Những người cảm tử - Kể chuyện chiến đấu ở Liên khu I Hà Nội

[dungnuocgiunuoc]

Ngày 14 tháng 1 năm 1947, người ở lại, người ra đi, chia tay lưu luyến nghẹn ngào. Có những bà mẹ, ông bố, người chị ra tận chiến hào gặp con; gặp em mình một lần nữa. Có những người đi viếng bạn chiến đấu đã nằm xuống trong Liên khu I, để nói đôi lời: "… không phải là mình sợ chết, bỏ phố, bỏ nhà không dám ở lại bảo vệ Thủ đô cho đến cùng. Mình ra trước theo lệnh cấp trên, để được huấn luyện về quân sự và chính trị rồi trở về đuổi giặc, giải phóng thủ đô… " Những người được ở lại cũng đi tìm gặp bạn, gặp người trong họ, hay người cùng phố, để gửi một bức thư ra ngoai hậu phương cho cha mẹ, cho người thân yêu. Trong số thư này, có một bức thư của em Tuyên, chỉ vẻn vẹn có mấy dòng nắn nót viết trên mảnh giấy hoa. Chẳng phải em gái này không muốn viết dài nói nhiều với mẹ, song viết chẳng nên lời, nghĩ đến mẹ đã dàn dụa nước mắt, em thương mẹ lắm. Em cùng biết mẹ mong gặp em từng ngày từng giờ nhưng làm sao em có thể xa rời được những người anh, người chị đang cầm súng chiến đấu trên tuyến Hàng Giấy, Hàng Khoai, Đồng Xuân này được. Em là đội viên thông tin liên lạc thông thuộc mọi ngóc ngách của chiến tuyến này. Em viết: "... Con có lỗi với mẹ, để mẹ buồn, mẹ lo. Khi nào hoàn thành nhiệm vụ, con sẽ gặp mẹ ngay, nằm chịu tội để mẹ đánh đòn".


Đêm hôm ấy, những người ra trước, bộ phận ra theo đường bí mật, đi được an toàn tuyệt đối. Trong khi đỏ, bộ phận ra công khai ai nấy thao thức chẳng chợp được mắt. Từ đâu đó không biết, gây ra một phong trào đua nhau thắfp hương. Người ta bảo nhau: hôm nay 23 tháng chạp ta. ông Táo lên chầu trời. Người ta vào các nhà thấy có bàn thờ là đốt một nén hương. Thế rồi nhà nhà đều thắp hương. Nhà nhiều chủ, có bao nhiêu bàn thờ là có bấy nhiêu nén hương cháy. Cả một khu vực ngào ngạt khói hương...


Sáng hôm sau, việc ngừng bắn được thực hiện đúng quy định. Những dòng người tay mang tay xách, gồng gánh, khiêng vác, ùn ùn kéo đến các điểm tập trung. Vượt qua những khúc đường ngổn ngang vật chướng ngại của phố Hàng Ngang, Hàng Đường, trước cửa chợ Đồng Xuân đề lần lượt qua Hàng Giấy, Hàng Than, Yên Phụ đến Nhật Tân là hậu phương ta rồi.


Số người ở lại vượt quá xa con số dự định - lên tới 1.200 Một phần là do các trung đội, đại đội lấy thêm người, mỗi đơn vị thêm năm bảy chiến sĩ thôi, cộng cả lại đã trên một trăm rồi. Nhưng quân số tăng nhiều nhất là vì có cả trăm người trong danh sách những người ra trước, đã chia tay từ biệt đơn vị đến địa điểm tập trung để cùng nhân dân tản cư công khai, rồi đến phút cuối cùng lại quay trở lại.
1200 người, chỉ tính gạo ăn hàng ngày, phải có 7 tạ mà việc tiếp tế từ bên ngoài vào rất khó khăn, và ngày càng khó khăn hơn.


Tuy nhiên, với trận địa trụ bám ở Liên khu I Hà Nội là hàng nghìn ngôi nhà lớn nhỏ, nhà một tầng, nhà hai tầng, nhà vài ba buồng, nhà chục buồng ngăn cách nhau, thì con số 1200 lại quá thưa thớt. Qua mấy ngày nhộn nhịp tổ chức đưa đồng bào và ngoại kiều đi tản cư, tiễn chân anh em ra trước, chiều ngày 15 tháng 1, phố phường vắng lặng hẳn đi. vắng đến lạnh người. Phố Hàng Buồm, ngõ Hàng Giấy, vốn là nơi tụ hội thường ngày khá đông vui, bây giờ cũng vắng tanh. Một vài nhà Hoa kiều hé mở cửa bán bánh kẹo, thuốc lá, cà phê, nhưng không có khách. Các nơi tiếp giáp địch lại càng vắng lạnh, phải luồn lách qua hàng dãy nhà tối om mới gặp một căn buồng có người. Một tổ chiến đấu ba bốn người chịu trách nhiệm giữ một phạm vi mấy chục nhà. Anh em thấy vắng vẻ quá, cũng buồn, nhớ các bạn. nhớ những ngày qua chỉ cách vài ba nhà đã có một tổ, tối tối họp nhau đàn hát, rồi bàn chuyện đánh Tây.


Các chi bộ Đảng - mỗi tiểu đoàn có một chi bộ, đảng viên không nhiều, nhưng đều là cán bộ, họp bàn để nhanh chóng xua tan hiện tượng "buồn buồn" này, phải xua tan ngay bởi vì Tết đến nơi rồi, chỉ ít ngày nữa thôi, Tết đến, người Việt Nam nào chẳng nghĩ đến gia đình, họ hàng?

Một số biện pháp được đề ra:

1 - Tranh thủ mở lớp huấn luyện quân sự ngắn ngày cho cán bộ tiểu đội, và các chiến sĩ được chọn để thay thế cán bộ tiểu đội, củng cố thêm cho anh em những kiến thức tác chiến trong đường phố, ôn tập thêm về kỹ thuật bắn súng, sử dụng đạn dược có hiệu quả cao nhất.

2 - Sửa sang, củng cố lại các chiến lũy, chiến hào, mở thêm đường thông tường để bảo đảm an toàn cho bộ đội cơ động đánh địch, đồng thời tích cực dựng vật chướng ngại, bẫy lựu đạn, đề phòng biệt kích địch lọt vào sau lưng ta.

3 -  Tổ chức săn Tây bắn tỉa.

4 - Tăng cường hoạt động của các đội tuần tra, nhất là ban đêm, ở các khu vực giáp ranh với địch và những nơi tiếp giáp giữa các trung đội, đại đội.

5 - Điều tra nắm vững tình hình lương thực thực phẩm để điều hòa giữa các đơn vị, không để nơi thừa nơi thiếu.

6 - Tổ chức Tết.

Công việc nhiều, nhất là chuẩn bị Tết, cái Tết đầu tiên trong kháng chiến. Tết đặc biệt của Hà Nội, ai nấy bận rộn, vui hẳn lên. Người lo củng cố công sự, sửa sang hầm hào, làm thêm nhiều vật chướng ngại, Người lo trang hoàng vị trí đón Xuân. Ban ngày bận đi săn Tây, phục kích rình bắn tỉa. Tối đến họp nhau chuẩn bị chương trình văn nghệ, kịch hát, ngâm thơ. Lại còn chuẩn bị cho trận đánh đêm giao thừa nữa, bắt Tây phải dẫy nẩy lên, đổ đạn ra.

[dungnuocgiunuoc]

Tiểu đoàn 101 mở đầu không khí Tết bằng trận đánh bốt Đầu Cầu, chuẩn bị khá công phu. Bốt Đầu Cầu kiểm soát hai lối lên xuống cầu Long Biên khống chế một vùng rộng. Súng 12,7 của nó uy hiếp toàn bộ bãi đá bóng Lơ-ga-giơ ở sau lưng chợ Đồng Xuân (nay là chợ Bắc Qua).


Đêm 28 tháng Chạp (19-1-1947), trời tối như mực, tổ chiến đấu Lai, Đáng, Lâm, Lộc lặng lẽ xách một cái thang rất dài từ ngõ Hàng Khoai, men theo gầm cầu vào chân vị trí địch. Đấy là hai cái thang buộc nối vào nhau để đặt từ mặt đất có thể vươn tới cái lô cốt ở trên mặt cầu. Chiến sĩ Lai thận trọng leo lên trước, tiếp theo sau là Đáng. Còn Lâm, Lộc giữ chân thang. Lai đã lên tới gần mặt cầu, chỉ leo thêm vái nấc thang nữa là có thể với tay thả lựu đạn qua lỗ châu mai lô cốt địch thì... thang mất thăng bằng. Anh nhanh trí đối phó, tay giữ thang, tay lấy lựu đạn đưa lên miệng rút chốt an toàn. Nhưng thang tiếp tục siêu vẹo, bị gãy, nên lựu đạn anh ném ra không trúng đích nổ trên mép lô-cốt. Địch phản ứng dữ dội, Và rất may là cả Lai và Đáng đều bị ngã đau vì thang gãy, mà vẫn thoát được ra khỏi lưới lửa của địch, chỉ bị thương nhẹ.


Đêm hôm sau, một tổ khác lại đi đánh bốt Đầu Cầu, nhưng hướng đánh, cách đánh có khác và giờ đánh cũng lùi về đến nửa đêm. Cũng cần phải nói thêm là tổ này đã luyện tập nhiều ngày ở trong chợ Đồng Xuân về cách vác thang, nối thang, đặt thang, leo thang không phát ra tiếng động để có thể bất ngờ nhảy vào trong bốt Đầu Cầu làm chuyện đại náo.


Kim đồng hồ dạ quang chỉ đúng 23 giờ 30, Vũ Tâm đưa anh em đến sát mục tiêu. Bộ phận dựng thang nhẹ nhàng làm xong nhiệm vụ. Bộ phận đột kích gồm có 2 người, tổ trưởng Tâm và chiến sĩ Lĩnh vượt thang an toàn, nằm giấu mình ở lòng đường xe lửa trên mặt cầu. Họ nhích dần, nhích dần từng bước tới lô cốt địch. Nhưng một tình huống thuận lợi xuất hiện: có hai tên địch đổi gác đi về phía nhà ngủ. Họ bám theo quạt tiểu liên, ném lựu đạn. Lũ địch ở trong nhà ngủ phải chịu 4 quả lựu đạn và hai băng tiểu liên. Khi Lĩnh còn đang ném quà lựu đạn cuối cùng vào ngôi nhà này thì tổ trưởng Tâm đã chuyển sang đánh lô cốt, anh tọng qua lỗ châu mai liên tiếp hai quả lựu đạn.
Hôm sau 30 tết, quân báo đưa tin: ở bốt Đầu Cầu địch chết và bị thương gần hai chục tên. Tin vui chuyền nhanh đến các trận địa. Cả trung đoàn phấn khởi.


Tối 30, đơn vị nào cũng có những tổ luân phiên nhau đi tập kích các vị trí địch. Ta đánh nhiều, nhưng đạn dùng thật ít. Kho pháo Bình Đà, Cát Tường và số pháo dự trữ bán Tết của các hiệu buôn ở Hàng Đường, Hàng Mã, Hàng Ngang, Hàng Bồ... được triệt để sử dụng. Nhiều sáng kiến làm cho tiếng pháo nổ tăng thêm hiệu lực: pháo đùng chập ba bốn quả, châm ngòi nổ đinh tai nhức óc. Pháo lẻ ném vào thùng rỗng nổ to chẳng khác pháo dùng, buộc cả bánh pháo ở chân cột đèn, châm đốt, nhử cho địch bắn ra, lộ hỏa điềm cho ta truy lại...


Có nhiều anh em, vượt qua tuyến địch, luồn sâu vào các phố sau lưng địch, treo vài ba bánh pháo ở chỗ này, chỗ nọ, cách xa nhau, châm ngòi cháy chậm là mấy nén hương, hương cháy gần hết thì bén cho pháo nổ vào khoảng giao thừa.


Trung đội 1 của Tiểu đoàn 102, gồm các chiến sĩ của khu Hoàn Kiếm, nên được ưu tiên cắm cờ lên Tháp Rùa. Ngoài đó không có địch, song vì đang tiết đại hàn, bơi ra giữa hồ lại còn phải trèo lên cao lộng gió, nên phải là người có sức chịu đựng rất cao. Nhiều chiến sĩ người Hà Nội, hai ba đời sinh sống ở Hà Nội, lại là tay bơi giỏi ở hồ bơi Quảng Bá xung phong nhận nhiệm vụ. Song người được chọn lại là Nguyễn Văn Thầm, quen đồng nước, vốn là liên lạc viên của đơn vị Vệ quốc bảo vệ nhà Bác Hồ ở phố Lê Thái Tổ.


Đêm 30, người Hà Nội có tục lệ ra Hồ gươm hái lộc. Tiểu đoàn phó Vũ Lăng đến trung đội đóng ở Hàng Bạc chỉ định một chiến sĩ đi làm nhiệm vụ:

- Đồng chí ra đền Ngọc Sơn, nhưng không phải là để hái lộc, mà để "ban lộc". Ngoài đó có một tổ súng máy của địch. Hãy "ban" cho chúng nó mấy quả lựu đạn. Giám nhận không?

Nhiều người trong trung đội cho rằng Nguyễn Trọng Tiến - người được tiểu đoàn phó chỉ định - vốn không phải là người xông xáo, thì khó mà giám đi một mình ra đó giữa đêm tối mò thế này. Nhưng Tiến thản nhiên trả lời "Tuân lệnh", rồi chuẩn bị ra đi ngay.


Vài tiếng đồng hồ sau, khoảng sắp giao thừa, có tiếng súng nổ rất nhiều: Địch ở nhà Đèn Bờ Hồ, địch ở nhà Thủy Lâm, bắn như đổ đạn về phía ven hồ chỗ mấy toa xe điện đổ. Gần sáng, trung đội đang ngóng chờ, lo ngại, thì Tiến về. Anh rét run cầm cập báo cáo, vẻ băn khoăn:

- Tôi không ném được quả lựu đạn nào cả!

Chính trị viên Vũ Hải ôm lấy Tiến, động viên:

- Không ném được hôm nay thì hôm khác sẽ ném gấp đôi. Hãy xuống bếp sưởi ấm đi đã!

Em Nhâm, cô bé liên lạc, pha cho Tiến một cốc nước đường nóng hổi. Tiến vừa sưởi, vừa uống cốc nước nóng, người như tỉnh lại, bắt đầu kể về chuyến đi vừa rồi:

- Lúc tôi băng qua đường sang bờ hồ thì có lẽ đã gần nửa đêm. Trời tối lắm, tối như mực. Mò đến chỗ mấy toa tàu điện đổ nghiêng, tôi vấp phải một miếng tôn. Một tiếng "choang"... phát ra từ miếng tôn. Tôi vội nằm nép xuống vỉa hè đường, thì súng máy, súng trường của địch từ nhà Đèn, từ Sở Thủy Lâm thi nhau nhả đạn. Tôi nằm dán mình xuống vỉa hò, thỉnh thoảng lại ngóc đầu lên quan sát về phía đền Ngọc Sơn, nhưng không thấy có hỏa điểm nào tử đó bắn ra cả. Hay là chúng nó sang bên Thủy Lâm - tôi phỏng đoán như vậy - bọn chúng chẳng có gan ở chơ vơ giữa hồ trong đêm lạnh lẽo kinh khủng như thế này đâu. Tuy vậy, trước khi xuống nước bơi ra ném lựu đạn vào ổ súng máy, tôi kiểm tra lại một lần nữa: tôi lần tìm một hòn đá ném vào miếng tôn ban nãy. Lại một tiếng "choang" nữa phát ra. to hơn tiếng trước, thế là súng địch lại nổ, lần này dữ dội hơn lần trước. Tôi chú ý quan sát phía đền Ngọc Sơn, nhưng ở đây, vẫn thấy im lặng. Tôi kết luận: ngoài đó không có địch. Nhưng chẳng lẽ về không, chẳng được việc nọ thì cũng phải được việc kia, bắt địch bắn vung vãi đạn ra cũng là một cách đánh tiêu hao. Lần này, tôi nhặt ba bốn hòn đá ném liên tiếp vào miếng tôn. Thế là các vị trí xung quanh thi nhau bắn vào phía toa tàu điện đổ. Chốc chốc súng lại nổ hàng tràng. Tôi nằm tại chỗ, bắt địch phải vãi đạn ra như vậy.

[dungnuocgiunuoc]

Sáng mồng một Tết, Hà Nội bên phía địch tạm chiếm thấy im lặng như tờ, nhưng trong trận địa liên khu I thì pháo nổ ran ran. Các chiến sĩ cảm tử của Thủ đô đốt pháo đón quà hậu phương. Đêm qua. anh chị em du kích Hồng Hà, Lãng Bạc cũng chịu đựng gió rét vượt qua các vị trí địch đem quà Tết vào cho Trung đoàn Thủ đô, nào bánh chưng, thịt bò thịt lợn tươi, nào xu hào bắp cải, nào thư hậu phương, những lá thư của các đoàn thể Hà Nội, các tỉnh thành, và thêm nữa, những bó hoa với một cành đào Nhật Tân


Tối mồng một Tết, lấy danh nghĩa ủy ban kháng chiến Liên khu I, đơn vị chính quyền quản lý khu vực có các cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài đặt trụ sở, ban chỉ huy Trung đoàn tổ chức một bữa tiệc mời các lãnh sự Anh, Mỹ, Trung Hoa và một số đại biểu Hoa kiều. Lúc này các lãnh sự quán đều ở phần đất liên khu I đã bị địch chiếm, nhưng địch cũng không ngăn cản các vị lãnh sự đi sang phía ta, vào trận địa trụ bám của Trung đoàn thủ đô. Chúng cũng muốn, qua các vị này, thăm dò tình hình ta.


Bữa tiệc được tổ chức trong một ngôi nhà xinh đẹp có vườn hoa cây cảnh ở phố Ngõ Gạch. Trong gian phòng khách rộng rãi, đèn nến sáng rực rỡ càng tôn vẻ đẹp tươi của cành đào Nhật Tân từ ngoài hậu phương mới đưa vào trong đêm qua. Trên bàn tiệc trải khăn trắng xóa, bày các món ăn tươi, các món ăn đặc biệt của Tết cổ truyền Việt Nam.


Đúng 19 giờ, các cán bộ được chỉ định tiếp khách đến phòng tiệc với bộ đồng phục mới tinh.

Trong quang cảnh một căn phòng lộng lẫy các vị khách không dấu được nỗi ngạc nhiên. Họ đã quá quen tai với luận điệu tuyên truyền của quân đội Pháp rằng "đám Việt Minh bị mắc kẹt trong trung tâm thành phố đang khốn quẫn lắm, đói dần đói mòn", và họ cũng nghĩ như thế.


Vào tiệc, đồng chí Bùi Nguyên Cát tự giới thiệu với các vị khách là người đại diện của Ủy ban kháng chiến Liên khu 1 - Hà Nội nói mấy lời về Tết cổ truyền Việt Nam rồi chuyển sang nhiệm vụ kháng chiến bảo vệ chủ quyền độc lập dân tộc, đồng chí nói:

"Việc cầm súng kháng chiến của nhân dân và quân đội chúng tôi là chính nghĩa.
Chúng tôi được sự ủng hộ nhiệt tình của nhân dân Pháp cũng như nhân dân thế giới.
Chúng tôi quyết hy sinh đến giọt máu cuối cùng cho nền độc lập của dân tộc...".


Tiếp đó, đồng chí Bùi Nguyên Cát cám ơn sự giúp đỡ của các vị lãnh sự đối với việc tổ chức cho nhân dân Liên khu I tản cư ra ngoại thành ngày 15-1-1947 và chúc các vị khách sức khỏe một năm mới tốt lành. Lúc đầu, những người dự tiệc còn giữ thái độ dè dặt, thận trọng từng cử chỉ, lời nói sau dần vui vẻ cởi mở hơn. Lần lượt, các vị lãnh đạo nâng cốc chúc mừng các cấp chỉ huy và các chiến sĩ Hà Nội sức khỏe.

Lãnh sự Mỹ Su-li-van nói: "Kiên trì, kiên trì, các ông sẽ là người chiến thắng!"

Lãnh sự Anh Uyn-xơn cám ơn quân đội Việt Nam đã giúp đỡ Ấn kiều và nói: "Thế giới sẽ biết đến sự tôn trọng luật pháp quốc tế của nước Việt Nam".

Một đại biểu thanh niên Hoa kiều, chẳng chút e ngại trước mặt vị lãnh sự Trung Hoa là Vương Tử Kiện, đã phát biểu: "Chúng tôi rất khâm phục gương chiến đấu của các bạn. Xin chúc nhân dân Việt Nam kháng chiến thắng lợi. Chúng tôi thấy cần phải học tập và noi gương các bạn để đấu tranh giành tự do cho nhân dân Trung Quốc".


Sau đó báo Cứu Quốc và Đài Tiếng nói Việt Nam đã đưa tin về bữa tiệc chiêu đãi đầu năm của Trung đoàn Thủ đô. Bộ chỉ huy quân đội Pháp rất tức tối ép viên lãnh sự Mỹ phải cải chính câu nói của mình với những người Việt Nam kháng chiến "Kiên trì, kiên trì, các ông sẽ là người chiến thắng!"

Trước Tết ít ngày, trong các cấp cán bộ nẩy sinh một trục trặc đối với chủ trương kiên trì trụ bám. Nhưng vấn đề được giải quyết ngay và do đó cái Tết Đinh Hợi đã diễn ra rất vui vẻ.

Chuyện đó như sau:

Một số cán bộ lại là cấp trung đoàn, tiểu đoàn trao đổi với nhau: Có nên kéo dài thời gian trụ bám ở Liên khu I nữa không? Địch đã có tăng viện, chúng đang đánh ra ngoại thành... Họ lo ngại một khi địch đã mở rộng được phạm vi chiếm đóng ra ngoại thành và xa hơn nữa thì lực lượng trụ bám trong Liên khu I sẽ mất hết đường tiếp tế, không có khả năng vượt vòng vây. Họ cho rằng ta đã kìm chân địch được một tháng rồi, nên rút đi vào thời điểm này là đúng lúc.


Liên khu ủy lúc này còn hai đồng chí Lê Trung Toản và Hoàng Phương (đồng chí Nguyễn Hữu Mai đã rời liên khu 1 đêm 14-1-1947) liền triệu tập một cuộc họp nghiên cứu đánh giá tình hình.

Đồng chí Lê Trung Toản nói: "Đảng giao cho chúng ta nhiệm vụ phải ở lại giữ Liên khu I này trong điều kiện có thể được ta phải chấp hành nghiêm túc" Đồng chí phân tích tình hình:

- Địch đã có quân tăng viện đến Hải Phòng đã đưa được một số tới Hà Nội, nhưng chúng chưa đánh thông được đường số 5 nên việc chuyển vận của chúng từ Hải Phòng lên Hà Nội còn nhiều khó khăn, còn trong tình trạng nhỏ nhọt.

- Địch đang cố mở rộng phạm vi chiếm đóng ra ngoại thành nhằm cô lập Trung đoàn thủ đô trong Liên khu I, nhưng chúng cũng đang bị thiệt hại nhiều vì những cuộc tiến công này.

- Thực tế diễn biến chiến sự ở Hà Nội, đến bây giờ cho thấy rằng địch chưa đủ sức phá được thế trận trong đánh ngoài vây của ta ở nội và ngoại thành. Ngược lại, chính chúng đang bị căng kéo ra, dàn mỏng lực lượng ra vì thế trận này.

- Ta còn nhiều điều kiện trụ bám trong Liên khu I. Chừng nào chúng ta còn giữ vững trận địa này, thì chừng nấy địch còn bị hãm trong Hà Nội. Và chừng nào địch còn phải lúng túng đối phó đằng trước, đằng sau, bên trong, bên ngoài với mặt trận Hà Nội ta đây, thì chừng nấy, hậu phương rộng rãi bao la của ta còn được yên ổn để chuyển sang thời chiến. Địch đang lúng túng bị vây hãm ở nhiều thị xã, thị trấn, thành phố Đà Nẵng, Huế, Nam Định, Hải Dương, nhưng chúng phải tập trung gỡ bí ở Hà Nội trước hết, cho nên cuộc chiến đấu của chúng ta ở Liên khu I không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với Mặt trận Hà Nội mà cả các nơi khác nữa...


Những người dự cuộc họp thảo luận rất sôi nổi về các ý kiến phân tích tình hình của đồng chí Lê Trung Toản và cuối cùng đi đến quyết nghị:

Kiên trì trụ bám, giữ từng tấc đất của thủ đô.

[dungnuocgiunuoc]

Từ sau cuộc họp này, các hoạt động công tác chính trị tập trung vào việc xây dựng ý chí kiên cường chiến đấu, đánh đến cùng, ghìm địch ở Hà Nội cho hậu phương ta được thêm thời gian yên ổn. Trên các chiến hào, những người cảm tử mừng xuân mới với khẩu hiệu mới:

"Còn một viên đạn, còn một người, còn trận địa"

Tờ báo "Chiến thắng" chỉ có bốn người trong ban biên tập, các đồng chí Hoàng Đức Nghi, Lê Đức Nguyệt. Chính Hữu, Đỗ Ngọc Quý nhưng rất đều đặn hàng ngày đem đến cho cán bộ và chiến sĩ trong Trung đoàn những tin chiến sự trong Nam ngoài Bắc, những dư luận của các nơi trên thế giới đối với cuộc kháng chiến Việt Nam, tất nhiên nhiều nhất vẫn là tin chiến sự Liên khu I và Mặt trận Hà Nội với nhiều gương chiến đấu, phục vụ chiến đấu. Số báo Tết có nhiều bài viết về những chiến sĩ cảm tử, những cuộc chiến đấu cảm tử xưa nay của người Việt Nam, của các dân tộc trên thế giới, trong đó có một bài được mọi người ưa thích nhất. Với đầu đề "Trên chiến lũy Bê-ô-grát" bài báo viết về những quyết tử quân Séc-bi (nay thuộc Liên bang Nam Tư) bảo vệ thành Bê-ô-grát.


Họ là quân lính của trung đoàn số 10 và một số đơn vị dân quân địa phương. Họ ở lại Bê-ô-grát trong khi các trung đoàn khác rút xuống phía Nam trước sức tấn công vũ bão của liên quân Đức - Áo. Họ có hơn 5000 người, bị bao vây các mặt, đương đầu với một lực lượng quân xâm lăng đông và mạnh gấp mấy chục lần. Nhưng không hề nao núng, họ hiên ngang chống chọi với kẻ thù cho đến viên đạn cuối cùng, đến người cuối cùng trong một trận đánh ác liệt kéo dài 32 ngày đêm, từ ngày 7-10 đến ngày 8-11-1915. thực hiện đúng như lời người chỉ huy của họ, trung tá Đra-gu-tin Ga-vri-lô-vích kêu gọi "Nhiệm vụ của Trung đoàn là quyết tử để cho Bê-ô-grát và Tổ quốc quyết sinh. Chớ có lo lắng gì cho cuộc sống của chúng ta. Cuộc sống đó không tồn tại nữa". Họ đã hiến dâng cuộc sống của riêng mình cho Bê-ô-grát sống mãi. Họ đã khiến cho kẻ thù phải cúi đầu tôn kính họ, khiếp sợ Bê-ô-grát, khiếp sợ Tổ quốc của họ. Không ai khác, chính viên thống chế Đức Phôn Mác-kên-dên khi vào được Bê-ô-grát đẫm máu đã ra lệnh cho quân lính của y xây dựng ngay tượng đài Người lính bảo vệ Bê-ô-grát.
Sử sách nhiều nước đã viết về những quyết tử quân Bô-ô-grát, song chắc chắn là chưa có ở đâu và chưa bao giờ tấm gương chiến đấu hy sinh của những người anh hùng ấy được nhắc tới sống động như ở Liên khu I trong dịp Tết Đinh Hợi 1917, khi những chiến sĩ cảm tử của thủ đô Hà Nội đã giữ vững trận địa được 34 ngày và trong lời chúc mừng Xuân mới ai nấy thề nguyện với nhau: Còn một viên đạn, còn một người, còn trận địa. Sống với Hà Nội, chết với Hà Nội.


Sáng ngày mồng hai, bữa ăn đã trở lại bình thường với cá kho, vừng, lạc, nhưng ở các vị trí chiến đấu, không khí Tết vẫn kéo dài với những tá thư từ hậu phương gửi vào:

"Chúc các anh bộ đội cảm tử Thủ đô ăn Tốt vui vẻ sang năm mới diệt được nhiều giặc, kìm chân địch lâu ngày trong Hà Nội để hậu phương được thêm thời gian yên ổn, chuẩn bị kháng chiến trường kỳ"...

Không khí Tết kéo dài vì một lý do nữa là mỗi ngày mỗi tổ chiến đấu chỉ có một người được nghỉ để đi chúc Tết, thăm hỏi bạn hữu, những người khác phải thường trực chiến đấu, nên hết lượt người nghỉ để đi chúc Tết phải mất bốn năm ngày.


Từ sáng mồng ba, không khí Tết tăng lên với chiến thắng đầu Xuân ở nhà Xô-va đường Trần Quang Khải, đánh Tây chạy tán loạn, ở nhà Hoa Nam phố Hàng Giấy đánh Tây chết la liệt.


Thế rồi qua ngày mồng năm, có tin Hồ Chủ tịch gửi thư riêng cho Trung đoàn Thủ đô. Tin truyền đi rất nhanh từ Ban chỉ huy Trung đoàn, đến cấp tiểu đoàn, xuống đến từng tổ chiến đấu chỉ trong một loáng. Nhà in còn xếp chữ in thư Cụ Hồ, nhưng các chiến sĩ đã kháo nhau: "… Cụ gọi chúng mình là các em..." Cụ không ăn Tết vì nghĩ đến chúng mình đang chiến đấu gian khổ"... " Cụ viết thư đúng ngày giỗ trận Đống Đa mồng 5 Tết. Cụ chọn ngày này mới viết là có ý nghĩa lắm đấy..." - Các chiến sĩ thao thức đón chờ báo Chiến Thắng để đọc thư Cụ Hồ:

"Củng các chiến sĩ yêu quý Trung đoàn Thủ đô,

"Các em ăn Tết thế nào? Vui vẻ lắm chứ ? Tôi và nhân viên Chính phủ vì nhớ đến các em cho nên cũng không ai nỡ ăn Tết. Còn 90 phần trăm đồng bào ở hậu phương cũng giảm 90 phần trăm mâm cỗ tiệc tùng, ai cũng tiết kiệm để dự bị công cuộc trường kỳ kháng chiến.

"Các em là đội cảm tử. Các em cảm tử cho tổ quốc quyết sinh.

Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn, tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp thu cái tinh thần bất diệt đó để lại truyền cho nòi giống Việt Nam muôn đời về sau.

"Chí kiên quyết dũng cảm, các em đã sẵn có, đây tôi chỉ nhắc vài điều mà các em phải nhớ luôn luôn:

- 1. Phải hết sức khôn khéo, nhanh chóng, bí mật, phải biết cách hóa chính vi linh.

- 2. Phải rút kinh nghiệm hàng ngày, hàng giờ, phải đề phòng Việt gian, trinh thám.

- 3. Phải hết sức cẩn thận. Phải luôn luôn có sáng kiến để lợi dụng thời cơ.

- 4. Tuyệt đối đoàn kết.

"Các em hăng hái tiến lên, lòng già Hồ, lòng Chính phủ và lòng toàn thể đồng bào luôn luôn bên cạnh các em.

"Tôi thay mặt Chính phủ và đồng bào gửi các em lời chào thân ái và quyết thắng.

Ngày tháng 1-1947
HỒ CHÍ MINH

[dungnuocgiunuoc]

CHƯƠNG VII
NHỮNG NGÀY QUYẾT LIỆT

Đại tá Đép-bơ (Debes) nhận làm cái việc mà tướng Moóc-li-e không làm được: nhanh chóng quét hết quân Việt Minh ở trung tâm thành phố, nhổ cái dằm nhức nhối ấy đi. Đép-bơ hăng hái lắm, từng chê bai viên tướng nọ là con người không cả quyết, không dám mạnh tay, song phải đến khi ngồi vào vị trí tư lệnh quân viễn chinh ở Hà Nội thì y mới thấy được hết vấn đề.


Thực ra, những chiến tuyến phòng ngự của "cái dằm nhức nhối" ấy, đâu phải là có thể đứng vững được trước uy lực của những quả bom 100 kylô thậm chí 50 kylô thôi. Chỉ một trận rắc bom liên tục đánh xập các dãy nhà trên dọc đường Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường, Hàng Giấy, không đến một cây số là trận địa đối phương bị bổ dọc làm đôi. Một trận bom nữa đánh cắt ngang, phá xập phố Hàng Bát Đàn, Hàng Bồ, Hàng Bạc là coi như xong. Thế nhưng, lúc này quân viễn chinh Pháp lại chưa có đủ bom đạn để làm được như vậy. Cao ủy Đác-giăng-li-ơ và tướng Va-luy cho rằng chỉ một chiến dịch càn quét là đủ dập tan lực lượng quân sự Việt Minh. Cựu thủ tướng Bi-đôn cũng cho rằng chỉ nã đại bác là xong hết... Không ai tính đến chuyện phải tiến hành một cuộc chiến tranh. Cho nên quân viễn chinh chỉ được trang bị những quả bom sát thương cỡ nhỏ.


Thực ra, những binh sĩ Việt Minh đang bám lấy mảnh đất nhỏ hẹp ở trung tâm Hà Nội, chẳng phải là những chiến binh được tập luyện nhiều nhặt gì. Họ không có lấy một khẩu ba-đô-ca, một khẩu súng cối cỡ nhỏ nhất, nhưng đó lại là những tay du kích đáng gờm và họ đã tạo ra được một trận địa phòng ngự kỳ lạ để phát huy sở trường của mình. Binh lính Pháp, những tay lê-dương rất lì lợm cũng sởn tóc gáy khi phải xông đến trước "cái dằm nhức nhối" ấy. Hàng chục xe tăng, xe thiết giáp bị bất thần đánh gục, vì bom ba càng kiểu Nhật Bản, bị biến thành đống lửa vì những chai xăng-krếp. Hàng trăm lính thiện chiến đã bị loại khỏi vòng chiến vì những viên đạn, những mảnh lựu đạn không biết từ đâu bắn ra, ném ra. Phải có đông quân, đánh liên tục, mới đối phó có hiệu lực, nhưng lúc này, quân Pháp ở Hà Nội cũng chưa có khả năng đó.


Vấn đề cốt tử là phải được tăng viện cấp tốc. Song quân đó lấy ở đâu? Trong Nam Bộ và Nam Trung Bộ, chiến tranh du kích đang phát triển, không thể lấy lực lượng từ đó đưa ra Hà Nội được. Từ vĩ tuyến 16 trở ra, quân Pháp đóng ở Vinh đã phải đầu hàng còn ở Đà Nẵng, Huế, Nam Định, Hải Dương… đâu đâu cũng cần tăng viện, sẽ có tăng viện, nhưng phải chờ lấy quân từ bên Pháp, từ các thuộc địa Pháp ở châu Phi đưa sang.


Đép-bơ lên Hà Nội thay chân Moóc-lie khi quân Pháp đang mở trận tiến công ra Giảng Võ ngày 6 tháng 1. Từ sau hôm đó, mặt trận Hà Nội vắng lặng đi, ngừng hết các cuộc đánh ra các cửa ô, Đép-bơ cũng đành chịu đựng "cái dằm nhức nhối", trong trung tâm thành phố, phải chờ tăng viện. Trung tuần tháng 1, quân tăng viện đổ lên Hải Phòng. Nhưng còn phải dùng lực lượng ấy vào việc đánh thông đường Hải Phòng - Hà Nội. Con đường dài 100 km, mà muốn bảo đảm an toàn, một thứ an toàn tương đối thôi, thì ít nhất cũng phải kiểm soát được những làng mạc sát ven đường. Cũng trung tuần tháng 1, có một số quân tăng viện cho Hà Nội, song chỉ để bù vào số hao hụt những thương vong từ tối 19-12-1916. Phải đến cuối tháng mới thực sự có một lực lượng để tiến công.

[dungnuocgiunuoc]

- Trận Xô-va - Phố Trần Quang Khải

Từ sau Tết Nguyên đán, cuộc chiến đấu ở Liên khu I đi vào giai đoạn gay go quyết liệt nhất.
Địch đã có quân tiếp viện, vũ khí đạn dược phương tiện chiến đấu ùn ùn chở từ Hải Phòng lên. Một mũi chúng dồn sức đánh bật các đơn vị của ta ra khỏi các cửa ô. Mặt khác, chúng mở những cuộc tiến công nhằm chiếm từng khu vực khép chặt vòng vây quanh trận địa trụ bám của ta ở trong Liên khu I, chia cắt trận địa này ra từng mảng nhỏ và cuối cùng tiêu diệt toàn bộ Trung đoàn thủ đô.
"Chiến thắng - quyết thắng", đó là lời chào đầu năm, lời chúc Tết Đinh Hợi của các chiến sĩ cảm tử trụ bám trong Liên khu I - Hà Nội. Và lời chào, lời chúc nhau ấy được thể hiện ngay ngày mồng 2 Tết (23-1-1947) tại vị trí Xô-va.


Góc đường Trần Quang Khải - Hàng Mắm, có một ngôi đền nhỏ dưới bóng một cây si, nhân dân quen gọi Đền cây si. Cạnh đền, về phía nam, là một dãy nhà hai tầng xây theo lối cổ, 13 gian (hiện nay là trường Nguyễn Huệ). Tiếp giáp đó, đến ngõ Nguyễn Hữu Huân.


Dãy nhà 13 gian ấy là cơ sở của Công ty vận tải đường biển và đường sông của Pháp kiều, Công ty Xô-va hoạt động từ những năm đầu thế kỷ. Khi tình hình căng thẳng, trung tuần tháng 12-1946, các Pháp kiều chuyển vào "khu phố Tây". Nhà Xô-va là một vị trí rất quan trọng của ta, cùng với vị trí Trường Ke cách đó mấy trăm mét về phía bắc, giữ con đường liên lạc của ta từ trận địa Liên khu I ra hậu phương theo đường ven bãi sông Hồng. Nói cách khác, nếu địch chiếm được cả hai vị trí Xô-va và Trường Ke thì Trung đoàn Thủ đô hết khả năng trụ bám.


Đã nhiều lần, đích tìm cách tấn công vị trí Xô-va, Từ vị trí của chúng ở nhà Giao thông Công chính, đánh qua dãy kho Nhà Thương chính sang đầu nhà Xô-va chỉ có 200 mét. Có một lần, địch đã cho một xe G.M.C lao rất nhanh từ Nhà Giao thông công chính theo đường Trần Quang Khải lên Cột đồng hồ thăm dò lực lượng ta phản ứng thế nào. Nhưng vừa đến ngang nhà Xô-va thì chiếc xe vận tải ấy bị bắn thủng lốp, tên lái xe bỏ chạy qua bờ đê để lộn lại vị trí xuất phát. Chỉ mấy phút sau, ta đã đốt cháy chiếc xe GMC đó.


Vị trí Xô-va do một tiểu đội phụ trách, có thêm hai tiểu đội nữa đóng ở Hàng Tre, Hàng Mắm hỗ trợ. Vị trí này thường bị địch uy hiếp. Từ tầng 2 Nhà giao thông công chính, chúng đặt một khẩu súng máy bắn sang mỗi khi thấy bóng quân ta đi lại trên gác hoặc dưới sân. Ngang nhà Giao thông công chính, trên mặt đê, chúng xếp bao cát đặt một ụ súng đại liên khống chế dọc đường Trần Quang Khải đến cột đồng hồ. Tất cả các cửa sổ, cửa ra vào của mặt tiền nhà Xô-va, hướng ra đường Trần Quang Khải đều bị khẩu súng máy này bằm nát hết.


Ngày mồng 2 Tết, địch tấn công vào nhà Xô-va vào lúc gần trưa:

- Một mũi khoảng hơn một trung đội đánh vào chính diện, từ bờ đê vượt qua mặt đường Trần Quang Khải đánh sang.

- Một mũi nữa, với lực lượng mạnh hơn có hai tên Việt gian dẫn đường và có xe tăng yểm hộ theo dọc đường Hàng Tre, đánh mặt sau lưng.

Trong lúc này, tiểu đội giữ vị trí Xô-va có thêm 4 trinh sát viên của tiểu đoàn, tất cả 11 người. Nhưng lực lượng giữ tầng dưới bị hỏa lực xe tăng địch uy hiếp dữ dội nên phải lui dần, rồi bị đẩy bật sang đầu Hàng Mắm, Hàng Tre, lực lượng chốt trên gác tuy có ít người, song có lợi thế, nên giữ được vị trí lâu hơn. Địch mon men đến chân cầu thang, trên gác ta ném lựu đạn xuống, chúng bị thiệt hại nhiều, phải dãn ra. Chúng không biết rõ lực lượng ta có bao nhiêu trên đó nên phải dè dặt, không dám xông ào lên. Thực ra sau vài chục phút cầm cự, trên gác này chỉ còn một người, đó là chiến sĩ trinh sát Nguyễn Xuân Nho. Anh cố cầm cự để chờ quân tiếp viện đến phối hợp. Lựu đạn có ít, anh phải dùng gạch, ngói đánh địch, đôi khi chộp lấy lựu đạn địch từ dưới ném lên mà quẳng lại, Nhưng rồi lựu đạn cũng hết. Anh buộc phải lao qua cửa sổ phía bắc, chuyền sang cây si bên đền, bám lấy rễ si tụt xuống. Lúc này, hai tên lính Pháp từ phía bờ sông vào trông thấy đuổi theo. Với khẩu súng ngắn Nho hạ được một tên, tên thứ hai phải lùi lại nhưng nó cũng bắn được một viên đạn trúng bắp chân Nho trong khi anh đang luồn qua giao thông hào ở đầu phố Hàng Mắm bắt liên lạc với tiểu đội án ngữ ở phía này


Cả tháng chuẩn bị, ngày nào cũng làm thêm vật chướng ngại, củng cố thêm công sự bị địch thường xuyên bắn phá, rồi chỉ một chút sơ hở, và chỉ trong mấy chục phút thôi, địch đã chiếm được tầng dưới vị trí quan trọng này. Quân ta bị bất ngờ, không ai nghĩ rằng địch có khả năng đánh vào lúc gần trưa, nên chúng ập đến sát sườn mới biết, không kịp đối phó. Lúc được tin cấp báo "địch tràn vào Xô-va rồi", tiểu đoàn phó Vũ Lăng sửng sốt, anh lao đi đốc chiến ngay. Tới đại đội 14, đơn vị có trách nhiệm giữ chốt Xô-va và khu vực Hàng 'Tre, Hàng Mắm, Cột đồng hồ, thấy đại đội trưởng Hoàng Viết Điểm đang tập trung lực lượng tiếp viện, anh giục: "Đi ngay, đánh ngay, chậm phút nào địch nó củng cố được khó đánh". Anh lại sang đại đội 13, lệnh cho đại đội trưởng Cẩm Giàng đưa thêm một trung đội sang chi viện cho đại đội 14


Vị trí Xô-va đã lọt vào tay địch, nhưng phải nói rằng việc cầm cự của trinh sát Nguyễn Xuân Nho ở tầng trên kéo dài được hơn nửa tiếng đồng hồ, đã làm cho địch phải đối phó lúng túng chưa thể hoàn toàn làm chủ tình thế ở đây được. Chính đó là điều kiện thuận lợi cho việc đưa quân tiếp viện đến ứng cứu được kịp thời.


Cả đại đội trưởng Hoàng Viết Điểm và đại đội phó Nguyễn Kiềm chia nhau trực tiếp chỉ huy trung đội ứng cứu. Họ bí mật tiếp cận địch. Tên lính Pháp đứng gác ở cửa thông tường từ nhà Xô-va sang phía Hàng Mắm bị tiêu diệt đầu tiên trong khi nó đang chú trọng đến tầng gác của nhà Xô-va mà đến giờ phút đó chúng vẫn chưa chiếm lĩnh được. Đến lượt quân địch bị bất ngờ. Chúng chạy nhốn nháo, chưa kịp ứng phó thì đã thấy quân ta xuất hiện trước mặt, sau lưng. Chúng nó chỉ còn cách bắn vung vãi để tìm cách tháo chạy, nhưng phía Hàng Tre - đường chúng rút chạy, số phận chứng đã được định đoạt: ở đây, ta đã bố trí sẵn một tiểu đội và hơn một chục tên địch ngã gục trong tầm súng của tiểu đội này.


Chiếm lại vị trí Xô-va, ta thu được một số vũ khí quân trang, quân dụng. Quý nhất là hai hòm đạn, một khẩu súng trường rơ-minh-tông, một khẩu tiểu liên Tuyn, những thứ mà ta đang cần. Nhưng còn một thứ quý hơn, cần hơn, phải đến tối, qua cuộc họp kiểm điểm mới thu hoạch được, ấy là những khuyết điểm, những ưu điểm, những kinh nghiệm. Báo Chiến thắng số đầu Xuân tường thuật tỷ mỷ diễn biến của trận Xô-va, bài học Xô-va cùng với tin đồng chí tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp điện khen đơn vị chiến thắng ở vị trí Xô-va có đoạn: "... xứng đáng là một đơn vị của trung đoàn thủ đô của Vệ quốc đoàn Việt Nam" được nhanh chóng chuyển đến từng tổ chiến đấu đang giữ các vị trí đối diện với địch trong Liên khu I.

[dungnuocgiunuoc]

Trận nhà Hoa Nam - Hàng Giấy

Cũng ngày mồng 2 Tết, địch tiến công vào chiến tuyến phía bắc của trận địa Liên khu I, từ Hàng Cót qua Hàng Lược, phố Gầm cầu sang Hàng Giấy.

Phía Hàng Cót, tiểu đội của ta giữ Trường Thanh Quan không đủ sức đối phó với hỏa lực địch buộc phải rút sang chùa Ấn Độ. Trường tiểu học này giáp lưng với chùa Ấn Độ, cách nhau chỉ một bức tường, mấy lần địch định vượt sang đều bị thiệt hại, đến trưa chúng phải rút.


Nhưng hướng chính của địch trong ngày hôm đó trên chiến tuyến phía này là phố Hàng Giấy. Đã gần một tháng, từ ngày đầu năm 1947 ngôi nhà cao tầng ở giữa phố này, Nhà Hoa Nam là cái gai nhức nhối với địch. Từ đây, các chiến sĩ ta đặt súng bắn tỉa diệt được khá nhiều địch ở bốt đầu cầu và trên các đoàn xe lửa chạy qua cầu đá nối cầu Long Biên với ga Hà Nội.


Người nổ súng bắn tỉa đầu tiên ở vị trí Hoa Nam là cô gái Hà Nhật, nhân viên tổ quân nhu của khu Đồng Xuân, hôm đầu năm dương lịch ra thăm anh em ngoài chiến tuyến với ba viên đạn súng trường vừa mới được thưởng vì thành tích chăm học và học giỏi trong mấy ngày luyện tập bắn súng ở bãi tập trong chợ Đồng Xuân, Hà Nhật được vinh dự "bắn mở hàng". Cô bắn viên thứ nhất xuyên táo hai tên địch đang nhởn nhơ bá vai nhau bên ổ súng máy của bốt Đầu cầu. Đến viên đạn sau, cô quật ngã một trong những tên lao ra cứu hai tên kia đang quằn quại kêu rống. Còn viên thứ ba, cô không bắn nữa. Đồng chí chỉ huy bắt phải rút ngay xuống tầng dưới cùng, đề phòng địch truy lại.


Người diệt được nhiều địch nhất ở vị trí Hoa Nam này anh Vũ Tá Lâm, thuộc hạng "vua bắn tỉa" của trung đoàn, cùng lứa tuổi 17, cũng tương đương thành tích với Lương Vị, tay súng cừ khôi của khu Hoàn Kiếm. Những khẩu súng máy của địch ở bốt Đầu cầu thường xuyên bắn vào những cửa sổ, những lỗ đục trên mặt tường phía đông, phía bắc nhà Hoa Nam, nhất là khi có một đoàn tàu vận tải chạy qua, thế nhưng có lần Vũ Tá Lâm gan góc và mưu trí đã nổ gọn cả hai băng đạn Tôm-xơn vào một toa tàu chở đầy lính địch. Riêng lần bóp cò súng ấy, anh em trong tiểu đội bình cho Lâm "quật đổ 13 tên". Đó là một toa đen, chuyên chở hàng nặng, không có mui, lính địch ngồi đầy trên sàn, ngã vật ngả nghiêng trông rõ mồn một.


Ngày mồng 2 Tết, mở đầu một đợt tấn công mạnh vào Liên khu 1, địch muốn nhổ bật cái gai nhức nhối ở nhà Hoa Nam, đánh bật quân ta khỏi vùng gầm cầu xe lửa, chiếm được vị trí này rồi chúng sẽ thọc ngay đến chùa Huyền Thuyên ở phố Hàng Khoai, ngay bên chợ Đồng Xuân.


Trước hết, một xe bọc thép kéo một khẩu pháo đi dọc cầu xe lửa, đến cách nhà Hoa Nam chừng 70 mét, bắn hơn chục phát. Tường nhà, từ gác hai trở lên bị phá nát hết, nhưng nhà bê tông cốt sắt, không sập. Chiến sĩ ta tản hết sang các nhà quanh đó chỉ bị sức ép, ù tai. Sau khi pháo ngừng bắn, bộ binh địch tiến vào theo đường Hàng Giấy và ngõ Hàng Khoai hình thành thế bao vây đánh khép lại.


Tại chốt này, ta chỉ có 6 người, dồn hết lên mấy nhà phía trước chặn địch ở sát gầm cầu. Các chiến sĩ luồn từ nhà này sang nhà khác, từ phòng nọ sang phòng kia, bất thần xuất hiện quét tiểu liên hoặc ném lựu đạn. Ta chặn địch ở trên mái nhà, trên gác, dưới sân. Có lúc ta và địch rình nhau bên miệng lỗ chui qua tường, mã tấu kề bên miệng lỗ, hễ địch chui sang là chém. Có lúc ta và địch ở cạnh nhau, cách một bức tường, nghe tiếng giày, tiếng nói mà đoán vị trí và hành động của địch. Chúng tiến đến đâu bị chặn đến đấy, phải loanh quanh đối phó với 6 chiến sĩ ta. Sau chúng mở một mũi đánh vòng sang phía sườn bên phải sát với nhà Hoa Nam và dọc tường phía sau.


Lúc này, tổ chiến đấu ở Hoa Nam đã rút cả về vị trí cố thủ, chưa một ai bị thương, lại được tiếp tế 30 lựu đạn bổ sung thêm 3 chiến sĩ nữa. Họ chất bàn ghế cồng kềnh chặn các lỗ chui qua tường, chặn kỹ các cửa, rồi ẩn nấp im lặng chờ địch. Đợi hồi lâu không thấy ta đánh lại, địch tưởng ta đã rút chạy, bèn xô nhau đẩy đổ bàn ghế chui vào nhà. Một tốp 7, 8 tèn ùa vào sân, xông vào nhà ngoài, định lên gác thì bất thần, từ một lỗ cửa phía sau cách 7 mét, tiểu liên của chiến sĩ Lâm quét dữ dội, làm địch đứa chết, đứa chạy tán loạn. Đồng thời, ở các góc tường, góc buồng lựu đạn của ta cũng phản kích một lúc đánh bật đích ra. Bị đòn bất ngờ, địch phải tập trung lựu đạn và bắn áp chế, dùng đạn khói để nhảy vào kéo xác đồng bọn mang đi. Chúng rút sang nhà Xăm Hàng Giấy, một nhà cho thuê chỗ ngủ trọ, có nhiều buồng ngăn cách bằng gỗ, sàn, gác cùng bằng gỗ, nay là rạp Bắc Đô. Chúng đóng ở đây một trung đội. Ta và địch cách nhau vài chục mét.


Đêm hôm ấy trung đội trưởng Thư Chương dẫn một tiểu đội sang đánh, nhưng không thành công.
Sáng hôm sau, mồng ba Tết, từ nhà Hoa Nam các chiến sĩ ra nheo tiếng động bên nhà Xăm Hàng Giấy, leo lên gác quan sát thì thấy có hai tên địch đang đập phá một cái lan can bằng gạch. Vũ Tá Lâm liền kê nòng súng vào một khe cửa rất nhỏ nổ một loạt đạn ngắn, một tên địch ôm bụng ngã lăn quay. Anh bấm cò lần nữa, tên thứ hai bị trúng vào đầu, chết tại chỗ. Trong nhà Xăm địch la thét ầm ĩ. 15 phút sau, chúng kéo nhau đi. Trong khi đó, một xe bọc thép lại kéo pháo ở trên cầu xe lửa, đến đúng chỗ đặt pháo hôm qua. Vị trí Hoa Nam lại bị một trận mưa đạn pháo dữ dội, các tầng gác hai, gác ba tường vỡ toang hoác. Thì ra lúc nãy bọn địch ở nhà Xăm rút đi là để tránh xa tầm nguy hiểm của đạn pháo. Chúng quay lại vị trí này ngay sau khi pháo thôi bắn. Rõ ràng, địch muốn lấy đó làm bàn đạp đánh chiếm vị trí Hoa Nam của ta.


Đã có những bài học không thành công hôm trước, đêm nay, đánh lần thứ hai, anh em ta chuẩn bị chu đáo hơn, từng tổ, từng người được phân trách nhiệm cụ thể.

- Tiểu đội phó Trung chỉ huy hai tổ bắn chặn các cửa sổ, ghìm địch trong vị trí.

- Tiểu đội trưởng Hiển và chiến sĩ Nghĩa trang bị tiểu liên bí mật trèo lên sân thượng, từ nóc nhà đánh xuống

- Thư Chương và Sơn Dơi phá cửa bếp xông thẳng vào tầng dưới.

Trận đánh diễn ra gần đúng như ý định, một trận hỏa công. Địch từ trên gác bắn xuống chặn ta. Nhưng ta áp đảo được ngay. Chiến sĩ Sơn Dơi vừa phá tung cửa bếp thì trung đội trưởng đã lao vút vào trong nhà ném lựu đạn, ném chai cháy. Lửa cháy đằng trước, lửa cháy đẳng sau, lửa bốc cháy dữ đội nhất từ buồng cầu thang, nơi chủ nhà Xăm này dùng làm kho chứa những đống đệm nhồi cỏ khô. Tổ Hiển - Nghĩa từ trên cao quét tiểu liên xuống, Sơn Dơi từ ngoài sân ném lựu đạn vào. Địch bị diệt hơn chục tên, bọn sống sót đạp cửa lao bừa ra ngoài đường cố chạy thoát chết.


Nhà Xăm Hàng Giấy cháy rừng rực suốt đêm đến sáng mồng 1 Tết, tức là sáng ngày 25-1-1947.

[dungnuocgiunuoc]

Trận Hàng Thiếc.

Trước tết nguyên đán ba ngày, trận địa trụ bám của Trung đoàn Thủ đô bị cắt mất một mảng, đúng góc tây nam.

Ở hướng này, ta và địch quần nhau liên tục từ ngày đầu nổ súng. Trên Đường Thành với vị trí nhà Ô-lanh-pia, các chiến sĩ ta liên lục đánh bại các cuộc tiến công của địch và diệt được nhiều lính và xe địch bằng lối bắn tỉa. Trên chiến tuyến Hàng Bông, Hàng Gai ta cố giữ chặt một đoạn đầu phố Hàng Bông vì bỏ mất đoạn này thì tuyến Đường Thành cùng sẽ không còn nữa, ta cố giữ nửa dãy phố Hàng Gai, bên số chẵn, vì lùi một bước là tới Hàng Đào, tạo ra cho địch một bàn đạp mà chúng đang thèm muốn để thọc thẳng vào trung tâm Liên khu I.


Ở hướng này, các chiến sĩ ta phòng ngự rất kiên cường. Đã bao lần địch đánh to, đánh nhỏ, ta đều đẩy lùi được hết. Nhưng, ngày 28 tháng chạp ta bị bất ngờ, địch đi lặng lẽ vào ngõ Tạm Thương, Ngõ Yên Thái luồn vào phía sau lưng ta rồi từ đó đánh ra. Ta phải bỏ một đoạn tuyến Hàng Bông, Đường Thành nhiều căn nhà ở khối phố bị đốt cháy trụi.


Sau Tết, địch đánh liên tục vào hướng này. Ta vẫn giữ được trọn vẹn chiến tuyến Hàng Gai, nhưng địch lấn được vào đến Hàng Hòm, Hàng Nón.

Đầu tháng 2 dương lịch, ở hướng tây nam, Hàng Thiếc trở thành tuyến đầu và Hàng Gai là tuyến đột xuất. Nhiều người cho rằng địch sẽ đánh vào Hàng Gai, bởi lẽ chúng đã dừng lại ở đây quá lâu, ngót bốn chục ngày rồi (kề từ 28-12-1946, khi chúng chiếm được bên dãy số lẻ) chúng đã đánh hàng chục lần sang đây, biết rõ địa hình. Tiểu đoàn trưởng Vũ Yên cũng tán thành như vậy, phải sẵn sàng đối phó với một trận đánh quyết liệt của địch vào tuyến Hàng Gai, nhưng anh lưu ý mọi người không được một chút lơ là về hướng Hàng Thiếc, ta mới lập tuyến này chưa được thử thách. Vả lại, nếu địch thọc qua được Hàng Thiếc là chóng đến Hàng Bồ rồi. Trung đội trưởng Anh Dũng được giao trách nhiệm tổ chức việc phòng ngự ở Hàng Thiếc.


Các phố Hàng Gà, Hàng Hòm, Hàng Gai, Hồng Nón, Hàng Đàn, Hàng Quạt, không mấy ngày là không có những ngôi nhà bị đốt cháy, bị đánh xập mái. Địch dùng bom đạn kết hợp với những lực lượng đột kích nhỏ liên tục công phá khu vực tây nam trận địa trụ bám của ta.


Sáng 7-2, các khu vực phòng ngự của tiểu đoàn 102 chìm trong khói lửa, nhưng nơi bị đạn địch đổ dồn vào bắn phá nặng nhất là phố Hàng Thiếc. Địch tiến rất thận trọng. Xe tăng bắn yểm hộ cho bộ binh chiếm từng căn nhà bỏ trống ở các phố Hàng Bát Đàn, Hàng Nón, cho công binh dọn vật cản, san lấp chiến hào. Đến gần trưa, địch đưa xe tăng vào ngã ba Hàng Nón, Hàng Thiếc và ngã tư Bát Đàn, Hàng Thiếc. Hàng Bồ, Thuốc Bắc. Trung đội Anh Dũng giữ tuyến Hàng Thiếc bị cắt đôi. Trận đánh diễn ra trong từng căn nhà. Ta địch giành giật từng căn buồng, từng bờ tường


Tiểu đội trưởng Trần Đan đánh bật mấy đợt xung phong của địch. Ở một vị trí chiến đấu trên gác một ngôi nhà hai tầng, Trần Đan giành được lợi thế, nên tuy bị thương nát bàn tay phải, với tay trái, anh vẫn kiên cường dùng lựu đạn giữ vững vị trí


Đồng chí Minh bị lựu đạn hóa học của địch làm mờ mắt không nhìn thấy gì, anh vẫn ngồi nguyên tại chỗ, lắng nghe tiếng giày đinh của địch phát ra từ phía nào là bắn về phía đó.

Kẻ địch đã gặp phải một trung đội mạnh hầu hết là chiến sĩ tự vệ chiến đấu, công an xung phong đã đánh rất nhiều trận ở Cửa Nam, Tràng Thi, Hàng Trống, Hàng Bông... đơn vị có nhiều cán bộ, chiến sĩ được gọi là "vua gan lì", "vua lựu đạn" "vua bắn tỉa" "vua xung phong"... tiến qua mỗi căn buồng, vượt qua mỗi bức tường, chúng đều phải trả giá.


Đến trưa, 14 giờ, ta bỏ tuyến 1 Hàng Thiếc, bên dãy số chẵn, rút về giữ tuyến 2, bên dãy số lẻ. Địch cũng ngừng lại, chúng đã bị thiệt hại khá nhiều về sinh lực.

Liên tiếp mấy ngày sau mặt trận Hàng Thiếc vẫn sôi động, căng thẳng, ngùn ngụt khói lửa. Khi ta đánh sang phía địch, khi địch đánh sang phía ta. Nhưng không dùng bộ binh nữa mà toàn dùng hỏa lực bắn phá, phun xăng đốt nhà cửa. Đặc biệt, chúng dùng đến máy bay khu trục nhào lộn xả đạn vào phía sau tuyến Hàng Thiếc. Và do đó các chiến sĩ của tiểu đoàn 102, trên trận địa khu Đông Thành đã lập được chiến công xuất sắc, hạ tại chỗ một máy bay địch.


Nào đã có ai đã học cách bắn máy bay bằng súng trường, súng máy? tư thế bắn ra sao? nằm, quỳ, ngồi hay đứng? Bắn mục tiêu di động thì phải ngắm đón đầu, nhưng ngắm đón thế nào?... chỉ biết rằng trước đây, khi máy bay Mỹ lao vào Hà Nội, lính Nhật vẫn nằm ngửa trên đê sông Hồng chĩa súng lên trời bắn đòm đòm. Và, trong một số phim truyện về chiến tranh thế giới thứ nhất 1914-1918, có cảnh lính Pháp bắn rơi máy bay Đức bằng súng trường. Ở khu Đông Thành này, đã có lần tự vệ Tô Tịch do anh Lê Hợi chỉ huy, bắn trúng một máy bay thám thính của địch. Đang lượn vòng bay vè vè dòm ngó trận địa ta, bị trúng đạn, nó lãng vội về phía sân bay Gia Lâm. Có người bảo: nhất định nó rơi tan xác. Người thì bảo là nó vẫn có thể hạ cánh được. Nhưng có điều rõ rệt, ai cũng thấy nó phì khói, kéo ngang trời một vệt khói đen xì. Chưa ai được học cách bắn máy bay, nhưng ai cũng biết cũng tin rằng súng trường có thể hạ được nó và những ngày sau đó, hễ cứ nghe thấy tiếng máy là các chiến sĩ Đông Thành lại tự động leo lên các nóc nhà cao tầng, giương súng rình bắn.

[dungnuocgiunuoc]

Trận Trường Ke - phố Trần Nhật Duật

Sau trận Hàng Thiếc, địch chuyển hướng tiến công sang mặt đông trận địa của Trung đoàn Thủ đô mục tiêu là Trường Ke. Thời Pháp thuộc, đường bờ sông mang tên Ke Clê-măng-xô (Quai Clémenceau). Đường phố này có một trường Tiểu học, nhân dân ta gọi là Trường Ke, nay là Trường Trần Nhật Duật.


Trung đội trưởng Cát Văn Soạn kể lại diễn biến trận Trường Ke như sau:

Những triệu chứng về một đợt tiến công lớn của địch vào khu vực bắc trận địa Liên khu I đã thấy rõ rệt từ sáng 11/2. Nhiều chuyến xe vận tải địch chử hàng tiếp tế qua cầu Long Biên vào Hà Nội. Máy bay trinh sát lượn vòng dòm ngó chợ Đồng Xuân, bãi bóng Lơ-pa-giơ (nay là chợ Bắc qua), dọc đường Hàng Mã Hàng Chiếu... Đại đội trưởng Phúc Ánh triệu tập các cán bộ trung đội, nói: "Địch đánh vào khu Đồng Xuân, đại đội chúng ta phải sẵn sàng tiếp ứng cho tiểu đoàn 101. Nhưng ngược lại, rất có thể chúng đánh vào đại đội ta trước để uy hiếp phía nam khu Đồng Xuân. Trường hợp đó thì mục tiêu chính của chúng là Trường Ke...". Sau buổi họp chúng tôi trở về đơn vị ráo riết chuẩn bị chiến đấu, củng cố các tuyến giao thông hào, đường xuyên tường, các hố cá nhân, những ụ súng, lỗ châu mai... tôi và trung đội phó Nguyễn Ngọ cùng hai chiến sĩ liên lạc đặt vị trí chỉ huy ở nhà 11 phố Đào Duy Từ. Đây là cửa đường thông tường với vị trí Trưởng Ke.


Sáng 12 tháng 2, xe tăng, xe thiết giáp địch từ đầu cầu Long Biên, dọc theo đường Trần Nhật Duật lao xuống đến gần nhà nước mắm Vạn Vân thì dừng lại, xả đạn về phía bãi lơ-pa-giơ. Chúng tôi phán đoán: địch đánh Đồng Xuân. Nhưng độ dăm phút sau mới rõ: Địch đánh Trường Ke. Xe tăng địch vừa bò vừa bắn như phun đạn vào các cửa sổ tầng gác hai ở đầu hồi phía bắc Trường Ke. Tôi chạy sang với tiểu đội đồng chí Hạnh, đơn vị đóng giữ Trường Ke. Lúc này, Hạnh đang ở trên gác cùng mấy chiến sĩ bắn bọn bộ binh địch thập thò nấp sau xe tăng. Bỗng anh gọi tôi, tay chỉ trỏ ra hiệu, miệng quát to "Nó bắn đại bác". Tôi hiểu ý: Xe tăng địch quay nòng chĩa vào bức tường đầu Trường Ke. Nó định mở một lỗ hổng cho bộ binh xung phong. Tôi vừa nhẩy xuống cái hố cá nhân, thì một tiếng nổ rất to. Rồi lại tiếng nổ nữa, tiếng nữa... gạch cát vôi vừa tung tóe - bụi khói mù mịt, Trong đám khói bụi đó, không đến mười mét, tôi đã thấy tường thủng một mảng lớn. Ngoài đường địch hò hét: "Ala-xô", tiếng giầy lạo xạo. Chúng tôi đánh quân xung phong cũng chẳng khó khăn gì: Súng trường tiêu liên chĩa cả vào chỗ tường thủng, lựu đạn thì ném vượt qua. Riêng tôi ném ba quả lựu đạn. Tiếng reo hò im bặt. Địch xung phong năm lần, thì cả năm lần đều bị đánh bật ra. Nhưng chúng đã phá cửa mấy nhà bên số chẵn đầu phố Hàng Chiếu, đối diện với đầu hồi nhà phía bắc vị trí Trường Ke, rồi chúng luồn qua cửa ô Quan Chưởng, lật sang phố Đào Duy Từ, thọc vào sau lưng Trường Ke. Em liên lạc Nguyễn Văn Lai dẫn quân tiếp viện, vừa qua nhà 11 Đào Duy Từ thì bị trúng đạn địch, hy sinh tại chỗ. Tiểu đội trưởng Hạnh xông xáo lao đi đón quân tiếp viện lại bị trúng đạn vào bắp chân, rồi bị đẩy dạt sang bên kia đường Đào Duy Từ, bên số chẵn. Địch tràn vào vị trí Trường Ke.


Tiểu đoàn phó Vũ Lăng trực tiếp ra lệnh cho tôi: "Phải chiếm lại Trường Ke bằng được. Đánh ngay. Đại đội, tiểu đoàn sẽ chi viện thêm quân đến ngay".

- "Đánh ngay, đánh ngay", anh dằn giọng vào mấy tiếng ấy, nhắc tôi bài học của trận Xô-va : "phải nhanh chóng kéo địch củng cố rồi thì khó đánh". Tôi cùng trung đội phó Ngọ phân công nhau: Đồng chí Ngọ chỉ huy một mũi đánh bật địch ra khỏi phố Đào Duy Từ, tôi cùng tiểu đội trưởng Mạnh dẫn anh của đội tiếp viện đánh quân địch mới lọt vào Trường Ke.


Cũng lại giống như ở Xô-va, ta tiếp cận bí mật, đánh bất ngờ xung phong mạnh giành được thế chủ động; địch thì chưa quen địa hình, lại chưa nắm chắc được là trong những căn nhà chật hẹp nhiều ngăn, nhiều buồng chúng vừa chiếm được còn có quân ta phục kích hay không, nên chúng lúng túng, rối loạn ngay. Ta phản kích thắng lợi rất nhanh. Đội tiếp viện lấn từng căn buồng, đánh bật quân địch ra khỏi Trường Ke. Tiểu đội trưởng Hạnh rất xông xáo, tốp địch cuối cùng khi rút khỏi vị trí này, bị anh quét tiểu liên quật đổ hai tên.


Kết thúc trận đánh, anh Vũ Lăng vui vẻ bắt tay khen chúng tôi bằng một lời cảnh cáo; "này, mất Trường Ke thì mất đầu đấy".

Hôm sau, 18 tháng 2, xe tăng địch lại lao đến bắn phá vị trí Trường Ke, có người phán đoán "chúng nó vẫn nhằm mục tiêu này". Nhưng cũng có ý kiến khác: "không, chúng đánh lừa ta đấy, làm ra vẻ lại sẽ đánh Trường Ke, lừa cho ta tập trung vào hướng này để chúng tấn công hướng khác. Có thể là Đồng Xuân. Cứ theo dõi việc vận chuyển hàng tiếp tế của địch mấy hôm nay từ phía Gia Lâm sang Hà Nội thì trận tới sẽ là trận lớn".

[dungnuocgiunuoc]

Trận Đồng Xuân

Cái chốt Hoa Nam sừng sững giữa phố Hàng Giấy bị bắn phá liên tục trong hai ngày 8 và 9 tháng 2.
Ban chỉ huy tiểu đoàn 101 nhận định tình hình:

Địch đang chuẩn bị cho một trận đánh vào khu Đồng Xuân mà lực lượng của ta ở đây chỉ có ít, 5 trung đội với hơn 130 cảm tử quân, dàn rộng ra trên một khu vực rộng. Cho nên cần thu bớt phạm vi phòng thủ lại. Hơn 40 ngày qua, chốt Hoa Nam đã hoàn thành nhiệm vụ ngăn chận địch từ xa, bắn tỉa diệt nhiều địch, gây cho chúng nhiều khó khăn, nay đã đến lúc cần rút chốt, để tránh bị địch tiêu hao, để tổ chức một đội làm lực lượng dự bị.


Tiểu đoàn 101, ráo riết chuẩn bị đối phó với một đợt đành lớn của địch.

Sáng sớm ngày 14 tháng 2, cả khu Đồng Xuân rung chuyển dữ dội. Máy bay địch ném bom theo trục đường Hàng Mã, Hàng Chiếu đến ô Quan Chưởng. Đại bác địch nã vào các phố Hàng Rươi, Hàng Lược, Hàng Đồng, Lò Rèn, Hàng Sắt... về trận này, đồng chí Đỗ Tần, ủy viên chính trị tiểu đoàn 101, nói: "Gọi là trận Đồng Xuân nên nhiều người đã hiểu rằng trận đánh diễn ra ở chợ Đồng Xuân. Không phải thế! Xin lưu ý, cái chợ này ở trung tâm khu vực phòng ngự của tiểu đoàn 101, chỉ là một mục tiêu của địch trong trận đánh lớn ngày 14-2, suốt từ mờ sáng đến tối mịt. Còn mục tiêu chính, chúng muốn phá tung các tuyến phòng ngự của tiểu đoàn Đồng Xuân, chiếm lấy phố Hàng Chiếu, Hàng Mã, rồi từ đó thọc thẳng vào trung tâm trận địa Liên khu I.


Sáng hôm ấy, khi địch ném bom, bắn pháo mở màn, chúng tôi được tin trinh sát báo cáo:

"Phía bắc, một xe bọc thép với một trung đội địch đang tiến vào đường Hàng Giấy, xuống phố Đồng Xuân.

Phía đông, ở ngã ba Hàng Khoai - Trần Nhật Duật, xuất hiện 4 xe tăng - xe bọc thép.

Phía tây, một xe bọc thép chạy đi chạy lại ở phố Hàng Gà bắn sang Hàng Mã.

Sau đợt hỏa lực mở màn địch chuyển làn ném bom dọc phố Đồng Xuân, bắn pháo Hàng Đường, Hàng Chiếu. Lúc này, tại sở chỉ huy tiểu đoàn đang có cuộc hội ý cán bộ thì bất thần, một quả đạn cối 81 nổ ngay ngoài sân, sát cửa ra vào và cửa sổ phòng họp. Đồng chí Lê Thản bị thương. Đồng chí Ngô Lê Đông chính trị viên đại đội hy sinh vì một mảnh đạn trúng đầu. Đạn 81 tiếp tục rót vào sở chỉ huy chừng 10 phút, và chúng tôi bị thêm một đồng chí hy sinh, tiểu đoàn phó Nguyễn Hùng. Anh là một đảng viên trẻ, một cán bộ dũng cảm xông xáo.


7 giờ, các mũi tiến công của địch vào đến tầm súng của ta.

Phía Hàng Giấy, ta chặn đứng quân địch ở ngã tư Hàng Khoai, Đồng Xuân. Hỏa lực trung liên của đồng chí Phạm Luận bố trí trên gác nhà số 2 phố Đồng Xuân bắn gục nhiều tên địch.

Phía sau chợ Đồng Xuân, địch có 1 xe tăng, xe thiết giáp mở đường tiến vào bãi lơ-pa-giơ (nay là chợ Bắc Qua), đến gần giữa bãi thì vấp phải hỏa lực của tiểu đội Trần Gia Phong từ trong chợ bắn ra, và bị khẩu trung liên của đồng chí Nguyễn Văn Bật từ gác cao trường tiểu học Trung hoa bên phố Nguyễn Thiện Thuật bắn lướt sườn, phải co lại.


Qua một giờ chiến đấu, xuất hiện nhiều tấm gương dũng cảm, mà được nói đến nhiều nhất lại là các cô gái Hàng Ngang, Hàng Đường, những nữ chiến sĩ trinh sát, liên lạc, y tá. Chị Nguyễn Thị Bích Thảo có mặt tại vị trí này lúc mờ sáng. Người đầu tiên bị thương ở đây là đồng chí Thọ. Bích Thảo băng bó cho anh, hướng dẫn anh về trạm cấp cứu cách đó khoảng một trăm mét, ở nhà số 48 phố Đồng Xuân. Tiếp đến là hai đồng chí nữa bị thương được cấp cứu tại chỗ, rồi cũng được đưa về trạm thương binh phía sau. Nhưng rồi, để đề phòng địch thọc qua được tuyến phòng ngự của ta, Bích Thảo phải quay về trạm để chăm sóc và bảo vệ thương binh, thì tắc đường: đường thông tường kín đáo vẫn đi bị bom địch phá sập mấy gian nhà, tắc nghẽn. Không ai nghĩ rằng cô gái hàng phố mảnh mai này lại có quyết định táo bạo như thế: Bích Thảo nhảy từ trên gác nhà số 2 phố Đồng Xuân xuống hè đường phố Hàng Khoai, đi lối khác về trạm.


Các chiến sĩ giữ các vị trí trong chợ Đồng Xuân đều rất xúc động trước tấm gương dũng cảm, xông xáo của hai em Thanh và Tuyển. Đạn địch đang đổ vào đây, bóc đi những tấm tôn trên nóc chợ. Trong khi những người cầm súng ẩn nấp dưới hầm hố công sự thì hai em bé gái này băng từ chỗ này qua chỗ khác quan sát địch. Khi trở về Sở chỉ huy tiểu đoàn báo cáo tình hình, hai em còn tự động làm nhiệm vụ tải thương, khiêng một chiến sĩ bị thương nặng ra khỏi chợ.


8 giờ, địch tấn công đợt 2, có thêm một cánh quân từ phía tây đánh vào phố Hàng Đồng, Hàng Mã. Cánh quân này bị chặn đứng.

Phía đông các mũi đánh vào khu vực chợ Đồng Xuân theo ngõ Thanh Hà thọc sang cửa ô Quan Chưởng cũng phải đẩy lùi.

Nhưng từ phía Bắc, địch lọt được vào phố Đồng Xuân, chúng dồn sức tiêu diệt hỏa lực trung liên của ta ở vị trí nhà số 2 đầu phố Đồng Xuân. Trong đợt ban sáng, với khẩu súng máy này, đồng chí Phạm Luận đã diệt được nhiều địch, ghìm chúng ở bên kia đường cuối phố Hàng Giấy. Sang đợt hai, anh diệt thêm được một số địch nữa và hy sinh tại chỗ. Trung đội trưởng Dưỡng nhảy vào giữ súng máy cũng bị trúng đạn hy sinh. Trước sức công phá của đại bác địch, ta phải bỏ vị trí này. Từ đây, những cuộc đọ súng, đọ dao diễn ra trong các căn buồng, các khoảng sân hẹp cả trên mái nhà, Chính trị viên Hiền vừa kiểm tra xong trạm thương binh ở nhà số 48. Anh lao ra phía đầu phố, nơi ta đang chiến đấu quyết liệt với địch. Nhưng mới luồn qua mấy lỗ thông tường, qua mấy căn nhà, đã gặp địch. Chúng ở trên mái bằng một căn nhà mà dưới đó có em Tuyến trinh sát, em Đóa liên lạc. "Phải đánh lạc hướng kẻo chúng xộc vào trạm thương binh". Anh dặn Tuyến như vậy rồi leo lên gác. Địch thấy bóng anh, chúng đuổi theo bắn. Anh nhẩy sang một mái nhà khác quay súng diệt được một tên. Cả khối thịt của nó cùng cây súng tiểu liên với những băng đạn đeo trước ngực, lựu đạn cài quanh dây lưng, lăn từ trên mái nhà rồi đâm bổ xuống đất. Nhưng anh cũng bị trúng đạn ngã khuỵu, có một lên địch lao tới. Anh vùng lên ôm lấy nó. Từ trạm thương binh, cô y tá Bích Thảo trông thấy chính trị viên Hiền vật lộn với địch trên nóc nhà gần đó, rồi bị che khuất. Cô cùng với hai thương binh nhẹ xách súng lao ra. Sau tìm thấy anh Hiền nằm bên xác thằng Tây, ngực áo anh đẫm máu vì những nhát dao găm.


11 giờ, hỏa lực trên toàn mặt trận thưa dần. Ta tranh thủ củng cố trận địa. bổ sung đạn dược. Trung đội trưởng Bảng bố trí lại lực lượng trong chợ Đồng Xuân, ở đây, các vật cản đã bị đạn địch phá hủy nhiều. Dãy tường phía Hàng Khoai vỡ hai mảng. Tường phía bãi Lơ-pa-giơ cùng có hai chỗ sập. Từ gác chuông chùa Huyền Thuyên và một số nhà gác địch đã đặt súng máy kiểm soát khống chế mọi hành động của ta ở trong chợ. Trung đội trưởng Bảng quyết định: Anh cùng một số bám trụ ở góc phố Hàng Khoai đối diện với chùa Huyền Thuyên. Tiểu đội trưởng Thành Trường chỉ huy một tổ giữ tuyến 2 giữa chợ, ở dãy quầy hàng thịt và quầy rau. Tiểu đội Trần Gia Phỏng bám chắc dãy hàng cá ở cuối chợ, hướng về phía sân bóng Lơ- pa-giơ.


12 giờ, trời nắng ấm. Các loại hỏa lực địch lại bắn dồn dập. Tường chợ Đồng Xuân bị phá thêm nhiều chỗ. Các vật cản bị đạn bắn bật tung tóe. Xe tăng địch bò vào đến sát chợ, yểm hộ cho từng toán bộ binh vượt qua các đoạn đường vỡ xông vào bên trong. Ta và địch xen kẽ, quần lộn ở giữa chợ quanh các quầy hàng thịt. Ta đánh bằng lựu đạn. chai xăng-Krếp. chai vôi bột đá sỏi. Trong khói bụi mù mịt địch không quen địa hình bị lúng lúng, tiến lui lộn xộn, bắn cả vào nhau. Lợi dụng tình hình đó, trung đội trưởng Bảng dẫn tổ chiến đấu của mình từ góc chợ đánh thốc vào lưng địch khiến cho chúng càng lúng lúng sặc sụa trong khói bụi của những chai vôi bột đá sỏi và những chai xăng-Krếp.


Phía bãi Lơ-pa-giơ, xe tăng không vượt qua được hào giao thông cắt ngang giữa bãi, bộ binh địch vấp phải lưới đạn của tiểu đội Trần Gia Phỏng, bị thiệt hại nhiều, bị đánh bật lại nhiều lần. nhưng cuối cùng, chúng cũng ùa được vào trong chợ.


Cuộc chiến đấu kéo dài được gần một tiếng, đạn dược vơi đi nhiều, ta vừa đánh vừa lùi về luyến sau, tiểu đội Phỏng hy sinh 2 người, còn lại 7 người, rút về Hàng Chiếu. Tiểu đội Thành Trường hy sinh 3 người, còn lại 7 người, đóng tại nhà Tam Nguyên Cát số 1 phố Đồng Xuân. Từ trên gác cao của ngôi nhà, ta khống chế các hoạt động của địch ở trong chợ.


Sẽ thiếu sót lớn nếu kể diễn biến chiến đấu của trận Đồng Xuân mà không nói về trận địa của tiểu đội giữ ngõ Thanh Hà chật hẹp. Địch có một mũi đánh rất mạnh vào đây. Chúng muốn nhanh chóng vượt tới phố Hàng Chiếu, hình thành một mũi thọc sâu, bao vây phía sau lưng quân ta ở Đồng Xuân. Nhưng tiểu đội giữ ngõ Thanh Hà do anh sinh viên Trần Hoàn chỉ huy đã gan góc, kiên trì chống chọi, giành giật với địch trong từng căn nhà lụp xụp, suốt từ sáng đến quá trưa, bẻ gãy ý đồ chiến thuật của chúng.


16 giờ, tiếng súng lan đến các đường phố ô Quan Chưởng, Hàng Chiếu. Hàng Đường, Hàng Mã.
Lần đầu tiên, chỉ trong một buổi ban ngày, trận địa trụ bám của Trung đoàn Thủ đô vốn đã chẳng rộng rãi gì lại bị vạt đi một mảng lớn đến như vậy. Tuy nhiên, các chiến sĩ cảm tử của khu Đồng Xuân rất dũng cảm, mưu trí đã giáng cho địch một đòn nặng nề. Ta hy sinh 16 đồng chí, bị thương 19. Ta diệt được hơn 200 tên địch trong khi chúng đang gặp nhiều khó khăn về quân số. Địch mới tăng viện, chúng muốn dùng bom đạn, lấy sức mạnh của vũ khí để đè bẹp ta, tiêu diệt ta mà giành lấy chiến thắng với tổn thất ít nhất về sinh lực. Và do vậy mới thấy rằng, đối với địch, cái giá phải trả trong trận này quả là rất đau.


Chiều hôm đỏ, tiểu đoàn 101 còn hơn 100 cán bộ chiến sĩ, tất cả lao vào củng cố tuyến phòng thủ mới từ ô Quan Chưởng, đến phố Hàng Chiếu, Hàng Mã.

Đêm đến, chiến sĩ ta đều thấm mệt, nhưng địch cũng mệt ta phải gắng lên nhằm lúc này chúng đặt chân chưa vững mà đánh bật chúng lùi lại. Tiểu đoàn tổ chức những đội tập kích. Tiếng súng, tiếng lựu đạn nổ ran. Địch phái bỏ những vị trí mới cắm ở Hàng Chiếu, bỏ trống khu chợ Đồng Xuân, lùi về đầu Hàng Khoai, Hàng Giấy.