Hồ sơ mật 1963 - Từ các nguồn tài liệu của Chính phủ Mỹ

[saoden]

115. ĐIỆN VĂN TỪ BỘ NGOẠI GIAO MỸ GỬI TỚI TÒA ĐẠI SỨ MỸ Ở VIỆT NAM¹ (Nguồn: Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, Hồ Sơ Trung Ương, SOC 14-1 S VIET. Mật; Tức khắc giải quyết. Soạn thảo bởi Heavner và thông qua bởi Rice. Gửi lại tới Tư lệnh Quân lực Hoa Kỳ vùng Thái Bình Dương, dành cho các cố vấn Chính sách. (CINPAC là viết tắt của Commander-in-Chief, Pacific, Tư Lệnh Quân Lực Hoa Kỳ vùng Thái Bình Dương; POLAD là viết tắt của Policy Advisors, Cố Vấn Chính Sách - ND))

Từ Washington, ngày 9-5-1963
 - lúc 3 giờ 24 phút chiều

Điện văn số 1066. [Liên quan đến:] Điện văn số 4 từ Huế gửi về Bộ Ngoại Giao2 (Hồ sơ số 112) - Tòa Đại Sứ được toàn quyền hành động theo hướng khuyến cáo là hãy thúc giục chính phủ Nam VN đừng đưa ra các biện pháp đàn áp Phật tử, hãy bày tỏ thương cảm và giúp chi phí tang lễ cho các gia đình nạn nhân cuộc biểu tình, hãy thực hiện bất kỳ hành vi thích hợp nào để tái lập trật tự và quan hệ thân hữu giữa các nhóm tôn giáo.

Ký tên: Ruski
(Ngoại trưởng Hoa Kỳ vào thời điểm đó. (ND))

115. TELEGRAM FROM THE DEPARTMENT OF STATE TO THE EMBASSY IN VIETNAM¹ (Source: Department of State, Central Files, SOC 14-1 S VIET. Secret; Operational Immediate. Drafted by Heavner and cleared by Rice. Repeated to CINCPAC for POLAD)
Washington, May 9, 1963, 3:24 p. m.

1066. Hue 4 to Dept² (Document 112). At your discretion suggest you urge GVN take no repressive measures against Buddhists, offer sympathy and funeral expenses to families of demonstration victims, make any other appropriate gestures toward restoration of order and amity between religious groups.

Rusk

Source: https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961 -63v03/d115

[saoden]

116. ĐIỆN VĂN TỪ LÃNH SỰ QUÁN Ở HUẾ GỬI VỀ BỘ NGOẠI GIAO HOA KỲ¹ (Nguồn: Bộ Ngoại Giao, Hồ sơ Trung ương, SOC 14-1 S VIET. Mật; Xử lý tức khắc. Cũng gửi về Saigon)

Huế, ngày 10 tháng 5-1963 - lúc 2 giờ sáng

Điện văn số 5. Sáng sớm ngày 10 tháng 5, Huế yên tĩnh. Lệnh giới nghiêm từ 9 giờ tối đã hiệu lực. Ngày 9 tháng 5, đám đông 3.000 người tụ tập trước đài phát thanh lúc 5 giờ chiều, giờ địa phương. Vị Thượng tọa Hội Trưởng Hội Phật giáo Trung phần là Thích Trí Quang kêu gọi dân chúng giải tán ôn hòa. Thượng tọa hứa sẽ tổ chức hội họp vào ngày sau. Yêu cầu của Thượng tọa được tuân theo. Thượng tọa Trí Quang đến lúc này đã có ít nhất ba lần chứng tỏ khả năng điều hành được tín đồ. Rõ ràng ông được tôn trọng như một tăng sĩ độc lập, không lệ thuộc chính quyền. Các xe loa di động của chính phủ VNCH chạy quanh đường phố đêm 9-5, kêu gọi dân chúng bình tĩnh, tránh tụ tập nơi công cộng, tôn trọng lệnh giới nghiêm.


Phong Trào Cách Mạng Quốc Giai (National Revolutionary Movement, viết tắt trong điện văn là NRM. (ND)) bảo trợ cho một cuộc tụ tập dân chúng lúc 15:00 giờ chiều ngày 9 tháng 5, để lên án "Việt cộng khủng bố trong đêm 8 tháng 5" đã không được dân chúng tham dự và [thế là] không thấy có diễn văn nào. Theo báo cáo, một đám đông hầu hết là giới trẻ đã diễu hành quanh một phần cổ thành Huế trong nhiều giờ từ sáng sớm ngày 9 cho tới 4 giờ, hô khẩu hiệu đả đảo chính phủ ông Diệm.


Theo tường thuật thì các biểu ngữ Phật giáo ngày 8-5 trước đó kêu gọi bình đẳng tôn giáo. [Họ] phản đối lệnh hạ cờ tôn giáo, thúc giục sẵn sàng hy sinh cho chính nghĩa Phật giáo. Hình ảnh do BPAO của Cơ quan Thông tin Hoa Kỳ (USIS) chuyển đến có nội dung phù hợpi (Điện văn số 4 (Hồ sơ số 11 2) trước đó nói rằng các biểu ngữ có nội dung chống chính phủ VNCH. Đoạn này có nội dung đính chính. (ND)).


Có tin Thượng tọa Thích Trí Quang kêu gọi tất cả Phật tử miền Trung VN nếu có thể hãy đến Huế vào ngày 10 tháng 5 để tham dự tang lễ tập thể các nạn nhân chết ngày 8 tháng 5. Có tin Thượng tọa cũng đã yêu cầu Phật tử xuống đường ở tất cả các tỉnh. Vào trưa ngày 8 tháng 5, trước cuộc thảm sát, có tin Thượng tọa đã gửi điện văn đến Tổng Thống Diệm và tổ chức Phật giáo ở Rangoon để phản đối lệnh cấm treo cờ. Lệnh này có tên là Nghị Định Số 101 (Đúng ra là Nghị Định 189. Xem ghi chú 3 của hồ sơ 112. Dụ Số 10, điều trở thành vấn đề trung tâm trong khủng hoảng Phật giáo, nguyên ban hành bởi Hoàng Đế Bảo Đại ở Vichy, Pháp Quốc, ngày 6 tháng 8-1950. Qua sự diễn dịch bởi chính quyền Diệm, luật này chi phối hoạt động của Phật giáo, cũng như các đảng phái chính trị, hội nghề nghiệp, và hội thể thao. Tuy nhiên, luật này đã trao cho "một vị thế đặc biệt sẽ được mô tả sau giành cho các hội truyền giáo Công Giáo và Tin Lành và cho các bang hội Hoa Kiều". (Bản văn, xin đọc ở Journal officiel de la République du Viêt-Nam, Số 34, ngày 26 tháng 8-1 950, các trang 434-437; bản Anh dịch, được bổ túc bởi sắc Lệnh số 6, ngày 3 tháng 4-1954, in làm bản bổ sung Annex XV to U. N. doc. A/5630, ngày 7 tháng 12, 1963).) ban hành bởi Bộ Nội Vụ Sài Gòn hồi năm ngoái.


Tiểu đoàn lính dù người Nùng đã tới Huế ngày 9 tháng 5. Tất cả chứng cớ cho thấy khi các chiến binh VNCH trong đêm mồng 8 từ chối lệnh đàn áp đám đông, [thì] lực lượng Dân vệ dưới quyền Thiếu Tá Phó Tình Trưởng Đặng Sỹ đã nổ súng. Đến lúc này thì không nghi ngờ gì nữa, chính một người trong nhóm này đã ném lựu đạn. Tình Trưởng [Nguyễn Văn] Đẳng có vẻ như được thêm uy tín qua các diễn biến này, còn Đặng Sỹ đang bị xem là kẻ xấu. Em trai của Tổng thống, ông Ngô Đình Cẩn, theo tường thuật là đã được thông báo đầy đủ mọi diễn biến, nhưng không biết rõ được ông ta nghĩ gì trước tình hình này.


Lễ tang tập thể vào ngày 10 tháng 5 có lẽ sẽ diễn ra ôn hòa, mặc dù Việt cộng đã có đủ thời gian để phản ứng và có thể sẽ cố tìm cách kích động một điều gì đó ngay sau lễ tang, một sự kiện rất có thể sẽ được nhiều ngàn người tham dự. Các công sở ở Huế đã nhận lệnh từ chính quyền vùng duyên hải Trung Phần phải túc trực 24/24 để "đề phòng sự xâm nhập của Việt cộng" và luôn trong tình trạng sẵn sàng vũ khí tác chiến. Tình hình có thể sẽ xấu đi.


[Tâm trạng] người dân phải nói là đang căng thẳng. Sự kéo dài và tăng thêm cường độ khủng hoảng là khác thường xét theo bản tính nói chung thường thụ động của người Việt Nam đối với các cuộc biểu tình công khai. Người dân dường như chịu tác động rất mạnh từ bài diễn văn của thầy [Hội trưởng] vào buổi sáng ngày 8 với câu "đã đến lúc phải đấu tranh". Tuy rằng từ ngữ "đấu tranh" có thể là cường điệu hóa, nhưng người dân dường như quả thật có sự khao khát mong đợi một biến cố nào đó sau những năm dài nhiều bất mãn của người Phật tử. Biểu ngữ của sinh viên sáng ngày 9 ghi rằng: "Hãy giết chúng tôi đi!" Những người xuống đường bày tỏ mong muốn mãnh liệt cho cả thế giới đều biết về vụ thảm sát ngày 8-5. Mặc dù chính phủ VNCH quy trách nhiệm cho Việt cộng, người dân chang ai tin vào điều này.

Ký tên: Helble

[saoden]

116. TELEGRAM FROM THE CONSULATE AT HUE TO THE DEPARTMENT OF STATE¹ (Source: Department of State, Central Files, SOC 14-1 S VIET. Secret; Operational Immediate. Also sent to Saigon)
      

Hue, May 10, 1963, 2 a. m.

5. Early AM May 10 Hue quiet. 9 PM curfew now in effect. May 9 crowd of 3,000 gathered radio station 1700 hours local. Chief Bonze Central Vietnam Tri Quang called on people disperse quietly. He promised call meeting later date. His request obeyed. Quang has now demonstrated on at least three occasions his ability handle his followers. He apparently respected as independent, non-GVN Bonze. GVN mobile loudspeakers roamed streets evening May 9 calling on population stay calm, avoid public assemblies, respect curfew.


NRM sponsored public meeting at 1500 hours May 9 for purpose condemnation "Viet Cong terrorist act evening May 8" drew no audience whatsoever and speeches never came off. Large group mostly youths, reported to have marched around old citadel part of Hue several hours early 9th until 0400 hours chanting down with Diem government.


Theme Buddhist banners May 8 reported earlier called for equality of religion. Protested order take religious flags down, urged no refusal sacrifice for Buddhist cause. USIS BPAO forwarding photographs same.


Bonze Quang has reportedly called upon all Buddhist followers in Central Vietnam who can come to Hue May 10 do so for mass funeral victims evening May 8. Reportedly he also has ordered meetings of Buddhists in all provinces. At noon May 8, prior killings, he reportedly sent telegrams to President Diem and Buddhist organization Rangoon protesting order take down flags. This order here known as Decree Number 101 (The correct reference is to Decree 1 89; see footnote 3, Document 112. Decree 10, which became a central issue in the Buddhist crisis, was issued by Emperor Bao Dai at Vichy, France on Augustô, 1950. It established regulations governing the creation and functioning of associations in Vietnam. As interpreted by the Diem government, the law governed the functioning of the Buddhist religion, as well as political parties, trade unions, and sports associations. The law provided, however, that "a special status shall be prescribed later for Catholic and Protestant missions and for Chinese congregations". (For text, see Journal officiel de la Republique du Viêt-Nam, No. 34, August 26, 1950, pp. 434-437; the English language text, as amended by Ordinance No. 6 of April 3, 1 954, is printed as Annex XV to U. N. doe. A/5630, December 7, 1963).) issued by Minister Interior Saigon last year.


Nung battalion paratroops arrived Hue May 9. All evidence indicates ARVN present incident evening 8th refused take action against population, CG under Deputy Province Chief Major Sy unit which fired. Little question now that one of these threw grenade. Province Chief Dang apparently has gained stature during developments, Sy being considered villain. Brother of President, Ngo Dinh Can, reportedly informed of all developments, but not clear as to his feelings re situation.


Mass funeral May 10 probably will be peaceful, although VC have had sufficient time to react and may attempt touch off something following funerals which likely be attended by thousands. Government offices in Hue ordered now by government delegate CVN lowlands to have all personnel remain in office 24 hours a day to "prevent VC infiltration" and have available all possible weapons. May aggravate situation.


Population must be judged as tense. Duration and intensity of crisis unusual in view generally passive nature Vietnamese in terms public demonstrations. People seem to have taken seriously Bonze speech morning 8th "now is time to fight". While word fight perhaps overemphatic, desire of people seems to be to have some sort of showdown following years of frustration for Buddhists. Student banner morning 9th "please kill us". Man on street expressing great desire for world to know of killings on 8th. While GVN line is VC responsible, no credibility this among population.

Helble

Source: https://history.state.gov/ historicaldocuments/frus1961 -63v03/dl 16

[saoden]

118. BẢN TUYÊN NGÔN CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM¹
(Nguồn: Bộ Ngoại Giao, Hồ sơ Trung ương, POL 13-6 S VIET. Chưa phân loại; Bản dịch. Được chuyển về trong hồ sơ phụ đính A của điện văn A-781 gửi từ Sài Còn, ngày 10 tháng 6. Một bản dịch hơi khác biệt của tuyên ngôn này đã được chuyển về trong phụ kiện số 5 của điện văn A-20 gửi từ Huế, ngày 3 tháng 6. (Ibid., SOC 14-1 S VIET) Tuyên ngôn này được công bố trong một cuộc họp mở rộng của Tăng Ni và Phật tử tại chùa Từ Đàm, Huế, vào ngày 10 tháng 5. Năm yêu cầu được đưa ra trong tuyên bố này sau đó được nêu rõ trong một số văn bản đề cập đến việc giải quyết cuộc khủng hoảng Phật giáo và được chuyển đến chính phủ của ông Diệm vào ngày 13 tháng 5. (Tham chiếu Hilsman, To Move a Nation, trang 469; Mecklin, Mission in Torment, trang 154)

Huế ngày 10 tháng 5 năm 1963

Đã từ nhiều ngàn năm, tăng ni và tín đồ Phật giáo trên thế giới cũng như trong nước vẫn trung thành với tôn chỉ: Từ bi, Vị Tha và Như Thật của Đức từ phụ Thích Ca Mâu Ni. Do đó, Phật giáo đến đâu đều đem lại một không khí an lành ở đó. Điều ấy lịch sử đã chứng minh một cách rõ ràng. Dù vậy, đã từ nhiều năm nay Phật giáo đồ bị khủng bố, đàn áp khắp nơi, chúng tôi vẫn nhẫn nhục, đương nhiên không phải hèn yếu mà vì ý thức được những nỗi đau khổ, tang tóc của hoàn cảnh dân tộc ta hiện tại. Nhưng đau đớn thay, một số người đã lợi dụng quyền hành gây ra không biết bao nhiêu tang tóc đối với tăng ni và tín đồ Phật giáo khắp nước, đối xử một cách bất công với một tôn giáo có hàng nghìn năm lịch sử của dân tộc.


Từ hành động này đến hành động khác, thậm chí đã chà đạp lên quyền lợi thiêng liêng nhất của Phật giáo đồ: Cờ Phật giáo quốc tế bị triệt hạ. Quyết định này đã trái hiến pháp và ngang nhiên vi phạm quyền tự do tín ngưỡng. Trước những hành động bất công đó, bắt buộc tăng ni và tín đồ khắp trong nước chúng tôi phải đứng dậy tranh đấu cho lý tưởng của mình.


Sự kiện xảy ra 3 ngày nay chính là phản ánh tinh thần đó. Máu đã chảy, nhân mạng đã bị hy sinh, một lần nữa, chúng tôi cương quyết đề đạt những nguyện vọng dưới đây lên chính phủ, yêu cầu thực thi 5 điểm:

1. Yêu cầu chính phủ Việt Nam Cộng Hòa thu hồi vĩnh viễn công điện triệt giáo kỳ của phật giáo.

2. Yêu cầu Phật giáo phải được hưởng một chế độ đặc biệt như các Hội Truyền Giáo Thiên Chúa đã được ghi trong Đạo dụ số 101 (Xem ghi chú 2, hồ sơ 116)

3. Yêu cầu Chính phủ chấm dứt tình trạng bắt bớ, khủng bố tín đồ Phật giáo.

4. Yêu cầu cho Tăng ni, tín đồ Phật giáo được tự do truyền đạo và hành đạo.

5. Yêu cầu Chính phủ đền bồi một cách xứng đáng cho những kẻ bị chết oan vô tội và kẻ chủ mưu giết hại phải đền tội đúng múc.

Những điều trên đây là những nguyện vọng tôi thiểu và thiết tha nhất của toàn thể tăng ni và tín đồ Phật giáo trong cả nước. Chúng tôi sẵn sàng hy sinh cho đến khi nào những nguyện vọng hợp lý trên được thực hiện1 (Vào ngày 13 tháng 5, một đại diện của Chính phủ Diệm đã có cuộc gặp với một phái đoàn lãnh đạo Phật giáo để xem xét những yêu cầu được vạch ra trong Tuyên bố ngày 10 tháng 5. Quan chức chính phủ này cho rằng hầu hết các mối lo ngại của Phật tử đều là vô căn cứ, nhưng cũng nói rằng chính phủ sẽ xem xét đến những điều đó. Tuy nhiên, ông ta cũng nói thêm rằng, Tuyên bố của Phật giáo đưa ra có ngôn từ quá đáng và có vẻ như một tối hậu thư. Ông ta cho rằng phương cách như như thế là sai lầm. Biên bản cuộc thảo luận giữa quan chức Chính phủ Việt Nam không rõ tên này và phái đoàn Phật giáo đã được chuyển về trong phụ kiện số 1 của điện văn A-20 gửi đi từ Huế. Vào ngày 15 tháng 5, một phái đoàn các lãnh đạo Phật giáo đã đề đạt các yêu cầu của Phật tử lên Tổng thống Diệm, trong một cuộc gặp mặt với ông ta tại Dinh Tổng thống ở Sài Còn. Về tường thuật nội dung cuộc họp này, xem hồ sơ số 1 29).

Phật lịch 2507 Ngày 10 tháng 5 năm 1963.

Hòa thượng Tường Vânⁱ
(Tức Hòa thượng Tịnh Khiết. (ND))
Hội Chủ Tổng Hội Phật giáo Việt nam
Thượng tọa Mật Nguyện
Ban Trị sự Giáo hội Tăng-già Trung phần
Thượng tọa Mật Hiển
Ban Trị sự Giáo hội Tăng-già Thừa Thiên
Thượng tọa Trí Quang
Ban Trị sự Hội Phật giáo Trung phần
Thượng tọa Thiện Siêu
Ban Trị sự Tỉnh Hội Phật giáo Thừa Thiênii

(Nội dung điện văn có sự nhầm lẫn không phân biệt được hai tổ chức Tỉnh hội Phật giáo Thừa Thiên và Giáo hội Tăng-già Thừa Thiên nên ghi giống nhau. Toàn bộ nội dung văn bản được chúng tôi trích lại từ nguồn văn bản tiếng Việt, bản dịch sang tiếng Anh trong điện văn có đôi chỗ không hoàn toàn chính xác. (ND))

[saoden]

118. MANIFESTO OF VIETNAMESE BUDDHIST CLERGY AND FAITHFUL¹

(Source: Department of State, Central Files, POL 13-6 S VIET. Unclassified; Translation. Transmitted as attachment Atoairgram A-781 from Saigon, June 1 0. A slightly variant translation of this manifesto was transmitted as enclosure 5 to airgram A-20 from Hue, June 3. (Ibid., SOC 14-1 S VIET) The manifesto was issued at a mass meeting of Buddhist clergy and faithful at Tu Dam Pagoda in Hue on May 10. The five demands put forward in this declaration are those which have been described in some of the memoir accounts dealing with the Buddhist crisis as having been addressed to the Diem government on May 13. (Hilsman, To Move a Nation, p. 469; Mecklin, Mission in Torment, p. 154))

Hue, May 10, 1963.

For many thousands of years the Buddhist clergy and faithful throughout the world as well as within the country have been loyal to the principles of benevolence, altruism and honesty espoused by Buddha. Because of this, Buddhism has gradually evolved an atmosphere of tranquillity. History has clearly proven this point. Thus, for many years Buddhists have been terrorized and repressed everywhere. Because of our conscience, we are still resigned, although not cowardly so, in the face of the suffering and mourning of our present national circumstances. But our sorrow has been taken advantage of by the authorities to cause untold mourning among the Buddhist clergy and faithful in the country. Buddhism has been condemned in a manner unjust to a religion which has existed in the country for thousands of years. From these actions we can perceive the bad intention of the authorities. They even have smashed the most sacred symbol of the Buddhists by taking down the International Buddhist flag. This decision is contrary to the Constitution and brazenly violates the freedom of religious worship. In the face of these unjust actions, the monks and faithful throughout our country must rise up and struggle for their ideals.


The incident which occurred three days ago really affected morale. Blood flowed and human lives were once again sacrificed, so we are now determined to place our hopes before the government and to request the following points:

1. To request that the Government of the Republic of Vietnam permanently retract the official cable repressing the Buddhist religious flag.

2. To request that Buddhists be allowed to enjoy a special regime such as that allowed to Catholics according to Decree 101 (See footnote 2, Document 116)

3. To request the government to stop arrests and terrorization of Buddhist followers.

4. To request that Buddhist bonzes and faithful be allowed freedom to preach and observe their religion.

5. To request that the government make worthwhile compensation for those innocent persons who were killed, and mete out proper punishment to the instigators of the murders.

The points mentioned above express the most ardent hopes of Buddhist bonzes and followers in the entire country. We are prepared to make sacrifices until such time as the reasonable aspirations mentioned above are realized1 (On May 13 a representative of the Diem government met in Hue with a delegation of Buddhist leaders to consider the demands outlined in the May 10 declaration. The government official suggested that most of the Buddhist concerns were groundless, but indicated that the government would consider them. He added, however, that the Buddhist declaration was extreme in language and appeared to be an ultimatum. Such an approach, he indicated, was a mistake. A memorandum of the discussion between an unnamed Vietnamese Government official and the Buddhist delegation was transmitted as enclosure 1 to airgram A-20 from Hue. On May 15 a delegation of Buddhist leaders took up the Buddhist demands with President Diem in a meeting with him at the Presidential Palace in Saigon. For a report of that meeting, see Document 129).
Buddhist Year 2307*
(Điện văn ghi nhầm là 2307, đúng ra là 2507)
Hue, 10 May 1963

Bonze Tuong Van
President, Vietnam General Association of Buddhists
Bonze Mat Nguyen
Board of Directors of the Central Vietnam Bonze Association
Bonze Mat Hien
Board of Directors of the Thua Thien Bonze Association
Bonze Tri Quang
Board of Drectors of the Central Vietnam Buddhist Association
Bonze Thien Sieu
Board of Directors of the Thua Thien Bonze Association

Source: https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961 -63v03/dl 18

[saoden]

131. ĐIỆN VĂN TỪ TÒA ĐẠI SƯ MỸ Ở VIỆT NAM GỬI VỀ BỘ NGOẠI GIAO HOA KỲ¹ (Nguồn: Bộ Ngoại giao, các tập tin Trung ương, SOC 14-1 SVIỆT. Bí mật; Ưu tiên. Lặp đi lặp lại CINCPAC. (Foreign Relations of the United States, 1961-1963 Volume III, Vietnam, January- August 1963, Document 131. - ND))

Sài Gòn, ngày 22 tháng năm 1963, lúc 2 giờ chiều

Điện văn số 1050. [Liên quan đến:] Tư lệnh Quân lực Thái Bình Dương, dành cho các Cố vấn Chính sách. Điện văn số 11172 (Xem chú thích 3, hồ sơ 129) từ Bộ Ngoại giao. - Trong cuộc họp với ông Diệm vào ngày 18 tháng Năm, ông ấy đã dành khoảng hai giờ cho những câu hỏi về Phật giáo. Tôi đã tìm cách gây ấn tượng với ông ấy về sự cần thiết phải có thểm hành động từ Chính phủ Việt Nam và đặc biệt đề nghị ông tuyên bố công khai và/hoặc bổ nhiệm một ủy ban theo nội dung Điện văn số 10383 (Hồ sơ 129) từ Tòa Đại sứ. Ông Diệm đã không cam kết gì về chuyện ủy ban này và nêu quan điểm rằng một tuyên bố công khai như thế cần được hoãn lại cho đến khi mọi người có đủ thời gian để hiểu rõ được nhiều tuyên bố khác nhau đã được đưa ra, đặc biệt là tại cuộc họp báo được tổ chức bởi các lãnh đạo Phật giáo sau cuộc họp với ông ấy.


Từ những nhận xét mở rộng của ông Diệm, tôi thấy khá rõ ràng ông ấy tin rằng (a) biến cố ở Huế đã được kích động bởi các lãnh đạo Phật giáo, (b) các trường hợp tử vong là do một trái hay nhiều trái lựu đạn ném bởi VC hoặc những thành phần bất đồng chính kiến và không phải do Chính phủ Việt Nam, và (c) một số nhà lãnh đạo Phật giáo nào đó đang tìm cách sử dụng biến cố Huế này như là phương tiện nâng cao vị trí của mình trong phong trào Phật giáo tranh đấu. Cuối cùng, Diệm dường như cảm thấy rằng toàn bộ sự việc này ít nghiêm trọng hơn là chúng ta nghĩ. Tôi đã nói, tôi hy vọng ông ấy đã không đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của tình hình, và rằng những thông tin của chúng ta là những dữ kiện thật và thái độ của dân chúng hoàn toàn khác với ông ấy.


Liên quan đến đề nghị của Bửu Hội,¹ (Trong bức điện văn số 1117 gửi đến Sài Còn, Bộ Ngoại giao cũng lưu ý rằng, trong chuyến thăm hiện tại đến Washington, Đại sứ Bửu Hội đã bày tỏ ý tưởng rằng chính phủ Diệm nên bổ nhiệm một quan chức cấp nội các chịu trách nhiệm về các vấn đề tôn giáo. Bửu Hội cho rằng Đại sứ Nolting có thể chuyển ý tưởng này đến với Diệm) việc thiết lập một cơ quan chính quyền cấp bộ lo cho các vấn đề tôn giáo có lẽ là điều tốt. Tuy nhiên, tôi không thấy rằng đây là thời điểm thuận lợi để đề xuất, và tôi thành thật nghĩ rằng, dù là lúc nào thì đề nghị này cũng sẽ có nhiều khả năng được chấp thuận hơn nếu được người Việt Nam đưa ra thay vì người Mỹ. Chúng tôi sẽ tạo điều kiện này khi có cơ hội thích hợp.

Nolting
(Đại sứ Mỹ tại Việt Nam vào thời điểm đó)

[saoden]

131. TELEGRAM FROM THE EMBASSY IN VIETNAM TO THE DEPARTMENT OF STATE¹ (Source: Department of State, Central Files, SOC 14-1 S VIET. Secret; Priori-ty. Repeated to CINCPAC)
Saigon, May 22, 1963, 2 p. m.


1050. CINCPAC for POLAD. Deptel 1117.2 (See footnote 3, Document 1 29) During meeting with Diem May 18, he devoted about two hours to Buddhist questions. I sought to impress on him need for further GVN action and specifically suggested public declaration by him and/or appointment commission along lines Embtel 1038.3 (Document 129) Diem was non-committal re commission and took position that declaration should be deferred until people had had time to reflect on various statements which have been made, particularly at press conference held by Buddhist leaders following meeting with him.


From Diem’s extensive remarks to me, it was quite clear that he is convinced that (a) Hue incident was provoked by Buddhist leaders, (b) deaths were caused by grenade or grenades thrown by VC or other dissidents and not by GVN, and (c) certain Buddhist leaders are seeking to use Hue affairas means of enhancing theirown positions within Buddhist movement. Finally, Diem appears to feel that whole affair is far less serious matter than we do.


I said I hoped he had not underestimated seriousness of situation; that our information re facts and attitude of people was considerably different from his.

With regard to Buu Hoi’s suggestion,1 (In telegram 111 7 to Saigon, the Department of State also noted that, during his current visit to Washington, Ambassador Buu Hoi had expressed the idea that the Diem government should appoint a cabinet level official responsible for religious affairs. Buu Hoi suggested that Ambassador Nolting might take up the idea with Diem) there might be merit in creation of Cabinet-level post for religious affairs.


I do not feel, however, that this is propitious moment to propose it, and I frankly think that at any time, proposal would have far better chance of acceptance if made by Vietnamese rather than American. We will work toward this at suitable opportunity.
Nolting


Source: https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v03/d131

[saoden]

CIA BÁO CÁO TỔNG THỐNG MỸ
VỀ CUỘC THẢM SÁT HUẾ 1963

BẢN PHÚC TRÌNH
Tình Báo Trung ương [Central Intelligence Bulletin)
Central Intellỉgence Agency ICIAI United States of America

   Phúc trình ngày 11 tháng 5 năm 1963
   Đã duyệt bởi Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ
   Chấp thuận giải mật ngày 17 tháng 4 năm 2003
   Tên hồ sơ: CIA-RDP79T00975A007000150001-7.pdf


LỜI DẪN


Chỉ mấy ngày sau cuộc thảm sát ở Đài phát thanh Huế (8-3-1963), bản Phúc trình này đã được sở Tình Báo Trung Ương Hoa Kỳ trình lên các cấp cao nhất trong chính phủ Mỹ - trong đó có Tổng Thống, Phó Tổng Thống, nhiều Bộ Trưởng trong Nội các chính phủ, và các cấp cao nhất về quốc phòng và tình báo. Danh sách các nơi nhận có ghi nơi trang áp chót hồ sơ PDF này.


Bản Phúc trình tình báo này thuộc loại tối mật (Top Secret), và sau khi được giải mật, trong nội dung vẫn còn một trang và một số câu bị xóa trắng để giữ bí mật. Các chỗ chưa giải mật trong hồ sơ PDF này có ghi mã số kế bên là 25X1, để biết là có những chữ được xóa trắng.


Hồ sơ gồm 6 phần, mỗi phần một trang: phần 1 nói về Haiti, phần 2 về Lào Quốc, phần 3 về Nam Việt Nam, phần 4 còn xóa trắng, phần 5 về Indonesia; phần 6 là Ghi chú về Liên Bang Sô Viết, Argentina và Peru.


Nơi đây sẽ dịch riêng phần về Việt Nam, trong đó ghi rằng, khi giải tán đám đông 3.000 Phật tử, trách nhiệm thảm sát tại Đài Phát Thanh Huế là do 3 lực lượng: cảnh sát, dân vệ và quân đội.

Hồ sơ CIA nơi đây cũng nói: chính sách của chính phủ ông Diệm là thiên vị Thiên Chúa giáo, nhưng Phật tử trước đến giờ vẫn lặng lẽ chịu đựng, cho tới khi xảy ra biến động Huế.

Kèm theo bản dịch sẽ là ảnh chụp trang 3 hồ sơ, tức phần có nội dung được dịch. Nguyên bản Anh ngữ cũng được trình bày song song để tiện đối chiếu. Tựa đề "CIA Báo Cáo Tổng Thống Mỹ về Cuộc Thảm Sát Huế 1963" là của người dịch ghi vào, để khỏi nhầm với các hồ sơ CIA khác đã dịch. Bản Việt dịch của Cư Sĩ Nguyên Giác.

[saoden]

[PHÚC TRÌNH NGÀY 11-5-1963 VỀ] NAM VIỆT NAM

Một sự bùng phát thái độ chống chính phủ trong các Phật tử ở thành phố Huế vào ngày 8 tháng 5 năm 1963 có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng.

Phật tử chiếm khoảng 80% dân số, nhưng trước đây ít bày tỏ bất mãn đối với chính sách thiên vị Thiên Chúa giáo của chính phủ ông Diệm. Bất ổn tại Huế hiển nhiên khởi lên từ một lệnh của chính quyền - sau đó đã bị hủy bỏ - ngăn cấm treo cờ Phật giáo trong lễ hội mừng Phật Đản.


Một diễn giả Phật giáo đã làm sôi sục đám đông nhiều người khi lên án chính quyền đàn áp tự do tôn giáo,i (Trong điện văn số 4 (Hồ sơ 112) đề cập đến bài nói chuyện này của Thượng tọa Hội trưởng Thích Trí Quang tại chùa Từ Đàm vào sáng ngày 8 tháng 5) và một số người biểu tình đã trưng lên các biểu ngữ chống ông Diệm và chống Thiên Chúa giáo. Những nỗ lực của cảnh sát, dân vệ, và quân đội khi giải tán đám đông khoảng 3.000 người ở Đài phát thanh đã làm chết ít nhất 7 người.


Các sự kiện tiếp theo có thể phát triển do tác động từ lời kêu gọi của các lãnh đạo Phật giáo về việc biểu tình ủng hộ ở các tình khác và do việc chính quyền Huế thực hiện các biện pháp an ninh chặt chẽ hơn. Có tin là một số nhóm Phật tử và những người dân tộc chủ nghĩa chống chính phủ đã có kế hoạch sẽ công bố những tấm ảnh chụp được trong cuộc hỗn loạn, đặc biệt là ở các quốc gia Phật giáo khác.


SOUTH VIETNAM

An outburst of antigovernment sentiment among Buddhists in the major northern city of Hue on 8 May could have serious repercussions.

Buddhists comprise about 80 percent of the population, but there has previously been little manifestation of their resentment against the Catholic orientation of Diem’s government. The trouble in Hue apparently arose over a government order - later rescinded - which would have prevented the display of Buddhist flags during the celebration of Buddha’s birthday.


A Buddhist spokesman aroused crowds by charging the government with suppressing religious freedom, and some demonstrators carried anti-Diem and anti- Catholic banners. The efforts of police, Civil Guardsmen, and army troops to disperse a crowd of about 3,000 at the radio station resulted in the death of at least seven persons.


Further incidents could develop as a result of the call by Buddhist leaders for sympathy demonstrations in other provinces and of heightened security measures taken by the government in Hue. Some Buddhist circles and other antigovernment nationalists reportedly plan to publicize photographs taken during the disturbance, particularly in other Buddhist countries.

ẢNH CHỤP TRANG 3 TRONG TÀI LIỆU PDF

[saoden]

TẤN CÔNG HÓA HỌC Ở HUẾ

Tâm Diệu

Lời dẫn:

Lễ Phật Đản năm 2013 là kỷ niệm đúng 50 năm xảy ra cuộc vận động của Phật giáo 1963, bắt đầu ở Huế với cái chết của 8 Phật tử đêm 8/5/1963 tại Đài phát thanh, rồi cuộc tự thiêu của HT. Thích Quảng Đức ngày 11/6/1963 tại Sài Gòn và chiến dịch "nước lũ" tổng tấn công chùa chiền toàn quốc đêm 20 rạng ngày 21/8/1963. Ba biến cố lịch sử quan trọng của phong trào Phật giáo tranh đấu này dẫn đến cuộc khủng hoảng chính trị trầm trọng kéo dài nửa năm và kết thúc bằng cuộc đảo chánh lật đổ chính quyền của Tổng thống Ngô Đình Diệm.


Bài viết dưới đây kể lại diễn tiến sự kiện lịch sử xảy ra ngày 3/6/1963 tại Huế, trước ngày Hòa Thượng Thích Quảng Đức vị pháp thiêu thân, theo các điện văn báo cáo của Toà Đại Sứ Mỹ đã được bạch hóa.

Sau biến cố đẫm máu xảy ra tại đài phát thanh Huế vào buổi tối ngày lễ Phật Đản 8/5/1963, khắp các nơi tại miền Nam Việt Nam, từ Sài Gòn đến Quảng Trị, chư Tăng ni hưởng ứng lời kêu gọi của Hòa thượng Thích Tịnh Khiết đã đồng loạt tuyệt thực tại chùa 48 tiếng đồng hồ kể từ 2 giờ chiều ngày 30/5/1963 để cầu nguyện cho những người đã tử nạn và đòi hỏi quyền bình đẳng tôn giáo. Trong khi đó, quần chúng Phật tử tại gia cũng đồng loạt xuống đường biểu tình khắp nơi để ủng hộ chư Tăng ni.


Riêng tại thành phố Huế, vào lúc 1 giờ chiều ngày 3 tháng 6 năm 1963, khoảng 500 thanh niên, sinh viên và học sinh Phật tử đã biểu tình ngồi trước trụ sở Tòa Đại biểu Chánh phủ Trung Nguyên Trung Phần, đối diện trước một đội quân đông đảo 300 người, bao gồm cảnh sát dã chiến, lính nhảy dù và biệt kích quân, trang bị súng ống, lưỡi lê và lựu đạn cay đứng dàn chào. Bên chính quyền, qua loa phóng thanh cho biết là trong đám đông người biểu tình có trà trộn các phần tử Việt cộng đang gây khích động và yêu cầu tất cả giải tán¹ (Tham chiếu: Foreign Relations of the United States (FRUS), 1961 - 1963 Volume III, Vietnam, January-August 1963, Document 144, PP. 343-344. (https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v03/pg_343)).


Khi đám đông biểu tình đáp trả lại, cũng qua loa phóng thanh cầm tay, gọi những người lính là "những kẻ giết người ngu xuẩn", thế là cả đội quân lập tức ráp lưỡi lê vào súng và đeo mặt nạ phòng hơi độc rồi đồng loạt bắn lựu đạn cay vào đám đông. Đồng bào la hét vang trời. Một số người biểu tình bỏ chạy, trong khi những người khác vẫn ngồi yên cầu nguyện. Một vị lãnh đạo Phật giáo (Thượng tọa Thích Trí Thủ) kêu gọi đồng bào hãy trở về nhà hay về chùa Từ Đàm để được điều trị y tế cho người bị hơi cay. Thật may mắn là không có ai chết hoặc bị thương2 (Tham chiếu: Foreign Relations of the United States (FRUS), 1961 - 1963 Volume III, Vietnam, January-August 1963, Document 144, pp. 343-344. (https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v03/pg_343) và FRUS, 1961-1963 III, Document 146, pp. 346-347 (https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v03/pg_346)).