồi, cậu ạ. Thằng ấy tốt lắm, tội nghiệp cho nó!

Quả tình anh ta thương hại Côvrighin thật, nhưng vì hôm nay đã thu được những chiếc xe tăng vào ống kính, anh khoái chí đến nỗi chuyện gì anh cũng nói bằng cái giọng vui mừng như thế cả. Cũng vẫn với cái giọng ấy, anh bắt đầu kể lại những chuyến đi của mình ra mặt trận.

Xintxốp ngắt lời anh và hỏi là sau tất cả những chuyền đi đỏ, anh thấy tình hình chung ra sao.

Nhưng tình hình chung thì Miska chẳng nhìn thấy ra sao cá, điểu anh đã trông thấy tận mắt là chúng ta, theo lối nói của anh, đang bị bọn phát xít dồn ép tợn và điều mà anh không nghi ngờ chút nào là dù sao chúng ta cũng sẽ đánh bại được bọn chúng.

[macbupda]

Anh ta không muốn nói những chuyện nghiêm trang, và anh ta vui mừng ra mặt khi trông thấy chiếc xe của mình đi lấy xăng đã về.

— Kiếm được cái gì chén không?—anh hỏi người lái xe. Người lái xe lôi trong xe ra một ổ bánh mì gối. Miska bẻ ngav lấy một nửa và lại bắt đầu ăn. Còn Xintxốp thì đến trình diện với sư đoàn phó chính trị vừa từ hỏa tuyến vể.

Sư đoàn phó chính trị là một người Ukren đẫy đà, mũi dài, có bộ ria mép rậm lòng thòng làm cho ông giống một người chí huy quân sự hon là một cán bộ chính trị. Ông cau có, nhưng nhẫn nại nghe Xintxốp nói xong và báo rằng không rõ hôm nay Cục chính trị mặt trận ở đâu : mặt trận đã di chuyển nhưng bộ tham mưu tập đoàn quân thì còn đang ở Tsauxư và ở đó chắc chắn Xintxốp sẽ được biết cục chính trị mặt trận ở đâu.

Xintxốp trinh bày với ông rằng trước khi về tập đoàn quân, anh muốn ngày mai cùng với phóng viên nhiếp ảnh sang bên kia sông Đniép, đến thăm trung đoàn hôm nay đã diệt được nhiều xe tăng Đức.

Đối với đề nghị ấy sư đoàn phó chính trị vẫn tỏ một thái độ nhẫn nại, cau có và báo rằng chỉnh ông vừa từ bên đó về, nhưng muốn sang bên đó thì tốt nhất là đi ban dêm, ban ngày có thể không qua được nữa, mà nếu đi ban dêm cũng phải mang theo người dẫn đường.

— Đồng chí trung tá ạ, không sao đâu. Chúng tôi đã là lính chiến đấu già đời rồi, chúng tôi khắc đi tới nơi thôi,—vừa nhai nốt miếng bánh, Miska vừa sỗ sàng nói và ngất ngưởng đi đến bên sư đoàn phó chính trị.

— Già hay trẻ tôi chẳng biết, nhưng không có người dẫn đường thì các đồng chí không được đi! — ông ta ngắt lời.— Đồng chí cán sự phòng chính trị ăn xong ngay bây giờ và sẽ đi với các đồng chí. Các đồng chí chỉ chụp ảnh thôi hay là còn viết nữa?

—Cả chụp cả viết, — Miska nói.

—Nếu viết thì chớ có để lộ sự bố trí của các đơn vị đấy,— vẫn với cái giọng cau có ấy sư đoàn phó chính trị nói với Xintxốp mà không để ý gì tới Miska. —Thế mà bọn Đức cũng biết khối ra rồi đây, cứ như là chúng nhìn qua tủ kính ấy, mẹ chúng nỏ !.. — bỗng ông bật chửi rủa lên ; tuy ông ở trung đoàn về sau một trận chiến đấu thắng lợi, nhưng rõ ràng đã có điểu gì luôn luôn chì chiết ông.

— Báo cáo trung tá, đội trưởng du kích đã tới,—một chính trị viên trẻ tuổi đến gần sư đoàn phó chính trị báo cáo.

— Được. Còn đồng chí thì đi ăn ngay rồi quay trớ lại chỗ Xerpilin với các đồng chí này bằng xe của họ, —sư đoàn phó chính trị hất đầu chỉ Xintxốp và Miska rồi quay về phía một anh chàng đẹp trai tóc vàng hoe, mặc một chiếc áo bludông da, đeo khẩu súng lục Môde và những quả lựu đạn ở thắt lưng. Anh ta vừa xuống ngựa, ông cùng với anh ta đi sâu vào rừng.

Một giờ sau, chiếc xe tải nhỏ nhẹ nhàng đè lên nhưng tấm ván kêu cọt kẹt, vượt qua cầu sông Đniép tiến vào Môghilép. Đối diện với bệnh viện, nơi mà sáng nay Xintxốp còn nằm, một chuỗi cáng dài dằng dặc chở thương binh nặng rập rình trên những cánh tay, lặng lẽ nối đuôi nhau, đi tới những chiếc xe vận tải đang đỗ bên vỉa hè. Ở ngã tư tiếp liền đó, các pháo thú đắp lên mình những tấm áo mưa vải bạt đang ngủ gà ngủ gạt bên cạnh những khẩu cao xạ.

Không hiểu sao trong thành phố mọi việc đều diễn ra hết sức im lặng: người ta lặng lẽ kiểm tra giấy tờ, lặng lẽ chỉ đường; tất cả mọi việc đều có vẻ trật tự làm cho Xintxốp vui mừng. Trong lúc họ vượt qua cầu và đi trong thành phố, đã có tới ba đội tuần tra ban đêm lần lượt giữ họ lại để xét hỏi.

Cuối cùng, khi đã ra đến tận ngoại ô Môghílép, anh chính trị viên mới cho đỗ xe trước căn nhà nhỏ một làng.

— Bây giờ để tôi hỏi xem Xerpilin đã dời địa điểm chưa,— anh chính trị viên nói rồi cho người gác xem giấy và biến vào trong cổng căn nhà.

Người ta nghe thấy có tiếng nói ở đằng sau những ô cửa sổ che rèm kín mít. Một phút sau, anh chính trị viên quay ra.

— Ban tác chiến sư đoàn đang ở đây và hiện thời sư đoàn trưởng cũng đang có mặt, — anh khẽ nói với Xintxốp, và Xintxốp nhớ ngay đến ông đại tá to béo đã thét vào máy nói : «Tớ sẽ tới, tớ sẽ tới chỗ cậu, Xerpilin ạ!»

— Thế Xerpilin ở đâu? — Xintxốp hỏi, vì hôm nay anh đã nghe nhiều người nhắc đến cái tên Xerpilin đến nỗi anh tưởng như mình gần như đã quen biết con người ấy.

— Vẫn chỗ cũ, — anh chính trị viên nói.

[macbupda]

Họ cho xe chạy qua những căn nhà cuối cùng của khu ngoại ô, rẽ sang con đường lát đá, chui qua cái cầu xe lửa và lại chạm trán với một đội tuần tra từ trong bụi cây xông ra. Lẩn này họ gồm những bốn người.

—Trật tự thật! — Miska nói.

— Nơi nào có bộ đội là nơi đó có trật tự, — anh chính trị viên đáp lời.

Anh em tuần tra kiểm tra giấy tờ rồi ra lệnh đánh xe ôtô vào bụi. Họ để hai người ở lại canh xe, còn hai người khác thì báo ràng «sẽ dẫn các đồng chí chí huy đến tận nơi». Một người đi trước dẫn đường, người thứ hai thì đi đằng sau, tay làm lăm chĩa khẩu súng trường. Xintxốp hiểu rằng họ không chỉ dẫn đường mà còn áp giải mình để đề phòng bất trắc. Vấp dúi dụi vi trời tối, họ bước xuống một giao thông hào, đi khá lâu trong đó rồi rẽ sang một công sự đồ sộ và cuối cùng đụng phải một cửa hầm kiên cố. Người tuần tra thứ nhất biến vào hầm và một phút sau quay ra với một người rất cao, cao đến nỗi trong bỏng tối tiếng nói của ỏng hình như từ đâu phía trên vọng xuống.

— Các đồng chí là ai?— ông ta hỏi.

Miska nhanh nhảu trả lời rằng mình là phóng viên.

— Phóng viên gì? — người cao to đỏ ngạc nhiên nói.-— Phóng viên gì mà lại đến đây lúc mười hai giờ đêm? Ai mà lại đến tìm tôi vào lúc mười hai giờ đêm thế này?

Qua những tiếng «đến tìm tôi», Xintxốp hiểu rằng đó chính là Xerpilìn.

—Tôi sẽ cho cả ba đồng chí nằm bẹp xuống đất ngay bây giờ và các đồng chí sẽ nằm tới sáng, cho đến lúc chúng tôi xác minh được các đồng chí là ai. Ai phái các đồng chí tới đây?

Xintxốp nói rằng sư đoàn phó chính trị đã phái mình tới.

— Thế mà tôi sẽ bắt các đồng chí nằm bẹp xuống đất đến mai đấy, — người tiếp chuyện họ khăng khăng nhắc lại,—và sáng mai tôi sẽ báo cáo với đồng chí ấy rằng tôi yêu cầu đêm hôm chớ có phái đến khu vực bố trí của trung đoàn tôi những người mà tôi không biết là ai.

Anh chính trị viên không ngờ tới nông nỗi ấy, lúc đầu còn rụt rè, cuối cùng phải lên tiếng:

— Báo cáo lữ đoàn trưởng, tôi là Mirônốp ở phòng chính trị sư đoàn đây ạ. Đồng chí có biết tôi đấy ạ...

— Ừ, đồng chí thì tôi biết, — lữ đoàn trưởng nói.—Chính vì thế nên tôi chưa bắt tất cả các đồng chí nằm bẹp xuống đất tới sáng. Đấy, các đồng chí phóng viên, các đồng chí cứ thử tự suy xét xem, — ông nói tiếp với một giọng khác hẳn mà đằng sau đó phảng phất một nụ cười không thể thấy được trong bóng tối, — tình hình ra sao thì các đồng chí rõ cả rồi đấy, buộc lòng phải nghiêm khắc thôi. Xung quanh ai cũng cứ lải nhải: «Bọn biệt kích ! Bọn biệt kích !» Và tôi thì mụốn rằng cả đến lời đồn đại về bọn biệt kích cũng không thể có trong khu vực bố trí của trung đoàn tôi. Tôi không công nhận chúng đâu. Nếu canh gác tốt thì làm gì có bọn biệt kích nào được. Vào hầm đi, trong đó có đèn, người ta sẽ kiểm tra giấy tờ của các đồng chí rồi tôi sẵn sàng phục vụ các đồng chí. Còn đồng chí Mirônốp, đồng chí ở lại đây nhé!

Xintxốp và Miska bước vào hầm và một phút sau đã trở ra. Đổi giận làm lành, lữ đoàn trưởng siết tay họ trong bóng tối và dùng lòng bàn tay để che điếu thuốc, ông bắt đầu kế lại trận chiến đấu mới chấm dứt ba giờ trước đây, trong đó ông đã cùng với trung đoàn mình tiêu diệt ba mươi chín xe tăng Đức. Còn đầy cảm tưởng về trận chiến đấu ấy và mỗi lúc một hoạt bát hơn, ông kể lại với cái giọng kim cao lanh lảnh đã được kích động, trẻ trung đến nỗi cứ theo giọng nói thì Xintxốp không thể nào cho là con người cao lớn đó đã quá ba mươi tuổi được. Xintxốp nghe và thắc mắc không hiểu tại sao con người có giọng nói trẻ trung này lại giữ cái quân hàm lữ đoàn trưởng cũ rích đã bị bãi bỏ từ lâu và tại sao trong lúc giữ quân hàm ấy ông lại chỉ huy vỏn vẹn có một trung đoàn.

— Người ta cứ lải nhải «Xe tăng, xe tăng! », — Xerpilin nói. — thế mà chúng tôi đã diệt và sẽ diệt chúng đấy! Tại sao vậv? Sáng mai khi mặt trời mọc, các đồng chí sẽ thấy: ở trung đoàn tôi đã đào được hai chục cây số toàn là công sự và giao thông hào. Đúng thế, không phải nói láo đâu! Ngày mai, các đồng chí sẽ được chứng kiến: nếu chúng nó tái diễn thì chúng tôi cũng sẽ tái diễn cho mà xem ! Đấy, một chiếc nằm ở kia kìa! — và ông trỏ một đống đen lù lù cách đó không xa lắm. — Nó không chạy nổi được một trăm thước nữa để đến chỉ huy sở của tôi, và cứ thế nó dừng lại, ngoan ngoãn đứng ở đó, tại nơi đã quy định cho nó. Thế thì tại sao vậy? Vì người lính trong công sự đã hết cảm thấy mình là con thỏ và không cụp tai lại nữa.

[macbupda]

Vừa liên tục rít thuốc lá hết điếu nọ đến điếu kia, ông vừa kể cho Xintxốp và Miska nghe thêm suốt một tiếng đồng hồ rằng phải chật vật lấm mới giữ vững được tinh thần chiến đấu trong trung đoàn, trong khi mà ròng rã mười ngày trời, ngày nào cũng có hàng trăm và thậm chí hàng ngàn người thoát khói vòng vây từ phía tây kéo mãi qua con đường mà trung đoàn đang chặn giữ.

— Trong đám người bị bao vây ấy khối kẻ hoang mang! — Miska nói một cách khinh thường.

Cái giọng tự phụ của con người chưa được nếm mùi gian khổ thoáng lộ ra trong lời nói của anh đã chạm lòng lữ đoàn trưởng.

— Phải, bọn hoang mang không phải là ít, — ông ta tán thành. — Nhưng đồng chí muốn gì ở người ta chứ? Ngay trong chiến đấu họ cũng đã khiếp sợ rồi, nhưng nếu không chiến đấu lại khiếp sợ gấp đôi kia! Vì đâu mà họ sợ? Người lính đang đi trên đường ngay ở hậu phương mình, thế mà lại có xe tăng lao đến ; anh ta nhảy sang con đường khác thì lại vẫn có xe tăng xông tới. Anh nằm xuống đất thì cũng lại bị từ trên trời bắn xuống! Những kẻ mà đồng chí cho là hoang mang là như thế đấy! Nhưng phải xem xét tình hình đó một cách tỉnh táo mới được: chín phần mười trong bọn họ không phải là những kẻ hoang mang suốt đời. Cứ để cho họ xả hơi chút đã, chỉnh đốn lại tác phong di, rồi đưa họ vào những diều kiện chiến đấu binh thường, họ sẽ làm tròn được nhiệm vụ của họ. Nhưng nếu cứ nhìn họ trong dạng mắt trợn trừng, môi run bần bật thì tất nhiên chẳng thấy vui vẻ gì, ta sẽ chỉ nhìn rồi tự nhủ : mong sao họ xéo hết khỏi vị trí của mình đi cho rảnh. Không đâu, họ vẫn đi qua, đi mãi. Tất nhiên họ kéo qua như thế là tốt đấy, vì rồi đây họ sẽ chiến đấu đấy, nhưng tình hình của chúng tôi đâm ra gay go! Không sao, dù thế nào chúng tôi cũng không để cho anh em mình ở đây mất tinh thần, — cuối cùng Xerpilin kết luận.—Trận chiến đấu hôm nay đã chứng minh điều đó. Tôi chẳng giấu giếm gì là tôi hài lòng về trận chiến đấu này. Từ sáng sớm, tôi đã hồi hộp như cô dâu về nhà chồng: hai mươi năm trời không đánh nhau, trận đầu tiên đâu có phải chuyện đùa! Nhưng bây giờ thì không sao nữa rồi, tôi tin vào trung đoàn mình và thấy hả dạ rồi. Hả dạ lắm! —ông nhắc lại với giọng có phẩn nào như thách thức. —Thôi được rồi, ba hoa xích tốc thế là đủ. Trong hầm ngột ngạt lắm, lại chật chội nữa. Các đồng chí có mang theo áo capốt đấy chứ?

— Có ạ!

— Thế thì nằm ngủ ở trên này đi. Nếu nghe tiếng súng máy thì cứ ngủ, đừng đế ý làm gì: chúng nó quẫy roi đấy. Nhưng nếu pháo binh bắt đầu giã thì xin mời các vị cứ việc xuống hầm cho ! Xin lỗi các đồng chí, tôi đi kiểm tra các trạm gác đây. — Trong bóng tối, ông đặt tay lên vành mũ rồi đi dọc theo chiến hào, có mấy người nữa lặng lẽ theo sau.

— Ở chỗ tay này đừng hòng được chén gì đâu nhé! — Miska nói ra ý nửa khen nửa chê, khi anh ta đã cùng với Xintxốp cuộn tròn trong những tấm capốt, nằm lăn ra trên cỏ.

Xintxốp lặng ngắm hồi lâu bâu trời mây đen kéo kín, không còn lấy một ngôi sao. Anh ngủ thiếp đi và tưởng chừng chỉ vài phút sau đã có tiếng súng mảy quạt dữ dội. Qua cơn mơ màng, anh nghe thấy tiếng súng khi thì lặng di, khi lại rộ lên, khi thì vang lên ở chỗ cũ, khi thì lại ở chỗ khác hẳn.

— Miska này, —Xintxốp tỉnh dậy vì cảm thấy tiếng súng đã bao vây khắp ngả, anh thúc vào sườn ông bạn Miska đang ngáy khò khò.

— Gì thế? —Miska hỏi giọng ngái ngủ.

—Này, lạ thật, sao mới đầu tiếng sủng ở phía trước, đằng chân, mà bây giờ lại ở đâu phía sau, đằng đầu mình...

—Thế thì cậu cử việc quay đầu lại, — Miska đùa một cách ý nhị qua giấc ngủ và lại bắt đầu ngáy.

[macbupda]

CHƯƠNG BỐN

Khi Xintxốp tỉnh giấc thì đã thấy bầu trời trên đầu mình xanh ngắt, mặt trời rực sáng, và chỉ có tiếng đại bác ầm ì từ rất xa vẳng lại là còn nhắc nhở tới chiến tranh mà thôi. Xintxốp nằm rốn thêm mấy phút, hết nheo mắt lại mở mắt ra, rồi mới nhảy phắt dậy được. Miska ngồi trên đám cỏ bên cạnh, đang lắp phim vào máy «Lâyka».

— Cậu xem kìa, trời đẹp quá!—Xintxốp hớn hở nói.

Lữ đoàn trưởng khom lưng thật thấp từ trong cửa hẩm chui ra. Trong ánh sáng ban ngày, té ra ông ta hoàn toàn không phải là một người trẻ trung như đêm qua Xintxốp tưởng. Trông bề ngoài, ông trạc độ năm mươi tuổi, nếu không phải là hơn. Ông từ trong hầm ra mà không đội mũ. Những mớ tóc vàng hoa râm rẽ lệch chí che lấp được một nửa chỗ đầu hói. Ông ta có khuôn mặt xấu xí, dài như mặt ngựa, chằng chịt những nếp nhăn sâu hoắm và hai hàm răng màu thép trong mồm.

— Các đồng chí nghỉ ngơi ra sao?—Xerpilin vừa vuốt lại mái tốc vốn đã phẳng phiu vừa hỏi. Ông nhoẻn cái miệng thép ra cười cởi mở và khuôn mật xấu xí của ông lập tức trở nên hiền lành và trẻ trung với nụ cười đó.

— Cảm ơn đồng chí, tốt lắm, — Xintxốp đáp.

— Chúng tôi muốn mau chóng chụp được ảnh xe tăng,— Miska sốt ruột nói,—ở tòa soạn đang cần ảnh xe tăng như cẩn bánh mi !

— Đại úy tiểu đoàn trưởng Plốtnhikốp sẽ ra đây ngay bây giờ, các đồng chí sẽ đi cùng anh ta về tiểu đoàn: hôm qua, anh ấy diệt được nhiều xe tăng nhất đấy. Các đồng chí có hỏi gì tôi không? Không thì tôi sẽ bận việc đấy.

— Báo cáo lữ đoàn trưởng,— Miska nhanh nhẩu hói,— đồng chí cho biết tại sao ban đêm, khi đi xe qua cầu, chúng tôi không trông thấy một khẩu cao xạ nào ở dó?

— Thế chúng tôi cần cái cầu này để làm gì nhỉ?—Xerpilin hỏi với một giọng mà Xintxốp nhớ suốt dời.

— Sao lại để làm gì ạ? — Miska nhún vai. — Nhờ sau này sẽ phải trở lại bên kia thì sao? —Và anh trỏ tay về phía sông Đniép.

— Sẽ không phải trở lại đâu, — Xerpilin nói. — Người lính đào công sự không phải để rời bỏ nó ngay trước yêu cầu đầu tiên của quân thù. Câu chuyện quen thuộc rồi, nhưng người ta vẫn cứ hay quên: đào, đào mãi và sau dó... — Ông phẩy tay. — Còn chúng tôi thì đã đào là sẽ không bỏ. Người khác làm thế nào thì kệ họ!

Ông nói câu cuối cùng với giọng cay đắng; câu nói này không dúng, bán thân ông cũng không nghĩ như thế, nhưng lại nói ra điều dó, vi những tình cảm mà ông không lấy làm hổ thẹn. Xerpilin biết cái điều mà cả Xintxốp lẫn Miska đểu chưa biết. Ông biết rằng ở bên trái và bên phải Môghilép quân Đức đều đã vượt qua sông Đniép và nếu trong những giờ sắp tới mà không có lệnh rút lui thì ông ta với trung đoàn của mình sẽ không sao thoát khỏi số phận phải chiến đấu trong vòng vây. Nhưng lúc này, không những ông không chờ đợi mà còn không mong có lệnh rút lui nữa là khác. Lòng ông tràn ngập niềm tự hào của một người lính không muốn tin rằng bên cạnh mình có người nào đang chiến đấu tồi, đang rút lui hoặc bỏ chạy. Chính trong ý nghĩ đó mà ông đã phát biểu rằng ông không dính dáng đến người khác. Ông đã hết lòng hết dạ xây công sự mười ngày và mười đêm, hôm qua trung đoàn của ông đã chiến đấu giỏi và cả từ nay về sau cũng nhất định sẽ chiến đấu giỏi. Ông tin vào điều đó và cho rằng những người khác cũng phải làm đúng như thế thì mới chiến thắng được.

— Báo cáo lữ đoàn trưởng, đồng chí nghĩ thế nào,— Xintxốp hỏi, — hôm nay sẽ ra sao: sẽ có đánh nhau hay sẽ yên tĩnh? —nỗi xúc động kín đáo của Xerpilin đã truyền sang anh và một sự phỏng đoán lờ mờ đang lởn vởn trong tâm trí anh.

—Tôi nghĩ rằng sẽ yên tĩnh đấy, — Xerpilin suy nghĩ chốc lát rồi đáp,—e rằng hôm nay chúng sẽ chọc thử vào nơi nào núng hơn. Tôi đã và vẫn đánh giá khá cao chiến thuật của bọn Đức, chúng nó là những nhà chiến thuật không tồi đâu,— ông nói thêm với một giọng hơi thách thức một cách khó hiểu đối với Xintxốp, rồi cười gằn về một điều gì đó mà ông sực nhớ tới nhưng không nói ra. — Đại úy Plốtnhikốp, đồng chí lại không cạo râu rồi, — ông có nhận xét như vậy đối với một đại úy vừa bước tới và bắt tay anh ta.

[macbupda]

Người đại úy này có đôi mắt mệt mỏi, đỏ ngầu, còn nét mặt thì lộ vẻ sẵn sàng hoàn thành bất cứ việc gì nếu được lệnh, cũng như sẵn sàng ngủ ngay nếu được phép.

— Xin lỗi lữ đoàn trưởng. Mười ngày đêm đào bới dưới đất, sau đó choảng nhau, đến đêm thì lại sửa sang công sự.

— Tôi biết cả, — Xerpilin nói,—nhưng gì thì gì vẫn nên cạo râu. Đồng chí phóng viên sẽ chụp ảnh đồng chí, một tiểu đoàn trưởng cừ khôi nhất, thế mà đồng chí lại không cạo râu. Hãy dẫn các đồng chí phóng viên này đi theo, đảm bảo cho các đồng chí ấy chụp được ảnh xe tăng rồi đến tối đưa họ về đây. — Xerpilin khẽ hất đầu rồi đi vào hầm.

Đại úy Plốtnhikốp dõi nhìn theo ông ta, đưa tay quệt bộ râu xổm xoàm và nói cộc lốc:

— Đi thôi!

Anh tiến lên trước, Xintxốp và Miska theo sau.

Quá thực người tiểu đoàn trưóng nủy có cái vỏ tựa hồ như mười ngày đêm liền không chui ra khói công sự: mũ kêpi đã nhầu nát. chắc là anh đội cả mũ mà ngủ, ủng không lau chùi, trên bộ quân phục còn những vết đất sét chỉ được phủi qua loa.

Nếu Xerpilin có nói rằng trung đoàn mình đã bám giữ được tốt thì cũng không phải là điều phỏng đại, Dọc đường đi đến tiểu đoàn, đâu đâu cũng thấy công sự cố thú và các công sự này đều được nối liền với nhau bằng các giao thông hào chính và phụ khiến cho ngay cả hỏa lực mạnh của pháo binh cùng khó lòng phá được hệ thống chỉ huy trong trung đoàn. Các chỉ huy sở đều có hầm kiên cố, có mái lót mấy tầng ván rẩm, có súng máy đặt trên những ụ đất tròn.

— Đào y hệt bọn Nhật, — Miska nói có vẻ tán thưởng.

— Cái gì cơ?—Plốtnhikốp ngoái đầu hỏi lại.

— Giống hệt như bọn Nhật ở Khankhingôn vậy, Miska nhắc lại, —nếu không móc được từng thằng trong lỗ ra thì đừng hòng xơ múi gì.

— Anh đã từng ở Khankhingôn đấy à? — Plốtnhikốp hỏi.

— Phải!

— Còn chúng tôi thì hôm qua mới chiến đấu ngày đầu tiên, — Plốtnhikốp nói và tiếp tục di.

Tiền duyên trận địa tiểu đoàn lượn quanh một khoảng rừng sổi non; tiếp đó là cánh đồng lúa mạch rổi đến khu rừng thông rậm — bọn Đức đang chiếm giữ ở đấy. Con đường sắt chạy từ trong rừng ra, và hầu như ngay sát cạnh nó là đường ô tô. Cả đường sắt lẫn đường ô tô đều chạy ngang qua trận địa tiểu đoàn, rồi đi sâu vào hậu tuyến của trung đoàn. Trên cánh đồng lúa mạch, phía trước các công sự, người ta thấy có những hố chiến dấu của tuyến cảnh giới có giao thông hào chạy tới. Những chiếc xe tăng Đức bị hạ trong trận đánh hôm qua đang nằm trong vạt lúa mạch, đằng trước những hố chiến đấu ấy.

— Thế còn ở đâu, ở đâu có xe tăng nữa? — Miska thèm khát hỏi Plốtnhikốp.—Người ta báo tôi rằng có mười bốn chiếc xe tăng bị diệt trước trận địa của các anh. Tôi đã trông thấy chín, thế còn năm chiếc nữa đâu?

— Còn năm chiếc nữa cũng nằm bên kia tuyến cảnh giới, nhưng ở trong thung lũng, đứng đây không thấy được.

— Được, rồi tôi sẽ nhót tới mấy chiếc đó, — Miska nói, còn bây giờ ta hẵng đến chỗ những chiếc trong ruộng lúa mạch đã.

— Thế đứng đây không chụp được những chiếc đó sao?—Plốtnhikốp hỏi.

— Có việc gì đâu nhí? Bây giờ đang tạm lắng tiếng súng cơ mà?

— Tạm lắng à?—Plốtnhikốp hỏi lại có vẻ nghi hoặc rồi gọi một đại đội trưởng lại, đó là một anh chàng trung úy tuổi trạc hai mươi, tóc màu vàng hoe. — Khôrưsép, đồng chí đi với đống chí này — Plốtnhikốp hất đầu chỉ Miska, — đồng chí ấy muốn chụp ảnh xe tăng. Đồng chí lấy khoảng năm người trong đội cánh giới, bảo họ bò tới chỗ xe tăng, nằm đó đề phòng bất trắc rồi hẵng dẫn phóng viên tới.

Anh ta nói những điều đó một cách uể oải, mệt mói. Anh muốn nhanh chóng tống khứ cái ông phóng viên ồn ào này đi để chớp mắt một lát.

— Còn đồng chí thì đến chỗ tôi mà chờ chứ? — anh ta quay sang hỏi Xintxốp.

— Không, tôi cũng đi,—Xintxốp đáp. Anh muốn được tận tay sờ mó những chiếc xe tăng Đức bị diệt.

— Được, tùy đồng chí thôi, — Plốtnhikốp đồng ý, cũng vẫn với cái giọng uế oái ấy. — Còn tôi sẽ ở lại đây, ngủ một lát.—Anh tỏ thái độ của một con người vừa rất gan dạ nhưng lại vừa rất mệt mói nên hết sức thản nhiên đối với những điều mà người ta có thế suy nghĩ về mình.

[macbupda]

Té ra những chiếc xe tăng nằm cách xa hơn là người ta tưởng. Phải bò khá lâu mới tới nơi. Nhưng trong ruộng lúa mạch, không có các tay súng máy của quân Đức, mà từ trong rừng cũng không thấy chúng bắn ra.

Thoạt tiên Miska nằm chụp và ngồi xổm mà chụp, về sau đâm bạo, anh đứng thẳng cả người dậy. Anh muốn chụp tuốt cả chín chiếc. Nhưng không thể nào thu tất cả chín chiếc vào ống kính: chỉ được bảy, còn hai chiếc nằm quá xa. Nét mặt Miska lộ vẻ rất muốn tìm cách gì đó để kéo hai chiếc đó lại gần những chiếc kia, một ý muốn không sao thực hiện được.

Trong lúc Miska chụp ảnh thì Xintxốp lượn vòng quanh mấy chiếc xe tăng. Chúng nằm chết dí trong đám lúa mạch, trông không có vẻ to lớn và dễ sợ như trước đây người ta vẫn tưởng. Trông chúng nhem nhuốc, với những ụ súng tròn mà thấp. giống như những cái nắp đậy biđông nước khổng lồ. Có mấy tên Đức chết nằm gần xe tăng, Xác chết bốc lên một mùi lờm lợm.

Sau khi làm xong công việc, Miska xin lấy người dẫn đường và sang đại đội bên cạnh để chụp ảnh những xe tăng còn lại, còn Xintxốp thì cùng với trung úy Khôrưxép quay lại đài quan sát của đại đội. Căn hầm kiên cố nhỏ bé này đào sâu vào nền đường sắt, cảch chòi canh đường khỏng xa.

— Cánh mình lại ngồi bên chòi canh đi, —Khôrưsép chuyẻn sang xưng hô «cậu tớ» với Xintxốp, —ở đó tớ có một ít lương khỏ và nước uống. Ông già gác đường vẫn ở lại đó cho đến hây giờ đấy,

— Sao thế? Xintốp hỏi.

— Nào ai biết được, lão cứ ở, cóc sợ! Lính của tớ đã phải đến làm làm lao công cho lão, đào cho lão một hố cá nhân, còn cái chòi canh thì suốt cả trận đánh chẳng bị một viên đạn đại bác nào, y như là được trừ ra ấy.

Khi họ đến chỗ chòi canh thì ông lão gác đường đang ngồi trên nền đường, cạnh cái hố và xắn quần lên tận đầu gối, sưởi nắng cho đôi chân già gày gỏ, gân xanh nổi hằn lên chằng chịt. Đôi ủng để ở bên cạnh lăo và bộ xà cạp cũng đang được phơi nắng. Ông lão ngồi lim dim hai mắt và khẽ động đậy những ngón chân không xỏ giầy. Ngoài chiếc áo sơ mi chui cổ xẻ lệch bằng sa tanh đen, ông lão lại đánh một bộ quân phục Đức màu lục thẫm.

— Hôm qua, anh em tặng lão bộ quân phục tước của tên trung úy Đức, Khôrưsép mỉm cười, ngồi xuống nền đường bên cạnh ông già, — thế là ông già diện vào ngay, chỉ tháo lon đi thôi.

Nghe lời Khỏrưsép nói, ông ta quay nửa người lại, hé mở một con mắt với vẻ ngái ngú, đưa ngón tay sở vào ống tay áo quân phục, rồi nói ra ý tán thành:

— Thứ dạ này được, tốt đấy.

— Thế không nóng hả cụ?

— Nóng thì có gãy xương mất đâu.

— Sao cụ không chạy về Môghilep? – Xintxốp hỏi.

— Còn thiếu cái gì ở đó mà lão không thấy nữa chứ?—ông già uể oải đáp.—Chính các anh cũng bảo là không rời khỏi nơi này kia mà?—ông ta quay sang hỏi Khôrưsép.

— Chúng cháu không đi đâu.

— Thế thì lão cũng ở đây với các anh, lão đang làm công tác mà lại.

— Chúng con nuôi bố, — Khôrưsép nói.

— Cũng là việc không tồi lắm, — ông già lại uể oải hé một mắt ra, đáp lại. — Bọn trẻ tốt lắm, chỉ tội một nỗi là hôm qua tụi Đức đã hạ các anh nhiều... quá đỗi!

— Hôm qua thương vong nhiều à? — Xintxốp hỏi.

Khôrưsép nheo mắt lại vì chói nắng, kéo mũ calô xuống tận mắt và nói rằng đại đội đã bị tổn thất khá đậm: cả chết và bị thương tới ba mươi người.

— Chúng mình cũng tháo úng ra đi, — anh ta nói. — Cứ đi, đi mãi, bỏng cả chân.

Anh lôi đôi ủng ra, đặt xà cạp lên tà vẹt, rồi cũng ngọ nguậy các ngón chân đã tê dại một cách khoan khoái.

[macbupda]

— Đôi ủng bằng vải bạt từ hồi ở nhà trường, chưa có đôi khác. Anh em tháo đôi ủng của một thằng Đức, thằng sĩ quan, cho tôi nhưng không vừa, mu bàn chân bị bóp chặt quá, cổ giầy lại cứng. Chúng nó lót cái gì ở trong ấy thì phải.

— Như thời Nga hoàng đó thôi, — ông già gác đường nói. — Loại ủng của sĩ quan thường có tẩm hồ.

Xintxốp cũng cởi giầy. Khôrưsép đi chân đất vào trong chòi của người gác rồi quay ra, mang theo một cà mèn nước, bánh mì và ba con cá bơn khô.

— Đừng dẫm lên đường ray, nóng đấy! — ông già nói và liếc mắt nhìn mấy con cá. — Ăn vào rồi chỉ tổ uống nước đẫy!

Tuy vậy, khi Khôrưsép không trả lời mà chìa cho ông lão một con cá thì ông cũng chẳng bàn cãi gì, cầm lấy cá và bắt đầu róc vẩy.

Trong lúc ba người ngồi bên nhau ăn uống, Xintxốp thỉnh thoảng lại liếc nhìn Khôrưsẻp. Anh lấy làm lạ rằng cái anh chàng trẻ măng, lém lính và đám đang này vừa mới choảng nhau lần đầu tiên với quân Đức ngày hôm qua, thế mà bây giờ đã nói tới chuyện đó như là một việc gì quen thuộc, một việc mà anh ta chăng lấy gì làm sợ hãi ngay cả trong tương lai.

Họ ngồi chơi thêm nửa giờ nữa, sau đó thấy có ba người quân báo tiến đến chỗ họ, mỗi người dắt hai chiếc xe đạp Đức. Những chiếc xe đạp này là do bọn quân báo Đức đã quẳng lại trên đường cái từ sáng sớm. Bọn này từ trong rừng phóng ra. Bị bắn rát, hai tên Đức chết, những đứa còn lại chuồn vào rừng. Khôrưsép hạ lệnh thu nhặt lầy mấy chiếc xe đạp, nên anh em quân báo mới mang xe đến đây.

— Để lại dại đội ba chiếc, còn ba chiếc nộp lên tiểu đoàn,— Khôrưsép ra lệnh.

Một cậu quân báo nhăn trán lại.

— Tôi đã báo nộp thì cứ nộp đi. — Khôrưsép nhắc lại,— nẽu không thì Plốtnhikốp lấy ráo cả sáu chiếc đấy.

Anh em quân báo vừa đi khỏi thì một chiếc «Métxersmít» đã lượn tròn trên đồng lúa mạch, khi thì lao vút lên trời, khi thì cứ bổ nhào mãi quanh một chỗ.

— Nó bắn bạn anh đấy, — Khôrưsép thản nhiên nói.— Xe tăng nằm đúng chỗ đó.

Chiếc «Métxersmít» quay tròn trên cánh đồng một lúc rồi bay đi. Xintxốp đã đâm lo, nhưng cái thân hình béo ị của anh chàng Miska đã hiện ra đằng chân trời. Anh ta tiến lại, nhổ phẹt xuống nền đường, trông thấy con cá bơn đang ăn dở trong tay Xintxốp liền nói : «Cho tớ», rồi ngoạm lấy ngoạm để. Khôrưsép bèn vào chòi canh đem ra mấy con cá nữa.

— Máy bay nó bắn cậu đấy à?—Xintxốp hỏi.

— Bắn tớ đấy, — Miska cười phá lên. — Tớ liền nằm sấp xuống ngay rồi chui béng vào gầm xe tăng ! Còn nó thì như con muỗi cứ vo ve xung quanh mà chẳng làm quái gì được cá.

— Chụp hết rồi chứ?—Xintxốp hỏi.

— Hết rồi. Có thể đi được rồi đấy.

Miska ăn hết con cá của Xintxốp, sau đó lại còn ăn thêm hai con nữa cũng nhanh như vậy, rồi uồng một cà mèn nước. Xintxốp xỏ giầy, từ biệt ông lão gác đường rồi cá ba người— anh, Miska cùng Khôrưsép—quay trở về tiểu đoàn của Plốtnhikốp.

Plốtnhikốp đang ngồi trong hầm, bên cạnh máy điện thoại và cứ đều giọng trả lời :

— Rõ, tôi hiểu rồi... Rõ, tôi hiểu rồi. Tôi sẽ làm.—Anh đặt ống nghe xuống bàn và đứng dậy.

— Thế nào, chợp mắt được một lúc rồi chứ?—Xintxốp hỏi.

— Có chợp mắt được chút ít. Công việc thế này làm sao ngủ đẫy giấc được?

— Bây giờ tôi chụp ảnh anh đấy, — Miska nói.

[macbupda]

Họ đi ra ngoài trời và Miska đưa mắt nhìn Plốtnhikốp với vẻ phê phán vì thấy: bộ mặt anh ta không cạo thì chớ chiếc mù kêpi còn nhầu nát, bộ quân phục đã cháo lòng, khẩu «para-benlum» của Đức lại đeo trễ quá rốn.

— Không được rồi, — Miska thở dài.

Anh thích chụp những bức ảnh trang trọng mà Plốtnhikốp lại không phù hợp với ý thích của anh.

— Thiết chặt thắt lưng vào, — Miska bắt đầu ra lệnh.— Mà tại sao không có quai đeo nhỉ? Đồng chí có quai đeo không?

— Có, ở trong hầm ầy.

— Vào lấy quai đeo đi, để cho nó chỉnh tề một chút.

Plốtnhikốp miễn cưỡng quay vào hầm, mang quai đeo ra, vắt qua vai rồi móc vào thắt lưng.

— Cài móc ở cổ áo vào ! — Miska đòi hỏi ráo riết.

Plốtnhikốp sờ tìm cái móc rồi bực bội nói :

— Rơi mất rồi!

Miska thở dài.

— Thế có mũ sắt không?

— Không có mũ sắt.

— Không có là thế nào nhỉ?

— Khôrưsép, đồng chí bảo cậu chiến sĩ nào cho mình mượn cái mũ sắt,—Plốtnhikốp nói. Anh đã quá ngán và không che giấu điều đó. Khôrưsép đem mũ sắt tới, Plốtnhikốp cất mũ kêpi và đội mũ sắt thay vào.

— Đồng chí có tiểu liên không?

— Có tiểu liên. Khôrưsép, đồng chí lấy khẩu tiểu liên của tôi trong hầm ra đây.

Khôrưsép đem tiểu liên ra. Plốtnhikốp khoác súng vào cổ, Miska sửa lại cách đeo súng, ngắm nghía lần cuối cùng rổi mới chụp cho Plốtnhikốp. Thật ra thì cả chiếc mũ sắt, cả khẩu tiểu liên, và nói chung tất cả những sự thay đổi bề ngoài của Plốlnhikốp do Miska nằng nặc yêu câu đều chẳng thích hợp mấy tí với Plốtnhikốp.

Sau đó chỉ trong nháy mắt, Miska chụp được ảnh cho Khôrưsẻp. Anh chàng này không được mời mọc, tự mình nhanh nhẹn tiếp nhận khẩu tiểu liên và chiếc mũ sắt trong tay đại úy, đội và khoác vào người, vươn thẳng toàn thân, mắt không chớp, đứng nghiêm trước chiếc máy ánh.

— Tôi sẽ phái một trung sĩ tới đưa các anh về đến trung đoàn. — Plốtnhikốp nói. — Lữ đoàn trưởng gọi điện thoại ra lệnh nội trong đêm nay phải đào xong chiến hào dưới gầm những chiếc xe tăng Đức và đặt ổ phục kích. Tôi phải đi thi hành đây. Công việc phải làm xong tôi nay. — Anh ta mệt mói vươn vai, quay lưng lại rồi đi thẳng.

— Thế nào, Plốtnhikốp có cho các đồng chí ăn gì không, hay là không nghĩ tới?—Xerpilin hỏi khi Xintxốp và Miska đã đứng trước mặt ông.

— Đại thể thì cũng có cho ăn đây... — Miska mở đầu một cách mập mờ, nhưng Xerpilin lại coi câu trả lời đó là đã đầy đủ rồi và không để cho nói thêm gì nữa, hỏi luôn:

— Nghĩa là công việc đã xong xuôi, có thể lên đường được rồi chứ?

— Vâng. Ngày mai phải kịp về Maxcơva nộp tài liệu cho số báo mới, nhưng tôi còn muốn được chụp ảnh đồng chí nữa.

— Chụp tôi để làm gì? Đi đi, thời gian quý báu lắm đấy.

Trong giọng nói của ông ta có cái gì khiến Xintxốp phải chú ý. Hình như Xerpilin muốn họ nhanh chóng rời khỏi nơi này. Suốt cả ngày tiếng đại bác đã vẳng lại cả từ phía bắc lẫn phía nam, bây giờ, tối đến, nó lại đã tiến vào sâu hơn về phía đông, phía sau lưng họ.