Đấu tranh bảo vệ chính quyền cách mạng những ngày đầu thành lập

[vnmilitaryhistory]

4. Phòng ngự đồi Mã Vồng

Đêm đã về khuya, từng đợt gió mùa thổi mạnh, sóng biển liên tục vỗ vào bờ ầm ầm, thành phố chìm trong bóng đêm. Ngoài khơi, chiến hạm Risơliơ và 3 hộ tống hạm đèn điện sáng thâu đêm như một khu phố nổi. Theo quy luật cứ sau một giờ đồng hồ pháo hạm lại bắn sâu vào tận Suối Dầu, Diên Khánh, Ninh Hòa, pháo chiếu sáng và đèn chiếu cực mạnh lại soi sáng cả một vùng, các đội săn đêm của ta lợi dụng để phát hiện các đội tuần tiễu và các điểm chốt của địch, thỉnh thoảng một vài loại tiểu liên, súng trường, lựu đạn nổ giòn của du kích và trinh sát nội thành nã vào đầu quân thù.


Nhận được tin báo có 3 tốp địch đang bí mật tiến về trận địa ta, chỉ huy ra lệnh tất cả theo kế hoạch. Lúc này địch còn cách chiến hào 20m (dốc cao khó vượt). Hướng ngã ba cũng phát tín hiệu báo động, sương mù trời đen sẫm.

Cả trận địa hồi hộp, 20m, 15m, một phút, hai phút trôi qua, trận địa ta vẫn im lặng, nhờ pháo sáng bắn hướng sân bay Phường Rạch ta đã thấy rõ địch hơn.

Súng lệnh nổ giòn, đồng loạt các bẫy đá được dồn xuống, lựu đạn ném trúng vào đội hình quần địch và 6 khối mìn được đặt trong các đống đá cách chiến hào 4m cũng kịp thời phát nổ tạo nên hàng nghìn mảnh đá vụn ập vào đội hình quân thù. Khẩu đại liên và cối 60 nã mạnh vào đội hình địch theo trục đường, có tiếng hô xung phong, đèn chiếu, pháo sáng liên tục soi sáng, pháo địch bắn trả dữ dội vào phía sau.


Bị một cú đánh phủ đầu, bao nỗi kinh hoàng đến với chúng, có lẽ bị uy hiếp nhất là không biết cơ man nào từng khối đá bất ngờ ầm ầm lao xuống.

Nhiều tiếng súng hướng chùa Hải Châu, liên lạc báo cáo còn 5 tên Nhật đang kẹt, chúng chưa rút được. Ta phát tín hiệu yêu cầu ngã ba chuyển hướng bắn theo trục đường. Một đồng chí cầm khẩu súng tiểu liên và như con sóc đã nhanh chóng tiếp cận nổ súng tiêu diệt địch.


Trận đánh kết thúc nhanh gọn, 8 tên địch chết ngay tại trận, ta thu được 5 khẩu súng trường Nhật và 3 tiêu liên, một số lựu đạn. Địch tháo chạy không kịp mang đi số tử vong và trước khi trời sáng ta đã chuyển họ ra đường cái.

Trận địa phòng ngự đồi Mã Vồng, ngã ba Bơrơten đã tiêu hao được nhiều địch, giam chân chúng được nhiều ngày - tiếng súng săn đêm của quân ta: du kích, trinh sát, bộ đội không ngừng nổ trong nội thành.

Trận tác chiến phòng ngự đồi Mã Vồng, Bơrơten của quân dân thành phố Nha Trang tuy quy mô nhỏ, nhưng đây là một trận đánh nhanh, thắng gọn, thu được vũ khí của địch, khích lệ được lòng người.

[vnmilitaryhistory]

5. Xung phong công đoàn bảo vệ thành quả cách mạng

Trong thập kỷ bốn mươi, giai cấp công nhân khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn tương đối đông đảo và phần nào được thử thách qua đấu tranh cách mạng. Vì vậy đầu năm 1941, ngay sau cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ thất bại, Đảng phân công lực lượng đi sâu vào công nhân và nhân dân lao động, tổ chức các hội ái hữu, công đoàn, nghiệp đoàn. Trên cơ sở đó chiều 24 tháng 8 năm 1945, một ngày trước khi cuộc khởi nghĩa cướp chính quyền ở Sài Gòn diễn ra, đại biểu công nhân đã tiến hành bầu cử Ban Chấp hành Tổng công đoàn Nam Bộ.


Đến chiều ngày 2 tháng 9 năm 1945, ở Sài Gòn, trong cuộc mít tinh và diễu hành mừng ngày độc lập của hơn một triệu đồng bào tại quảng trường Norodom (nay nằm cạnh đường Lê Duẩn), một số kiều dân Pháp từ trên các lầu cao bắn lén xuống làm 47 đồng bào thiệt mạng và bị thương.


Hành động của kiều dân Pháp quá khích buộc ta phải nghĩ ngay đến việc bảo vệ thành quả cách mạng vừa giành được. Vì vậy, hôm sau Chủ tịch lâm thời Ủy ban hành chính Nam Bộ Trần Văn Giàu đã chỉ thị cho xây dựng gấp lực lượng vũ trang của công nhân và nhân dân lao động, lấy tên Xung phong công đoàn.


Người có sẵn, các đội xung kích của công nhân cũng có sẵn, ngay ngày hôm đó ta tổ chức được 25 đội Xung phong công đoàn và phân công mỗi đội đảm trách một địa bàn gần nhất. Chẳng hạn, Xung phong công đoàn nhà đèn đảm trách vùng Chợ Quán, Xung phong công đoàn hãng của vùng Vĩnh Hội, Xung phong công đoàn Eifel giữ cầu Eryaud des Vergnes... Nhưng nan giải vẫn là vấn để trang bị. Cả 25 đội "nòng cốt" mà chỉ có 60 khẩu súng thuộc đủ các loại (về sau vừa mò dưới sông, vừa được trên cấp thêm cũng chỉ được thêm 60 khẩu nữa). Đạn càng hiếm, mỗi khẩu chỉ được lãnh vài ba viên. Ngoài ra, còn hơn 100 đội Xung phong công đoàn khác do từng nhà máy thành lập thì chỉ có giáo, mác, gậy, dao găm và một ít lựu đạn. Nhưng ta vẫn coi 100 đội Xung phong công đoàn này, tương đương 100 đại đội, là một lực lượng đáng quý. Tinh thần của anh em thì khỏi nói, trong mỗi trái tim đều đang có một ngọn lửa bùng cháy.


Tất cả ban chỉ huy lực lượng Xung phong công đoàn đêu chưa qua một lớp huấn luyện quân sự nào cả.

Nhưng chính ngay trong ngày 3 tháng 9 năm 1945, chỉ huy lực lượng đã ngồi với nhau bàn việc quân cơ: vạch chương trình cấp tốc cho anh em học chính trị và tập quân sự, phát động anh em gạ mua súng của lính Nhật thất trận đang chờ quân Anh trong phe Đồng minh giải giáp.


Tất cả cán bộ và chiến sĩ Xung phong công đoàn đều có ý thức sâu sắc về nhiệm vụ chiến đấu vì những hành động gây hấn ngày càng trắng trợn của quân Anh và quân Pháp (được quân Anh kéo vào theo). Ngày 13 tháng 9 năm 1945, đồng bào Sài Gòn - Chợ Lớn được chỉ thị của Ủy ban nhân dân Nam Bộ tản cư các vùng nông thôn xa trung tâm thành phố. Rồi ngày 20 tháng 9 năm 1945, các đơn vị vũ trang tập trung lại được lệnh rút ra ngoại ô để bảo toàn lực lượng. Như vậy trong nội thành chỉ còn Xung phong công đoàn.


Lúc này ở Sài Gòn có 2.500 quân Anh, 5.000 quân Nhật, 2.100 quân Pháp và 500 thường dân Pháp có vũ trang. Ngoài ra sư đoàn bộ binh thuộc địa của Pháp đang trên đường sang Việt Nam.

3 giờ sáng ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp được quân Anh trợ lực, tiến công nhiều mục tiêu quân sự, chính trị, kinh tế chủ yếu của ta trong thành phố, như sở cảnh sát, sở kho bạc, nhà đèn, trụ sở Ủy ban nhân dân Nam Bộ... lực lượng bảo vệ của ta tại các nơi đó quá mỏng, tuy dũng cảm chiến đấu nhưng không thể chống trả nổi.


Các đơn vị Xung phong công đoàn chính thức vào trận, bắt đầu thực hiện nhiệm vụ nặng nề nhưng vẻ vang mà Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam Bộ đã trao cho. Trong ngày 23 tháng 9, nhiều trận đánh quyết liệt đã diễn ra tại dinh Đốc Lý đường Verdun (nay là đường Cách mạng Tháng Tám), tại đường Norodom (nay là đường Lê Duẩn)... Đặc biệt nổi lên trận bảo vệ cột cờ Thủ Ngữ. Một tiểu đội của ta chỉ có súng săn, dao găm, lựu đạn đã kiên cường chống chọi với một đại đội quân Anh cho đến người cuối cùng. Đêm hôm đó, ta đánh vào bót cảnh sát Thương Khẩu trên đường Jean Eden (nay là đường Nguyễn Tất Thành), giải thoát 70 thanh niên bị địch giam giữ, đánh cầu Kiệu, cầu Mạc Mohon (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi)... Ta bao vây khu vực đường Eron (nay là đường Trần Nhật Duật), diệt hơn 100 tên Pháp, đột nhập công an cuộc, xưởng làm vật liệu bằng cao su, một số kho gạo của địch... ta đốt lửa bốc cháy ngùn ngụt. Sáng 25 tháng 9, chúng ta loan truyền chủ trương tổng đình công và tổng bãi thị của Tổng công đoàn. Đồng bào hưởng ứng nồng nhiệt. Các hãng xưởng, các hiệu buôn đều đóng cửa. Chợ không người họp, đường phố vắng tanh.


Tính đến 30 tháng 9, nghĩa là sau một tuần lễ, ta đã diệt trên 300 tên địch, phá hủy 138 công sở, xí nghiệp, 22 kho tàng, 81 tàu xuồng, 200 xe hơi, 20 đầu máy xe lửa. Quân Pháp chờ viện binh nhưng chưa có, buộc phải nhờ viên tướng Anh Greicy làm trung gian xin ngừng chiến một tuần lễ để điều đình với Ủy ban kháng chiến Nam Bộ.


Cũng trong những ngày cuối tháng 9 năm 1945, Ban Chấp hành Tổng công đoàn đề ra yêu cầu phải có một tờ báo kháng chiến cho thành phố Sài Gòn. Ta đã gặp đồng chí Đắc, công nhân nhà in Nguyễn Văn Của. Đồng chí nhận chuyển một máy in ra Thủ Đức, tuy khó nhưng vẫn làm xong chỉ trong một ngày. Những số báo Công Đoàn in tại một vườn cao su ngoài đó do đồng chí Lý Chính Thắng phụ trách. Báo in xong là chuyển ngay vào nội thành, bán năm cắc (năm mươi xu) một tờ. Báo in chữ chì hẳn hoi, tin bài lại kịp thời và sinh động, đồng bào đọc thích lắm. Một điều cần nói thêm là bà con mua báo thường vẫn biếu thêm tiền ủng hộ tòa soạn. Một thời gian sau, tòa soạn dời về chiến khu An Phú Đông gần nội thành hơn và đổi tên là Cảm Tử.


Từ ngày đang chuẩn bị tổng khởi nghĩa cướp chính quyền ở Sài Gòn, Xứ ủy đã cho thành lập Ban sưu tầm vũ khí do đồng chí Nguyễn Văn Giỏi làm trưởng ban. Trong vòng một tháng, quân Pháp bị ta bao vây trong nội thành từ 23 tháng 9 đến 23 tháng 10, Ban sưu tầm vũ khí đã hoạt động tích cực, chuyển một khối lượng máy móc khá lớn ra An Phú Đông. Đó là vốn liếng quý để ta thành lập các binh công xưởng. Lúc đó một số công đoàn đã vận động được nhiều thợ giỏi ra ngoài tham gia kháng chiến và mang theo máy móc: Hãng đúc Nguyễn Văn Dụng, Hãng đúc Cân Vân, Công xưởng Sài Gòn, các hãng Faci, Simac, Mitshi Brssan, Mstshi Bissi... Hai anh công nhân nhà ga Sài Gòn tên Chiểu và Sơn đã cho máy móc chất đầy mấy toa xe lửa, lái đi. Đến Biên Hòa thì xe lửa phải dừng lại vì đường ray bị tháo gỡ. Hai anh kêu gọi đồng bào mang dây, đòn ra khiêng máy vào rừng. Một đội Xung phong công đoàn lấy được nhiều nguyên liệu và bán thành phẩm trong hãng Atakam, đưa ra ngoài cho ta.


Ngày 23 tháng 10 năm 1945, sau khi trung đoàn bộ binh số 5 và binh đoàn thiết giáp Massu từ Pháp đến, địch phá được vòng vây của ta xung quanh Sài Gòn. Cuộc chiến đấu của quân dân ta chuyển sang một giai đoạn mới. Các đội Xung phong công đoàn lần lượt rút khỏi nội thành củng cố để đến đầu năm 1946 cùng các lực lượng vũ trang khác của vùng ven thành lập các chi đội, quân số tương đương một tiểu đoàn sau này. Riêng Chi đội 13 tất cả cán bộ, chiến sĩ đều là công nhân. Ban chỉ huy xung phong công đoàn mỗi người nhận một nhiệm vụ mới.


Một tháng chiến đấu của quân dân Sài Gòn - Chợ Lớn, trong đó có Xung phong công đoàn được nêu lên như một tấm gương sáng về tinh thần yêu nước, quyết tâm bảo vệ nền độc lập còn non trẻ chống lại quân xâm lược nhà nghề có vũ khí, trang bị mạnh hơn ta nhiều lần. Và nhất là hoạt động của Xung phong công đoàn đã đặt nền móng cho sự phát triển của các hình thức hoạt động biệt động ở thành phố trong suốt ba mươi năm chiến tranh tiếp theo.

[vnmilitaryhistory]

6. Trận phục kích Bầu Dơi

Ngày 25 tháng 8 năm 1945, Việt Minh đứng lên lãnh đạo nhân dân cướp chính quyền ở Giồng Trôm (thuộc Bảo Lộc), lập đơn vị hành chính thành quận Tán Kế. Đến ngày 16 tháng 2 năm 1946, khi giặc Pháp trở lại chúng khủng bố vùng Ba Châu rất dữ. Bấy giờ qua theo dõi nắm rõ quy luật của giặc là cứ mười ngày, nửa tháng, chúng lại từ Giống Tròm hành quân ra vùng này, nên phân đội Tân Hào (lực lượng tương đương trung đội) luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu.


... Sáng hôm ấy, giặc đông chừng hơn một trung đội, trang bị cả súng máy đầy đủ, từ Giồng Trôm kéo nhau ghé qua Châu Hòa báo với làng phải chuẩn bị rượu, chúng sẽ đi xuồng lên Phong Mỹ (bằng đường sông Ba Lai) để bắt Việt Minh. Ta biết là địch đi và về trên con rạch Ba Tri Cá (tức rạch Châu Phú bây giờ). Thế là ta cho quân mai phục dọc hai bên vàm rạch đón chúng trở về. Khoảng 3 giờ chiêu, khi địch quay xuồng trở về thì lọt vào vòng chiến đấu mai phục của ta. Đồng chí trung đội trưởng nổ phát súng lệnh diệt ngay tên lính mang khẩu súng mis. Trong đơn vị có đồng chí súng bị kẹt đạn khi trực diện với địch nên đã hy sinh. Song những khẩu súng còn lại nhả đạn liên hồi trong tiếng hô xung phong của phân đội và của bà con trong xóm. Trận chiến diễn ra rất ngắn, quân ta thắng lợi hoàn toàn.


Cay cú vì bại trận, hôm sau địch điên cuồng cho một tiểu đoàn đến đốt nhà dân và ruồng bố lục soát. Biết trước hành động này của giặc, dân ở đây đã sơ tán sang Châu Hưng (Bình Đại)... Còn phân đội Tân Hào sau chiến thắng đó thu được nhiều chiến lợi phẩm, đã vận động nam thanh niên hăng hái xin gia nhập bộ đội và cũng từ đó ngày càng củng cố cho lực lượng, vũ khí mạnh thêm để kế tiếp lập chiến công vang dội, trận Bầu Dơi (xã Hưng Nhượng) đã đi vào huyền thoại...

[vnmilitaryhistory]

7. Trận đánh trên cầu chữ Y

Tiếng súng mở đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ ngày 23 tháng 9 năm 1945 tại Sài Gòn càng lúc càng dữ dội, tiến công, ngăn chặn quân địch trên mọi ngả đường, trong khắp các doanh trại, công sở....

Những ngày cuối tháng 9, chiến sự lan dần ra ngoại ô, diễn ra quyết liệt tại khu vực các cầu: Thị Nghè, cầu Bông, cầu Kiệu, cầu Macmahon, cầu Ông Lãnh, cầu Quay... Riêng tại cầu chữ Y, trận đánh đầy khí thế hào hùng của lực lượng tự vệ võ trang và nhân dân Chánh Hưng, quận 8 làm nức lòng người dân thành phố.


Hôm ấy, vào khoảng 3 giờ chiều, hai chiếc xe nhà binh Pháp rùng rùng tiến lên dốc cầu chữ Y chở đầy lính với dáng hùng hùng hổ hổ, chạy về phía Chánh Hưng. Lúc đó các đội tự vệ võ trang làm nòng cốt hai lực lượng: Đoàn thanh niên "Đoàn Dũng" của Chánh Hưng và đoàn thanh niên "Đoàn Tiến" của Chợ Quán, dưới sự lãnh đạo của các chiến sĩ cộng sản, quyết tâm tiêu diệt kẻ thù. Cả khu vực Chánh Hưng vang lên các hiệu còi báo động lan sang khu vực Chợ Quán, thôi thúc mọi người xông ra chặn giặc.


Chiếc xe đi đầu, loại vận tải quân sự của Nhật, phía trước trên mui có hai tên Pháp đội mũ đỏ, mặt mày lấc láo ghìm khẩu trung liên nhằm vào khu Chánh Hưng. Trong thùng xe, nhiều tên khác tay lăm lăm chĩa súng trường sang hai bên. Chiếc xe chạy đến giữa cầu thì bọn lính trên xe nổ súng xối xả. Lập tức, lực lượng "Đoàn Dũng" bắn trả bằng những loạt đạn giờn giã. Tiếng súng vừa dứt, mọi người xung phong lên diệt địch trong tiếng hô dậy trời. Trong giây lát, lực lượng "Đoàn Dũng" cùng với đồng bào Chánh Hưng đã tràn ngập chiêc xe, tiêu diệt toàn bộ bọn lính Pháp.


Cùng lúc đó, chiếc xe màu nâu hiệu BUICK, loại dùng chở bọn sĩ quan Nhật trước đây, chở bọn lính Pháp đi sau chừng mười mét cũng bị tiến công dữ dội. Tiếng hô xung phong vang trời cùng trận mưa tầm vông vạt nhọn và đá xanh trút xuống những tên lính mũ đỏ xâm lược. Bọn sống sót liều mạng chạy tá hoả, liền bị bắt. Hai tên chạy trước khi đoàn người ập đến may mắn chui lọt vào vòng rào Chợ Quán, thoát chết, vì lúc đó nhà máy đèn Chợ Quán quân Nhật đang canh giữ.


Ta làm chủ trận địa, nhanh chóng thu toàn bộ vũ khí trang bị và thu luôn cả hai chiếc xe đưa về Chánh Hưng.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, nhưng trận đánh hào hùng trên cầu chữ Y vẫn ngời lên một biểu tượng của tinh thần "cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh" của quân và dân Sài Gòn - Chợ Lớn anh hùng.

[vnmilitaryhistory]

8. "Cộng hòa vệ binh" Cần Thơ ngày đầu đánh địch

Sáng 30 tháng 10 năm 1945, quân xâm lược Pháp từ thông báo hạm đổ lính lên bến phà Cần Thơ. Bữa đó, ta mới giành chính quyền từ tay phátxít Nhật được chưa đầy 65 ngày. "Giặc phù tang" còn đóng quân nơi đây, chủ yếu là trong Cô-le đờ Cần Thơ (nay là Trường Phổ thông Trung học Châu Văn Liêm) ở thị xã Cần Thơ (nay là thành phố Cần Thơ). Trong thị xã, cũng còn một số đồng chí là tù chính trị ngoài Côn Đảo mới được Trung ương, Chính phủ, Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam Bộ cử tàu Phú Quốc và 23 ghe bầu ra đón về đất liền, ở lại tỉnh trung tâm đồng bằng sông Cửu Long, tình nguyện chia lửa với bà con, cô bác nơi đây ngày thực dân xâm lược tái chiếm.


Khi quân Pháp tới, lập tức trung đội Cộng hòa vệ binh (một tên gọi các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang do ta cải tổ từ bảo an binh ở miền Nam bấy giờ), từ các chiến hào bên bờ sông nổ súng quyết liệt. Một số giặc chết và bị thương, số còn lại nã pháo dữ dội vào công sự quân ta. Cùng lúc, lính Nhật đánh vào sau lưng ta... Anh em Cộng hòa vệ binh buộc phải rút lui.


Ngày ấy, nhà máy điện, nhà máy nước ở Cần Thơ đã bị ta phá nặng. Người dân trong thị xã, trừ một số Hoa kiều, đều tản cư hết, giặc Pháp gặp trăm bề khó khăn. Cũng trong sáng 31 tháng 10 năm 1945, giặc xâm lược theo hướng Cái Răng tiến quân. Tại cầu Tham Tướng (nay là cầu Xuân Khánh), ta chặn đánh 4 đợt xung phong của địch. 14 giờ cùng ngày, thông báo hạm dưới sông lại nã pháo bừa bãi vào địa bàn Xuân Khánh, quân trên của giặc bò dưới lửa đạn đánh chiếm vườn bông. Trong trận này, giặc có chừng 50 tên, chúng đã bị một trung đội của ta cầm chân suốt buổi chiều. Trước lúc rút, đồng chí chỉ huy bị thương nặng, song vẫn anh dũng bắn tới viên đạn cuối cùng, đồng chí đã đập gãy súng rồi mới hy sinh...


Ngày 31 tháng 10 năm 1945, một đại đội giặc bị ta diệt 3 tên trên đường tiến quân ở lộ Cái Khế (nay là đường Nguyễn Trãi). Mãi tới bữa chiều ấy, bộ binh Pháp mới tới kề Cái Răng (do ta đã phá cầu nên chúng không qua được chợ). Một bộ phận quân giặc phải qua Cái Nai vượt sông Cần Thơ đánh chiếm Cái Răng.


Ngày 12 tháng 11 năm 1945, chiến sĩ Cộng hòa vệ binh kết hợp với anh chị em Quốc gia tự vệ cuộc (tiền thân của công an Nam Bộ) đánh vào đồn Cái Răng giữa buổi bình minh. Đại úy đồn trưởng bị thương nặng, ta hạ cờ Pháp, kéo cờ Tổ quốc. Nhiều lính Pháp chết "không kịp ngáp", nhiều binh sĩ dưới quyền Ruăng (đồn trưởng) bị thương la liệt. Bên ta có 5 dũng sĩ hy sinh tại mặt trận.


Trong lịch sử quân sự Cần Thơ, Quân khu 9, trận Cái Răng là trận đánh địch giữa ban ngày đầu tiên, mở màn cho một cánh quân cực kỳ mưu lược, dũng cảm của quân dân Tây Nam Bộ.

Tiếp theo trận Cái Răng, giữa tháng 11 năm 1945, đội du kích liên thôn Tân An, An Bình, Phú Thứ (nay thuộc thành phố Cần Thơ) đại thắng trận Cái Da. Ngày ấy, trên đường đi bắn tỉa giặc ở Cái Răng về tới vàm Cái Da, anh em ta gặp một tàu sắt nhỏ của quân Pháp đang ghé vào bờ. Du kích liền nổ súng, 13 tên được vũ trang "đến tận răng" rớt xuống sông, chết chìm. Đêm đó, ta mò được 10 khẩu súng. Trận chiến thắng ấy được nhân dân cần Thơ kêu là trận "thắng lớn Cái Da".


Ngày 10 tháng 12 năm 1945, Hội nghị Xứ ủy mở rộng quyết định giải thể Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, thành lập ủy ban kháng chiến miền Nam và quyết định thành lập 3 chiến khu ở miền Nam. Cần Thơ cùng với 8 tỉnh bạn hồi ấy thuộc Chiến khu 9.

Cuối tháng 12 năm 1945, Liên tỉnh ủy miền Tây Nam Bộ họp hội nghị. Hội nghị thông báo quyết định thành lập Chiến khu 9.

Những sự kiện trên có "chất xúc tác" mạnh tới Cộng hòa vệ binh (nói riêng) và sự nghiệp kháng chiến của nhân dân Cần Thơ (nói chung) sau năm đầu tỉnh trung tâm đồng bằng sông cửu Long này được sống, chiến đấu dưới chế độ mới: Việt Nam dân chủ cộng hòa.

[vnmilitaryhistory]

9. Xóm Nhà Dài và chiến thắng trận đầu tiên 1945

Tháng 8 năm 1945, phong trào thanh niên tiền phong sôi nổi ở khắp mọi nơi, ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp theo chân quân Đồng minh Anh - Ấn đổ bộ lên đánh chiếm Sài Gòn, Chợ Lớn và đánh xuống vùng nông thôn. Để ngăn chặn bọn Pháp, ta phái hai phân đội lên Bình Xuyên tổ chức chiến đấu. Quân Pháp tập trung cả xe thiết giáp, bộ binh, tổ chức đánh nống. Mặt trận Bình Đăng, cầu chữ Y không giữ được, hai phân đội trở về huyện. Quân Pháp đánh xuống thị trấn Cần Giuộc. Đơn vị Cần Giuộc tổ chức chiến đấu, đánh nhau tại ngã ba Mỹ Lộc suốt ngày. Hai phân đội ta bị lực lượng Ba Dương ép vào chi đội Bình Xuyên, xông vào tước vũ khí. Ta còn 1 tiểu đội không chịu nhập, bí mật di chuyển xuống ngã tư Sài Đôi. Ngày hôm sau, bọn Pháp có cả xe thiết giáp đánh xuống đây, đơn vị tổ chức chiến đấu cho một tổ nằm ở nóc nhà, ném 2 lựu đạn vào xe. Lựu đạn không nổ, hai tổ nằm ở đằng sau nhà dân, tổ chức bắn vào bộ binh trên xe, địch bắn lại xối xả vào các cây cối, xe chúng đánh lướt qua ngã tư. Đơn vị lợi dụng địa hình rút về phía sau xã Thuận Thành và qua xã Long An. Đêm hôm đó đơn vị và xã động viên 50 dân công ra phía lộ và cạy ván cầu chất rơm đốt cầu Mồng Gà. Sau đó đơn vị về xóm Rạch Chiêm, xã Phước Vĩnh Đông và Tắc Cảng (xã Tân Lập), đóng quân ở đây một thời gian, tổ chức huấn luyện học tập, được huyện bố trí cho một trạm quân y chăm sóc sức khỏe.


Năm ấy tình hình kinh tế khó khăn, bộ đội thiếu thốn, anh em quần áo ở nhà mang theo, ai có gì mặc nấy, nhất là anh em công nhân xích lô vào bộ đội chỉ có quần đùi, áo tay ngắn, khi tắm không có quần áo thay đổi, phải mặc quần áo ướt, nên người thường bị ghẻ chóc. Nhân dân thấy vậy rất cảm động. Do hoàn cảnh kinh tế khó khăn chung, nhưng nhân dân vẫn nuôi bộ đội. Những người mẹ, người chị thường ngày mang đến cơm nước, bánh trái, gạo, gà vịt... và các chị em thay phiên nấu cơm cho bộ đội.


Kỷ luật bộ đội rất tự giác. Chỉ huy đơn vị thường nhắc bộ đội giữ gìn đoàn kết với nhân dân và cấm bộ đội đụng chạm đến tài sản nhân dân, ai vi phạm sẽ bị kỷ luật, dù thiếu thốn nhưng không được vi phạm.

Một buổi chiều tà, một chiếc xuồng ba lá cập vào gần đơn vị. Có cán bộ của trên xuống mời cán bộ chỉ huy đơn vị họp. Trên cho biết bọn Pháp đã chiếm thị trấn Cần Đước, bọn Pháp chưa bị đánh nên chủ quan. Hiện nay, hàng ngày cứ buổi sáng, chúng cho 2 xe có trung đội lính lê dương yểm trợ, chở lương thực, đạn dược tiếp tế cho quân ở Cần Đước. Đi từ Cần Giuộc xuống thị trấn Cần Đước, qua xóm Nhà Dài xe chạy bừa lên lúa của dân phơi trên lộ. Lực lượng huyện Cần Đước đề nghị Cần Giuộc phối hợp đánh.


Đơn vị ở đây học tập lâu ngày, nghe nói đi chiến đấu ai cũng thích, nhưng suy nghĩ đánh cách nào? Mình có 13 anh em, trang bị 11 súng trường. Lúc đó có ý kiến đề xuất, xe nó chạy bừa lên lúa của dân phơi trên đường, thì ta đào lỗ, ngụy trang phơi lúa, xe chạy đến sụp lỗ, xe lật bọn lính bị quăng ra ngoài xe, bất tỉnh, ta nhảy lên, dù có còn một số chúng đối phó cũng không kịp, ta chiến đấu sẽ thuận lợi hơn. Ý kiến đó được chỉ huy tán thành.


Tối hôm đó, đơn vị hành quân từ xã Phước Vĩnh Đông, đi bằng xuồng đến xóm Bà Thai, nhờ nhân dân tổ chức đưa qua sông, để giữ bí mật, xã bố trí anh em chèo ghe xuồng ở lại với đơn vị 2 ngày. Đơn vị hành quân chiến đấu cho anh em về nhà. Hai ngày đơn vị đóng quân ở xóm Bà Thai. Đoàn cán bộ trinh sát mặt trận đã về và làm kế hoạch chiến đấu. Buổi sáng đơn vị được phổ biến kế hoạch. Chiều đơn vị chuẩn bị lau chùi, kiểm tra súng đạn. Mỗi cây súng còn 11 viên đạn. Làm xong việc, số anh em quần áo rách... đến nhân dân xin kim chỉ khâu vá lại cho lành lặn trước khi vào trận đánh. Quần chúng thấy vậy hết sức cảm động, các cô gái gần đó chạy lại để vá quần áo rách cho bộ đội. Ông giáo dạy học ở địa phương thấy vậy chạy nhanh về nhà lấy 12 áo madio của đội bóng đá đem tặng cho bộ đội. 12 anh em được phân cho mỗi người một áo mặc đi chiến đấu mừng quá. Cán bộ xã huy động 60 dân công phục vụ đào đường, ngụy trang và bố trí canh gác báo tín hiệu xe đã chuẩn bị xong.


Mặt trời vừa khuất dạng, một tổ trinh sát đi trước chiếm lĩnh vị trí canh gác, đại bộ phận đi sau 30 phút. Trời tối như mực. Đơn vị đi cách lộ (xóm Nhà Dài) 1.000m thì dừng lại. Trinh sát về báo cáo canh gác xong, đơn vị bắt đầu hành quân chiếm lĩnh trận địa, đơn vị phân công bộ phận tổ 1 lợi dụng địa hình che khuất bố trí gần sát lộ đánh chặn đầu xe. Tổ 2 và tổ 3 lợi dụng hàng rào bông bụt và nhà xưởng dệt bố trí ở hướng ra mặt lộ, tập trung đánh chính diện hai xe.


Khoảng 3 giờ đêm 24 tháng 12 năm 1945 (nhằm ngày 25 tháng 11 âm lịch), đơn vị bố trí dân công đào đường ngụy trang vừa xong. Dân công làm xong, một số người lớn tuổi thì về, còn hơn 40 anh em trai trẻ nằm lại ở phía sau bộ đội tham gia chiến đấu. Cả mặt trận công tác suốt đêm, nhưng tinh thần hăng say chiến đấu cao mà quên cả sự mệt nhọc.


Ánh sáng ban mai vừa lên, nước mù sương trên lá cây chưa ráo. Lúc đó đúng 7 giờ 55 phút. Tiếng xe từ xa xa vọng lại. Khoảng 2 phút sau thì 2 tiếng tù và thổi báo hiệu địch hành quân 2 xe. Mọi người hồi hộp chờ đợi, đơn vị chuẩn bị chiến đấu. Tiếng xe ngày càng gần lại. Nhìn rõ xe đi đầu đi tới thì bị sụt lỗ. Bộ phận chặn đầu tập trung bắn, tên lái xe chết gục tại chỗ. Số lính ở trên xe thì bị văng xuống bờ ruộng lúa. Lệnh chỉ huy phát ra xung phong. Toàn đội chạy lên mặt lộ bắn những tên còn sống sót. Một số tên lọt xuống ruộng chạy ra gặp dân công bị rượt đuổi đánh chết. Còn tên Pháp trốn xuống lúa thoát về Cần Đước báo đồng bọn lên lấy xác.


Kết quả trận đánh, đơn vị diệt gọn 1 trung đội lính lê dương Pháp, diệt 18 tên, thu 14 súng trường Mỹ, 1 tôm-sơn và trên 1.000 viên đạn, đốt cháy 2 xe. Tiếp theo cuộc kháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp đầy gian khổ, đơn vị đã lớn lên thành đại đội và phát triển lên tiểu đoàn.

[vnmilitaryhistory]

10. Giữ vững cầu liên lạc Bắc - Nam

Cùng với nhân dân Sài Gòn, những đoàn viên công đoàn xung phong, thanh niên tiền phong trong công nhân viên chức làm việc ở hai Công ty CGSF (Compagnie générale Sans Fil - Tổng công ty vô tuyến) đã đứng dậy chiếm toàn bộ khu thu, phát tín hiệu Đa Cao, khu nhà máy phát Chí Hòa, đài phát thanh Nam Kỳ và sở dây thép Sài Gòn từ tay Nhật. Vào lúc 7 giờ ngày 25 tháng 8 năm 1945, đồng chí Nguyễn Văn Phẩm đã chuyển bức điện: "Sài Gòn đã giành chính quyền thắng lợi. Cả thành phố đang xuống đường biểu dương lực lượng" ra Hà Nội.


Chuyển xong bức thư ra Hà Nội báo tin Sài Gòn đã giành chính quyền thắng lợi, anh em công nhân đã cải tổ lại toàn bộ hai công ty CGSF, sáp nhập đài phát thanh Nam Kỳ thống nhất thành trung tâm vô tuyến điện Nam Bộ.


Sáng 2 tháng 9 năm 1945, cả thành phố vừa xuống đường họp mít tinh đón chào ngày độc lập, thì ngay buổi chiều bọn khiêu khích người Pháp đã gây chuyện đổ máu. Chúng núp trong nhà thờ, trên các tầng lầu dùng súng bắn vào đoàn người đang tuần hành. Không khí Sài Gòn như sôi lên sửa soạn cho cuộc chiến đấu mới. Toàn sở bắt tay ngay vào những công việc cho Sài Gòn - Trung tâm của Nam Bộ, giữ vững mạch máu liên lạc với Trung ương. Sở cử người đi liên hệ, kiếm thêm súng, thêm kiếm, tạc đạn và dao bầu, vạt thật nhọn, thật sắc những cây gậy tầm vông, sẵn sàng cùng nhân dân Sài Gòn đánh trả kẻ địch nếu chúng liều lĩnh động đến khu thu, phát Đa Cao.


Trong lúc cả Sài Gòn đang phẫn nộ về âm mưu bẩn thỉu của quân thù thì anh em trong sở vẫn thay nhau bám máy, bám đài giữ liên lạc với Hà Nội. Từ đó, anh em vẫn nhận được đều đặn các bức điện từ Hà Nội đánh vào báo tin Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thường vụ Trung ương Đảng và nhân dân Hà Nội luôn lo lắng, theo dõi chặt chẽ tình hình Sài Gòn và tình hình Nam Bộ. Thời kỳ này, liên lạc giữa Hà Nội và Sài Gòn chưa có bản mật mã riêng, để giữ bí mật và chờ soạn thảo bản mật mã mới giữa Sài Gòn và Hà Nội đã lập một quy ước riêng trong chuyển, nhận điện. Đó là, khi Hà Nội chuyển điện vào Sài Gòn thì dùng những câu đầu trong truyện Kiều của Nguyễn Du làm bản tra mã dịch; khi Sài Gòn chuyển điện ra Hà Nội thì dùng bảng tuần hoàn Menđêlêép để giải khóa và mã dịch. Với cách làm này, bước đầu đã mở ra cách làm luật mật mã mới trong thông tin vô tuyến điện của quân đội ta.


Do mới tiếp nhận và sử dụng khu trung tâm vô tuyến điện, anh em công nhân không tránh khỏi những sơ suất, nên đã để lọt một số tên cơ hội, phản động giả danh cách mạng chui vào phá hoại. Liền đó, bọn "Đệ nhị", "Đệ tam", "Đệ tứ" sư đoàn do đảng Đại Việt, bọn tay sai của Nhật, của Pháp tập họp lại, khiêu khích, đòi được trang bị phương tiện liên lạc vô tuyến điện. Chúng đe dọa nếu không đáp ứng yêu cầu sẽ nổ súng hoặc phá tan khu thu phát. Ngày 6 tháng 9 năm 1945, một đại đội lính biệt kích Pháp mặc quân phục Anh đổ bộ vào Sài Gòn. Đội quân này cũng lăm le chiếm Sở vô tuyến điện.


Trước tình thế khẩn trương, một mất một còn của khu thu phát vô tuyến điện, Ủy ban nhân dân Nam Bộ ra lệnh: bằng mọi giá không để cho giặc chiếm trung tâm liên lạc vô tuyến điện. Phải giữ cho được liên lạc với Chính phủ Trung ương Hà Nội. Công nhân viên chức tập trung chuyển gấp máy, phụ tùng ra ngoài thành phố. Sẵn sàng cho nổ mìn phá toàn bộ khu thu phát vô tuyến điện khi thấy không còn khả năng giữ nữa. Chuẩn bị gấp điện đài lưu động với yêu cầu trước mắt và lâu dài, phải giữ được liên lạc với điện dài Trung ương trong bất kỳ tình huống nào.   


Ngay sau đó, đồng chí Huỳnh Kim Huyền cùng một số anh em kỹ thuật vô tuyến điện và trưởng đài Vũ Đạo Phổ nhận nhiệm vụ chuẩn bị lắp đặt điện đài lưu động. Anh em đã nhanh chóng khôi phục chiếc xe thu phát cũ để lắp đặt lên bộ máy thu Sinen, máy phát Metxny, máy phát điện Bécna. Điện đài lấy tên gọi V.M.A (Việt Minh A). Lắp đặt xong, đài đã liên lạc được với Hà Nội, Huế. Trước tình hình Sài Gòn ngày càng trở nên căng thẳng, Ủy ban nhân dân Nam Bộ đã ra lệnh cho Sở vô tuyên điện Sài Gòn chuyển ngay điện đài VMA về Mỹ Tho. Xe và điện đài nằm trong vườn cây ăn trái của gia đình đồng chí Bảy Thử. Tại đây, đài vẫn giữ liên lạc với Hà Nội, Trung Bộ và chuẩn bị sẵn sàng thay thế cho điện đài ở khu thu phát Đa Cao.


Ngày 23 tháng 9 năm 1945, giặc Pháp gây hấn ở Sài Gòn, một trong những mục tiêu chúng hy vọng sẽ đánh chiếm là trung tâm liên lạc vô tuyến điện Sài Gòn. Từ 4 giờ ngày 23 tháng 9, ta đã xem xét lại các phương án và chuẩn bị cho toàn cơ quan bước vào chiến đấu. Các trưởng đài nhóm họp các tổ đài phân công ngươi đặc trách giữ liên lạc với điện đài của Bộ Tổng Tham mưu, còn số đông được phân chia thành từng nhóm hiệp sức với đội cảnh vệ kiên quyết đánh trả quân giặc bảo vệ khu thu phát. 8 giờ 15 phút, khu thu phát nhận được công điện đầu tiên trong ngày từ nơi họp của Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam Bộ từ phố Cây Mai, Chợ Lớn đưa tới. Đây là điện báo cáo về Trung ương Đảng và Chính phủ về kết quả cuộc họp mở rộng cán bộ toàn xứ chủ trương phát động nhân dân Nam Bộ kiên quyết đứng dậy kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Bức điện được cho mã dịch và chuyển ngay ra Hà Nội. 9 giờ 10 phút, khu thu phát Đa Cao nhận và dịch xong chỉ thị của Thường vụ Trung ương Đảng đồng ý với quyết tâm của Xứ ủy Đảng và Ủy ban nhân dân Nam Bộ. Đồng thời, Trung ương qua Bộ Tổng Tham mưu yêu cầu Nam Bộ phải giữ chặt liên lạc với Trung ương bằng vô tuyến điện để Chính phủ có thể chỉ đạo trực tiếp Nam Bộ kháng chiến. Chỉ thị trên được chuyển về trụ sở của Xứ ủy Nam Bộ.


Được quân Anh che chở, 10 giờ 50 phút ngày 23 tháng 9 năm 1945, giặc Pháp tiến công vào phòng tuyến Đa Cao. Cuộc chiến đấu ở đây diễn ra rất ác liệt và kéo dài tới chiều. Dưới sự chỉ huy của các đồng chí đội trưởng cảnh vệ, các chiến sĩ ta kiên quyết dũng cảm đánh trả quân địch đến phút cuối cùng. Thấy không còn khả năng giữ được nữa, một mặt chỉ huy cử liên lạc luồn cửa sau về trụ sở của Xứ ủy Nam Bộ báo cáo, mặt khác cho bắt liên lạc lần cuối với điện đài của Bộ Tổng Tham mưu (Hà Nội) và yêu cầu đài VMA ở Mỹ Tho thay thế đảm nhiệm giữ liên lạc với Hà Nội, Huế rồi xin được phá bỏ tất cả. Lúc đó, kim đồng hồ chỉ đúng 15 giờ ngày 23 tháng 9 năm 1945.


Đến lúc này, toàn bộ Nam Bộ chỉ còn một điện đài duy nhất - Điện đài VMA - dang ở Mỹ Tho bảo đảm liên lạc giữa Nam và Bắc, giữa toàn Nam Bộ kháng chiến với Trung ương Đảng, Chính phủ và Bộ Tổng Tham mưu. Tuy vậy, liên lạc vẫn giữ được thường xuyên thông suốt.

[vnmilitaryhistory]

11. Trận đánh Cái Răng trong những ngày Nam Bộ kháng chiến

Đất nước giành được độc lập không lâu, Pháp đã nổ súng tấn công Sài Gòn. Chỉ sau ít ngày thị xã Cần Thơ và nhiều tỉnh thành khác của Nam Bộ và Trung Nam Bộ đều bị chiếm đóng. Tình hình diễn ra rất khẩn trương, phức tạp và khó khăn. Lợi dụng tình hình địch chưa kịp ổn định, lực lượng vũ trang Cần Thơ đã quyết định mở trận tiến công đầu tiên đánh vào căn cứ Cái Răng, địa điểm rất lợi hại của Pháp, cách thị xã Cần Thơ chưa đầy 6km. Đây là căn cứ có nhiều binh lính Pháp và sĩ quan chiếm đóng. Với quyết tâm phải tiêu diệt được nhiều giặc, gây tiếng vang để uy hiếp kẻ thù và khích lệ phong trào, trận đánh Cái Răng được bố trí tham gia phối hợp lực lượng dân quân, bộ đội và công an. Sau khi triển khai đội hình, các chiến sĩ của ta đã đột nhập được vào đồn và bắn gục nhiều sĩ quan, binh lính Pháp. Các mũi tiến công phối hợp của bộ đội tự vệ rất ăn ý. Bị đánh bất ngờ, quân Pháp vô cùng hoang mang, dao động. Bọn chúng điên cuồng chống trả. Trong lúc trận đánh đang diễn ra quyết liệt, một đồng chí của ta đã dũng cảm leo lên cột cờ trong sở chỉ huy, hạ cờ Pháp và kéo cờ đỏ sao vàng của ta lên cao. Anh đã anh dũng hy sinh khi cờ của ta tung bay trên cột cờ đồn Cái Răng.


Trận đánh nổ ra từ 7 giờ 30 phút sáng ngày 12 tháng 11 năm 1945, mãi đến đêm mới kết thúc. Các chiến sĩ cảm tử đã tiêu diệt được nhiều binh lính Pháp. Năm chiến sĩ cảm tử quân của chúng ta đã anh dũng hy sinh.


Quân Pháp hết sức bàng hoàng kinh sợ trước hành động dũng cảm của các chiến sĩ Việt Nam. Số quân Pháp còn sót lại đã kéo về cần Thơ, rút lui khỏi Cái Răng. Tinh thần anh dũng của các chiến sĩ trận Cái Răng vang truyền trong cả nước, khích lệ tinh thần chiến đấu của đồng bào chiến sĩ Nam Bộ.


Sau khi hay tin cảm tử quân của ta anh dũng đánh trận Cái Răng, ngày 20 tháng 11 năm 1945, trong phiên họp Hội đồng Chính phủ dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vấn đề truy tặng danh hiệu cho 5 liệt sĩ hy sinh tại Cái Răng đã được bàn bạc.


Kỷ niệm ngày Nam Bộ kháng chiến, chúng ta lại nhớ về trận đánh đầu tiên của cảm tử quân Việt Nam. Các cảm tử quân đã anh dũng hy sinh trong trận Cái Răng mãi mãi đi vào lịch sử như một hồi kèn báo hiệu của những chiến công trong cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược được thổi lên từ "miền Nam thành đồng Tổ quốc".

[vnmilitaryhistory]

12. Chiến khu miền Đông 100 ngày đọ sức

Từ sau cuộc gây hấn của Pháp, Nam Bộ đã phát động toàn dân kháng chiến, đẩy giặc Pháp vào thế lúng túng bị giam chân ở các vùng đồng bằng sông Cửu Long, Đồng Tháp, Tây Ninh, Rừng Sác, Biên Hòa... Chúng không thực hiện được mưu đồ nhanh chóng thanh toán Chính phủ Cụ Hồ. Ở Pháp, Mutê buộc phải ký Tạm ước 14 tháng 9 (modus Vivendi), nhưng ở Sài Gòn, viên cao ủy Đácgiăngliơ đã lợi dụng điều khoản hòa hoãn mà điều bớt lực lượng ở Nam Bộ tăng viện ra các tỉnh Trung Bộ và Bắc Bộ.


Giữa tháng 10 năm 1946, tướng Pháp ở Sài Gòn thông tri cho quan binh đẩy mạnh quyền kiểm soát chặt mọi vùng lãnh thổ Việt Nam. Tháng 11 năm 1946, khắp nơi nổ ra hành động khiêu khích, quân Pháp vô cớ đột nhiên xả đạn vào đám đông, tự tiện xông vào trụ sở ủy ban hạ cờ, tịch thu con dấu... Xe ô tô nhà binh chạy hỗn loạn trong phố, kéo đại bác, xe tăng đứng giữa ngã tư đường, phố và ngay cả ở Thủ đô Hà Nội... Tình hình đã trở nên nghiêm trọng, đe dọa nổ ra cuộc chiến tranh trên cả nước.


Tháng 12 năm 1946, Ban Thường vụ Trung ương Đảng điện cho Xứ ủy Nam Bộ: "... Theo tình hình bên Pháp và lòng tham thực dân thì chỉ có một cuộc chiến tranh toàn diện, lâu dài, gay gắt, khó khản mới giải quyết được chủ quyền Việt Nam... Phải cho đồng chí và dân chúng nhận rõ trường kỳ kháng chiến...". Xứ ủy ra quyết định khẩn cấp: "Đẩy mạnh chiến đấu không để Pháp lấy nhân lực, vật lực Nam Bộ ra đánh Bắc Bộ và Trung Bộ...".


Chiến khu Đ là vùng rừng núi nằm dọc hữu ngạn sông Đồng Nai kéo lên thượng nguồn sông Bé, đến Lộc Ninh tiếp nối dải Trường Sơn, ôm trọn vùng Lạc - An - Tân Uyên. Ngay từ những tháng năm chuẩn bị tổng khởi nghĩa, Chiến khu Đ đã được xây dựng dần từng bước. Khi giặc Pháp gây hấn, Chiến khu Đ liền phát triển thành vùng căn cứ kháng chiến của Biên Hòa và của cả Quân khu 7, miền Đông Nam Bộ. Lúc này, vùng căn cứ cách mạng mạng đã tăng lên hơn hai mươi ngàn dân, gồm bà con lục tỉnh chạy giặc, xen cư với bà con dân tộc. Các Chi đội 10 - Huỳnh Văn Nghệ, Chi đội 1 - Huỳnh Kim Trương, bộ đội Tô Ký, Vũ Đức đã hội quân sẵn sàng chấp hành chỉ thị của Xứ ủy. Chi đội 10 làm lễ tuyên thệ: Quyết diệt nhiều sinh lực địch giải phóng Chiến khu Đ cùng toàn quốc kháng chiến.


Ngày 19 tháng 12, tiếng súng toàn quốc bùng nổ. Các chi đội nhất tề mở đợt tiến công rộng lớn kết hợp võ trang tuyên truyền sâu trong các thị trấn, phố phường Thủ Dầu Một, Biên Hòa, vạch rõ giọng lưỡi xảo trá, mưu đồ xâm lược của đế quốc Pháp. Quân dân ta quyết hỏi tội chúng.


Đại đội 1, Chi đội 10 bất ngờ tập kích bốt Tân Uyên, phục kích diệt viện trên đường 16. Đám quân bảo an và hai trung đội lê dương chết sạch. Đại đội B, Chi đội 10 tấn công đồn miền Ba Cô, Đại đội 3 phục kích đường Cây Đào, đón lõng ở Rạch Đông, đập tan nát cái đồn "quỷ dữ" đồng thời diệt gọn cả đại đội viện binh của quân "mũ đỏ". Chi đội 1 cùng bộ đội địa phương tiến công dọc lộ 1 qua cầu Biên Hòa. Bộ đội Tô Ký, Vũ Đức tập kích cả loạt đồn bốt địch trên lộ 15, tỉnh lộ 2, phối hợp với bộ đội địa phương tiến công các đồn bốt ngoại vi thành phố Biên Hòa... diệt hơn 300 lính bảo an, Việt gian, dân vệ.


Những trận đánh ác liệt nổ ra liên tiếp ở các khu vực, các đường giao thông huyết mạch khiến giặc điên đầu. Tướng Valuy quyết định mở trận càn vào căn cứ Khu Đ. Ngày 18 tháng 2 năm 1947, hai lữ đoàn Pháp tấn công vào căn cứ kháng chiến bằng ba mũi kết hợp đổ xuống Mỹ Lộc, đánh úp cơ quan đầu não Việt Minh. Valuy ngạo mạn vung tay: "Chờ xem! Đòn "sét đánh" sẽ thủ tiêu hoàn toàn ý chí đề kháng của Việt Minh. Nam Kỳ sẽ đi vào khuôn phép". Nhưng chúng chẳng thể ngờ ta đã chủ động chuẩn bị kỹ càng tối thế! Tất thảy những trảng trống đều cắm cây vạt nhọn, xen kẽ bàn chông sắt. Các con đường vào cứ đã lập bãi địa lôi Việt Nam - mìn công binh cùng lựu đạn Pháp...".


Đám kiêu binh của tướng Valuy nhào vô. Đột nhiên đụng nhằm "bẫy chờ nổ". Hàng chục, hàng chục cái xác bật tung nhảy dựng, đổ vật ngả rạ cùng rừng, máu nhễ nhại trên đất... Tên quan tư chỉ huy sống sót, tối mắt hét lái vọt xe chạy. Khi nhìn lại đám quân tơi tả, y chợt bưng mặt khóc rống.


Trên hai trăm tên bại trận. Đám hỗn quân mất tinh thần, lại bị các phân đội võ trang huyện, du kích xã bám đánh không một phút được thở. Buộc chúng phải dồn cục vào địa phận làng Mỹ Lộc, Tân Định, Lạc An.


Các chi đội, tiểu đoàn chủ lực, đại đội địa phương, dân quân du kích đã "dệt" sẵn cái "túi" đơm gọn quân giặc trong vùng "đất hiểm". Đột nhiên bốn bề nổ súng dồn dập. Tiếng thét xung phong dậy rừng. Lại hơn ba trăm tên chết, bị thương.


Bị đòn qua đau trong khi đã giăng lực lượng khắp nơi, Valuy không thể ứng cứu, vội ra lệnh thu quân. Trên đà chiến thắng lớn, đêm 20 tháng 3 năm 1947, sau Tết Đinh Hợi, Chi đội 10 bất ngờ tập kích diệt gọn đồn Đất Quốc, nhổ bật chiếc gai tại trung tâm căn cứ kháng chiến, giải toả sự o ép của địch.


Vùng đất rừng "Chiến khu Đ" bỗng trở thành bóng ma khủng khiếp ám ảnh quân đội Pháp có nhiệm vụ "coi sóc" địa khu này. Cũng từ đấy, bắt đầu lưu truyền câu "Khu Đ còn, Sài Gòn mất" trong tâm tư các chiến lược gia cướp nước mãi đến sau này.

[vnmilitaryhistory]

13. Táo bạo đánh vào khách sạn Xăngđơrô

Mười lăm chiến sĩ cảm tử quân của Liên đội công an và quân báo Vũng Tàu bí mật ém quân từ Khu 8 (Chí Linh), qua Bầu Ôc (Bến Đình) vòng đến sườn núi lớn phía bãi Tâm Dương (Bãi Trước) thì trời đã tảng sáng. Đang mùa mưa, những trảng bưng ngập nước, cả đội nhìn nhau cười, trông ai cũng lấm lem bùn đất, chỉ có những đôi mắt thật đen, thật sáng. Mười lăm người được lệnh tản vào các bụi um tùm của Núi Lớn. Văng vẳng dưới chân núi tiếng còi, tiếng kẻng ở các đồn Pháp báo hiệu đã tới giờ làm việc. Nắng lên cao dần. Nắng, khát nhưng tất cả vẫn nằm im kiên nhẫn chờ trời tối.


Đêm nay lực lương công an và quân báo Vũng Tàu đánh vào khách sạn Xăngđơrô (khách sạn Lam Sơn bây giờ) - trung tâm điều dưỡng của các sĩ quan cao cấp Pháp ở Vũng Tàụ. Địa thế, đường đi lối lại đã được các đồng chí trong lực lượng công an Vũng Tàu nắm chắc và vạch ra phương án chiến đấu cụ thể, quyết tâm giành thắng lợi.


Buổi chiều, mây đen kéo ngang trời Vũng Tàu, màn đêm ập xuống, khu khách sạn dưới chân núi sáng trưng. Đồng chí đội trưởng truyền đi mệnh lệnh:

- Tất cả kiểm tra lại vũ khí!

Mười bốn người điểm qua trước mặt anh. Những tiếng "xong" đáp lại gọn nhỏ, chắc. Cả đội chia thành từng tốp, bọc các ngả tiến dần xuống chân núi. Những con đường trải nhựa vòng quanh các khu khách sạn thỉnh thoảng có từng tốp lính Pháp, dân vệ, cao đài và các bà đầm Pháp đi lại. Tốp mũi nhọn do đồng chí đội trưởng trực tiếp phụ trách chỉ còn cách khách sạn 100m thì gặp một toán lính tuần tiễu. Các anh giả bộ đi lại tự nhiên.

- Đi đâu? - Một tên lính Pháp chặn lại hỏi bằng tiếng Pháp.

- Tới đằng kia! - Đồng chí đội trưởng chỉ một khách sạn xa xa nói.

Tên lính Pháp nhìn theo hướng đồng chí đội trưởng chỉ rồi khoát tay:

- Đi đi.

Bọn lính tuần tiễu Pháp đi tiếp và rẽ vào một con đường khác. Người đội trưởng thở phào nhẹ nhõm, may là anh biết tiếng Pháp và bọn lính cũng chủ quan, trời tối chẳng phát hiện ra súng và lựu đạn của các anh giắt cồm cộm bên mình.


... Tên lính gác của khách sạn thấy một toán lính đi vào, hắn trợn mắt nhìn, rồi xô ghế, ôm súng đứng bật dậy nhưng một loạt đạn đã nổ giòn, hắn ngã gục. Người bắn hắn là Nguyễn Văn Tám, một chiến sĩ lực lượng công an Vũng Tàu. Bọn sĩ quan Pháp đang ngồi uống nước, giải trí ở lầu dưới, nhốn nháo chạy ra kêu ầm ĩ: "Việt Minh, Việt Minh". Cả đội công an và quân báo đã tiếp cận xung quanh khách sạn. Tiếng nổ rền trời. Ở khắp nơi trong Vũng Tàu cũng rộ lên tiếng súng báo động của bọn Pháp. Khi mấy đại đội lính Pháp tiếp ứng đến nơi thì khách sạn Xăngđơrô chỉ còn xác các sĩ quan Pháp nằm gục trong vũng máu, không hề còn bóng dáng một tên "Việt Minh" nào. Ngay ngày hôm sau, một tờ báo "lá cải" ở Sài Gòn đưa tin: "Một tiểu đoàn Việt Minh đã đột nhập, đánh vào khách sạn Xăngđơrô Vũng Tàu, làm chết và bị thương nhiều sĩ quan Pháp".


Tại căn cứ Phú Mỹ, 15 đồng chí cảm tử liên đội công an và quân báo Vũng Tàu đã nhận được tin vui từ cơ sở về kết quả trận đánh táo bạo này: 52 sĩ quan Pháp (trong đó có 4 đại tá) đã bị chết tại chỗ, nhiều tên khác bị thương. Bọn Pháp ở Vũng Tàu đang rất hoang mang về tài xuất quỷ, nhập thần của Việt Minh.