Những người cảm tử - Kể chuyện chiến đấu ở Liên khu I Hà Nội

[dungnuocgiunuoc]

Ngày 22. lực lượng Vệ quốc đoàn đóng trên địa bàn khu Hoàn Kiếm có hai đại đội của tiểu đoàn 101 đã được sắp xếp lại. Đại đội 1 sau trận Bắc bộ phủ rút vào khu Đông kinh nghĩa thục, tổ chức trận địa trụ bám vững chắc cùng lực lượng tự vệ các phố Hàng Bè, Bắc Ninh (nay là Nguyễn Hữu Huân), Hàng Mắm, Phát Lộc... Đại đội 2 chia làm hai bộ phận, một nửa cũng rút vào khu Đông kinh nghĩa thục, còn một nửa đóng giữ khu vực Tòa Thị Chính.


Sau khi ta bỏ trống Bắc bộ phủ thì khu vực Tòa Thị Chính trở thành đột xuất, mà cả bốn mặt đều là đường rộng, địch có điều kiện phát huy thế mạnh của xe tăng, xe bọc thép. Các chiến sĩ đều thấy hết sức khó khăn, nhưng ai nấy đã có quyết tâm rất cao. Đó là những chiến sĩ Cao Quảng, Hồng Bích, Hồng Quân, Hoàng Đào, Sẻn Chung, An Xỉ... những thanh niên của đất Cao Bằng, những chiến sĩ của trung đội bảo vệ tòa biệt thự của Hồ Chủ tịch ở số 8 Lê Thái Tổ, mới được điều về đây từ đêm 20 tháng 12 để giữ trận địa đột xuất, họ hiểu rõ nhiệm vụ, nhận rõ trách nhiệm: phải chôn địch ở đây, giữ trận địa này được thêm ngày nào thì ở phía sau, ta có thêm ngày ấy, thêm thời gian củng cố khu vực trụ bám của Liên Khu I. Họ quyết tâm đánh một trận khiến cho quân thù phải khiếp sợ, như đơn vị bạn đã đành ở Bắc bộ phủ.


Mờ sáng ngày 22, đứng trên vị trí quan sát ở nóc nhà Thị Chính, trung đội trưởng Lưu Đình Quế theo dõi địch vận chuyển lực lượng ở phía đường Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền. Từ trục đường đó, địch chia ra hai cánh quân: một theo đường Đinh Tiên Hoàng bên ven Hồ Gươm, dừng lại trước vườn hoa Chí Linh; một nửa đi thẳng lên Nhà Hát lớn rồi quanh về trước Nhà Băng Đông Dương. Mỗi cánh có ba xe tăng dẫn đầu tiếp theo là 5 xe thiết giáp chở đầy lính. Khu vực Tòa Thị Chính bị uy hiếp ba mặt, nhưng ta nhanh chóng phát hiện được hướng tấn công chủ yếu của địch: phía Ấu trĩ viên (nay là Câu lạc bộ Thiếu niên) địa hình trống trải. Tiểu đội của Hoàng Văn Đào bố trí ở mặt này, nhưng ta dấu kín lực lượng, chỉ có vài khẩu súng trường lên tiếng lẻ tẻ khi bộ binh địch vượt hàng rào. Ta để cho chúng vào sâu trong sân mới nổ súng ném lựu đạn đồng loạt, rồi xông lên đánh bằng đao kiếm. Địch bị bất ngờ, vội vã tháo lui. Sau trận choáng váng này địch phải tốn khá nhiều đạn để yểm hộ cho nhau thu nhặt gần chục xác chết.


Đợt hai, địch bắn phá rất dữ dội. Phía mặt trước Tòa Thị Chính, nhiều cửa sổ bị bật tung, tường bị phá thủng một khoảng trống, nhưng bộ binh địch chỉ dập dình sau mấy xe tăng, xe thiết giáp. Mặt này ta có hai tiểu đội bố trí cả tầng trên, tầng dưới, có nhiều tay súng, lợi hại, địch không dám xông vào. Phía Ấu Trĩ viên, địch đánh rất thận trọng. Xe tăng bò đến giáp hàng rào bắn liên tục vào các điểm nghi ngờ có quân ta ẩn nấp. Tiểu đội Hoàng Văn Đào vẫn kiên trì chịu đựng chờ đến lúc bộ binh địch tiến vào sâu mới nhảy ra khỏi hầm ngầm đánh giáp lá cà. Hơn một tiểu đội địch bị diệt, bọn sống sót chạy tán loạn nấp sau xe tăng


Đến 13 giờ 10 phút, chúng mở đợt tiến công thứ tư. Một mảng tường Tòa Thị Chính đổ xập. Nhiều cửa gỗ bị đạn lửa bắn cháy. Địch bắn dồn dập kéo dài gần một tiếng rưỡi đồng hồ, rồi kéo nhau đi.

Trận đánh kết thúc lúc 15 giờ. Ta thu được 10 súng trường Mỹ và hai khẩu tiểu liên Tôm-xơn. Địch chết và bị thương khoảng 30 tên. Ta có 5 chiến sĩ bị thương và đồng chí Hồng Bích, dân tộc Tày, hy sinh trong khi xung phong đâm bom ba càng vào xe tăng địch.

[dungnuocgiunuoc]

Ngày 23. Đơn vị Vệ quốc đoàn vừa đánh thắng ở khu vực tòa Thị Chính được lệnh di chuyển ngay về phố Hàng Bông. Theo nhận định của Ủy ban kháng chiến Liên khu I, thì rất có thể là trong ngày 23 tháng 12, địch sẽ đánh vào Hàng Bông, Hàng Gai, mà chủ yếu là Hàng Bông. Đường phố này đang bị uy hiếp mạnh. Ta đã phải bỏ trống giữa phố, nửa phố còn lại có 3 đường cắt ngang (đường Quán Sứ, đường Phủ Doãn và đường Lý Quốc Sư) thì những vật chướng ngại của hai đường Quán Sứ và Lý Quốc Sư lại không bảo đảm ngăn cản được xe tăng địch từ đường Tràng Thi xốc tới. Hơn nữa, địch mới chiếm nhà thương Phủ Doãn, mà từ sau lưng nhà thương này nhảy sang các vị trí của ta như nhà Tân Dân, nhà Adia bên dẫy số lẻ phố Hàng Bông chỉ vài chục bước. Mấy hôm liền, bộ binh địch đã thọc tới ngã tư Quán Sứ - Hàng Bông - Hàng Da. Sáng ngày 21, một tốp lính địch từ nhà thương Phủ Doãn bất ngờ thọc sang một ngôi nhà ở dãy số lẻ Hàng Bông. Đội trưởng tự vệ Khôi Thành và anh Thành, con trai của ông bắn được hai tên.


Cuộc tiến công của địch vào phố Hàng Bông ngày 23 tháng 12 khởi sự từ lúc 3 giờ đêm. Chúng câu đạn súng cối vào các phố Hàng Bông, Hàng Gai... Sáng ra, cánh quân từ phía vườn hoa Cửa Nam tiến rất thận trọng vào đoạn cuối phố Hàng Bông, ở đây không có lực lượng của ta, nhưng đường nhiều cây đổ, xe tăng không vượt qua được nên bộ binh địch không dám tiến sâu.


Cánh quân địch xuất phát từ đường Tràng Thi chia làm nhiều mũi theo các đường Quán Sứ, Phủ Doãn, Lý Quốc Sư, Hàng Trống.

Trận đánh diễn ra ở nhiều nơi, trên các ngả đường tiến quân của địch. Súng nổ ran cho đến 10 giờ thì giảm dần rồi lại rộ 1ên từ giữa trưa. Địch tăng thêm lực lượng. Thêm nhiều mái nhà của phố Hàng Bông Hàng Gai bị đạn súng cối phá xập. Khu vực bên canh nhà thờ lớn, các phố Ẩu Triệu, Ngõ Huyện, Thọ Xương, Lý Quốc Sư bị địch phun xăng đốt cháy rừng rực. Các đội tự vệ của các phố này đánh chặn rất quyết liệt song không thể hoạt động được trong vừng khói lửa phải dồn dần đến phố Chân Cầm, dựa lưng vào phố Hàng Bông.


Đến 14 giờ, địch lọt vào tới Hàng Bông. Nhiều đội viên tự vệ tự động rút lên Hàng Da, Hàng Nón. Nhiều vị trí chiến đấu bị bỏ trống. Tình hình đến mức có thể vỡ trận nhanh chóng. Ông Khôi Thành, người đội trưởng tự vệ có tiếng gan dạ, nổi tiếng bắn giỏi, đã diệt được nhiều địch với cây súng poọc-hoọc của mình, vậy mà đến lúc này cùng mất sắc mặt hồng hào, kêu la: "tôi không còn đủ tinh thần để chiến đấu nữa. Nguy ngập lắm rồi!". Ông thành thực bộc lộ với anh Vệ quốc quân Lưu Công Hùng, người mới được cử đến phố này giữ nhiệm vụ chính trị viên "Bác hãy bình tĩnh, phải bình tĩnh!", chính trị viên Hùng giao trách nhiệm cho ông đội trưởng tự vệ phố Hàng Bông dẫn một tiểu đội Vệ quốc quân ứng cứu, trấn vào những vị trí vừa bị bỏ trống.


16 giờ, địch dồn sức đánh vào nhà A-đi-a ở góc đường Phủ Doãn - Hàng Bông. Mục tiêu chính của chúng trong cuộc tiến công là ngôi nhà khách sạn ba tầng này... Ba chiếc xe tăng bắn nát, phá tung các cửa sổ, các cửa bày hàng của nhà A-đi-a. Bộ binh địch xung phong mấy lần đều bị đánh bật trở lại. Cuối cùng một chiếc xe tăng tiến đến trước cửa ra vào, vừa bắn vừa lao vào phá xập cửa. Tổ chiến đấu của đồng chí An Xỉ dùng lựu đạn và chai xăng krếp đốt cháy chiếc xe này. Cùng lúc đó, từ trên gác, các chiến sĩ ta ném lựu đạn và chai xăng krếp, tạo thành một hàng rào lửa vây quanh hai mặt nhà khách sạn.


Quân địch không dám xông vào lửa, song khói xăng đen kịt tỏa khắp các căn buồng tầng 1 nhà A-di-a, ta phải lùi vào phía sau, nên địch đã kéo được chiếc xe tăng đi.

[dungnuocgiunuoc]

Ngày 24, Hồ Gươm ở chính giữa, chia khu Hoàn Kiếm thành hai tiểu khu hầu như tách rời nhau. Tiểu khu I ở phía đông hồ Gươm, nơi tập trung các cơ quan của Trung ương và của Hà Nội cũng là nơi địch cắm sẵn nhiều vị trí lợi hại, những bàn đạp quan trọng của kế hoạch đánh úp thủ đô.


Tiểu khu I là trọng điểm tiến công của địch từ hôm 19. Đêm ấy, chúng chiếm Nhà Hát lớn. Ngày 21, chúng chiếm được khu vực Bắc bộ phủ, Ngày 22. chúng đánh Tòa Thị Chính, một trận đẫm máu. Ngày 23, chúng chiếm được Tòa Thị Chính rồi đánh thốc qua Nhà đèn Bờ Hồ, Sở Thủy Lâm đến phố Lò Sũ.


Sáng ngày 24, trên địa bàn Tiểu khu I - Hoàn Kiếm, ta còn giữ hai vị trí: Tòa án Hàng Tre và sát ngay đó chỉ cách một đường nhỏ hẹp của phố Lò Sũ là Sở Giao thông công chính (nay là Bộ thủy lợi). Nhưng ta chỉ cầm cự được với địch cho đến chiều tối thì phải bỏ hết.


Bên Tòa án Hàng Tre, ta có một tiểu đội Vệ quốc quân với một số tự vệ phố Hàng Vôi nhưng bị đánh bất ngờ, chỉ cầm cự được chốc lát rồi phải phân tán rút lui. Ngược lại, lực lượng ta ở bên Sở Giao thông Công chính do trung đội trưởng Bùi Quý Quận chỉ huy, cũng tương đương như ở Tòa án Hàng Tre, cũng bị địch bao vây khống chế bốn bề, nhưng chặn được địch rất lâu ở ngoài vị trí nên gây được cho chúng nhiều thiệt hại, Khi địch lọt vào rồi, ta lại bắt chúng trả giá ở từng căn phòng, từng nhà. Cuối cùng trời tối ập xuống, địch chưa kiểm soát được mọi ngóc ngách của tòa nhà nhiều buồng, nhiều tầng này, phải rút ra. Nhưng ta cũng không chiếm lại nữa. Trận đánh quyết liệt nổi lên nhiều tấm gương chiến đấu cảm tử:  Tiểu đội trưởng Luân hy sinh khi khẩu súng trong tay không còn một viên đạn. Những người dự trận nói rằng: "hôm nay ít nhất cũng phải có hai chục thằng giặc gục ngã trước mũi súng của anh Luân". Một Vệ quốc quân nữa cũng thuộc đại đội Bắc Bộ phủ với anh Luân. cũng đánh đến viên đạn cuối cùng. Tên anh là Khoát, bắn hết đạn, anh chui xuống hầm ẩn nấp chờ đêm tối sẽ tính sau. Bị địch phát hiện anh lần sâu trong hầm. Chúng gọi hàng, anh lặng thinh. Chúng ném lựu đạn nhưng mảnh đạn không tới, chỗ anh đứng khuất, tối đến, thấy im ắng. anh ra khỏi nơi ẩn nấp, vượt tường tìm về đơn vị với khẩu súng hết đạn. Không thông thuộc đường phố Hà Nội nên chỉ có vài trăm mét mà anh đi quanh quanh thành chục cây số. Lần mò trong đêm tối, gặp một dòng người chuyển động im lặng, anh nhập vào, đi mãi đến lúc qua gầm cầu Long Biên mới biết rằng đây là dòng người dân phố tản cư ra hậu phương. Nhưng còn biết làm thế nào nữa, anh đành tiếp tục đi theo lên đến Quảng Bá, Tứ Tổng để rồi đến đêm sau cùng trở vào Liên khu 1 với anh chị em giao thông liên lạc của đội du kích Hồng Hà


Đêm 24 rạng ngày 25. Ta tập kích nhà tướng Moóc-li-e ở ngã ba đường Hàng Trống - Nhà thờ lớn,

Các chiến sĩ Vệ quốc quân, tự vệ chiến đấu, công an xung phong, tự vệ thành tham dự trận này đều chưa ai từng có một lần đánh tập kích, kể cả người chỉ huy là trung đội trưởng Anh Dũng. Tuy nhiên mọi người đều náo nức, tin rằng sẽ làm nên chuyện. Số người được chọn đã nhiều, nhưng khi xuất kích thì lại có hàng chục người cũng đeo lựu đạn, xách kiếm lần đi theo, họ biết, trong nhà Moóc-li-e có một trung đội địch ở tầng trên, tầng dưới, ở các ụ súng xếp bằng những bao tải đất đặt rải rác quanh vườn, mạnh nhất là ụ súng trước cổng ra vào, có đại liên quét dọc đường phố Nhà thờ và đường Hàng Trống. Không ai coi thường súng đạn. Song họ tin rằng đánh được vì họ rất thông thuộc địa hình. Phía sau nhà Moóc-li-e là đường Lê Thái Tổ, ven bờ hồ nhiều cây to, ta có thể bí mật đến gần, nhảy qua tường vào trong sân. Phía bắc là một biệt thự bỏ trống, từ phố Bảo Khánh vào ẩn trong biệt thự này rồi bất thần vượt tường rào sang sàn nhà Moóc-li-e, không khó khăn gì lắm. Bí mật, bất ngờ, xung phong mạnh là có thể nhanh chóng thành công...


Trận đánh lúc đầu diễn ra gần khớp như dự kiến:

- 19 giờ 45, ta chiếm lĩnh trận địa. Thỉnh thoảng địch nổ một tràng súng mảy có kèm đạn lửa, lúc bắn ra phía Hồ Gươm, khi bắn về phía phố Bảo Khánh.

- Đúng 20 giờ 30, có lệnh phát hỏa. Một loạt trung liên nhả đạn bắn thẳng vào ụ súng ở cổng nhà Moóc-li-e. Đồng thời các tổ đột nhập vượt lường, các phía vang rộn tiếng xung phong. Địch bị đánh bất ngờ, lúng túng trở tay không kịp. Ta chiếm được tầng dưới nhà Moóc-li-e. Nhưng đến đây thì tình thế đảo ngược: địch có hầm ngầm mà ta không biết, không chuẩn bị trước nên lúng túng. Từ hầm ngầm, địch bắn ra, từ trên gác địch đánh xuống, toàn ném lựu đạn...


Trận đánh kéo dài, nhiều lần ta đánh lên tầng hai nhưng bị hỏa lực địch đồ dồn bịt cầu thang gác không lên được. Địch cố phát huy mọi hỏa lực đánh bật ta ra, nhưng cũng không xong.

Quá nửa đêm, địch phải gọi quân ứng cứu. Hai xe tăng dẫn một trung đội từ phía đường Tràng Thi theo đường Hàng Trống tiến rất chậm đến trước nhà Quốc hội (nay là phòng bán vé máy bay dân dụng ở góc phố Hàng Trống - Lê Thái Tổ) thì bị chặn đứng. Xe tăng địch sợ bị đánh bom ba càng phải lùi lại, còn bộ binh địch vì không có xe tăng đi kèm cũng không dám tiến lên nữa.


Giữa lúc này ở trong nhà Moóc-li-e quân ta được tiếp tế vũ khí đã mở một đợt tiến công mới. Ta dùng xăng đốt hầm ngầm vả cầu thang gác. Lửa cháy sáng rực Nhưng rồi ta vẫn không đánh lên gác được.

Trận đánh kết thúc lúc 4 giờ 30 ngày 26 tháng 12. Ta thu được ba khẩu súng trường, 4 tiểu liên.

[dungnuocgiunuoc]

Những ngày 27, 28. Khi ở bên kia, địch đã chiếm được Sở Thủy lợi, sở Giao thông công chính, Tòa án Hàng Tre, thì ở bên này, ở phía tây Hồ Gươm, khu vực Bảo Khánh, Hàng Trống, Hàng Hành trở thành đột xuất. Sáng 27, lực lượng tự vệ các phố này đánh bật được một cuộc tiến công của địch. Nhưng đến chiều, do ta chủ quan sơ hở, địch lọt vào sâu mới biết, đồng chí chỉ huy bị trúng đạn ngã gục ngay khi vừa được báo tin "có địch". Thế là rối loạn, vỡ trận.


Địch chiếm được khu vực Bảo Khánh, Hàng Trống, Hàng Hành lúc xế chiều xẩm tối 27. Chúng phun xăng đốt nhà mở đường chuẩn bị đánh sang Hàng Gai.

Sáng 28, các chiến sĩ ta đóng trên tuyến Hàng Gai thức dậy rất sớm, phải thắp nến để ăn cơm. Tại nhà chị Lợi, ngôi nhà ba tầng kiên cố bậc nhất của phố Hàng Gai, bên dãy số lẻ, anh em đang uống nước, hút thuốc, nghe đồng hồ quả lắc treo tường vừa đánh chuông báo 4 giờ 30 thì một tiếng nổ như tiếng sét: đạn pháo địch nổ trên tầng ba. Rồi cứ thế, liên tục, lúc thưa, lúc mau, địch bắn pháo, bắn súng cối rải dọc hai dẫy phố Hàng Gai. Nhiều mái nhà đổ sụp. Một số nơi bốc cháy.


6 giờ 30, lại một trận bắn phá nữa, dữ dội hơn. Pháo địch đặt ở Bờ Hồ, chỗ nhà Thủy tạ nhằm vào các nhà cao tầng bên dãy số lẻ. Rồi từ phố Bảo Khánh từ ngõ Hàng Hành, bộ binh địch luồn qua các ngôi nhà đổ, nhà cháy, đánh thọc vào quãng giữa phố Hàng Gai.


Lực lượng của ta đóng giữ phố Hàng Gai khá mạnh. Tuyến 1, bên dãy nhà số lẻ là đơn vị Vệ quốc đoàn, có 5 tiểu đội. Đơn vị này do trung đội trưởng Lưu Đình Quế chỉ huy đã chiến thắng ở Tòa Thị Chính ngày 22, và ngay sau đó lại chống chọi với địch một trận nữa, giữ vững đoạn trận địa ở cuối phố Hàng Bông.


Tuyến 2, bên dãy nhà số chẵn là đơn vị hỗn hợp tự vệ chiến đấu, công an, tự vệ các phố Hàng Gai, Hàng Trống, Bảo Khánh, Tô Tịch. Người chỉ huy là Anh Dũng, trung đội trưởng tự vệ chiến đấu.

Ta đánh lui tất cả các đợt tiến công của địch từ sáng đến trưa ngày 28, Một số tay súng lợi hại xuất hiện trên chiến tuyến, nổi nhất là anh học sinh trung học Lương Vị, mới tuổi 17. Tự vệ Hàng Gai ai cũng biết tài bắn các bin của Vị, cái chai Văn Điển đặt trước mặt, cách bốn năm chục mét, anh chỉ nheo mắt, gõ một phát là thành vụn thủy tinh. Nhưng cho đến sáng ngày 28 nảy, đã bao nhiêu người có thành tích bắn Tây rồi, còn anh thì chịu cái tiếng không hay "bắn trượt hết". Mấy hôm trước địch chạy đi chạy lại lông nhông trên ngã tư Hàng Bông - Lý Quốc Sư - Hàng Mành, từ cuối phố Hàng Gai bắn sang khoảng cách không đến trăm mét, anh nổ súng dồn dập không được viên nào trúng địch. Vi sao vậy? Mới đầu, Vị rất hoang mang, mất tự tin. Sau, anh tự tìm ra nguyên nhân: hồi hộp, hấp tấp trước những mục tiêu không phải là cái chai, cái cọc gỗ hay con chim, con vịt giời. Vào trận hôm nay, Lương Vị thành công ngay, Từ cuối phố Hàng Gai nhìn chéo sang Hàng Trống, anh bình tĩnh, thận trọng bám chặt lấy một tên địch thập thò nấp sau cái thùng xe chở rác mà ta lật nghiêng làm vật chướng ngại. Anh hạ được nó bằng một viên đạn. Rồi đến trưa thì suốt dãy số chẵn của phố Hàng Gai xôn xao với cái tin "Vị bắn được một đống Tây ở trong nhà Rếch". Đó là hiệu may âu phục REX. Địch đặt mìn phá tung cửa, ném lựu đạn. Cả căn buồng rộng mịt mù khói bụi. Cách một mảnh sân nhỏ. lại một buồng nữa, có lỗ thông tường sang các nhà hai bên. Vị gan góc ngồi lì ở đây chờ đợi, thế nào cũng có đứa sẽ xông vào. Và anh đã giật thót mình khi bụt khỏi loãng ra. Không phải một vài tên địch mà tám chín cây thịt to lớn lừng lững ngay trước mắt. Anh cố trấn tĩnh, trước hết bắn tên xa nhất còn đang thập thò ở ngưỡng cửa ra vào, dùng xác nó làm vật cản. Khẩu các-bin của anh nổ đôm đốp hết trọn băng đạn các-bin: không tên giặc nào chạy thoát ra khỏi nhà Rếch. Anh bị trúng một viên đạn địch, may mắn thay chỉ cái mũ sắt Nhật bị bẹp một chút.


Đến trưa, ta gây cho địch nhiều thiệt hại về sinh lực. Lực lượng ta có công sự ẩn nấp tốt nên ít bị thương vong. Tuy nhiên, trận địa lại bị tàn phá nặng nề, nhiều nhà đổ tường, tung cửa, xập mái, nhiều nhà cháy, tạo ra những khoảng trống. Lại nữa, do tập trung đối phó với địch ở mặt Hàng Gai nên đã mất cảnh giác ở mặt Hàng Bông. Giữa trưa tự vệ Hàng Bông bị đánh bất ngờ, không có lực lượng ứng cứu kịp thời, phải bỏ tất cả các vị trí bên dãy số lẻ (nhà Tân Dân, nhà A-đi-a…) dồn sang bên dãy số chẵn. Và thế là địch mở thêm được một hướng áp tới ngã tư Hàng Bông - Hàng Trống - Hàng Hòm - Hàng Gai.


Trận Hàng Gai bước sang giai đoạn quyết liệt lúc 15 giờ 15 phút. Từ đầu phố, cuối phố, địch đánh kẹp lại, từ phố Bảo Khánh, ngõ Hàng Hành, địch thọc vào giữa chính diện.

Hiệu thuốc Noóc-man ở cuối phố Hàng Gai và mấy ngồi nhà sát liền đó là vị trí chiến đấu của tiểu đội Hoàng Văn Đào. Mấy lần địch lọt được vào tầng dưới nhà Noóc-man, ta từ tầng trên đánh xuống, từ nhà bên đánh sang, lại giành lại được vị trí này. Cuối cùng địch phun xăng đốt, lửa chảy lan từ nhà này sang nhà khác, ta không chịu nổi, phải lùi một đoạn, rút về giữ đình Hàng Gai, giữa những đống gạch ngói ngổn ngang.


Chiếm được nhà Noóc-man, địch có lợi thế tiếp tục đẩy mạnh đà tiến công. Nhằm hướng cây đa cổ thụ bên đình Hàng Gai, súng cối của chúng câu đạn liên hồi. Các tổ chiến đấu của ta dựa vào các căn buồng chưa bị phá xập, chưa bị cháy, kiên trì đánh chặn. Có những tổ bị chia cắt phải chiến đấu độc lập, dè sẻn từng viên đạn, phải dùng gạch ném giả làm lựu đạn. Trong gần một tiếng đồng hồ, ta và địch quần nhau, lấn nhau từng bức tường. Địch chiếm nhà bên này ta giữ nhà bên cạnh. Có chỗ địch ở tầng dưới, ta ở tầng trên. Sau ta có quân tiếp ứng, hai tiểu đội mới đến đang sung sức đánh bật được địch ra khỏi khu vực quanh đình Hàng Gai lúc 16 giờ 35.


Mục tiêu chính của địch trong cuộc tiến công náy là nhà Chí Lợi, ngôi nhà cao nhất, kiên cố nhất bên dãy số lẻ Hàng Gai. Hai tầng trên của nhà Chí Lợi bị pháo địch phá toang hoắc từ ban sáng, ta giữ tầng thấp và những ngôi nhà kề bên. Khi địch chiếm được nhà Noóc-man ở cuối phố, thì ở đây chúng cũng tới được đến sát chân tường nhà Chí Lợi, nhưng rồi phải rút lui ngay, để lại gần chục xác chết. Khi địch bị đánh bật ra khỏi khu vực quanh đình Hàng Gai, thì ở đây ta đang gặp khó khăn: nhà Chí Lợi hầu như bị chơ vơ các nhà kề bên bị phá xập tường, tung mái. Các tổ chiến đấu giữ các căn nhà này bị địch tấn công bằng lựu đạn hỏa mù, lựu đạn cay, cả chất cháy nữa, phải rút xuống giao thông hào thoát ra ngoài đường. Trong tình hình đó địch kéo pháo đến gần bắn thẳng vào tầng dưới cùng nhà Chi Lợi. Trung đội trưởng Lưu Đình Quế phán đoán sau đợt bắn phá này địch xung phong. Anh cho một tiểu đội ứng cứu đến chờ sẵn, chờ địch ngừng bắn sẽ leo lên giữ các tầng gác nhà Chí Lợi, phối hợp cùng tiểu đội đang ẩn nấp trong hầm tầng dưới tiêu diệt địch. Nhưng địch hành động nhanh hơn. Chúng lọt vào lặng lẽ chiếm một căn buồng của tầng dưới nhà này rồi, mà anh em ta nấp trong hầm vẫn không hay biết. Cuối cùng, quân ứng cứu phải đánh lạc hướng địch, thu hút địch tạo điều kiện cho đồng đội rút ra khỏi hầm nhà Chí Lợi.


Tiếng súng trên tuyến Hàng Gai ngừng lúc 18 giờ. Địch đóng hai vị trí: Nhà Noóc-Nam và nhà Chí Lợi. Giữa hai vị trí địch này ta vẫn giữ khu vực đinh Hàng Gai. Đến nửa đêm, theo lệnh của Ủy ban Kháng chiến Liên khu, quân ta rút hết về bên dãy số chẵn.

[dungnuocgiunuoc]

Cuối tháng chạp sau mười ngày chiến đấu, trận địa bám của Liên khu I đã hoàn thành.

Phía Nam, từ ngã tư Đường Thành qua Hàng Bông, Hàng Gai sang Cầu Gỗ, Hàng Thùng.

Phía Tây, từ ngã tư Đường Thành - Hàng Bông qua Hàng Điếu, Hàng Gà lên Hàng Cót.
Phía Bắc, từ Hàng Lược sang Hàng Khoai

Phía Đông là đường Bờ Sông, hai đoạn phố Trần Nhật Duật và Trần Quang Khải.

Cả khu vực này với những đường phố, ngõ ngách chật hẹp ngoắc ngéo, với hàng nghìn ngôi nhà cao thấp khác nhau, xen nhau như bát úp, nay đã kết thành một khối, biến thành một trận địa phòng ngự kiên cố. hạn chế được uy lực sát thương của bom đạn địch, một loại trận địa đặc biệt phức tạp. Các đầu đường đi vào khu vực này đều đã được bịt kín bết, không chỉ sừng sững một chiến lũy chắn ngang, mà hai ba lớp nối tiếp nhau. Ở đây đường xá không còn là lối đi lối lại nữa, ngổn ngang các thứ vật chướng ngại, chằng chịt những con hào cắt ngang. Đường giao thông bây giờ nằm kín ở bên trong các ngôi nhà, đi ở tầng dưới từ nhà này luồn lỗ đục tường thông sang nhà khác, đi ở tầng trên từ gác nhà này sang gác nhà khác, nếu phải qua đường thì đã có hào giao thông.


Cả khu vực trụ bám đã hoàn thành và được tiếp tục củng cố cho ngày thêm vững chắc, tạo thêm khó khăn cho địch, muốn gặm từng miếng nhỏ cùng khó chứ hoàn toàn không thể thọc sâu chia cắt lớn được. Nhưng sự vững chắc của khu vực trụ bám này, yếu tố chính là ý chí, là lòng tin của những con người đã được thử thách, đã thu hoạch được nhiều kinh nghiệm qua mười ngày vật lộn ghìm chân một kẻ thù mạnh hơn mình gấp nhiều lần.


Vững chắc như thế nào?

Ta có thể giữ trận địa này được lâu ngày không? Các anh tự vệ Hàng Da, Hàng Điếu trả lời cả quyết:

- Thì từ hôm đầu kháng chiến, chúng nó đã thọc vào đây và bây giờ chúng tôi vẫn ngồi ở đây. Chiến lũy của chúng tôi lại cao hơn, dày hơn hôm ấy nhiều, có thể nói vững như tường thành, và quan trọng hơn cả là chúng tôi bắn trúng hơn. Chẳng ngày nào là không có xác địch nằm phơi trên mặt đường trước mắt chúng tôi. Mới đây, một xe díp lao đến phố Đường Thành. Đồng chí Hiệp Hòa nổ phát thứ nhất bắn thủng lốp bánh trước, xe đâm vào vỉa hè, khựng lại. Trên xe có 3 tên địch, thì hai đứa nhanh chân lẩn thoát, còn tên lái xe vướng tay lái lúng túng một tí, liền bị trúng đạn. Hiệp Hòn bắn viên thứ hai, nó ôm bụng đi lào đảo được mấy bước ngã vật xuống. Chúng tôi lấy xăng krếp của hiệu giầy Lâm Thịnh ra đốt xe, thu vũ khí, thu một cặp da có nhiều tài liệu, giấy tờ và một tập ảnh gia đinh Mê-la Sa-vi-ê.


Cũng câu hỏi này đặt ra với các anh tự vệ khu Đông kinh nghĩa thục, những người đang giữ một đoạn chiến tuyến chống chọi với những cuộc tiến công dữ dội của địch, vì từ phía Hồ Gươm, phía Nhà Hát lớn đánh lên, toàn đường rộng rãi, có những vườn hoa bãi cỏ rộng, chúng dễ triển khai xe tăng và pháo binh... Các anh trả lời:

- Chúng tôi đã được thử thách nhiều lần rồi. Đúng thế đoạn chiến tuyến này đã được thử thách và tỏ ra vững chắc.

Ngày 22, một đại đội địch với 2 xe tăng, 2 xe thiết giáp đánh vào chiến lũy ngã tư Lò Sũ - Hàng Dầu. Đội tự vệ Hàng Bồ, Gia Ngư và 2 chiến sĩ Vệ quốc đoàn chiến đấu rất dũng cảm, đánh lui nhiều đợt xung phong của địch. Chúng không phá nổi chiến lũy, lại còn bị thương vong nhiều.


Sớm hôm sau. ngày 23, địch lại kéo đến cái chiến lũy hôm qua bị đạn phá trơ cọc sắt, cọc bê tông cốt sắt thì hôm nay lại như con đê sừng sững chắn ngang đường. Chúng tập trung bắn vào các nhà cao tầng quanh đó để yểm hộ cho bộ binh xông lên đặt mìn, phá lũy. Những mặt nhà này chìm trong khói bụi. Nhưng cứ tốp địch nào mò tới gần chiến lũy là lại có tên bị dính đạn của la không biết từ đâu bắn ra, phải khênh nhau quay trở lại. Đến quá trưa, chiến lũy vẫn hiên ngang đứng đó, những ngôi nhà cao tầng bị bắn phá tung cửa sổ, xập mái, thủng tường vẫn gan lì đứng đó lặng thinh. Xe tăng địch không dám vào gần. Chúng sợ những chai xăng krếp từ một ô cửa sổ trống huếch hoác của một nhà nào đó ném ra, nên cứ từ xa chúng dội đạn tới. Không ăn thua gì, chúng đành bảo nhau cút.


Ngày 24, xe tăng, xe bọc thép địch lại kéo nhau đến bắn phá chiến lũy đầu phố Hàng Đào, rồi góc phố Cầu Gỗ - Đinh Liệt. Đất, gạch vỡ, vôi cát tung bụi mù mịt cả một khu vực. Chúng đổ đạn hàng giờ mới bóc được cái vỏ ngoài của chiến lũy Hàng Đào, để thấy rõ cái cốt bên trong là hai toa tàu điện nằm chặn ngang đường, và cái cốt bên trong của chiến lũy đầu phố Cầu Gỗ - Đinh Liệt là những khung xe ô-tô, xe bò... rồi yên trí vào uy lực của đạn pháo đã bắn phá tan tành các mặt nhà, các đầu hồi nhà quanh đó nhằm triệt phá những ổ súng lợi hại của tự vệ chống lại sức tấn công của chúng. Tiếp đó, xe tăng ậm ạch tiến lên dẫn bộ binh theo sau. Nhưng chúng có ngờ đâu là anh em tự vệ Hàng Đào và Cầu Gỗ, vẫn gan dạ ẩn nấp trong các hầm hố ở dưới thấp, hoặc trong các ụ súng ở trên cao, kiên trì hàng mấy tiếng đồng hồ, chờ cho chúng đi vào tầm súng của mình, ở đầu phố Đinh Liệt, 7 tên địch đổ một loạt và ngay lúc đó, lợỉ dụng địch đang lúc rối loạn, hàng ngũ chưa kịp cứu nhau, tự vệ Cầu Gỗ xung phong ra đường thu súng địch, rồi lại nhanh chóng biến đi ngay.


Vòng quanh trận địa trụ bám của Liên khu I, tất cả các đầu đường đều là chiến lũy, và nhiều chiến lũy đã được thử thách như ở Hàng Đào, Hàng Đậu, Cầu Gỗ.

Trận địa trụ bám đã hoàn thành và tiếp tục được củng cố.

Tất cả các chiến sĩ đứng trên trận địa này, ba bề bốn bên đều là đất địch chiếm cả. Nhưng ai nấy đều tin rằng: "Nhất định thủ đô sẽ chiến thắng quân thù. Chúng muốn nhanh chóng chiếm lấy Hà Nội rồi đánh tỏa đi các nơi, song chúng đang bị hóc. Trận địa Liên khu I như cái xương nằm ngang họng lũ thực dân, không dễ gì mà chúng móc được xương ra.

[dungnuocgiunuoc]

CHƯƠNG V
TRUNG ĐOÀN LIÊN KHU I - HÀ NỘI

Cơ quan lãnh đạo cuộc chiến đấu trụ bám trong liên khu I - Hà Nội, liên khu ủy, có 3 đồng chí.

Bí thư Nguyễn Hữu Mai

Phó bí thư Lê Trung Toản

Đảng bộ Liên khu I có 7 chi bộ với 32 đảng viên (tính đến ngày nổ súng, không kể số đảng viên của tiểu đoàn vệ quốc quân đóng trong Liên khu).

Cơ quan tổ chức điều khiển cuộc chiến đấu, ủy ban Kháng chiến do đồng chí Lê Trung Toản làm chủ tịch.

Trước ngày nổ súng, những người lãnh đạo, tổ chức chỉ huy cuộc chiến đấu của quân và dân liên khu I, tự đặt ra cho mình một câu hỏi, mà không một ai tự trả lời được. Ấy là: Hồ Chủ Tịch đã dặn "phải cố ghìm địch trong thành phố, ít nhất từ một đến hai tuần lễ" vậy ta có thực hiện được yên cầu tối thiểu này không? Quả khó trả lời, vì so sánh lực lượng quân sự với ta thì địch rất mạnh. Nhưng câu hỏi ấy đã được thực tiễn diễn biến qua ba ngày chiến đấu trả lời. Ta đã tạo ra được những điều kiện căng kéo dàn mỏng lực lượng địch, khoét trúng vào những chỗ yếu của chúng với thế trận "trong đánh, ngoài vây của toàn mặt trận Hà Nội" ta có thể trụ bám không chỉ vài tuần mà lâu ngày trong lòng thủ đô.


Ngày thứ 3 của cuộc chiến đấu, Liên khu ủy đề ra một số việc cấp bách:

- Tăng cường công tác tổ chức lãnh đạo các đơn vị chiến đấu. Động viên nhân dân góp sức xây dựng, trận địa cố thủ lâu dài, củng cố các chiến lũy, đào thêm hầm hố, hào giao thông. Từng bước hợp nhất các lực lượng vệ quốc quân, tự vệ, công an để thống nhất chỉ huy. Củng cố các cơ quan, bộ máy kháng chiến.

- Ổn định tình hình nhân dân và ngoại kiều. Phải tìm mọi cách bảo vệ nhân dân tản cư ra vùng tự do đề bộ đội yên tâm chiến đấu. Đối với ngoại kiều, giúp đỡ họ về lương thực, thuốc men và bảo vệ tính mạng, tài sản cho họ.

- Duy trì trật tự an ninh trong Liên khu. Lập phòng tình báo - quân pháp cùng các đội tiễu phỉ trừ gian. Nghiêm trị mọi hành động trộm cắp. Các nhà vắng chủ phải được niêm phong.

- Củng cố và phát triển Đảng. Kết nạp các chiến sĩ trung kiên nhất. Duy trì sinh hoạt Đảng đều đặn. Mở lớp huấn luyện các đảng viên dự bị.


Tất cả những việc cấp bách do Liên khu ủy đề ra được thực hiện khẩn trương nghiêm túc. Cho đến ngày thứ 10 của cuộc chiến đấu thì những khả năng trụ bám lâu ngày biểu hiện rất rõ rệt qua những trận đánh ở Hàng Gai, Hàng Dầu, ở trên các chiến tuyến Đông Thành, Đồng Xuân. Trận địa trụ bám đã được thử thách, các chiến sĩ ta đã quen với súng đạn mỗi ngày tích lũy thêm được kinh nghiệm chiến đấu. Trong khi đó, về phía địch, chúng đã lộ rõ tình trạng lúng túng, không thể ngày một ngày hai mà có thể gỡ ra được.


Ai cũng biết nếu quân Pháp nhanh chóng quét sạch các lực lượng của ta trụ bám trong trung tâm thành phố, thì chúng sẽ làm chủ Hà Nội và sẽ rảnh tay tập trung sức mạnh đánh ra các cửa ô, phá thế bị vây ép, bị đánh trước mặt, bị thọc bên sườn.


Thoạt đầu, địch cũng đánh như vậy, dồn sức mạnh nhằm vào Liên khu I, nhưng rồi bị thiệt hại nhiều, chúng phải đổi hướng xoay ra các cửa ô, cố đẩy dãn vòng vây ép của ta ra xa.

Ngày 30-12-1946: 500 tên tấn công ra Ô Chợ Dừa, cùng ngày 200 tên đánh xuống Kim Liên.

Ngày 3-1-1947: 700 tên đánh lên Thụy Khuê, Ngọc Hà, Liễu Giai.

Ngày 5-1-1947 200 tên thọc lên Thụy Khuê.

Đánh vào không nổi, đánh ra cùng chẳng xoay chuyển được tình hình. Quân tăng viện chưa tới mà lực lượng chiến đấu mỗi ngày một thêm hư hao tổn thất, tướng tá Pháp lúng túng. Tổng chỉ huy Va-luy đổ lỗi này cho tướng Moóc-li-e. "Hây giội một trận ra trò nhanh chóng quét sạch lũ ô hợp ấy đi!", Va-luy muốn dốc ưu thế tuyệt đối về pháo binh và máy bay "giội" vào khu vực ta trụ bám ở Liên khu 1. Nhưng "giội" thế nào? Trong đó còn nhiều dân thường, còn hàng nghìn Hoa kiều, hàng trăm Ấn kiều; vả lại có dốc hết đạn trong các kho của quân Pháp ở Hà Nội cũng không thể nào đánh sập được cả khu vực này; hơn nữa những người đang trụ bám trong đó có phải đâu là đám quân ô hợp? Hàng trăm sĩ quan và binh lính Pháp đã ngã gục trước mũi súng, dưới lưỡi gươm của họ. Phải mất mấy tiểu đoàn giăng ra làm một tuyến bao vây ngăn chặn họ, mà họ vẫn dễ dàng vượt qua, đánh vào các khu vực quân Pháp đã kiểm soát. Và đây thực trạng tình hình quân Pháp ở Hà Nội qua một bài báo của phóng viên hãng thông tấn Pháp AFP, với đầu đề "chiến tranh kỳ dị ở Hà Nội".


"Tôi đã thấy những người Pháp chết như thế nào dưới súng đạn Việt Nam ở trận tuyến Hà Nội hay ở những trận kỳ dị ngay giữa trung tâm thành phố, ở một góc đường hay dưới những làn đạn tiểu liên bắn dọc theo đại lộ. Trong cuộc chiến tranh kỳ dị này người ta có thể chết một cách dễ dàng, bất kỳ nơi nào lúc nào mà người ta không thể biết được.


Chúng tôi một nhóm nhà báo lần mò tới đường Hàng Lọng, trong một vùng đã được càn quét. Chúng tôi gặp. một đại úy, ông chỉ cho xem một lô cốt vừa làm xong. Có tin một lính Pháp mới bị bắn chết. Ông ra lệnh cho một xe thiết giáp tới chở xác, chiếc xe đó tiến tới gần lô cốt. Không sự gì xẩy ra. Mấy người lính xuống vực xốc lên thì... một loạt tiểu liên khổng biết từ đâu nổ ra. Một lính Pháp khác bị bắn nát sọ, Thành ra mang xe đi định lấy một xác về lại hóa hai. Ông Đại úy nói với chúng tôi bằng một giọng tức tối: "thế là từ hôm 19-12 đến nay trong đơn vị tôi đã mất 42 người rồi...".


Trong đơn vị đóng ở phố Nhà thờ lớn để chống giữ mặt Hàng Bông, một trung úy chỉ huy đã tính tới 35 người chết. Quân Pháp đóng ở nhà nào cũng phải chiếm tầng gác 3. còn nhà dưới thì để trống và phải đốt phá những nhà bên cạnh. Phải đóng như vậy là để phòng ngừa quân Việt Nam biệt kích. Đêm đêm, họ len lỏi vào các phố một cách nhanh nhẹn, không một tiếng động, không có bóng người. Từ trên tầng gác cao quân Pháp ném lựu đạn xuống. Họ vẫn tấn công một cách hăng hái và bền bỉ với những tiếng hò hét rùng rợn. Đến sáng ra thì họ lại biến như mây khói. Ban ngày, họ tìm nơi chắc chắn nhất, chĩa súng vào các vị trí địch. Tiếng súng nổ cả ban ngày, không phải chỉ ở những nơi có giới tuyến rõ rệt mà cả ở những khu vực mà quân Pháp đã càn quét sạch. Tiếng súng nổ ở bất kỳ nơi nào, ngay cả ở trung tâm thành phố. Những nơi mà tôi mới đi qua thì một giờ sau, người ta đã nhặt được những xác lính Pháp ngã gục ở đấy rồi...".


Khi tướng tá địch hục hặc với nhau vì lúng túng chưa gỡ được thế bí thì trong khu vực trụ bám mọi người đang nô nức chuẩn bị cho một ngày hội lớn của Liên khu I - Hà Nội của truyền thống Thăng Long.

[dungnuocgiunuoc]

Ủy ban kháng chiến Liên khu I đề nghị lên Bộ chỉ huy Mặt trận Hà Nội, lên Bộ tổng chỉ huy xin được thống nhất các lực lượng vũ trang tổ chức thành trung đoàn. Đề nghị đó được chấp nhận, và các nhân vật chủ chốt trong Ủy ban được chỉ định vào ban chỉ huy:

- Đồng chí Lê Trung Toản chủ tịch Ủy ban kháng chiến Liên khu I, Phó bí thư Liên khu ủy, giữ chức chính trị viên trung đoàn.

- Đồng chí Hoàng Siêu Hải, dân tộc Tày - Cao Bằng cán bộ Vệ quốc đoàn giữ chức trung đoàn trưởng.

- Đồng chí Hoàng Phương, Liên khu ủy viên, phó chủ tịch Ban chấp hành tự vệ Hoàng Diệu giữ chức tham mưu trưởng.


Các cơ quan của Ủy ban kháng chiến sắp xếp lại thành cơ quan giúp việc Ban chỉ huy trung đoàn, gồm có:

- Ban quản lý, trưởng ban Bùi Nguyên Cát.

- Ban tuyên truyền, trưởng ban Hoàng Đức Nghi.

- Ban tình báo - quân pháp. Trưởng ban Trần Xuân Trường.

- Trạm quân y trung đoàn do bác sĩ Nguyễn Hữu Thuyết phụ trách.

Lúc này, trận địa trụ bám nằm trên địa bàn của 3 khu phố: Đồng Xuân, Đông Kinh nghĩa thục, Đông Thành.

Mỗi khu phố lập một tiểu đoàn và các đồng chí chủ tịch Ủy ban kháng chiến khu phố giữ chức ủy viên chính trị tiểu đoàn. Như vậy, trung đoàn có 3 tiểu đoàn:

Tiểu đoàn Đồng Xuân, số hiệu 101

Tiểu đoàn Đông Thành, số hiệu 102,

Tiểu đoàn Đông kinh nghĩa thục, số hiệu 103.


Ngày lễ thành lập Trung đoàn là ngày mừng công "ta đã ghìm địch trong thủ đô được như yêu cầu tối thiểu về thời gian mà Hồ Chủ tịch đã đề ra" cũng là ngày động viên tinh thần chiến đấu cảm tử. Các đại đội, trung đội bám trận địa chỉ cách địch một mặt đường, đều chuẩn bị tổ chức liên hoan, tiệc mặn hay tiệc chay tùy theo hoàn cảnh, nhưng dứt khoát là phải có một bữa "tiệc tinh thần" ca nhạc, nhảy múa, đọc thơ, diễn kịch, mừng các chiến sĩ có thành tích nổi bật trong chiến đấu, những chiến sĩ xung phong anh dũng đánh vào đồn địch, những chiến sĩ đã gan lì giữ chốt, những chiến sĩ trong cuộc vận động thi nhau bắn tỉa đã săn được nhiều Tây...


Ở các đơn vị, việc chuẩn bị sôi nổi hơn cả là bàn kế đánh, ai cũng muốn có "lễ vật" để mừng ngày lên "sao tròn" Từng người từng tổ nghĩ mưu kế rồi trình bày với cán bộ tiểu đội, trung đội. Tiểu đội trấn giữ góc đường Hàng Bông - Hàng Mành có ba ý kiến về cách đánh ít tốn đạn, ít tốn sức mà gây được nhiều tiếng ồn ào, lại vui nữa.


Anh công nhân nhà máy đèn Bờ Hồ Hoàng Văn Sự đề nghị: "Thế này nhé, mọi khi đánh quấy rối, ta đứng từ dưới mặt đất quẳng pháo ném lên nhà Tây ở trên gác, rồi chạy. Giờ tôi làm khác, trèo lên đầu nó mà ném. Ném rối cứ ngồi đấy xem nó giật mình bắn vãi đạn. Nó nghỉ, tôi lại ném, bắt nó vãi đạn suốt tối. Hễ nó mở cửa ló mặt ra đường quan sát thì tôi sẽ tống cho nó một quả lựu đạn...

Thấy chưa ai hiểu hết ý mình, Sự liền giơ cái giầy da an toàn trước kia anh vẫn dùng mỗi khi leo lên cột điện chữa đường dây.

- Hay đấy -Anh em tán thành ý kiến của Sự - Tây nỏ tưởng ta ở dưới đường, nó chúc nòng súng xuống bắn như mọi khi, còn Sự treo người trên cành cây thì có mà trời biết. Phải thế không? Được, được đấy!

Anh nhạc sĩ Lương Ngọc Trác trình bày:

- Ông Yên vừa cho tớ một quả mìn. Vũ Yên ấy mà, ông ấy vẫn ra đây kiểm tra. Hôm nọ là phái viên kiểm tra của Liên khu, bây giờ là tiểu đoàn trưởng của chúng mình. Ông ấy nhặt về một lô những quả đạn moóc-chi-ê Tây bắn không nổ. Tháo kíp thối, thay kíp mới. gài quả moóc-chi-ê vào cửa nhà Tây, châm ngòi cháy chậm. Moóc-chi-ê nổ ở cửa. Tây phải ra chữa cửa. Ta rình mò bắn.

Có người hỏi vặn "chỉ đánh được có thế thôi à" Anh nhạc sĩ xoa xoa cái đầu mới cạo trọc lốc để tỏ quyết tâm đánh đến cùng, "tớ chưa nối hết", anh trình bày tiếp:

- Ông Yên còn bảo thế này; nếu cửa vỡ to thì xung phong ngay. Chuẩn bị sẵn một cái chăn tẩm xăng. Nhẩy bổ vào trong "nhà Tây" đốt...

- Hoan hô, được, được đấy.

Đến lượt anh thợ may Trương Đinh Dư đề nghị tái diễn "phép hun chuột":

- Tôi sẽ hun lũ Tây đóng trên gác nhà Bảo Khuê. Tôi đã tìm được lối vào tận cầu thang gác, phải đi vòng phía sau. Vào từ phía sau. Đêm chúng nó không có đứa nào canh gác mặt này, chặn các cửa rồi, chúng kéo nhau lên gác. Tôi sẽ đánh "bom khói". Đó là một cái chăn bông tẩm cặn sơn Gếch-kô, có một lọ xăng làm mồi. Khói cặn sơn bốc lên, Tây không chịu nổi phải mở cửa thông khói thoáng hơn, tôi sẽ ném lựu đạn qua cửa.


Mấy ngày nay, người được biết nhiều chuyện bàn mưu tính kế như thế này là nhà nhiếp ảnh Nguyễn Tiến Lại, có người vẫn gọi là "ông Ben-la" vì anh là chủ hiệu chụp ảnh Ben-la-phô-tô ở phố Cửa Đông. Anh đã đi từ các trận địa khu Đồng Xuân xuống đến phố Cầu Gỗ, rồi tạt ra Hàng Da, Hàng Điếu... tìm gặp những chiến sĩ có nhiều chiến công để ghi chép thành tích và chụp ảnh, đưa tin. Vốn vui linh, hoạt bát, anh đến đâu cũng kể một vài câu chuyện chiến đấu nơi này nơi khác, nên được tiếp đón nồng hậu, phần vì có ưu thế của mấy cái máy Rô-lây-phờ-lếch, Lây-ca đeo lủng lẳng trước ngực, phần vì câu chuyện rất bổ ích với anh em, đang khát khao kinh nghiệm đánh Tây.


Tối hôm ấy, tối mồng 5-1-1947, và cho đến mãi nửa đêm trong trung tâm Hà Nội súng nổ rền vang. Ta bắn chẳng mấy, nhưng lũ lính Tây giật mình tuôn đ ran hàng tràng. Chúng chẳng hiểu sao mà bỗng dưng bên Việt Minh lại hoạt động đều khắp và dữ dội như vậy. Và thật kỳ lạ, mỗi khi tiếng súng ắng đi một chút, chúng lại còn nghe thấy cả tiếng đàn, tiếng trống, tiếng hát, tiếng vỗ tay reo cười...
Đêm nay đối với các chiến sĩ tự vệ thành là một đêm giao thừa. Các chị cứu thương, cấp dưỡng gấp rút thêu cho đủ số "sao tròn" để sáng mai anh chị em trong trung đội, đại đội cất đi những phù hiệu "sao vuông" trân trọng đính quân hiệu vệ quốc quân lên mũ ca-lô.

[dungnuocgiunuoc]

Cùng đêm nay, tại nhà in báo Chiến Thắng, cơ quan thông tin ngôn luận của Ủy ban kháng chiến Liên khu I, các bác công nhân làm việc liên tục cho số báo đặc biệt in hai mầu, 8 trang khổ nhỏ, có thể phát hành sáng ngày 6-1, như giờ phát hành thường lệ của các số báo hàng ngày. Nhà in còn phải hoàn thành việc in năm nghìn giấy chứng minh để ngay sau ngày thành lập Trung đoàn Liên khu I - Hà Nội, có thể cấp phát ngay cho tất cả các cán bộ, chiến sĩ.


Lễ ra mắt của trung đoàn được tổ chức trong buổi sáng ngày 6 tháng 1-1947. Không có trao cờ vì trung đoàn chưa có phiên hiệu, chưa có thể gọi chính thức. Không có duyệt binh vì đây là chiến trường, nằm trong tầm các thứ súng cối của địch, vả lại đại bộ phận lực lượng của trung đoàn đang phải dàn ra phía trước, bám lấy những vị trí, những tuyến phòng ngự. Dự lễ có hơn một trăm đại biểu mà gần một nửa là cán bộ chính quyền, đoàn thể, tập trung trong căn phòng rộng nhất của ngôi nhà số 51 Hàng Bồ. Không có diễn văn, chỉ có những lời phát biểu, những cảm tưởng, những lời chúc mừng, những hứa hẹn... Đồng chí Nguyễn Hữu Mai, bí thư Liên khu nói:

- Hà Nội ta mở đầu cuộc kháng chiến bằng một cuộc vây hãm dài ngày, ghim quân địch lúng túng bên trong thành phố, gây một tiếng vang lớn khắp hoàn cầu. Bè lũ đế quốc thực dân, sửng sốt, lo ngại. Các dân tộc bị áp bức đang dấy lên phong trào đấu tranh giành độc lập cần nắm lấy cơ hội này, lấy tiếng súng kháng chiến của Hà Nội của Việt Nam làm nguồn cổ vũ.


Những ngày này cả nước đang hướng về Hà Nội, về các khu phố của trung tâm thủ đô, mà ở đây các chiến sĩ cảm tử của Liên khu I chúng ta đã biến những đường phố nổi tiếng trong cả nước, những phố Hàng Bông, Hàng Gai, Hàng Đào, Hàng Bè, Hàng Giấy, Đồng Xuân... thành những chiến tuyến và mỗi ngôi nhà trong đó là một vị trí chiến đấu. Ai cũng biết, chừng nào các chiến sĩ chúng ta đây còn giữ vững trận địa đánh địch ở trong lòng thủ đô thì chừng ấy Mặt trận Hà Nội còn giữ được thế trận "trong đánh, ngoài vây" và chừng nào địch còn phải dồn sức tăng viện đối phó với quân và dân ta ở Hà Nội thì chừng ấy, các nơi khác ở Nam Định, Huế, Đà Nẵng... ta còn điều kiện vây hãm địch trong các đô thị, giữ cho hậu phương yên ổn...


Trận địa Liên khu 1 đến hôm nay, đã đứng vững được 18 ngày và đã được xây dựng vững chắc để chống chọi với địch được lâu hơn nữa, đó là một thắng lợi của chúng ta. Từ trận địa này đến hôm nay lại ra đời một trung đoàn, thắng lợi này còn lớn hơn nhiều. Tin này được phát đi sẽ làm nức lòng cả nước.


Các đại diện các đoàn thể phát biểu ý kiến đều chung một ý: Nhân dân Liên khu I - Hà Nội tự hào đã đóng góp được một trung đoàn gồm những con em ưu tú nhất của mình vào hàng ngũ vệ quốc quân Việt Nam,


Cũng ngày 6 tháng 1, về phía địch sự hục hặc giữa các tướng chóp bu lên đến mức cao nhất. Lúc sáng, tướng Moóc-li-e nhận được cái điện ngắn "tướng quân sẽ có mặt tại Sài Gòn gặp ngài Tổng chỉ huy. Đại tá Đép-bơ sẽ thay tướng quân ở Hà Nội". Vậy là quá rõ, Moóc-li-e bị cách chức, Va-luy đưa viên đại tá mới  làm cái việc tàn sát ở Hải Phòng cách đây hơn một tháng, lên Hà Nội cầm quân. Moóc-li-e bực bội, chán ngán, chẳng cần chớ bàn giao cho Đép-bơ, lập tức phóng xe sang Gia Lâm, bay đi Sài Gòn ngay lúc trưa.


Tin vui bay nhanh ra hậu phương: Các lực lượng vũ trang của Liên khu I - Hà Nội đã hợp nhất thành trung đoàn. Hiên ngang trước các họng súng của quân thù, một trung đoàn con đẻ của nhân dân Hà Nội đã ra đời. Từ hậu phương bao la, hàng trăm bức điện, lá thư của Chính phủ, của các cơ quan đoàn thể đảng phái chính trị, của các địa phương gửi vào Hà Nội ngùn ngụt khói lửa, chúc mừng các chiến sĩ vệ quốc quân thủ đô. Hội phụ nữ cứu quốc Hải Dương tặng trung đoàn Liên khu I - Hà Nội lá cờ thêu dòng chữ vàng " Tổ quốc nhớ ơn" Ủy ban kháng chiến Nam bộ tặng chiến sỹ thủ đô lá cờ thêu hai chữ: "Quyết tử". Đồng chí tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp gửi một bức thư ngắn "... Tôi báo cho anh chị em biết rằng nhân dân toàn quốc đang nô nức với cuộc chiến đấu anh dũng của anh chị em. Tấm gương anh chị em cần giữ cho sáng, nêu cho cao, sáng hơn nữa, cao hơn nữa trong lịch sử nước Việt Nam".


Sức mạnh chiến đấu được tăng lên nhiều với việc hợp nhất các lực lượng, thành lập trung đoàn. Tuy nhiên vẫn tồn tại nhưng khó khăn lớn đối với chủ trương trụ bám dài ngày. Ấy là do bị bao vây. việc liên lạc với hậu phương không được đều đặn khi thông khi tắc nên vấn đề vũ khí, lương thực ngày càng trở thành nỗi lo ngại gay gắt.


So với kẻ thù trang bị rất mạnh, cả trung đoàn không có một khẩu súng cối, một khẩu đại liên: cả trung đoàn chỉ có mấy trăm súng trường, cũng nhiều khẩu khá tốt nhưng đạn thì rất hiếm. Tổ quân giới của trung đoàn chỉ có thể sửa chữa súng hỏng hóc, cải tạo đầu đạn pháo hoặc bom thành quả mìn, không có khả năng làm đạn cung cấp cho hàng chục kiểu súng trường khác nhau. Việc tiết kiệm dè sẻn đạn dược phải đặt thành yêu cầu quan trọng. Anh em đã phát huy nhiều sáng kiến: nghi binh hay đánh quấy rối thì chì dùng pháo đùng, pháo lép, pháo ném. Có khi chặn địch xung phong anh em ta đứng cả củi gỗ, gạch đá ném cùng với lựu đạn. Ét-xăng cũng hiếm dần, phải dùng dầu sơn khi đốt phá vị trí địch.


Vấn đề lương thực không kém phần gay go. Chỉ cần làm một con tính đơn giản đã thấy vấn đề này thật phức tạp.

Tổng hợp báo cáo của các tiểu đoàn và cơ quan trung đoàn thì khẩu phần hàng ngày lên tới 5.600. Như vậy mỗi ngày phải tiêu thụ hơn 3 tấn rưỡi gạo. Các kho gạo dự trữ chiến đấu cạn dần. Ban trưng dụng đang tiến hành thu gạo của các nhà vắng chủ, nhưng thường là những gia đình đã đi tản cư thì chum gạo, thùng gạo chỉ còn lại chút ít. Vấn đề gạo ngày càng trở thành mối đe dọa lớn vì trong khu vực trận địa trụ bám của trung đoàn còn đến vài vạn người kể cả ngoại kiều, họ còn lương thực dự trữ song nhiều nhà đã phải ăn dè sẻn bữa cơm, bữa cháo.


Trước những khó khăn đang lớn dần lên ấy, Liên khu ủy nhận được chỉ thị của trung ương và khu ủy XI:

Giảm bớt khẩu phần trong liên khu, chỉ để lại khoảng 500 tay súng và 15 đảng viên. Số còn lại gồm cả nhân dân và bộ đội phải tìm cách đưa ra hậu phương. Đối với những chiến sĩ ở lại trong liên khu cần chọn lọc kỹ, có tinh thần gan dạ và lòng trung thành thật cao, có thể lập ra các đội quyết tử để đối phó với những cuộc chiến đấu một mất một còn sau này.


Một chủ trương đúng đắn và kịp thời, vừa khắc phục được khó khăn lớn để có thể chiến đấu trụ bám lâu dài, ghìm địch nhiều ngày trong Hà Nội, vừa giữ được lực lượng đưa hàng nghìn cán bộ chiến sĩ ra hậu phương để kháng chiến lâu dài.


Ngày 13-1-1947, ban chỉ huy trung đoàn nhận được một bức điện của Bộ chỉ huy mặt trận thông báo hội nghị quân sự toàn quốc vừa họp tại Chương Mỹ - Hà Đông đã đánh giá cao những nỗ lực của các chiến sĩ liên khu I Hà Nội.


Bức điện viết: Hội nghị quân sự toàn quốc họp ngày 12 tháng 1 năm 1947 quyết nghị tặng trung đoàn liên khu 1 danh hiệu Đoàn thủ đô. Sẽ có điện riêng của ông Bộ trưởng Bộ quốc phòng khen tặng.

[dungnuocgiunuoc]

CHƯƠNG VI
ĐỘI CẢM TỬ

Ta và địch cùng thỏa thuận chọn một ngày ngừng bắn, 15-1-1947, để cho nhân dân và Hoa kiều, Ấn kiều rời khỏi khu vực chiến đấu trong Liên khu I. Nhân dịp này, Bộ tổng chỉ huy chỉ thị cho Ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô đưa hết lực lượng ra hậu phương, xây dựng thêm lực lượng mới để kháng chiến lâu dài, chỉ giữ lại một đội cảm tử khoảng 500 người. việc sắp xếp lại lực lượng quả không đơn giản. Phải tính sao cho đủ số quân cần phải có để giữ một trận địa rất phức tạp, có hàng nghìn ngôi nhà lớn nhỏ ken sát nhau mà tuyến ta tuyến địch nhiều nơi cách nhau có một mặt đường hẹp, chỉ sơ hở một chút là địch có thể luồn vào sau lưng ta, cũng như những đội đánh tỉa của ta thường dễ dàng lọt qua tuyến địch bố trí phục kích. Một lẽ nữa, rất nhiều người không muốn rời liên khu I.


Trận địa còn tiểu đoàn 101 ở khu Đồng Xuân do gần 1000 người canh giữ, nay theo chỉ thị của Trung đoàn rút lại còn 150. Nghĩa là cứ khoảng 6 người thì chỉ có 1 người được ở lại. Như vậy, số người thắc mắc vì phải rời trận địa sẽ rất đông. Chi ủy và ban chỉ huy tiểu đoàn đa ra một số quy định :

- Người ở lại phải tình nguyện.

- Người ở lại phải có đủ tiêu chuẩn về tinh thần chiến đấu. kỹ thuật sử dụng vũ khí và sức khỏe.

- Các đảng viên, các cán bộ đại đội được tuyển chọn trước...

Tiểu đoàn 101 chấp hành nghiêm chỉnh chỉ thị của trung đoàn, giữ lại đúng 150 người, biên chế thành 5 trung đội, giúp việc chỉ huy của tiểu đoàn có một đội quân báo - liên lạc và các tổ văn thư, quân trang, quân lương, y tế. Các tổ chức đều thu gọn lại mỗi trung đội kể cả cấp dưỡng, cứu thương cũng chỉ có 25 người, riêng đội quân báo - liên lạc không bớt một ai, mà hầu hết các nhân viên trong tổ chức này lại là những cm trai em gái còn nhỏ tuổi.


Đó là một nét riêng của con số 150 người ở lại giữ trận địa khu Đồng Xuân. Trước đây 10 ngày, khi các lực lượng vũ trang ở khu Đồng Xuân (Vệ quốc quân, Công an, Tự vệ) hợp nhất thành lập tiểu đoàn 101 đồng chí Nguyễn Văn Thụ - tức Hồng Kỳ được giao tổ chức đội quân báo - liên lạc của tiểu đoàn. Anh nghĩ ngay đến những con người có tiếng tăm trên các trận địa. Đó là anh Long công an xung phong Hàng Đậu, anh Lai, một chiến sĩ tự vệ lầm lì "gan cóc tía", em Hải Long ít nói và "không biết giật mình" em Trần Hữu Thuyết "nhanh như cắt", em Phạm Tuệ một học sinh ngoan; em Nguyễn Ngọc Sơn mới 9 tuổi, thông minh lanh lợi, bố đã mất, không chịu đi tản cư, đã trốn mẹ để ở lại với các anh tự vệ trong phố làm nhiệm vụ liên lạc. Đồng chí Hồng Kỳ đến các đơn vị chọn thêm được 2 em Lộc và Văn. Anh được đồng chí Hoàng Yến, cán bộ phụ nữ khu phố mới được kết nạp vào Đảng giới thiệu 2 cô gái Hoàng Minh và Lê Thanh cùng tuổi 17, lanh lợi, quả quyết, gan dạ. Lê Thanh giới thiệu em Kim Tuyến 12 tuổi, em gái bé nhỏ trốn mẹ ở lại với anh ruột là trung đội trưởng tự vệ phố Lò Rèn. Rồi Kim Tuyến lại giới thiệu bạn mình em Kim Tôn... Chỉ trong 1 ngày, đội quân báo - liên lạc tổ chức xong với con số 13 người. Tiểu đội nam làm nhiệm vụ quân báo, cung cấp mọi tình hình về địch cho Ban chỉ huy tiểu đoàn. Tiểu đội nữ làm liên lạc, đưa tin, truyền lệnh đến các trung đội; phải có các cô gái này thì cán bộ ở tiểu đoàn, ở trung đoàn mới có thể đi đến các trung đội, các tổ chiến đấu được, vỉ đường đi lối lại là cả một mạng lưới phức tạp qua các lỗ đục tường thông từ nhà nọ sang nhà kia, qua các hào giao thông ngầm từ dẫy phố nay sang dẫy phố khác. Hàng ngày các chiến sĩ ở các vị trí giáp địch mong ngóng chờ đợi các cô gái này đem đến cho họ đủ mọi thứ chuyện trong tiểu đoàn, trung đoàn, trong liên khu I. Cững qua các cô họ gửi mấy dòng chữ, gửi đôi lời đến những người bạn ở vị trí này, vị trí nọ; nhờ các cô mua giúp bao thuốc lá, gói kẹo, gói bánh của các nhà Hoa kiều ở phố Hàng Buồm, Hàng Giầy…


Và đây, một nét riêng nữa trong con số những người ở lại giữ trận địa Đồng Xuân. Ở các khu phố khác cũng có, nhưng Đồng Xuân nhiều hơn cả.

Ba anh em ruột: Phạm Gia Ban, Phạm Thị Liên, Phạm Thị Như.

Hai chị em ruột: Nguyễn Thị Bích Hạnh, Nguyễn Thị Bích Thảo.

Hai anh em ruột: Nguyễn Văn Thụ, Nguyễn Đình Cơ

Nguyễn Văn Thông, Nguyễn Văn Thích.

Bội Giong, Kim Tuyến

Hoàng Đức Nghi, Hoàng Minh

Những đôi bạn từng hứa hẹn suốt đời bên nhau: Thư Chương, Nguyễn Thị Bích Hạnh

Vũ Văn Thuận, Hoàng Thị Lan.

Số người ở lại của tiểu đoàn 101 là 150.

Ở tiểu đoàn 102 bên khu Đông Thành con số đó là 200;


Tiểu đoàn 103 giữ lại đông nhất, 400 người, cũng phải đến thế mới có đủ lực lượng canh giữ một khu vực rộng nhất trong trận địa bám trụ liên khu 1, khu Đông Kinh Nghĩa Thục còn nguyên vẹn Tiểu đoàn 103 có chiến tuyến dài nhất, có nhiệm vụ bảo vệ an toàn khu vực trung tâm trận địa trụ bám, và sẵn sàng chi viện cho các tiểu đoàn bạn.


Sáng ngày 14 tháng 1 năm 1947, những người ở lại làm lễ tuyên thệ tại rạp Tố Như, phố Hàng Bạc.
Từ hơn hai chục ngày qua, cái rạp hát bé nhỏ này là một trong những điểm mà nhân dân các phố giáp địch tập trung để chờ anh chị em giao liên đưa ra ngoại thành vào các buổi ban đêm, theo đường bãi đất ven sông Hồng ngược lên Nghi Tàm, Chèm, Vẽ. Nhưng sáng hôm nay, rạp Tố Như được trang hoàng thật lộng lẫy. Trên mật tường căng nỉ đỏ, nổi bật lên đường viền mềm mại kết bằng những dải lụa Hà Đông vàng óng. Phía sân khấu là bàn thờ Tổ quốc căng một lá quốc ký lớn với hàng chữ vàng mang lời kêu gọi cứu nước của Hồ Chủ tịch

"Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu sống làm nô lệ".

Một chiếc đỉnh đồng đen tỏa hương tràm. Những cây bạch lạp thắp sáng lung linh.

Các chiến sĩ đến dự lễ, quần áo không giống nhau, có gì mặc nấy, vét tông, blu-dông:, trấn thủ, áo len, mỗi người mỗi kiểu mỗi màu, duy chỉ có cái khăn quàng cổ - Khăn cảm tử quân là thống nhất. Thực ra, đó là lá cờ đỏ sao vàng mà ai nấy tự tìm kiếm lấy trong các nhà dân, các hiệu buôn vải. Cờ gấp lại thành khăn quàng cổ luôn mang theo mình để khi ngã xuống, anh em đồng chí sẽ lấy phủ lên thân mình.

[dungnuocgiunuoc]

Đồng chí Vũ Lăng tiểu đoàn phó tiểu đoàn 103 được ủy nhiệm tổ chức lễ tuyên thệ. Anh trịnh trọng khai mạc:

"Kẻ thù mưu toan chớp nhoáng, đánh úp chiếm thủ đô ta. Nhưng gần một tháng rồi, Hà Nội ta trả lời chúng bằng những chiến công trên khắp các ngả đường, góc phố, trong từng căn nhà ở trung tâm thành phố và ở các cửa ô…

Kẻ thù định bao vây tiêu diệt các lực lượng vũ trang của liên khu I - Hà Nội, mà chúng gọi là "một đám quân ô hợp bị mắc kẹt trong trung tâm thành phố" Nhưng đám quân chính chúng ta đây, đã họp thành một trung đoàn, được mang danh hiệu vẻ vang: Trung đoàn Thủ đô.

Cả nước đang hướng về Hà Nội, hân hoan tự hào theo dõi cuộc chiến đấu của chúng ta.

… Kẻ thù đang nhức nhối tận tim gan, điên cuồng lồng lộn vì sự tồn tại của chúng ta ở trong lòng Hà Nội.

Cuộc chiến đấu sẽ rất quyết liệt khi kẻ thù có quân tăng viện. Chắc chắn là như vậy. Chúng sẽ giội bom đạn, đổ lửa vào trận địa Liên khu I, nhưng chúng ta kiên quyết làm tròn trọng trách bảo vệ Thủ đô...


Trong buổi lễ tuyên thệ này, những người lên diễn đàn trình bày quyết tâm, đều nói chung một ý: sống chết với thủ đô. Ai cũng nhắc đến tên tuổi công trạng của các liệt sỹ trong đơn vị mình, đường phố mình, và hứa hẹn sẽ chiến đấu xứng đáng với tinh thần hy sinh cao cả của những con người đã làm rạng rỡ thanh danh của Thủ đô.


Trận Bắc bộ phủ và khí phách hiên ngang của chính trị viên Lê Gia Định được nhắc đến nhiều hơn cả, được coi là mẫu mực của tinh thần cảm tử.

Trong buổi lễ này, có một cô gái đeo băng đại tang, được mọi người chú ý thăm hỏi: Cha cô - ông Trịnh Sĩ Bình, một nhà buôn, đại đội trưởng tự vệ thành, mới hy sinh. Ông bị trọng thương khi xung phong đuổi địch ở phố Ẩu Triệu, cạnh Nhà thờ lớn. Người bạn cùng lứa tuổi tứ tuần với ông, dàn dụa nước mắt, ôm lấy ông săn sóc. Ông lại nổi nóng như khi gặp chuyện bực mình. Ông gắt với bạn: Sao anh khóc? Đuổi giặc đi chứ; Xung phong đi! Để tôi ở đây, Thương tôi, anh đưa khẩu súng này cho cháu Chính..." Cháu chính là cô gái đeo băng đại lang, Trịnh Thị Chính, một đội viên trong đội tuyên truyền, cấp trên không xếp chị trong số những người ở lại, để chị ra trước gặp bà mẹ ở ngoài hậu phương, nhưng chị tình nguyện xung vào đội cảm tử.


Trong ngày 14-1-1947, những người ở lại phải hoàn thành một khối công việc khá lớn:

- Bố trí lại các vị trí, các tuyến, đồng thời chuẩn bị thật chu đáo cho những người ra trước được an toàn. Những người ra trước chia làm 2 đoàn: đoàn đi công khai cùng với nhân dân trong buổi sáng ngày ngừng bắn, đoàn đi bí mật ngay trong đêm 14. Chia như vậy để địch không đoán được số lượng người ở lại trụ bám trong Liên khu I. Hơn nữa, đường ra công khai qua khu vực địch kiểm soát dài hơn 1 cây số, nên cũng cần đề phòng địch trở mặt, bắt cóc, cho nên các cán bộ chính quyền đoàn thể, những anh chị em tự vệ có nhiều thành tích trong việc truy bắt những bọn thân Tàu, thân Pháp không thể đi theo con đường ấy được.

- Việc thứ hai là tổ chức cho nhân dân tản cư công khai. Số người cần đưa ra có tới một vạn, con số khá lớn mà không phải là ai cũng mong muốn được thoát khỏi nơi bom đạn này.

Có người tiếc của, muốn ở lại giữ nhà. Họ lên Hàng Buồm, Mã Mây, ở nhờ người quen để thỉnh thoảng trở về xem lại nhà cửa.

Có những người không muốn xa Hà Nội, cho rằng chiến tranh không thể kéo dài, lan rộng mãi ra được. Họ cứ loanh quanh nay chỗ này mai chỗ khác, sống tạm bợ, chờ "hai bên điều đình".

Anh chị em trong đội tuyên truyền phải làm việc khá vất vả đến từng nhà, gặp từng người, nắm tình hình giải quyết những thắc mắc cụ thể, như: ra ngoài kia thì sẽ ở đâu, công ăn việc làm thế nào, trẻ em đi học ra sao, người già ốm đau lo chạy thuốc thang cách nào? Có một số thắc mắc lớn, nhiều người nêu ra, mà các anh chị em trong đội tuyên truyền gọi là câu hỏi hắc búa nhất, ấy là: "kháng chiến trường kỳ thì đến bao giờ sẽ kết thúc?" Được sự chỉ đạo kịp thời của cấp trên, anh chị em cũng tìm ngay được những lời giải đáp thỏa đáng, có lý có tình, của Hồ Chủ tịch, đã đăng trên báo ngày 23-12-1946. Người đã nói:

"Trồng khoai ba tháng mới có củ. Trồng lúa bốn tháng mới được ăn. Trồng tự do, độc lập ít nhất cũng phải một năm hoặc dăm bẩy tháng: Thử xem:

- Trung Quốc kháng chiến 8 năm mới thắng lợi.

- Nam Dương kháng chiến năm còn chưa thành công.

- Pháp cướp nước ta hơn 80 năm. Nếu ta cần phải kháng chiến 4 năm mà được hoàn toàn tự do độc lập thì cũng sướng lắm rồi.

- Chiến tranh mới bắt đầu mà bên Pháp đã la ó lên: Phải mau giải quyết! Muốn trị lửa phải dùng nước.

Địch muốn tốc chiến tốc thắng, ta lấy trường kỳ kháng chiến trị nó, thì địch nhất định thua, ta nhất định thắng"

Việc động viên nhân dân rời khỏi liên khu I, tản cư công khai trong ngày ngừng bắn 15 tháng 1 gặp trở ngại lớn nhất là vấn đề người Hoa. Họ sống năm bẩy đời ở Hà Nội. Họ cho rằng bất quá cũng chỉ ít ngày mà thôi, quân Pháp sẽ chiếm được Hà Nội, và họ lại tiếp tục làm ăn buôn bán như hàng chục năm trước đây. Họ không chịu rời đi đâu cả. Họ không lo đói vì lương thực thực phẩm còn dự trữ ít ra hàng tuần nữa chưa hết. Họ cũng sợ bom đạn, nhưng rất tin vào sự che chở của lá cờ Trung Hoa dân quốc cắm trên nóc nhà, cùng với lá cờ giấy dán ở các cửa mặt trước mặt sau nhà. Họ xếp đồ đạc thành một cái hầm, ngày đêm ẩn trong đó, trông giữ của cải. Anh chị em đội tuyên truyền của ta đến thăm hỏi, họ trả lời cho qua "...vâng, thưa các ông các bà, gia đình chúng tôi đã thu xếp xong để chờ đi tản cư".