Lịch sử Quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam tại Lào trong KCCM

[quansuvn]

Chương năm
GIÚP BẠN ĐẤU TRANH GIỮ VỮNG HOÀ BÌNH, THỰC HIỆN THẮNG LỢI BA ĐÒN CHIẾN LƯỢC, KẾT THÚC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ Ở LÀO
(1973-1975)

I. PHỐI HỢP GIÚP BẠN TẠO THẾ, TẠO LỰ, BUỘC ĐẾ QUỐC MỸ VÀ TAY SAI PHẢI THỰC HIỆN HIỆP ĐỊNH VIÊNG CHĂN (1973-1974)

Từ năm 1973, tình hình cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân ba nước Đông Dương có bước phát triển hết sức thuận lợi. Hiệp định Pa-ri về “chấm dứt chiến tranh lập lại hoà bình ở Việt nam” được ký ngày 27 tháng 1 năm 1973 là thắng lợi to lớn của nhân dân Việt Nam, một thất bại vô cùng nặng nề của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Theo hiệp định, đế quốc Mỹ chấm dứt chiến tranh xâm lược Việt Nam, rút hết quân Mỹ và quân chư hầu về nước, quân và dân các nước Đông Dương có thời cơ rất thuận lợi để đẩy mạnh cuộc kháng chiến chống Mỹ mau tới thắng lợi.


Đối với cách mạng Lào, Hiệp định Viêng Chăn được ký kết ngày 21 tháng 2 năm 1973 đã tạo cơ sở chính trị và pháp lý để nhân dân các bộ tộc Lào tiến lên thực hiện hoà hợp dân tộc và hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ trong cả nước. Thắng lợi của việc ký kết Hiệp định Viêng Chăn đã đưa cách mạng Lào chuyển sang một giai đoạn mới, lấy đấu tranh chính trị đòi đối phương thi hành hiệp định làm chính, tiếp tục củng cố hoà bình, ra sức xây dựng lực lượng tiến tới đưa cách mạng dân tộc dân chủ đến thắng lợi hoàn toàn.


Tuy phải ký Hiệp định Viêng Chăn, thực hiện ngừng bắn và chuẩn bị hoà hợp dân tộc ở Lào, song đế quốc Mỹ vẫn không chịu chấm dứt sự dính líu quân sự ở Lào. Ngay sau khi Hiệp định Viêng Chăn có hiệu lực, Mỹ vẫn ngoan cố giữ lại trên đất Lào 2.000 lính Mỹ gồm nhân viên CIA, cố vấn quân sự đội lốt dân sự và sĩ quan không quân. Mỹ còn chuyên giao cho ngụy quyền Viêng Chăn những nhân viên và máy bay của hãng “Hàng không Mỹ” (AIR AMERICA). Bất chấp lệnh ngừng bắn, dưới sự chỉ huy của Mỹ, hơn 20 tiểu đoàn quân Thái Lan ở lại Lào, phối hợp với quân phái hữu tiến hành nhiều cuộc hành quân càn quét, lấn chiếm vùng giải phóng của bạn; đồng thời Mỹ vẫn tiếp tục cho máy bay, kể cả máy bay B-52 ném bom xuống nhiều nơi thuộc vùng cách mạng Lào, nhằm tạo thế mạnh trong Chính phủ Liên hiệp.    Trước tình hình mới, Trung ương Đảng ta xác định, nhiệm vụ giúp cách mạng Lào trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến là vô cùng cần thiết. Vì vậy, các đơn vị quân tình nguyện và chuyên gia tiếp tục làm tốt nhiệm vụ quốc tế theo yêu cầu mới. Thực hiện chủ trương của Đảng, ngày 10 tháng 3 năm 1973, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam ra Chỉ thị số 04/CT-H về nhiệm vụ công tác đảng, công tác chính trị đối với bộ đội hoạt động trên chiến trường Lào: "Phải làm cho cán bộ, chiến sĩ thấy rõ cách mạng Lào và cách mạng Việt Nam đang chuyển biến lớn lao, đòi hỏi bộ đội ta phải nâng cao nhận thức, tư tưởng và hành động theo kịp yêu cầu nhiệm vụ giúp bạn trong điều kiện mới. Đối với công tác dân vận, giúp bạn đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền trong các tầng lớp nhân dân Lào, làm cho quần chúng nhận rõ và phấn khởi tự hào về thắng lợi to lớn đă giành được trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của cả Lào và Việt Nam"¹ (Lịch sử công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam (1944-2000), Sđd, tr. 960-961).


Chấp hành chỉ thị của Tổng cục Chính trị, lãnh đạo, chỉ huy các đoàn quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào tổ chức đợt học tập quán triệt sâu sắc nội dung chỉ thị trong công tác giúp bạn, đồng thời chấn chỉnh về tổ chức biên chế để phù hợp với nhiệm vụ giúp bạn trong giai đoạn cách mạng mới.


Theo chủ trương đó, tại khu vực trung tâm Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng, ngày 21 tháng 4 năm 1973, Bộ Quốc phòng ra quyết định chấn chỉnh Bộ tư lệnh Mặt trận 316 thành Bộ tư lệnh Mặt trận 31 và Sư đoàn 316 trực thuộc Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam. Theo quyết định của Bộ Quốc phòng, lực lượng trực thuộc Bộ tư lệnh Mặt trận 31 gồm 2 trung đoàn bộ binh (866, 335), Tiểu đoàn 24 pháo cao xạ 37 ly và 14,5 ly (4 đại đội), Tiểu đoàn 42 pháo mặt đất (trang bị pháo 130 và lựu pháo 122 ly), Tiểu đoàn 195 xe tăng, thiết giáp; Tiểu đoàn 25 công binh, Tiểu đoàn 26 thông tin, 2 đại đội trinh sát, 1 tiểu đoàn vận tải, 1 tiểu đoàn quân y, Bệnh viện Quân y 139, cơ quan và các đơn vị trực thuộc. Tổng quân số là 6.500 người. Đây là những đơn vị quân tình nguyện Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng.


Bộ tư lệnh Mặt trận 31 gồm các đồng chí: Vũ Lập - Tư lệnh; Lê Linh - Chính ủy, Dũng Mã - Phó tư lệnh kiêm tham mưu trưởng; các đồng chí Nam Hà, Thế Hùng, Hà Vi Tùng, Nguyễn Lê Hoàn là Phó tư lệnh và Lê Nguyên Vũ - Phó chính ủy.


Nhiệm vụ của Bộ tư lệnh Mặt trận 31 được Quân ủy Trung ương ta xác định: "Giữ vững vùng giải phóng, nhất là các khu vực trọng yếu, làm hậu thuẫn vững chắc cho đấu tranh chính trị của bạn, tham gia công tác vận động quần chúng, vận động binh lính địch, xây dựng lực lượng tình nguyện ngày càng vững mạnh; cùng với bạn tham gia xây dựng vùng giải phóng"¹ (Trích nghị quyết Hội nghị Đảng ủy Mặt trận 31, ngày 13 tháng 11 năm 1973, TLLT, SĐ 31).


Căn cứ vào thực tế cách mạng Lào, Đảng ủy Mặt trận 31 đề ra phương hướng lãnh đạo là: “Tích cực xây dựng bộ đội về mọi mặt nhằm nâng cao chất lượng chiến đấu theo hướng chính quy, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chiến đấu trước mắt và lâu dài. Thực hiện tốt yêu cầu liên minh chiến đấu phối hợp với lực lượng vũ trang bạn tham gia củng cố xây dựng vùng giải phóng”² (Lịch sử công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam (1944-2000), Sđd, tr. 960-961).

[quansuvn]

Đối với Sư đoàn 316, Bộ Quốc phòng ta quyết định chấn chỉnh thành Sư đoàn chủ lực quân tình nguyện làm nhiệm vụ cơ động trên chiến trường Lào. Bộ điều động Trung đoàn 88 thuộc Sư đoàn 308 C về đội hình Sư đoàn 316 và đổi phiên hiệu thành Trung đoàn 149. Tiếp đó, Trung đoàn 187 pháo binh được thành lập gồm Tiểu đoàn pháo cao xạ 37 thuộc Binh trạm 11, Tiểu đoàn lựu pháo 122 (Bộ tư lệnh Pháo binh) và tiểu đoàn pháo hỗn hợp của Sư đoàn 316. Các đơn vị trực thuộc cũ được lệnh tách khỏi Bộ tư lệnh Mặt trận 31 trở về đội hình Sư đoàn 316. Lúc này, Sư đoàn 316 gồm ba trung đoàn bộ binh (174, 148, 149) và Trung đoàn 187 pháo binh cùng các tiểu đoàn, đại đội và cơ quan bảo đảm trực thuộc. Lãnh đạo, chỉ huy Sư đoàn 316 gồm: Thượng tá Hải Bằng - Sư đoàn trưởng, trung tá Nguyễn Hữu Thơi - Phó sư đoàn trưởng, thượng tá Hà Quốc Toản - Chính ủy, thượng tá Đoàn Độ - Phó chính ủy sư đoàn.


Sau khi ổn định về tổ chức biên chế, Sư đoàn 316 được điều động tham gia chiến đấu với bạn ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng. Sư đoàn chiến đấu trong khi tình hình chính trị ở Lào đang diễn ra rất khẩn trương và phức tạp. Cuộc đấu tranh trên bàn hội nghị giữa ta và địch đang diễn ra rất quyết liệt. Địch tập trung huy động lực lượng lấn chiếm vùng giải phóng, đặc biệt là cố sức lấn chiếm khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng. Chúng tổ chức nhiều cánh quân một mặt lấn chiếm Mường Sủi, mặt khác tranh chấp giành giật với ta ở khu vực trung gian, tạo bàn đạp đánh chiếm một phần phía nam Cánh Đồng Chum.


Trước âm mưu mới của địch, để bảo vệ vững chắc vùng giải phóng Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng, Bộ tư lệnh Mặt trận 31 quyết định để lại một lực lượng quân tình nguyện bao vây, giam chân địch ở Buôm Lọng, còn đại bộ phận lực lượng rút ra nhanh chóng cơ động đánh địch không cho chúng lấn chiếm các vùng giải phóng, đồng thời tranh thủ giải phóng thêm đất đai thu hẹp vùng tạm chiếm của địch.


Chấp hành mệnh lệnh của Quân ủy Trung ương ta giữa năm 1973, Trung đoàn 148 (Sư đoàn 316) hành quân gấp rút, vượt qua Cánh Đồng Chum về Phu Keng, sau đó vượt sông Nậm Ngừm tiến vào Mường Sủi. Đến nơi đóng quân, trung đoàn khẩn trương liên hệ cùng các đơn vị quân giải phóng nhân dân Lào tổ chức lực lượng, tham gia chiến đấu một số trận, đẩy lùi cuộc hành quân lấn chiếm của địch ở khu vực Mường Sủi. Trong khi đó, Trung đoàn 174, Tiểu đoàn 6 (Trung đoàn 148) cùng các đơn vị bạn tích cực đánh địch, bẻ gãy mọi cuộc tiến công lấn chiếm của chúng ở khu vực trung gian. Được sự phối hợp chiến đấu của quân tình nguyện Việt Nam, khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng, Mường Sủi, một địa bàn chiến lược quan trọng được giữ vững. Ngoài ra, các đơn vị quân tình nguyện còn giúp bạn sửa sang nhà ở, đường giao thông, tiếp quản thị trấn Phôn Xa Vẳn, làm sân bay để biến nơi đây thành địa điểm giao dịch quốc tế; đồng thời có kế hoạch tham gia hàn gắn vết thương chiến tranh, trao trả tù binh theo Hiệp định Viêng Chăn đã ký kết.


Trên địa bàn các tỉnh Nam Lào, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng ta giao nhiệm vụ cho Đoàn 565: “Chuyên gia giúp địa phương, cụ thể là vùng Nam Lào xây dựng lực lượng từ tỉnh xuống các đại đội, cùng các địa phương phát động quần chúng xây dựng cơ sở cách mạng ở vùng giải phóng, trong vùng địch hậu. Ngoài ra, Đoàn 565 còn giúp bạn vận chuyển hàng hoá, phục vụ các chiến trường Nam Lào, xây dựng cơ sở vững chắc ở vùng giải phóng và vùng địch hậu, phối hợp với bộ đội địa phương bạn bảo vệ tuyến vận tải hành lang 559”¹ (Hồ sơ 866-B1. Tài liệu lưu tại thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh).


Thực hiện nhiệm vụ cấp trên giao, Đoàn 565 khẩn trương giúp các địa phương xây dựng lực lượng, ổn định tổ chức, chuẩn bị tiến công địch bằng ba mũi giáp công (nổi dậy của quần chúng, binh biến trong quân ngụy, hậu thuẫn của lực lượng vũ trang cách mạng). Bộ Quốc phòng và Quân khu 4 tổ chức bố trí cán bộ đáp ứng nhiệm vụ giúp bạn trước mắt và lâu dài. Theo quan điểm: Đối với cán bộ chuyên gia nên lấy chất lượng làm chính, đối với cán bộ tình nguyện chiến đấu độc lập hay chiến đấu tập trung, hoặc phối hợp với bạn cùng chiến đấu trên ba mặt trận đều phải làm tốt.


Bộ tư lệnh Đoàn 565 là cơ quan lãnh đạo chuyên gia giúp bạn ở Nam Lào (tương đương cấp sư đoàn). Ngoài Bộ tư lệnh, Đoàn 565 còn có Phòng Tham mưu (gồm các ban tác chiến, quân báo, quân lực, dân quân, công binh, pháo binh, thông tin, hành chính); Phòng Chính trị (gồm các ban tổ chức, tuyên huấn, cán bộ, dân vận và địch vận); Phòng Hậu cần (gồm các ban quân nhu, tài vụ, quân khí, xăng xe, quân y) và một số phân đội trực thuộc đoàn. Ở 7 tỉnh thuộc Nam Lào (Khăm Muộn, Xa Vẳn Na Khệt, Sa-ra-van, Át-ta-pư, Chăm Pa xắc...) Trường Quân chính quân khu và 2 cụm chủ lực đều có các tổ chuyên gia của ta giúp bạn.


Theo yêu cầu của bạn, Bộ tư lệnh Đoàn 565 mở lớp tập huấn 3 ngày quán triệt cho cán bộ, chuyên gia (gồm hàng trăm cán bộ) về nhiệm vụ giúp bạn theo tư tưởng: “Giúp nhân dân nước bạn tức là mình tự giúp mình” và phương châm: “Giúp bạn để bạn tự làm, với tinh thần hữu nghị”. Qua lớp học này, cán bộ ta nâng cao nhận thức vế tình hình, nhiệm vụ cụ thể quyết tâm thực hiện tốt nhiệm vụ quốc tế, giúp bạn đáp ứng nhiệm vụ trước mắt và lâu dài. Đoàn 565 liên tiếp cử những cán bộ có năng lực làm phái viên đi nắm tình hình các đơn vị của bạn, sau đó xây dựng kế hoạch, giúp Bộ tư lệnh Quân khu Nam Lào xây dựng, ổn định lực lượng chiến đấu. Trong công tác vận động quần chúng, cán bộ chuyên gia ta vừa hướng dẫn bạn, vừa phải học tiếng của bạn để truyền đạt cho bạn dễ hiểu, dễ nhớ.


Từ ngày 19 tháng 6 đến ngày 6 tháng 7 năm 1973, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ta họp Hội nghị lần thứ 21 (đợt I), đề ra nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới¹ (Từ ngày 1 đến 4 tháng 10 năm 1973, Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa III) họp Hội nghị lần thứ 21 (đợt II) bàn về cách mạng miền Nam và ra nghị quyết (ngày 13-10-1973) về "Thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và nhiệm vụ cách mạng miền Nam trong giai đoạn mới). Hội nghị xác định nhiệm vụ chiến lược của hai miền Nam - Bắc và chủ trương tiếp tục thực hiện nhiệm vụ quốc tế đối với cách mạng Lào: “Đoàn kết ba nước Việt Nam - Lào - Cam-pu-chia là vấn đề hết sức quan trọng, có ý nghĩa sống còn đối với ba nước Đông Dương. Lợi ích dân tộc chân chính của mỗi nước gắn bó chặt chẽ với nhau trong cuộc đấu tranh chung cho hoà bình và độc lập dân tộc không những trước mắt mà cả lâu dài về sau. Đoàn kết, hữu nghị, bình đẳng, tôn trọng và giúp đỡ nhau trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân mới của đế quốc Mỹ và xây dựng đất nước theo con đường của mỗi nước là nguyên tắc chỉ đạo mối quan hệ giữa nhân dân ta với nhân dân hai nước Lào và Cam-pu-chia theo tinh thần quốc tế vô sản chân chính"¹ (Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 21, tháng 7 năm 1973, Tài liệu lưu trữ tại Viện Lịch sử quân sự Việt Nam). Hội nghị Trung ương lần thứ 21 của Đảng đề ra chủ trương đúng đắn, kịp thời vạch rõ phương hướng cho quân đội ta xây dựng, nâng cao sức mạnh chiến đấu, buộc đế quốc Mỹ phải thực hiện Hiệp định Pa-ri; đồng thời tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ quốc tế đối với cách mạng Lào. Trong giai đoạn cách mạng mới, Đảng ta chủ trương giúp bạn, phát huy thắng lợi đã giành được, củng cố và đẩy mạnh các hoạt động buộc đế quốc Mỹ phải thực hiện Hiệp định Viêng Chăn về Lào.

[quansuvn]

Để đáp ứng với yêu cầu của Đảng Nhân dân cách mạng Lào, Trung ương Đảng ta chỉ thị cho các đoàn quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam đang giúp Lào: “Phải tăng cường đội ngũ cán bộ, chuyên gia nhằm thực hiện tốt việc tiếp quản hai thành phố Viêng Chăn, Luông Phra Băng và một số thành phố khác. Hướng dẫn bạn ra sức phát động quần chúng đấu tranh với ba hình thức. Mở cấp tốc các lớp, các đợt huấn luyện ngắn hạn, đào tạo cho bạn những kiến thức cơ bản về quân sự, chính trị, kinh nghiệm đấu tranh binh vận... Củng cố hệ thống tổ chức từ tỉnh đến các huyện”² (Báo cáo số 630-L193 "Về tình hình và nhiệm vụ của Đảng Nhân dân cách mạng Lào, Tài liệu lưu trữ tại Viện Lịch sử quân sự Việt Nam).


Trước tình hình mới, cuối tháng 6 năm 1973, Quân ủy Trung ương ta ra nghị quyết về công tác chuyên gia giúp bạn. Theo tinh thần nghị quyết của Quân ủy Trung ương việc giúp bạn phải theo một kế hoạch toàn diện, chủ yếu là thi hành hiệp định, giúp xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng và mở rộng vùng giải phóng, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung thổng nhất của ta và bạn. Khắc phục tình trạng phân tán quá nhiều đầu mối làm giảm hiệu lực giúp đỡ của ta, gây khó khăn cho bạn.


Thực hiện chủ trương của Quân ủy Trung ương ta, Đoàn ủy Đoàn 959 trực tiếp báo cáo với Quân ủy và Bộ chỉ huy tối cao bạn về tình hình công tác chuyên gia. Đoàn 959 đã hoàn thành tốt nhiệm vụ giúp bạn và bạn đã trưởng thành tự đảm đương được nhiệm vụ của mình. Sau khi thoả thuận giữa hai Bộ Chính trị hai nước, phần lớn cán bộ Đoàn 959 về nước, chỉ còn 100 đồng chí ở lại tiếp tục giúp bạn. Để đáp ứng với yêu cầu mới của cách mạng Lào, lúc này đội ngũ cán bộ của bạn đã trưởng thành, Đoàn 959 đề nghị và được Quân ủy bạn nhất trí: Đoàn 959 không còn hệ thống tổ chức giúp từ đơn vị cơ sở lên đến cơ quan Trung ương nữa, Đoàn sẽ hình thành các bộ phận nghiên cứu, giúp Quân ủy Trung ương và Bộ chỉ huy tối cao những vấn đề cơ bản về chủ trương, chính sách và sau đó giúp tổ chức thực hiện rút kinh nghiệm để chỉ đạo chung.


Theo chủ trương mới của bạn, Đoàn 959 trao đối với bạn về những thắng lợi đã đạt được, tình hình cụ thể và kiến nghị với bạn triển khai thực hiện một số nhiệm vụ phù hợp tình hình mới. Đặc biệt là việc bố trí lực lượng, xây dựng, chiến đấu của lực lượng vũ trang; trong đó chú trọng củng cố các đơn vị chủ lực; bổ sung quân số, trang bị và tiến hành giáo dục chính trị, làm cho cán bộ, chiến sĩ nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và nhiệm vụ của quân đội trong tình hình mới, sẵn sàng chiến đấu chống lại những hành động vi phạm hiệp định về quân sự của địch, bảo vệ và mở rộng vùng giải phóng của cách mạng Lào.


Cuối tháng 7 năm 1973, Thường vụ Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào ra Nghị quyết số 63 về “Tình hình nhiệm vụ và phương hướng công tác cách mạng Lào” nêu rõ: “Nhiệm vụ chính trước mắt phải tập trung tăng cường đội ngũ cán bộ, cụ thể là các thành phố Viêng Chăn, Luông Phra Băng, Pắk Xế... vùng nông thôn, đồng bằng phải nắm được phần lớn quần chúng cơ bản. Phải ra sức phát động quần chúng, xây dựng cơ sở chính trị vững chắc. Củng cố hệ thống tổ chức chỉ đạo từ trên xuống dưới. Ở Trung ương cần phải lập một ban phụ trách trực thuộc Quân ủy Trung ương chỉ đạo. Đối với các tỉnh cần tổ chức Ban cán sự tỉnh trực thuộc Trung ương”¹ (Nghị quyết về nhiệm vụ phương hướng của Đảng Nhân dân cách mạng Lào 1973-1975, hồ sơ số 63-M8, lưu tại Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh).


Thực hiện nghị quyết của Trung ương, các đơn vị bạn kiên quyết đấu tranh với đế quốc Mỹ. Sau gần 7 tháng thực hiện nhiều thủ đoạn phá hoại cách mạng Lào vẫn không làm đảo ngược được tình thế, lại bị quân dân Lào đánh trả quyết liệt, thiệt hại nặng, ngày 14 tháng 9 năm 1973, đế quốc Mỹ buộc chúng phải ký Nghị định thư Viêng Chăn, giải quyết những vấn đề cụ thể về chính trị và quân sự để thực hiện Hiệp định Viêng Chăn. Đây lại là một thất bại nữa của Mỹ ở Lào.


Tháng 10 năm 1973, Bộ Chính trị Trung ương Đảng bạn họp đánh giá thắng lợi to lớn của cách mạng qua việc ký kết Hiệp định Viêng Chăn (tháng 2 năm 1973) và đề ra nhiệm vụ đấu tranh cách mạng ở Lào: "Chuyển từ chiến tranh sang hoà bình, từ đấu tranh quân sự, chính trị sang đấu tranh chính trị - pháp lý; từ hai vùng, nay chuyển sang ba vùng chiến lược (vùng giải phóng, vùng địch tạm kiểm soát và vùng trung lập". Hội nghị dự kiến khả năng phát triển của cách mạng Lào và chủ trương: Duy trì hoà bình lâu dài, tạo điều kiện xây dựng và củng cố lực lượng cách mạng để tiến lên giành những thắng lợi to lớn hơn nữa trong xây dựng một nước Lào hoà bình, trung lập, độc lập, dân chủ, thống nhất và thịnh vượng.


Về phương châm đấu tranh, Bộ Chính trị bạn chỉ rõ: Dựa vào lực lượng cách mạng, lực lượng nhân dân, nắm vững nội dung tinh thần Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn, chủ động đẩy mạnh các cuộc tiến công địch liên tục. Kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh trong sự liên hiệp với phong trào đấu tranh của quần chúng. Phát động cuộc đấu tranh của nhân dân làm hậu thuẫn; chú ý phối hợp với mọi lực lượng, mọi mặt trong cuộc đấu tranh trong cơ quan liên hiệp với tăng cường hoạt động quốc tế, tranh thủ sự ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa, các chính phủ và nhân dân yêu chuộng hoà bình trên toàn thế giới"¹ (Nghị quyết về nhiệm vụ và phương hướng của Đảng Nhân dân cách mạng Lào 1973-1975, hồ sơ số 63-M8, lưu tại Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh).


Quán triệt nghị quyết của Bộ Chính trị, cán bộ, chiến sĩ quân giải phóng nhân dân Lào triệt để tận dụng những điều kiện thuận lợi khách quan và chủ quan, phát huy ưu thế của cách mạng, kết hợp chặt chẽ các hình thức đấu tranh: Chính trị, quân sự, pháp lý bằng phương pháp thích hợp ở từng vùng chiến lược. Đồng thời kiên quyết bảo vệ, giữ vững vùng giải phóng, đánh bại các cuộc hành quân lấn chiếm của địch ra các khu vực: Tha Viêng, đường số 4, nam thị xã Xiêng Khoảng, đông bắc Đồng Hến, xây dựng vùng giải phóng vững mạnh làm chỗ dựa cho cuộc đấu tranh của nhân dân cả nước Lào.


Tại Thủ đô Viêng Chăn, “Ủy ban phối hợp hành động vì hoà bình và hoà hợp dân tộc” hoạt động mạnh mẽ gồm nhiều tổ chức tham gia như: Đảng trung lập, Câu lạc bộ Xa-ha-phum, Câu lạc bộ Lào Luôm Xảng Xạt, Hội cựu sinh viên các nước xã hội chủ nghĩa, Hội cựu sinh viên trường Luật và hành chính, Ủy ban vận động cá nhân tán thành hoà bình, trung lập... Trên cơ sở đó, gây dựng các phong trào đấu tranh của quần chúng hướng theo đường lối, chủ trương của Đảng Nhân dân cách mạng Lào. Ngoài ra, Đảng bạn còn áp dụng sách lược mềm dẻo đối với những nhân vật cao cấp còn lừng chừng như Xu-va-na Phu-ma, kể cả vua Lào Si Sa Vang Vạt Tha Na... thuyết phục họ dần dần tán thành đường lối, chủ trương của Neo Lào Hắc Xạt, hoặc ít nhất cũng làm cho họ không cản trở quá trình phát triển của cách mạng.

[quansuvn]

Song song với việc dùng “lực lượng đặc biệt” Vàng Pao sáp nhập vào quân đội quốc gia (phái hữu) để trốn tránh việc thi hành điều khoản giải thể “lực lượng đặc biệt”, đế quốc Mỹ chỉ đạo ngụy quyền Viêng Chăn tổ chức “lực lượng phát triển nông thôn” nhằm khống chế nông thôn vùng chúng kiểm soát. Trong hai năm 1973-1974, chính quyền Ních-Xơn vẫn chi cho quân ngụy Viêng Chăn 310 triệu đô la, tạo điều kiện cho các lực lượng phản cách mạng ở Lào dùng mọi thủ đoạn chống phá cách mạng.


Trước tình hình khó khăn của cách mạng Lào, theo chủ trương của Nghị quyết 21, Trung ương Đảng ta họp thống nhất: giúp bạn theo một kế hoạch toàn diện, chủ yếu là thi hành hiệp định, xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng và mở rộng vùng giải phóng dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất; đồng thời khắc phục tình trạng phân tán quá nhiều đầu mối làm giảm hiệu lực giúp đỡ của ta, gây khó khăn cho bạn.


Tháng 12 năm 1973, Đảng Nhân dân cách mạng Lào đề ra kế hoạch xây dựng lực lượng vũ trang 2 năm (1974-1975), đồng thời dự kiến kế hoạch tác chiến chiến lược của Bộ chỉ huy tối cao, trên các hướng và địa bàn chiến lược đã hình thành Bộ chỉ huy Mặt trận. Bộ chỉ huy tối cao chỉ để bộ phận cán bộ thường trực, còn lại được cử xuống các đơn vị thuộc vùng Bắc Lào, Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng, đường số 9 (Xa Vẳn Na Khệt), đường số 23 (Sa-ra-van - Chăm Pa Xắc)... hỗ trợ, theo dõi hoặc trực tiếp chỉ huy các hướng chiến đấu. Bộ phận chỉ đạo đấu tranh chính trị của Trung ương được chú trọng, tăng cường thêm nhiều cán bộ có kinh nghiệm đấu tranh, Ủy ban liên hiệp Quân sự Trung ương được hình thành khẩn cấp. Nhờ đó, cuộc đấu tranh để thỏa thuận về quy chế ngừng bắn, phân vùng giữa hai lực lượng, trung lập hoá hai thành phố Viêng Chăn, Luông Phra Băng và những quy chế cụ thể khác diễn ra gay go, phức tạp, nhưng cán bộ Lào với sự giúp đỡ của chuyên gia Việt Nam đã kiên trì, vững vàng, khéo léo đấu tranh buộc đế quốc Mỹ phải từng bước thực hiện Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn.


Cùng thời gian này, phong trào ủng hộ hoà bình, hoà hợp dân tộc của quần chúng, đặc biệt là các tầng lớp học sinh, sinh viên, sư sãi, viên chức nhỏ xuất hiện liên tiếp ở các thành phố Viêng Chăn, Luông Phra Băng, Pắk Xế và nhiều thị xã khác trên toàn quốc. Phong trào đấu tranh ngày càng lên cao, nhiều nơi quần chúng dựa vào pháp lý và sự hỗ trợ mạnh mẽ của lực lượng vũ trang đang áp sát các địa bàn chiến lược buộc địch phải nhân nhượng. Một số đơn vị quân phái hữu Lào có biểu hiện đào ngũ, rã ngũ hoặc không chấp hành lệnh của chỉ huy. Tại những nơi này, các tổ công tác của chuyên gia quân sự ta và các đơn vị đặc công bạn tranh thủ tuyên truyền về chủ trương, đường lối cách mạng. Được sự đùm bọc che chở của nhân dân, các cán bộ chuyên gia quân sự sát cánh cùng cán bộ bạn hoạt động, phát triển thêm lực lượng quần chúng hỗ trợ cho cuộc đấu tranh như ở Nha Hớn (Hạ Lào), Pác Beng (Bắc Lào), Mường Mẹt, Ca Xỉ (Viêng Chăn), tạo nên sự uy hiếp rất lớn đối với địch, hỗ trợ đắc lực cho đấu tranh vũ trang. Cán bộ chuyên gia quân sự của ta còn giúp bạn mở các lớp hướng dẫn cách tuyên truyền, hoạt động của các tổ chức cơ sở ở các tỉnh thuộc vùng sâu, vùng xa của Lào, đấu tranh đòi địch phải thi hành Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn.


Trong bối cảnh chung của ba nước Đông Dương và thực tiễn diễn biến tình hình ở Lào, Quân ủy Trung ương ta và bạn đã gặp gỡ, trao đổi, xác định nhiệm vụ của cách mạng Lào trong thời gian tới là: “Quyết tâm giữ vững thành quả đã đạt được. Nhanh chóng ổn định tổ chức chỉ đạo các cấp, gấp rút củng cố, phát triển lực lượng mọi mặt. Tập trung đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hợp pháp, củng cố, phát triển lực lượng vũ trang để kịp thời hỗ trợ cho việc thực hiện Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn”¹ (Nghị quyết số 48/CGQS. Tài liệu lưu trữ tại Thư viện Viện Lịch sử quân sự Việt Nam).


Cuối tháng 12 năm 1973, hai đoàn đại biểu Đảng ta và bạn gặp gỡ trao đổi thống nhất nhận định: “Vấn đề quan trọng quyết định nhất trong tình hình hiện nay để đưa cách mạng Lào tiến lên là phải củng cố, xây dựng vùng giải phóng, nắm chắc lực lượng vũ trang, đi đôi với việc sử dụng Chính phủ Liên hiệp, đẩy mạnh đấu tranh chính trị trong hai thành phố trung lập và trong vùng đối phương quản lý. Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn, hai đoàn đại biểu đều nhất trí cần phải bố trí lại lực lượng, đưa các đơn vị quân tình nguyện Việt Nam đứng chân ở tuyến sau, giúp bảo vệ, giữ vững vùng giải phóng, đề phòng địch bất ngờ tấn công lấn chiếm, đưa bộ đội giải phóng Lào lên phía trước, trực tiếp tiếp xúc với địch, gây áp lực, làm chỗ dựa cho quần chúng đấu tranh và sẵn sàng tấn công địch khi cần thiết. Trên cơ sở đó, tạo ra thế và lực mới cho cuộc đấu tranh chống Mỹ - ngụy, buộc chúng phải thực hiện nghiêm chỉnh những điều khoản Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn đã được ký kết”² (Biên bản cuộc Hội đàm của đại biểu hai Đảng Việt - Lào (12-1973), tài liệu lưu trữ tại Thư viện Viện Lịch sử quân sự Việt Nam).


Thực hiện nghị quyết của Bộ Chính trị bạn (10-1973) và tinh thần nội dung cuộc hội đàm giữa hai Đảng (cuối tháng 12-1973), Bộ chỉ huy tối cao quân giải phóng nhân dân Lào chỉ thị cho các quân khu, các tỉnh và đơn vị trực thuộc khẩn trương thực hiện kế hoạch xây dựng, củng cố đơn vị, bổ sung quân số, trang bị, sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới.


Theo yêu cầu của bạn, chuyên gia ta giúp Quân ủy Trung ương bạn lập kế hoạch đưa toàn bộ các đơn vị bộ đội chủ lực và các tiểu đoàn tập trung của các quân khu, tỉnh lên phía trước tiếp cận với đối phương. Nhanh chóng triển khai thế trận, gây áp lực hỗ trợ cho quần chúng đấu tranh với địch và khi có điều kiện nổi dậy giành chính quyền tại chỗ, đồng thời nắm chắc tình hình đối phương, chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu.


Trước yêu cầu khẩn trương của cách mạng, Quân ủy Trung ương bạn cùng Đoàn 959 xây dựng kế hoạch cụ thể về phân chia chiến trường Lào từ Bắc xuống Nam thành 4 khu vực trên 4 hướng chiến lược:

1. Khu vực Hạ Lào đối tượng là quân khu 4 của địch, thành phố Sa-ra-van và Pắk Xế.

2. Khu vực Trung Lào đối tượng là quân khu 3 của địch, thành phố Xa Vẳn Na Khệt và Thà Khẹt.

3. Khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng đối tượng là quân khu 2 và quân khu 5 của địch, hướng hoạt động là Sảm Thông, Loong Chẹng và Thủ đô Viêng Chăn.

4. Khu vực Bắc Lào, trọng tâm hoạt động hướng vào quân khu 1 của địch và thành phố Luông Phra Băng.

[quansuvn]

Theo yêu cầu của bạn, Đoàn 959 xây dựng kế hoạch giúp Bộ Tổng tham mưu bạn thành lập các Ban chỉ huy mặt trận ở từng khu vực, tổ chức hệ thống thông tin liên lạc từ Bộ đến thẳng mặt trận và xây dựng mạng lưới hậu cần riêng cho từng khu vực để đảm bảo kịp thời vật chất cho sinh hoạt và chiến đấu của bộ đội. Quân ủy Trung ương bạn cũng chỉ thị đưa một số lớn cán bộ của ba cơ quan Tổng cục xuống các khu vực nhằm tăng cường năng lực lãnh đạo, chỉ huy ở các đơn vị.


Đồng thời, Đoàn 959 cử một số cán bộ xuống các mặt trận giúp bạn triển khai lực lượng, đưa cán bộ có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ vào thành phố Viêng Chăn, dựa vào sứ quán của ta, giúp bộ phận hoạt động nội thành của bạn chỉ đạo công tác vận động binh lính địch và đấu tranh thi hành các điều khoản của hiệp định về mặt quân sự.


Thực hiện chỉ thị của Bộ Tổng tham mưu ta, Đoàn 959 phối hợp với Bộ tư lệnh Thủ đô, Quân khu Tây Bắc, Quân khu 3 và Tổng cục Hậu cần giúp bạn đưa các tiểu đoàn quân giải phóng nhân dân Lào vào làm nhiệm vụ bảo vệ và cảnh sát liên hiệp ở hai thành phố Viêng Chăn và Luông Phra Băng theo quy định của nghị định thư đã được 3 bên ký kết.


Căn cứ vào tình hình của Lào, bạn đề nghị ta giúp đỡ, từ tổ chức lực lượng, bồi dưỡng nghiệp vụ đến trang bị hậu cần, phương tiện vận chuyển. Được sự hỗ trợ to lớn của các đơn vị trong nước và Tổng cục Hậu cần, trong 3 tháng, ta đã giúp bạn đưa được 2 đơn vị bảo vệ, 2 đơn vị làm nhiệm vụ cảnh sát liên hiệp và hàng nghìn tấn hàng hoá, trang bị vào hai thành phố Viêng Chăn và Luông Phra Băng an toàn, tạo điều kiện cho Hoàng thân Xu-pha-nu-vông và đoàn cán bộ của Neo Lào Hắc Xạt vào Thủ đô Viêng Chăn cùng Hoàng thân Xu-va-na Phu-ma thành lập Chính phủ Liên hiệp dân tộc và Hội đồng quốc gia chính trị liên hiệp ở Lào sau này. Sự có mặt của các đơn vị quân đội bạn ngay trong thành phố' Luông Phra Băng và Thủ đô Viêng Chăn là thắng lợi quan trọng, tăng thêm thế và lực mới cho cuộc đấu tranh sắp tới của bạn.


Trong khi đó, Đoàn 565 giúp bạn điều chỉnh một bước về tổ chức lực lượng gồm 2 cụm chủ lực ở Hạ Lào và Trung Lào, phát triển lực lượng mỗi cụm từ trung đoàn lên tương đương lữ đoàn. Tiếp đó, Đoàn 565 giúp bạn xây dựng lực lượng vũ trang ở các địa phương, tạo thế vững chắc cho các tỉnh thuộc Trung ương để tiến tới giải thể Quân khu Nam Lào. Ở tất cả các tiểu đoàn của bạn đều có các chuyên gia của ta phối hợp làm việc với bạn. Trong quá trình giúp bạn, ta cũng gặp không ít khó khăn do địch vẫn duy trì bọn phỉ hoạt động quấy rối, ra sức tuyên truyền chia rẽ tình hữu nghị Việt - Lào. Nhờ sự lớn mạnh, trưởng thành của quân đội bạn, sự hỗ trợ của chuyên gia quân sự Việt Nam, bạn đã giành được những thắng lợi đáng kể. Đặc biệt là ở các vị trí quan trọng như: Pha-lan, Đồng Hến, Keeng Cọc, Không Xê Đôn, Pắk Xoòng, Bô-lô-ven, cò cách mạng Lào được cắm khẳng định rõ ranh giới vùng giải phóng của bạn ngày càng được củng cố, mở rộng.


Đoàn 565 không chỉ giúp bạn ổn định tổ chức, xây dựng lực lượng ở hai cụm chủ lực mà còn giúp bạn xây dựng kế hoạch tác chiến cho các tiểu đoàn độc lập và tiểu đoàn binh chủng của bạn như các tiểu đoàn pháo 14, 19 của bạn đóng tại vùng Xa Van. Hỗ trợ Tiểu đoàn 11 thuộc vùng Nam Lào và bộ đội tỉnh Khăm Muộn thực hiện một số công tác binh vận đối với quân ngụy Lào. Ngoài ra, Đoàn còn cử chuyên gia xuống các địa phương giúp bạn ổn định đời sống nhân dân, thực hiện tốt công tác dân vận ở các huyện thuộc phía đông của tỉnh Xa Vẳn Na Khệt, phân công các tổ công tác, bám sát đội hình của bạn làm công tác tuyên truyền, vận động nhân dân ủng hộ cách mạng. Đoàn 565 bố trí chặt chẽ lực lượng, triển khai từng đợt hoạt động kết hợp phong trào đấu tranh của quần chúng với sử dụng lực lượng vũ trang, nhanh chóng giải phóng vùng Khăm Muộn và Bắc Xa Vẳn Na Khệt, phục kích diệt địch ở phía tây, ven đường số 13.


Trong công tác huấn luyện, Đoàn 565 còn cử chuyên gia giúp bạn mở lớp huấn luyện ngắn ngày. Nội dung huấn luyện gồm một số kiến thức trong hoạt động kết hợp 3 mũi giáp công. Trong một năm, Đoàn 565 đã giúp bạn mở 5 lớp tập huấn, góp phần trang bị kiến thức về quân sự và chính trị cho hơn 400 cán bộ cấp đại đội, tiểu đoàn và cán bộ tỉnh đội với thời gian 15 ngày. Đồng thời, cán bộ, chiến sĩ Đoàn 565 chủ động giúp bạn củng cố, hoàn chỉnh hệ thống giao thông trong khu vực phía nam thị xã Sa-ra-van. Tiếp đó, mở đợt hoạt động dọc đường sô 13, phía tây tỉnh Tha Teng, tiêu diệt bọn phỉ trong vùng và phát động các tầng lớp nhân dân ủng hộ cách mạng Lào.


Khu vực Xiêng Khoảng là một hướng chiến lược quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ của cả ba nước Việt Nam - Lào - Cam-pu-chia, có liên quan mật thiết với việc bảo vệ trị an vùng biên giới Việt - Lào. Đặc biệt là giữ vai trò quan trọng quyết định việc thực hiện vận chuyển chiến lược từ miền Bắc Việt Nam đến các chiến trường Đông Dương. Đế quốc Mỹ đánh giá “Cánh Đồng Chum là chìa khoá của nước Lào, là mái nhà của Đông Dương". Về phía Lào cũng xác định: “Khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng là trung tâm chống chiến tranh đặc biệt của đế quốc Mỹ và tay sai ở Lào”. Bởi vậy, Quân ủy Trung ương Lào và ta đã thống nhất tập trung lực lượng đế bảo vệ và củng cố khu vực chiến lược trọng yếu này. Cán bộ, chiến sĩ quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam đã sát cánh cùng quân và dân bạn vận động quần chúng thu phục phỉ, xây dựng cơ sở, chiến đấu giữ vững các tuyến đường vận chuyển ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng.


Đầu năm 1974, theo đề nghị của Quân ủy Trung ương, Trung ương Đảng bạn quyết định tiến hành cuộc vận động: “Toàn quân đón thời cơ, tranh thủ thời cơ, tất cả ra tiền tuyến chiến đấu và phục vụ chiến đấu”. Hưởng ứng cuộc vận động của bạn, quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam chiến đấu tại Lào tích cực triển khai công tác trên tất cả các hướng để thực hiện tốt việc thực hiện đấu tranh trên cả ba mặt trận. Nhiều đoàn cán bộ của ta xuống các địa phương bạn tổ chức vận động, tuyên truyền, giáo dục rộng rãi trong nhân dân; phân công cán bộ, đảng viên ở từng địa phương cùng cán bộ bạn thâm nhập, vận động tới từng gia đình thuộc các bộ tộc Lào. Được tuyên truyền về chủ trương, đường lối đúng đắn của Đảng bạn, đông đảo quần chúng nhân dân các bộ tộc Lào, nhất là phụ nữ và thanh niên đã hăng hái ủng hộ cách mạng. Đây là thắng lợi lớn có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác phát triển lực lượng ủng hộ cách mạng, tạo điều kiện thuận lợi, buộc địch phải từng bước thực hiện Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn.

[quansuvn]

Trong thời gian này, vùng giải phóng Nam Lào được mở rộng kéo dài từ R8 qua Na-kai, vòng quá đông nam Thà Khẹc, đường số 13 xuống bắc Phu Xăng, qua thị trấn Sê Pôn xuống Koòng Kẹc, đường 13 ven sông Mê Kông. Cờ cách mạng Lào được cắm xung quanh các đồn địch. Đoàn 565 khẩn trương phối hợp với bạn tranh thủ điều kiện thuận lợi, đẩy mạnh phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân, tạo làn sóng đấu tranh mạnh mẽ ủng hộ cách mạng. Cán bộ chuyên gia ta đã giúp bạn giải giáp toàn bộ lực lượng ngụy quyền ở Quân khu 3, Quân khu 4 và Hạ Lào xoá bỏ hệ thống chính quyền ngụy từ tỉnh xuống huyện, tạo điều kiện để giải phóng hoàn toàn nước Lào khi thời cơ đến.


Sau khi ký thoả thuận cụ thể về việc đưa lực lượng của hai phái vào bảo vệ hai thành phố trung lập Viêng Chăn và Luông Phra Băng, ngày 24 tháng 1 năm 1974, các đơn vị quân giải phóng nhân dân Lào nhanh chóng tiến vào hai thành phố trung lập; đồng thời chiếm đóng các vị trí chiến lược quan trọng, làm cho thế và lực của cách mạng Lào phát triển vững chắc.


Tình hình diễn biến ngày càng thuận lợi cho cách mạng Lào, nhưng đế quốc Mỹ và bọn phản động cực hữu Viêng Chăn vẫn tìm mọi cách chống phá. Mỹ tiếp tục viện trợ cho quân đội và cảnh sát phái hữu nhằm khống chê Chính phủ Liên hiệp và hội đồng chính trị liên hiệp quốc gia, sử dụng quốc hội Viêng Chăn ngăn cản hoạt động của hai cơ quan liên hiệp, gây rối làm cho tình hình Thủ đô hết sức căng thẳng.


Trước tình hình đó, Chính phủ Liên hiệp quốc gia tạm thời với cương vị là cơ quan điều hành hợp pháp đề nghị nhà vua giải tán quốc hội của phía Viêng Chăn. Trước sức đấu tranh mạnh mẽ của các tầng lớp nhân dân ở Viêng Chăn và một số địa phương khác, đế quốc Mỹ và tay sai buộc phải từng bước chấp hành Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn; đồng thời phải thực hiện việc rút cố vấn Mỹ và quân Thái Lan ra khỏi Lào, giải tán “lực lượng đặc biệt” Vàng Pao.


Trong khi đó, trên chiến trường Hạ Lào, Sư đoàn 968 quân tình nguyện được thành lập (trên cơ sở Đoàn 968 trước đây, có bổ sung thêm một số trung đoàn bộ binh và đơn vị binh chủng, theo Quyết định số 60 ngày 13 tháng 4 năm 1973 của Bộ Quốc phòng), giúp bạn giành nhiều thành tích to lớn. Nhiệm vụ chính của sư đoàn là: Giúp bạn bố trí lực lượng, huấn luyện quân sự, bồi dưỡng nghiệp vụ, đặc biệt là hướng dẫn bạn lãnh đạo các tầng lớp nhân dân tại các địa phương đấu tranh buộc địch phải thi hành Hiệp định Viêng Chăn, tạo thế và lực cho quân và dân Lào đẩy mạnh cuộc đấu tranh giành thắng lợi.


Thực hiện chủ trương của bạn, ngày 21 tháng 1 năm 1974 Sư đoàn quyết định: Trung đoàn 9 phối hợp với Trung đoàn 59 (thiếu) chuẩn bị đánh địch tại thị xã Pắk Xoòng. Trung đoàn 19 là lực lượng dự bị chủ yếu, trước mắt cơ động về đông bắc Pắk Xoòng kiềm chế lực lượng GM33 và lữ đoàn 28 của địch tại các khu vực Tha Teng, Huội Sài, Huội Koòng. Các trung đoàn 102, 19, 39 bảo vệ thị xã Sa-ra-van. Sau khi chiếm được thị xã Pắk Xoòng, địch để lại trung đoàn 401 quân Thái Lan đóng giữ; GM33 về chốt giữ các vùng Huội Sài, Tha Teng hòng ngăn chặn ta từ hướng đông bắc Pắk Xoòng. Ngày 23 tháng 2 năm 1974, Trung đoàn 19 được lệnh tập kích bằng hoả lực pháo, cối tiêu diệt GM33 và GT4, buộc địch phải rút khỏi thị trấn Tha Teng, kết thúc chiến dịch. Từ đây, vùng giải phóng của bạn được mở rộng liên hoàn giữa các tỉnh Khăm Muộn, Xa Vẳn Na Khệt, Sa-ra-van, Át-ta-pư. Tuyến vận tải chiến lược 559 chi viện chiến trường Nam Đông Dương ngày càng được bảo vệ vững chắc.


Phát huy thắng lợi, trong những tháng đầu năm 1974 cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 968 tiếp tục sát cánh cùng lực lượng vũ trang nhân dân bạn ở Nam Lào tiến công, kiên quyết buộc địch phải chấp hành các điều khoản Hiệp định trên cơ sở pháp lý ở các địa bàn giáp ranh Sa-ra-van, Bô-lô-ven, giúp nhân dân ổn định đời sống, tham gia làm đường, phát triển giao thông theo yêu cầu của chính quyền địa phương bạn. Đồng thời, Sư đoàn 968 giúp bạn mở các lớp huấn luyện cấp tốc nhằm trang bị những kiến thức cơ bản về quân sự, chính trị để bạn có thể độc lập đấu tranh với địch trên 3 mặt trận. Trong 3 tháng (từ tháng 2 đến cuối tháng 5-1974), sư đoàn giúp bạn tổ chức được ba lớp tập huấn cho hơn 500 cán bộ bạn. Nội dung tập huấn gồm những kiến thức cơ bản về đấu tranh chính trị kết hợp binh vận và công tác tuyên truyền vận động quần chúng nhân dân ủng hộ cách mạng.


Ngày 17 tháng 2 năm 1974, Hội nghị toàn thể lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào họp, đánh giá ý nghĩa thắng lợi của cách mạng Lào trong 18 năm qua nêu rõ: “Cách mạng Lào có bước phát triển to lớn, nhảy vọt, toàn diện, cơ bản, vững chắc, có ý nghĩa chiến lược, ý nghĩa lịch sử to lớn và có tính chất thời đại. Từ thắng lợi của cách mạng Lào là một đòn giáng vào dã tâm xâm lược của đế quốc Mỹ, làm thất bại một bước âm mưu chiến lược của chúng hòng biến nước Lào thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự”¹ (Tổng kết chiến tranh nhân dân ở Lào chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược dưới sự lãnh đạo của Đảng (145-1975), Bản đánh máy lưu tại Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, tr. 220, 221), về vai trò của lực lượng vũ trang, Hội nghị chỉ rõ: chúng ta (Lào) đã xây dựng được lực lượng vũ trang gồm ba thứ quân, luôn xứng đáng là công cụ bạo lực của giai cấp công nhân, của Đảng, trung thành với Tổ quốc, thương yêu nhân dân, dũng cảm, kiên cường, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ và hy sinh, quyết đánh, quyết thắng mọi kẻ thù của dân tộc.


Căn cứ vào tình hình cụ thể của cách mạng Lào, Hội nghị đề ra phương hướng nhiệm vụ trong giai đoạn mới là: “Tiếp tục đẩy mạnh công tác trong vùng đối phương kiểm soát; tăng cường công tác mặt trận và dân vận. Tổ chức đấu tranh trong Chính phủ Liên hiệp. Hội đồng quốc gia Chính trị Liên hiệp và trong 2 thành phố trung lập; đẩy mạnh công tác ngoại giao; kiện toàn bộ máy lãnh đạo của Đảng thật vững mạnh, cải tiến về tổ chức và khâu tổ chức thực hiện nghị quyết. Tăng cường công tác bồi dưỡng cán bộ, làm cho đảng viên có sự nhất trí cao; tích cực nghiên cứu, sớm có cương lĩnh chính trị cho giai đoạn mới"¹ (Tổng kết chiến tranh nhân dân ở Lào chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược dưới sự lãnh đạo của Đảng (1945-1975), Bản đánh máy lưu tại Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, tr. 220, 221).


Trên cơ sở thế và lực mới của cách mạng, Trung ương Đảng và Bộ Quốc phòng Lào điều chỉnh thế bố trí lực lượng vũ trang một cách cụ thể (vị trí đóng quân, nhiệm vụ, kế hoạch tác chiến giữa quân tình nguyện Việt Nam và quân giải phóng nhân dân Lào cho phù hợp với sự phát triển của cách mạng Lào.

[quansuvn]

Phối hợp với bạn chiến đấu ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng cùng với Sư đoàn 316, còn có Trung đoàn 866 thuộc Bộ tư lệnh Mặt trận 31. Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 866 đã kiên trì chịu đựng khó khăn vất vả, hiểm nguy hoàn thành tốt nhiệm vụ giúp bạn giữ vững địa bàn, củng cố xây dựng đơn vị, giành chính quyền, bảo vệ khu vực trung tâm Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng.


Theo kế hoạch của Quân ủy Trung ương ta và bạn Trung đoàn 866 cử 40 đồng chí thông thạo tiếng Lào, có kinh nghiệm chiến đấu vào phía tây Viêng Chăn phối hợp với các đội công tác của bạn làm nhiệm vụ xây dựng cơ sở củng cố và giúp đỡ các địa phương tuyên truyền về đường lối, nhiệm vụ giải phóng dân tộc, đặc biệt là các địa phương có nhiều dân tộc ít người Lào. Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 866 không quản khó khăn, gian khổ phối hợp cùng bạn làm tốt việc xây dựng cơ sở ở vùng địch hậu. Trong khi bọn tay sai phản động luôn tìm mọi cách mua chuộc và lợi dụng các bản người Lào Sủng (người Mẹo) để chia rẽ hoà hợp dân tộc, chống phá cách mạng Lào, các tổ công tác của ta đã tận tình giúp bạn tuyên truyền, vận động được đông đảo quần chúng ủng hộ cách mạng.


Trong thời gian này, tình hình cách mạng Lào có những diễn biến phức tạp. Một số sĩ quan phản động do tướng Thao-ma được bọn phản động Thái Lan ủng hộ, vượt sông Mê Kông làm đảo chính ở Viêng Chăn. Do biết trước kế hoạch của địch, ta và bạn đã dập tắt ngay cuộc đảo chính. Thực hiện chỉ thị của Quân ủy Trung ương và kế hoạch xây dựng lực lượng ba năm (1973-1975), Bộ tư lệnh Mặt trận 31 phân chia khu vực và các hướng để tập trung đấu tranh phối hợp ba mũi giáp công, chú trọng công tác vận động binh lính địch và phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân. Dựa vào việc một số đơn vị của phái hữu Lào đang có hiện tượng đào ngũ, không chấp hành mệnh lệnh của cấp trên, Bộ tư lệnh Mặt trận 31 cử các tổ, đội công tác xuống các địa phương giúp bạn tuyên truyền, vận động binh lính địch quay súng trở về với cách mạng sẽ được hưởng khoan hồng; đồng thời tích cực đấu tranh buộc địch phải thực hiện nghiêm chỉnh các điều khoản đã ký kết trong Hiệp định.


Cuộc đấu tranh để trung lập hoá hai thành phố Viêng Chăn và Luông Phra Băng diễn ra gay go quyết liệt vì phái hữu Lào đưa ra nhiều điều khoản phi lý. Nhưng trước sự mềm dẻo, kiên trì thuyết phục, sau nhiều phiên họp đàm phán giữa hai bên, ngày 3 tháng 4 năm 1974 Hoàng thân Xu-pha-nu-vông - Chủ tịch Ủy ban Trung ương Neo Lào Hắc Xạt và đoàn cán bộ của bạn đã đến Viêng Chăn an toàn để chuẩn bị thành lập Chính phủ Liên hiệp dân tộc và Hội đồng quốc gia chính trị liên hiệp.


Ngày 5 tháng 4 năm 1974, Chính phủ Liên hiệp lâm thời quốc gia và hội đồng chính trị hiệp thương quốc gia do nhà vua trực tiếp ra chỉ dụ tiến cử. Tiếp đó, ngày 23 tháng 4 năm 1974, Chính phủ Liên hiệp lâm thời quốc gia thông qua chương trình công tác gồm 10 điểm. Ngày 25 tháng 5 năm 1974, Hội đồng chính trị liên hiệp Quốc gia đã nhất trí thông qua cương lĩnh chính trị gồm 18 điểm và văn kiện xác định quyền tự do dân chủ của nhân dân. Cương lĩnh chính trị được Chính phủ Liên hiệp Quốc gia tổ chức thực hiện và trở thành cương lĩnh chỉ đạo hoạt động của chính quyền các cấp trên toàn quốc, trở thành phương hướng và chỗ dựa cho nhân dân các bộ tộc và các lực lượng vũ trang toàn quốc tiến hành đấu tranh để bảo vệ hoà bình và hoà hợp dân tộc, thực hiện quyền tự do dân chủ và thống nhất dân tộc, xây dựng đất nước Lào độc lập, thống nhất và thịnh vượng.


Trước sự đấu tranh kiên quyết của quân và dân Lào, tháng 5 năm 1974, Mỹ và Thái Lan phải rút hết quân ra khỏi lãnh thổ Lào. Sự kiện này làm cho quân phái hữu vốn đã suy yếu nay lại càng suy yếu hơn. Tình hình cách mạng Lào chuyển biến nhanh và thuận lợi, các đoàn quân tình nguyện và chuyên gia quân sự của ta tiếp tục tập trung xây dựng kế hoạch cụ thể giúp bạn.


Đánh giá về quan hệ đoàn kết, hữu nghị giúp đỡ lẫn nhau giữa hai nước Việt - Lào, trong đó có quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam hoạt động ở Lào theo yêu cầu của Đảng và nhân dân Lào, tại Hội nghị cán bộ toàn quốc Lào ngày 13 tháng 5 năm 1974, đồng chí Cay-xỏn Phôm-vi-hẳn - Bí thư Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào nêu rõ: "Mối quan hệ đoàn kết Lào - Việt là mối quan hệ đặc biệt, tình nghĩa hiếm có trong lịch sử đấu tranh cách mạng lâu dài từ trước tới nay và từ nay về sau vẫn còn là yêu cầu thiết thân, sống còn của hai nước đối với cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung. Mối quan hệ đó là mẫu mực đoàn kết quốc tế của giai cấp công nhân, góp phần đấu tranh vì sự trong sáng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin"¹ (Bài phát biểu của đồng chí Cay-xỏn Phôm-vi-hẳn, hồ sơ CĐ-11, MQ-620, TCCT, tr. 35).

[quansuvn]

II. NẮM VỮNG THỜI CƠ, GIÚP BẠN THỰC HIỆN BA ĐÒN CHIẾN LƯỢC VÀ MŨI TIẾN CÔNG PHÁP LÝ, GIẢI PHÓNG HOÀN TOÀN ĐẤT NƯỚC LÀO (1974-1975)

Những tháng cuối năm 1974, cách mạng Lào đứng trước thuận lợi hết sức to lớn. Trên chiến trường, thế trận của cách mạng đã hình thành ngày càng vững chắc, các đơn vị quân giải phóng nhân dân Lào cũng như quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam được bố trí trên các địa bàn trọng yếu, sẵn sàng đẩy mạnh các hoạt động giành thắng lợi lớn.


Trong khi đó, đế quốc Mỹ tiếp tục viện trợ cho quân đội và cảnh sát phái hữu nhằm khống chế Chính phủ Liên hiệp và Hội đồng chính trị liên hiệp quốc gia, sử dụng Quốc hội của phía Viêng Chăn ngăn cản hoạt động của hai cơ quan liên hiệp, gây rối làm cho tình hình Thủ đô căng thẳng. Trước tình hình đó, Chính phủ Liên hiệp quốc gia tạm thời với cương vị là cơ quan điều hành hợp pháp đề nghị nhà vua giải tán Quốc hội của phía Viêng Chăn.


Lúc này, phong trào đấu tranh của nhân dân các bộ tộc Lào phát triển sôi nổi và rộng khắp. Nhân dân vùng giải phóng hăng hái đóng góp sức người, sức của cho cách mạng, ở vùng địch hậu và các thành phố lớn, các tầng lớp nhân dân tiến hành đấu tranh với nhiều hình thức phong phú, đa dạng, nhất là phong trào của công nhân, viên chức, thanh niên, sinh viên đấu tranh đòi đối phương thi hành các điều khoản đã ký trong Hiệp định và Nghị định thư Viêng Chăn, đòi lực lượng Mỹ và Thái Lan rút khỏi Lào và trừng trị những tên phản động trong quân đội, cảnh sát và ngụy quyền Viêng Chăn gây nhiều tội ác với cách mạng Lào.


Về phía địch diễn ra mâu thuẫn và phân hoá thành nhiều phe phái, trong đó có 3 nhóm lớn: phái Bun-ùm ở Hạ Lào; phái Xi-núc và Chăm-pắc-sắc ở Trung Lào. Đa số binh lính ngụy tinh thần chiến đấu sa sút, không còn tin ở Mỹ và bọn chỉ huy cấp trên. Nhiều nơi, địch dùng lực lượng quân sự để tranh giành quyền lực, đem quân thanh toán lẫn nhau như ở Bắc và Nam Thà Khẹc. Tình thế ở Lào chuyển biến ngày càng có lợi cho sự nghiệp giải phóng đát nước, thực hiện hoà hợp dân tộc.


Trước sự lớn mạnh của cách mạng Lào, theo thoả thuận giữa Trung ương Đảng, Chính phủ ta và Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào, Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào yêu nước, một bộ phận lực lượng quân tình nguyện Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế ở Lào tiếp tục chấn chỉnh về tổ chức biên chế. Thực hiện chủ trương đó, ngày 11 tháng 7 năm 1974, Bộ Quốc phòng quyết định giải thể Bộ tư lệnh 31 trực thuộc Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh; đồng thời ra Quyết định số 116/QĐ thành lập Sư đoàn bộ binh 31, đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ huy trực tiếp của Quân khu ủy và Bộ tư lệnh Quân khu 4.


Buổi đầu thành lập, Bộ tư lệnh Sư đoàn 31 gồm: đại tá Nguyễn Lê Hoàn - nguyên Phó tư lệnh Mặt trận 31 làm Tư lệnh, đại tá Lê Vũ Nguyên - nguyên Phó chính ủy Mặt trận 31 làm Chính ủy; các Phó tư lệnh: đại tá Hà Vi Tùng, nguyên Phó tư lệnh Mặt trận 31 và thượng tá Phạm Đình Tê; Phó chính ủy - thượng tá Nguyễn Vân An. Về tổ chức Đảng có Đảng bộ Sư đoàn, các phòng tham mưu, chính trị, hậu cần; các trung đoàn và tiểu đoàn trực thuộc. Theo quyết định của Thường vụ Quân ủy Trung ương và Thường vụ Đảng ủy Quân khu 4, Đảng ủy Sư đoàn 31 gồm có các đồng chí: Lê Vũ Nguyên - Bí thư, Nguyễn Lê Hoàn - Phó Bí thư và Hà Vi Tùng - Ủy viên thường vụ. Các đơn vị trực thuộc Sư đoàn 31 gồm: Trung đoàn bộ binh 866, Trung đoàn bộ binh 335, Tiểu đoàn pháo binh 42, Tiểu đoàn công binh 25, Tiểu đoàn thông tin 26, Tiểu đoàn Tăng thiết giáp, Bệnh viện 139 và các cơ quan, phân đội bảo đảm.


Ra đời vào giai đoạn cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ, Sư đoàn 31 kê thừa truyền thống vẻ vang của các lực lượng quân tình nguyện Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế trên Mặt trận Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng, kế tục sự nghiệp của Bộ tư lệnh 959, Bộ tư lệnh 316 và Bộ tư lệnh 31 trong điều kiện hoàn cảnh mới. Các đơn vị hợp thành Sư đoàn 31 hầu hết được chuyền từ các đơn vị thuộc Mặt trận 31 sang, từng tham gia xây dựng, chiến đấu nhiều năm, lập những thành tích to lớn trên chiến trường Lào.


Ngay sau khi thành lập, Đảng ủy Sư đoàn 31 họp hội nghị đề ra chủ trương xây dựng đơn vị: "Tiếp tục xây dựng, vun đắp tình đoàn kết liên minh chiến đấu Việt - Lào, bảo vệ vững chắc vùng giải phóng, giữ vững trật tự an ninh, hết sức hết lòng giúp bạn theo khả năng và phạm vi của mình để góp phần củng cố vùng giải phóng, đề cao tinh thần tự lực, tự cường, ra sức sản xuất thực hành tiết kiệm, quản lý tốt vật tư tài sản, hoàn thành mọi nhiệm vụ trên giao"¹ (Trích "Nghị quyết hội nghị Đảng ủy Sư đoàn 31" số 36/L1-TLLT tại Sư đoàn 31). Thực hiện chủ trương đó, Bộ tư lệnh Sư đoàn cùng các đơn vị, cơ quan khẩn trương triển khai thực hiện nhiệm vụ, tập trung nắm tinh hình địch, địa hình, các đơn vị ta và bạn ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng; bổ sung và hoàn chỉnh các phương án chiến đấu phòng thủ khu vực, xây dựng phương án tiến công Long Chẹng, Buôm Lọng và phát triển tiến công trên hướng Sa La Phu Khun. Đồng thời tích cực củng cố kiện toàn cơ quan sư đoàn, các trung đoàn và đơn vị bạn, đáp ứng nhiệm vụ giúp bạn trong giai đoạn mới.


Đối tượng tác chiến trực tiếp của Sư đoàn bộ binh 31 ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng là lực lượng đặc biệt Vàng Pao và quân phái hữu Lào còn khá đông. Ngoài ra, địch còn tổ chức các toán thám báo, lực lượng hoạt động ngầm. Tuy nhiên, lực lượng địch ở khu vực Cánh Đồng Chum nói riêng và toàn nước Lào nói chung đã có những suy yếu do nội bộ phân hoá, tinh thần binh lính sa sút.


Trong khi đó, lực lượng cách mạng Lào ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng có bước phát triển mới. Theo yêu cầu của bạn, Sư đoàn 31 triển khai lực lượng chốt giữ 17 điểm ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng, sẵn sàng chiến đấu làm hậu thuẫn cho bạn thực hiện Hiệp định Viêng Chăn; đồng thời tranh thủ thời gian đẩy mạnh huấn luyện, nâng cao khả năng tác chiến, vận chuyển vật chất, chuẩn bị cơ sở đế tiếp nhận một số cán bộ, chiến sĩ bị địch bắt trước đây trao trả.

[quansuvn]

Mặc dù chiến trường ở cách xa hậu phương Quân khu 4, nhưng Đảng ủy, Bộ tư lệnh Sư đoàn 31 luôn chủ động lãnh đạo, chỉ huy đơn vị chấp hành nghiêm mệnh lệnh chỉ thị cấp trên về huấn luyện chiến đấu, kiên quyết khắc phục mọi khó khăn, đưa dần công tác huấn luyện vào nền nếp, bảo đảm đúng phương châm: "Cơ bản, hệ thống, toàn diện" sát với thực tế chiến đấu. Sư đoàn tích cực, chủ động giúp bạn tổ chức bồi dưỡng tại chức cho cán bộ chỉ huy phân đội, cơ quan, cán bộ chuyên môn sát với yêu cầu và nhiệm vụ chiến đấu ở Lào. Trong sáu tháng cuối năm 1974, Sư đoàn giúp bạn mở được 45 lớp tập huấn cán bộ các cấp, bồi dưỡng 2.812 lượt cán bộ, trong đó có 308 cán bộ trung cấp, 1.021 cán bộ sơ cấp, 926 tiểu đội trưởng, 512 cán bộ chuyên môn kỹ thuật. Thời gian mỗi lớp tập huấn từ 65 đến 80 ngày, gồm cán bộ từ cấp tiểu đoàn trở lên tham dự. Nội dung tập huấn gồm: chiến thuật vận động tập kích, vận động bao vây tiến công liên tục và phòng ngự trận địa. Kết quả kiểm tra các lớp đều đạt 100% yêu cầu, trong đó có 55% khá giỏi.


Cùng với quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu, sư đoàn vừa bảo đảm đủ, kịp thời nhu cầu về ăn, mặc, vũ khí đạn dược, thuốc men thường xuyên thiết yếu; vừa tích cực vận chuyển bảo đảm lượng dự trữ chiến đấu theo đúng yêu cầu quy định của trên. Để đảm bảo nơi ăn, ở, đường cơ động, vận chuyển, sư đoàn huy động một lực lượng lớn gồm 5 tiểu đoàn và ba cơ quan sư đoàn làm doanh trại, tu sửa đường sá và sân bay giúp bạn. Để tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam làm tốt nhiệm vụ quốc tế ở Lào trong giai đoạn cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ, ngày 20 tháng 7 năm 1974, Tổng cục Chính trị ra Chỉ thị số 10/CT-H xác định rõ nhiệm vụ: "Giáo dục động viên bộ đội nhận rõ trách nhiệm lịch sử của Đảng ta, nhân dân và quân đội ta đối với cách mạng nước bạn. Tăng cường đoàn kết quốc tế, giữ nghiêm kỷ luật trong quan hệ giúp bạn. Kịp thời chấn chỉnh, củng cố, kiện toàn tổ chức lãnh đạo, tổ chức quần chúng; có kế hoạch và phương pháp công tác chu đáo, đủ sức hoàn thành nhiệm vụ quốc tế trong giai đoạn giành thắng lợi quyết định kết thúc sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước"¹ (Lịch sử công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam (1944-2004), Sđd, tr. 963).


Thực hiện chỉ thị của Tổng cục Chính trị, các đơn vị quân tình nguyện Việt Nam tổ chức phổ biến tinh thần chỉ thị của Tổng cục tới tất cả cán bộ, chiến sĩ, xác định đúng đắn mối quan hệ cách mạng ba nước Đông Dương. Nhận thức được ý nghĩa thắng lợi của cuộc kháng chiến mỗi nước ảnh hưởng trực tiếp đến thắng lợi của cả ba nước Đông Dương. Vì vậy, đoàn kết chiến đấu với cách mạng Lào tiếp tục được quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam phát huy với sức mạnh mới.


Những tháng cuối năm 1974, quân và dân miền Nam đẩy mạnh tiến công địch trên chiến trường, tạo thế áp đảo chủ lực địch trên các địa bàn xung yếu, thế trận chiến tranh nhân dân phát triển mạnh ở cả ba vùng chiến lược, đặc biệt là vùng đô thị, nơi hậu phương của địch. Những điều kiện thuận lợi đó cho phép Bộ Chính trị Trung ương Đảng ta chủ trương giải phóng miền Nam trong hai năm 1975-1976 và có thể sẽ sớm hơn; đồng thời góp phần thúc đẩy và tạo điều kiện cho cách mạng Lào tiến lên giành thắng lợi to lớn.


Xác định đúng tầm quan trọng của chiến trường Lào, Trung ương Đảng, Bộ Quốc phòng ta và bạn đã có nhiều cuộc họp trao đổi để thống nhất nhiệm vụ giúp bạn trong giai đoạn cách mạng mới. Căn cứ vào tình hình cụ thể của đất nước Lào, ta và bạn bàn bạc thống nhất xác định: Trong những năm 1973-1975 không đơn thuần là đấu tranh bằng quân sự nữa, mà hình thức đấu tranh cần phải thay đổi, chuyển hướng đấu tranh kết hợp ba đòn chiến lược.


Một là, ta giúp bạn tiếp tục phát huy thế chủ động tiến công địch, huy động các lực lượng thanh niên, sinh viên, học sinh... nổi dậy mạnh mẽ ủng hộ cách mạng.

Hai là, giúp bạn củng cố vững chắc vùng giải phóng. Buộc địch phải từng bước thực hiện các điều khoản Hiệp định Viêng Chăn. Vận động binh biến trong quân đội ngụy.

Ba là, giúp bạn xây dựng, tổ chức lực lượng vũ trang cách mạng. Nâng cao sức mạnh chiến đấu của bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích.


Sau khi xác định nhiệm vụ Trung ương Đảng và Bộ Quốc phòng ta giao, các đơn vị quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam tích cực triển khai các hoạt động giúp bạn Lào. Khác với những năm 1969-1972, các đoàn quân tình nguyện và chuyên gia quân sự của ta sang giúp bạn hoạch định chủ trương, biện pháp, các phương án tác chiến, xây dựng, củng cố lực lượng vũ trang, phối hợp cùng bạn chiến đấu. Đến những năm 1973-1975, các đoàn quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam chủ yếu giúp bạn bảo vệ vùng giải phóng, đấu tranh kết hơp ba đòn chiến lược, buộc địch phải thực hiện Hiệp định Viêng Chăn. Trong hai năm 1974-1975, lực lượng quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam tiếp tục giúp bạn, cùng với bạn giành những thắng lợi ngày càng to lớn.


Để đáp ứng yêu cầu giúp bạn Lào trong điều kiện mới, được sự chỉ đạo của Bộ Chính trị Trung ương Đảng và Bộ Quốc phòng ta, cuối tháng 9 năm 1974, Đoàn ủy Đoàn 959 tổ chức Hội nghị tổng kết công tác chuyên gia giúp bạn (từ năm 1959-1974); qua đó rút kinh nghiệm và phổ biến chủ trương, nhiệm vụ, phương châm, phương pháp giúp bạn trong tình hình mới. Hội nghị nêu rõ: “Phương châm giúp bạn của ta là toàn diện, cơ bản, giúp cả việc xây dựng, chiến đấu, giúp công tác trước mắt và lâu dài. Bạn phải chủ động suy nghĩ, ta tham gia ý kiến, nhằm thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Giúp cách mạng Lào để Lào tự làm lây” và “Giúp Lào là nhiệm vụ quốc tế, vừa là nhiệm vụ cách mạng của mình, giúp bạn phải đứng trên tình đồng chí, anh em, giúp một cách tận tình, vô tư, trong sáng"¹ (Hồ sơ 83-A, lưu tại Văn phòng Bộ Tổng tham mưu).


Quán triệt chủ trương của Đảng, Đoàn ủy Đoàn 959 triển khai kế hoạch giúp bạn tranh thủ thời cơ, thực hiện ba đòn chiến lược và mũi tiến công pháp lý. Lúc này, phong trào đấu tranh của quần chúng trong cả nước phát triển sôi nổi và rộng khắp. Sự thành công của bạn trên mặt trận đấu tranh pháp lý cùng lực lượng vũ trang cách mạng có mặt ở hai thành phố trung lập Viêng Chăn và Luông Phra Băng góp phần tạo thế hỗ trợ nhân dân tại hai thành phố này đấu tranh quyết liệt làm cho ngụy quân, ngụy quyền hoang mang, lo sợ. Nội bộ địch vốn đã có nhiều mâu thuẫn càng mâu thuẫn sâu sắc.

[quansuvn]

Tháng 10 năm 1974, cùng với các hướng khác trên chiến trường Lào, Đoàn 463 Quân khu Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng khẩn trương cử cán bộ xuống các địa phương giúp bạn tổ chức tuyển quân, bổ sung quân số và trang bị kỹ thuật cho các đơn vị, đặc biệt là bộ đội địa phương. Đồng thời cùng bạn mở cấp tốc ba lớp tập huấn cho 816 cán bộ, chiến sĩ nhằm phổ biến cho bạn một số nội dung về giáo dục chính trị, tư tưởng và các bài tập về huãn lụyện quân sự cơ bản. Cán bộ của Đoàn phổ biến cho nhân dân địa phương nơi đóng quân những kiến thức về Đảng, cách mạng, về cách tổ chức và các kinh nghiệm đấu tranh kết hợp ba đòn chiến lược và mũi tiến công pháp lý.


Địa bàn hoạt động của Đoàn 463 phần lớn là chiến trường rừng núi, địa bàn ngăn cách, xa hậu phương. Đời sống của bạn còn gặp nhiều khó khăn, nên khả năng cung cấp tại chỗ cho quân tình nguyện và chuyên gia quân sự của ta là rất ít. Mặt khác, khí hậu trên chiến trường Lào rất khắc nghiệt, đường sá quanh co nên việc tiếp tế gặp nhiều khó khăn. Nhiều lúc lương thực hết, cán bộ, chiến sĩ ta phải chia sẻ cho nhau và cho bạn từng bánh lương khô, từng bó rau rừng.


Trước những khó khăn gian khổ, tinh thần cán bộ chiến sĩ quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam vẫn vững vàng trong thực hiện nhiệm vụ quốc tế giúp bạn. Tại các vùng Xa Vẳn Na Khệt, Bô Ri Khăm, Na-luông-na-xu... nhiều tổ, đội công tác của ta vào từng bản vận động, tuyên truyền nhân dân ủng hộ cách mạng, đặc biệt là tập hợp lực lượng phụ nữ, thanh niên làm tốt công tác binh vận, địch vận, được Đảng và nhân dân bạn tin yêu.


Cuối tháng 10 năm 1974, Đoàn 565 nhận lệnh trở về nước nhận nhiệm vụ mới. Những năm đầu thành lập, Đoàn 565 thực hiện cả chức năng chuyên gia quân sự và quân tình nguyện hoạt động ở khu vực Nam Lào, đến năm 1968, chuyển tập trung thực hiện chức năng chuyên gia quân sự. Sau gần 10 năm đã giúp bạn từng bước trưởng thành, tự đảm đương được nhiệm vụ và giành thắng lợi rất đáng kể. Buổi tiễn đoàn có đại diện của đơn vị bạn ở Nam Lào diễn ra lưu luyến, đầy tình cảm đoàn kêt đặc biệt giữa hai quân đội Việt - Lào anh em.


Đầu tháng 11 năm 1974, Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào họp nêu rõ: Chúng ta buộc đối phương phải thông qua Chương trình 10 điểm của Chính phủ Liên hiệp; thông qua quy chế tổ chức và chương trình hành động, nhằm xây dựng nước Lào hoà bình, độc lập, trung lập, dân chủ, thống nhất và thịnh vượng. Phong trào cách mạng trong các tầng lớp nhân dân, trong đó có một bộ phận quân đội và cảnh sát thuộc phái hữu được cách mạng giác ngộ ngày càng lên cao. Phạm vi kiểm soát tạm thời của phái Viêng Chăn bị thu hẹp (chỉ còn dọc bờ sông Mê Kông) nhưng lại bị chia thành hai khu: khu trung lập và khu chính quyền Viêng Chăn quản lý. Cả hai khu này đều có cơ sở của Đảng và Mặt trận yêu nước Lào.


Trên cơ sở phân tích, nhận định tình hình, Trung ương Đảng bạn đề ra nhiệm vụ: “Lãnh đạo nhân dân xây dựng và giữ vững vùng giải phóng, làm chỗ dựa cho cách mạng cả nước. Ra sức phát động phong trào cách mạng ở phía bên kia, tranh thủ thời cơ phối hợp chặt chẽ giữa các vùng, phối hợp các mặt đấu tranh với thái độ kiên quyết bền bỉ, những linh hoạt, sáng tạo, đưa cuộc đấu tranh lên một bước mới. Hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nước, tạo điều kiện tiến lên thực hiện thống nhất và đưa đất nước Lào theo con đường xã hội chủ nghĩa”1 (Hồ sơ B4-1. Tài liệu lưu tại Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh).


Về mục tiêu đấu tranh, Trung ương Đảng bạn chỉ rõ: Phải kiên quyết đấu tranh xoá bỏ sự thao túng và khống chế của đế Quốc Mỹ; tranh thủ phân hoá lực lượng phái hữu làm cho chúng bị cô lập; chuyển hoá từng bước quân phái hữu, làm cho lực lượng chiến đấu của chúng bị suy sụp, kiên quyết không để cho bọn phản động dùng quân của chúng lật đổ Chính phủ Liên hiệp và gây lại xung đột vũ trang. Đấu tranh làm cho bộ máy chính quyền Viêng Chăn từ Trung ương tới cơ sở bị tê liệt, không có điều kiện thực hiện các chủ trương phản động. Tranh thủ sự viện trợ của các nước xã hội chủ nghĩa, từng bước cải tiến cơ cấu kinh tế, tài chính ngày càng có ỉợi cho sự phát triển kinh tế của cả nước.


Phương châm hành động trong giai đoạn tới được xác định là: Giương cao ngọn cờ hoà bình, độc lập, dân chủ, hoà hợp dân tộc, thống nhất quốc gia. Tranh thủ tiến công địch, nhưng phải biết nhân nhượng, trung lập hoá mọi lực lượng; kể cả tranh thủ nhà vua và các hoàng tộc, triệt để lợi dụng mâu thuẫn trong các phe phái thuộc phái hữu, tranh thủ các nhóm Bắc và Nam Lào, làm cho nội bộ của chúng ngày càng rạn nứt sâu thêm.


Ngày 26 tháng 11 năm 1974, trước yêu cầu khẩn trương của cách mạng Lào, để làm tốt hơn nữa nhiệm vụ giúp bạn, Trung đoàn 866 (Sư đoàn 31) tổ chức Hội nghị tổng kết công tác chuyên gia giúp bạn trong 2 năm (1973-1974) và đề ra kế hoạch tiếp tục giúp bạn trong thời gian tới. Sau hội nghị, Trung đoàn cử các tổ công tác, mỗi tổ gồm 3 ngươi với trang bị gọn, nhẹ, đa số biết tiếng địa phương vào các huyện ở phía tây Viêng Chăn giúp bạn củng cố, phát triển các đội du kích, xây dựng cơ sở vững chắc, phát động quần chúng đấu tranh giành chính quyền. Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 866 quân tình nguyện đã vượt qua mọi khó khăn, gian khổ để gần gũi với nhân dân các bộ tộc Lào khi bọn tay sai phản động tìm mọi cách lợi dụng trình độ dân trí thấp của đồng bào ở vùng sâu, vùng xa để chia rẽ hoà hợp dân tộc. Nhờ sự tuyên truyền, vận động giúp đỡ tận tình của cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 866, lực lượng bộ đội địa phương và du kích của bạn trưởng thành và lớn mạnh, dần dần có thể hoạt động độc lập có hiệu quả về các phương pháp đấu tranh, tạo cơ sở hỗ trợ đắc lực cho quần chúng nhân dân đấu tranh giành thắng lợi.


Cùng với việc giúp bạn ổn định tổ chức, xây dựng kế hoạch tác chiến, Trung đoàn 866 chú trọng huấn luyện, học tập nghị quyết của Đảng ủy, đồng thời tranh thủ tăng gia cải thiện bữa ăn cho cán bộ, chiến sĩ. Trong tháng cuối năm 1974, Tiểu đoàn 7 và Tiểu đoàn 924 (Trung đoàn 866, Sư đoàn 31) phối hợp với bạn mở đường, bắc cầu từ Phôn Xa Vẳn đi Tha Viêng đến Nậm Xiêm - Sảm Thông xong trước thời hạn một tháng. Nhờ vậy, việc vận chuyển hàng hoá, lương thực, đạn dược từ vùng giải phóng ra phía trước an toàn, thuận lợi.


Cùng thời gian này, trung đoàn hoàn thành tốt nhiệm vụ giúp bạn huấn luyện được hàng nghìn tân binh bổ sung cho các đơn vị quân giải phóng nhân dân Lào. Trong công tác huấn luyện, Trung đoàn 866 thực hiện tốt phương châm do Bộ đề ra gồm: huấn luyện cả tiến công và phòng ngự, trong đó tiến công làm chủ yếu. Bên cạnh đó, chú trọng chấp hành nghiêm túc, chặt chẽ các điều lệnh, chế độ quy định trong quân đội. Tập trung huấn luyện theo đối tượng tác chiến là quân ngụy Lào, lính đánh thuê Thái Lan có sự chi viện hoả lực không quân, pháo binh Mỹ.