Vành đai diệt Mỹ ở Đông Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ trong chiến tranh giải phón

[vnmilitaryhistory]

- Tên sách: Vành đai diệt Mỹ ở Đông Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ trong chiến tranh giải phóng
- Tác giả:
- Nhà xuất bản: Chính trị Quốc gia
- Năm xuất bản: 2004
- Người số hóa: macbupda, vnmilitaryhistory


BAN CHỈ ĐẠO
           Trung tướng NGUYỄN VĂN CHIA
           Tư lệnh Quân khu 7 - Trưởng ban

           HỒ THANH TUYÊN
           Bí thư Tỉnh ủy Tây Ninh - Trưởng ban

           LÊ THỊ BÂN
           Phó Bí thư thường trực Tỉnh ủy Tây Ninh - Ủy viên

           Đại tá NGUYỄN THÀNH CUNG
           Phó Tư lệnh chính trị Quân khu 7 - Ủy viên

           NGUYỄN VĂN TIẾN
           Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh - Ủy viên

           Đại tá TRẦN ĐƠN
           Chỉ huy trưởng - Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Tây Ninh - Ủy viên

           NGUYỄN THANH LONG
           Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Tây Ninh - Ủy viên


BAN TỔ CHỨC
           VÕ HIỀN PHƯƠNG - Trưởng ban
           Ths TRẦN VĂN THUẬN - Phó ban
           TRẦN VĂN BÉ - Phó ban
           LÊ HOÀI VIỆT
           NGÔ QUANG LONG
           TRẦN THANH HẢI
          NGUYỄN VĂN PHONG
          LƯƠNG HOÀI VŨ

BAN NỘI DUNG
           TS. HỒ SƠN ĐÀI - Trưởng ban
           NGUYỄN KHẮC TÙNG - Phó ban
           ĐỖ MINH QUANG
           VÕ TAM ANH
           HÀ DUY CƯỜNG
           NGUYỄN VĂN HÙNG
           BỒ THANH XUÂN
           TS. ĐINH THU XUÂN

[vnmilitaryhistory]

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Miền Đông Nam Bộ và Cực Nam Trung Bộ là địa bàn có vị trí chiến lược trọng yếu về chính trị, kinh tế, văn hóa và quân sự. Nơi đây là đại bản doanh của quân viễn chinh xâm lược, thủ phủ của các chế độ Sài Gòn và là nơi có hệ thống căn cứ địa cách mạng của ta. Chính vì vậy, trong thời kỳ chiến tranh cục bộ, đế quốc Mỹ đã triển khai tại đây một lực lượng quân sự hùng hậu, kết hợp với kìm kẹp dân chúng, liên tục đánh phá càn quét với chiến lược hai gọng kìm "tìm diệt" và "bình định", hòng bảo vệ đầu não chỉ huy bộ máy chiến tranh xâm lược của Mỹ và sào huyệt của bọn ngụy quyền, các căn cứ quân sự, đồng thời tiêu diệt các lực lượng kháng chiến của nhân dân ta.


Thực hiện đường lối chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện của Đảng, với quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, quân và dân miền Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ đã dấy lên phong trào "tìm Mỹ mà diệt", với phương châm "bám thắt lưng Mỹ mà đánh", "đánh Mỹ ngay tại căn cứ của chúng" bằng nhiều hình thức, phương thức đa dạng, phong phú và hiệu quả cao. Trong đó, vành đai diệt Mỹ là một phương thức đánh địch rất độc đáo, sáng tạo, là bước phát triển cao của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Trong thời kỳ này, trên các chiến trường miền Đông Nam Bộ và Cực Nam Trung Bộ đã xuất hiện hàng loạt các vành đai diệt Mỹ và các vành đai này đã phát huy hiệu quả cao độ, góp phần cùng nhân dân toàn Miền và cả nước đánh bại ý chí xâm lược của đế quốc Mỹ, buộc chúng phải ký kết Hiệp định Pari và rút quân về nước.


Để ghi nhận công ơn, tôn vinh công lao của đồng bào, cán bộ chiến sĩ đã vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, hy sinh, kiên cường bám trụ chiến đấu trên các vành đai diệt Mỹ, đồng thời làm rõ hơn, sâu sắc hơn sắc thái của cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng trèn chiến trường trọng điểm miền Đông Nam Bộ và Cực Nam Trung Bộ; qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm để vận dụng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay và tương lai, Bộ Tư lệnh Quân khu 7 và Tỉnh ủy Tây Ninh phối hợp tổ chức cuộc hội thảo khoa học VÀNH ĐAI DIỆT MỸ Ở ĐÔNG NAM BỘ VÀ CỰC NAM TRUNG Bộ TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG.


Các báo cáo khoa học gửi đến cuộc Hội thảo được Quân khu 7, Tỉnh ủy Tây Ninh và Nhà xuất bản Chính trị quốc gia tuyển chọn và xuất bản thành cuốn kỷ yếu VÀNH ĐAI DIỆT MỸ Ở ĐÔNG NAM BỘ VÀ CỰC NAM TRUNG BỘ TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG, dùng làm tài liệu trong Hội thảo.


Nhà xuất bản và các tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc để cuốn kỷ yếu này được hoàn thiện hơn để xuất bản thành sách.

Tháng 12 năm 2004
NHÀ XUẤT BẢN
CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

[vnmilitaryhistory]

VÀNH ĐAI DIỆT MỸ, MỘT SÁNG TẠO CỦA PHONG TRÀO CHIẾN TRANH NHÂN DÂN Ở TÂY NINH VÀ CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ, CỰC NAM TRUNG BỘ

HỒ THANH TUYÊN
Bí thư Tỉnh ủy Tây Ninh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, cùng với quả đấm quân sự của quân chủ lực giải phóng và bộ đội địa phương, phong trào chiến tranh du kích đã liên tục phát triển, góp phần to lớn vào việc đánh thắng toàn diện cuộc "chiến tranh đặc biệt" và bước đầu đánh bại chiến lược "chiến tranh cục bộ" của đế quốc Mỹ. Trong phong trào chiến tranh du kích đó xuất hiện những "Vành đai diệt Mỹ". Đó là hình thức tiến công địch rất sáng tạo, chẳng những tiêu diệt được nhiều bộ binh Mỹ - ngụy, mà với vũ khí thô sơ của du kích cũng đã đánh bại ưu thế phương tiện chiến tranh hiện đại của chúng.


Việc nghiên cứu vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ trong chiến tranh giải phóng nhằm làm rõ hơn những sáng tạo độc đáo của quân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, bổ sung các công trình nghiên cứu khoa học, nghệ thuật quân sự và lịch sử quân sự, ghi nhớ tôn vinh công lao của cán bộ, chiến sĩ, đồng bào đã anh dũng chiến đấu, hy sinh tại vành đai diệt Mỹ. Đồng thời, qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm vận dụng vào nhiệm vụ xây dựng khu vực phòng thù ở Tây Ninh nói riêng, miền Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ nói chung.


Với ý nghĩa đó, Tỉnh ủy Tây Ninh phối hợp với Bộ Tư lệnh Quân khu 7 tổ chức Hội thảo khoa học: "VÀNH ĐAI DIỆT MỸ Ở MIỀN ĐÔNG NAM BỘ VÀ CỰC NAM TRUNG BỘ TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG". Tôi xin thay mặt Đảng bộ và nhân dân Tây Ninh nhiệt liệt chào mừng các vị đại biểu, các nhân chứng lịch sử, các nhà khoa học đến dự hội thảo, xin gửi đến các vị đại biểu và các đồng chí lời chào sức khỏe và hạnh phúc.


Chiến lược "chiến tranh đặc biệt" của đế quốc Mỹ bị thất bại, ngụy quyền Sài Gòn đứng trước nguy cơ sụp đổ. Đế quốc Mỹ buộc phải chuyển sang chiến lược "chiến tranh cục bộ" đưa quân Mỹ và quân một số nước chư hầu ồ ạt vào miền Nam với quyết tâm cứu vãn tình thế và giành thắng lợi trong thời gian ngắn nhất bằng chính lực lượng của Mỹ.


Tỉnh Tây Ninh là một địa bàn trọng điểm của chiến lược "tìm diệt" của Mỹ. Tìm diệt Trung ương Cục - cơ quan lãnh đạo cuộc kháng chiến ở miền Nam là mục tiêu của chúng ở đây. Quân Mỹ tập trung lực lượng cùng ngụy quân mở nhiều cuộc hành quân quy mô, liên tiếp sử dụng chất độc hóa học, phi pháo đánh vào vùng tranh chấp, vùng giải phóng mang tính chất hủy diệt, làm cho lực lượng vũ trang của ta không thể bám vào dân. Đi đôi với những hành động quân sự, địch triển khai bình định với phương châm "giành dân chiếm đất". Mặc dù có gian khổ, ác liệt bởi mật độ chiến tranh ngày càng gia tăng, quần chúng vẫn một lòng hướng về cách mạng, thi gan với bom đạn Mỹ, vừa chiến đấu, vừa sản xuất nuôi quân.


Đứng trước tình thế chiến tranh sẽ vô cùng ác liệt, Đảng bộ quân và dân Tây Ninh xác định quyết tâm đánh Mỹ, diệt ngụy, phát triển phong trào chiến tranh nhân dân đánh địch khắp ba vùng, vừa bảo vệ địa phương, vừa góp phần bảo vệ cơ quan lãnh đạo cuộc kháng chiến ở miền Nam, giữ vững địa bàn cửa ngõ Tây Bắc Sài Gòn, không ngừng tạo thế tạo lực, từng bước giành thắng lợi, cùng với toàn Miền tiến tới đánh bại hoàn toàn âm mưu chiến lược mới của địch.


Ngay sau khi đế quốc Mỹ đưa lữ đoàn 196 lên Tây Ninh chiếm đóng Trảng Lớn (xã Thái Bình, huyện Châu Thành) làm hậu cứ đứng chân đánh phá căn cứ địa kháng chiến, Tỉnh ủy Tây Ninh chủ trương xây dựng "Vành đai diệt Mỹ" ở Trảng Lớn và phát động phong trào thi đua dạt danh hiệu "Dũng sĩ diệt Mỹ". Phong trào này được dấy lên sôi nổi ở khắp nơi.


"Vành đai diệt Mỹ" ở Trảng Lớn được tổ chức thành 4 cụm, gồm các xã của huyện Châu Thành, tạo thế trận đánh Mỹ ngay sát căn cứ của chúng. Trên "Vành đai diệt Mỹ", Ban chỉ huy thống nhất, Ban chỉ huy các cụm được thành lập, cùng với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân xây dựng quyết tâm và thống nhất hành động sẵn sàng bước vào thời kỳ trực tiếp đánh Mỹ. "Kiên quyết đánh, giá nào cũng đánh, cá nhân đơn vị nào ra di không đánh, không diệt được Mỹ là không về". Đó là lời hứa hẹn với Đảng bộ, với nhân dân, là lời thề son sắt khắc ghi trong lòng của mỗi cán bộ, chiến sĩ ở "Vành đai". Các xã trên vành đai diệt Mỹ phát triển thành các xã chiến đấu liên hoàn, có công sự vững chắc đủ sức chịu đựng bom pháo. Dân quân du kích đã sáng tạo nhiều vũ khí thô sơ, lấy được nhiều vũ khí của địch chế tạo thành những vũ khí giản đơn, nhưng có hiệu quả rất cao để đánh địch, bảo vệ được tính mạng và tài sản của nhân dân. Đồng thời, dân quân du kích kết hợp chặt chẽ với bộ đội địa phương và chủ lực hình thành một lực lượng bao gồm đầy đủ các mặt chiến đấu và phục vụ chiến đấu, đảm bảo đánh thắng địch trong mọi tình huống.


Trên thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc với phương châm "kéo dịch ra khỏi hang ổ mà đánh, căng địch ra mà đánh, chui vào giữa địch mà đánh, luồn sâu vào hậu phương địch mà đánh", các cán bộ, chiến sĩ "Vành đai diệt Mỹ"ở Trảng Lớn đã liên tục phản công và tiến công, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Bị thua đau, địch dùng bom pháo bắn phá chung quanh căn cứ Trảng Lớn rất ác liệt để tạo vành đai trắng. Địch cho bom pháo cày đi xới lại không biết bao nhiêu lần, bứng từng gốc cây, đốt từng ngọn cỏ, cho trực thăng quần rà từng lùm cây, bụi dứa... Một đám lục bình trôi trên sông cùng bị chúng đánh lựu đạn nhằm diệt "Việt cộng" đi ngầm dưới nước. Khó khăn, gian khổ, đói khát, chiến tranh ngày càng ác liệt, nhưng cán bộ, chiến sĩ trên "Vành đai diệt Mỹ" vẫn một lòng một dạ đoàn kết cùng với đồng bào bám trụ đánh địch. Những chiến thắng liên tiếp của "Vành đai diệt Mỹ" ở Trảng Lớn đã chứng tỏ tinh thần quyết tâm đánh Mỹ của quân dân Tây Ninh. Đế quốc Mỹ dùng phương tiện chiến tranh hiện đại có gây nhiều khó khăn cho các chiến sĩ "Vành đai", nhưng với lòng căm thù giặc sâu sắc, quân dân Tây Ninh cố gắng vượt qua, tìm phương cách đánh Mỹ đầy sáng tạo, dũng cảm chiến đấu đã gây cho địch nhiều thất bại nặng nề, góp phần chia lửa cho chiến trường chung, giữ vững trận địa cho đến ngày toàn thắng.


Kết hợp với đấu tranh quân sự trên "Vành đai", phong trào đấu tranh chính trị, binh vận cũng đạt nhiều thắng lợi. So với những năm trước, phong trào đấu tranh trực diện không còn quy mô hàng ngàn người, trong thời kỳ này chủ yếu đấu tranh tại chỗ chống cào nhà gom dân lập ấp, chống bắn pháo, chống xe càn vào ruộng lúa, đòi bồi thường sinh mạng diễn ra rất sôi nổi quyết liệt. Đồng bào giăng tay chặn đầu xe lội nước của Mỹ không cho càn vào ruộng, rẫy phá hoại hoa màu, liều chết bảo vệ hàng rào chiến đấu và hầm bí mật của cán bộ.


Những chiến công trên "Vành đai diệt Mỹ" vẫn mãi mãighi đậm trong mỗi con người chúng ta hiện nay. Ôn lại trang sử hào hùng này, chúng ta càng tự hào về chủ nghĩa anh hùng cách mạng của quân và dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu.


Ngày nay, trong mỗi bước đi trên chặng đường đổi mới, có nhiều vấn đề hết sức mới mẻ, phong phú và đầy thách thức. Đảng bộ và nhân dân Tây Ninh luôn giữ vững niềm tin vào lý tưởng cách mạng, ra sức phát huy truyền thống cách mạng để vững bước tiến lên trong công cuộc đổi mới của Đảng, cùng với cả nước phấn đấu thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.


Chiến thắng của "Vành đai diệt Mỹ" có ý nghĩa to lớn không chỉ cho hoạt động giáo dục truyền thống, mà điều đặc biệt quan trọng là ở chỗ ngày nay chúng ta phải rút ra được bài học kinh nghiệm của thế trận chiến tranh nhân dân, vận dụng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

[vnmilitaryhistory]

VÀNH ĐAI DIỆT MỸ Ở ĐÔNG NAM BỘ VÀ CỰC NAM TRUNG BỘ TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG

NGUYỄN VĂN CHIA
Trung tướng, Tư lệnh Quân khu 7

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính mến, quân và dân miền Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ cùng với quân và dân cả nước đã sáng tạo ra vô vàn cách đánh độc đáo, có hiệu quả, đưa cuộc chiến tranh nhân dân phát triển lên một tầm cao mới với những nội dung và hình thức hết sức phong phú. Một trong những sáng tạo ấy là Vành đai diệt Mỹ.


Vành đai diệt Mỹ là "hệ thống các ấp, xã chiến đấu liên hoàn bao quanh áp sát các các căn cứ quân sự Mỹ nhằm vây hãm, tiêu hao, tiêu diệt địch. Ngoài các trận địa nổi (công sự kết hợp vật cản), có nơi còn có hệ thống trận địa ngầm trong lòng đất. Tùy tình hình, vành đai diệt Mỹ được tổ chức thành nhiều tầng, nhiều lớp. Dựa vào vành đai diệt Mỹ, quân và dân trong vành đai kiên cường bám trụ, thường xuyên đánh địch bằng quân sự, chính trị, binh vận, bắn tỉa, phục kích, tập kích..."¹ (Từ điển bách khoa quân sự Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, 1996, tr. 903).


Tại miền Đông Nam Bộ và Cực Nam Trung Bộ, ngay từ giữa năm 1965, triển khai thực hiện chiến lược "chiến tranh cục bộ", Mỹ đã đưa hàng loạt các đơn vị chiến đấu sừng sỏ bao gồm lục quân (bộ binh, bộ binh cơ giới, kỵ binh không vận, thiết giáp, pháo binh); hải quân (hạm đội, giang hạm, thủy quân lục chiến) và không quân (chiến đấu, vận tải, trực thăng đổ quân). Ngoài các căn cứ chỉ huy, điều hành chiến tranh, sân bay, căn cứ hậu cần kỹ thuật ở thành phố Sài Gòn và các đô thị lớn, các cửa biển, cửa sông, chúng đứng chân ở hầu hết các vị trí then yếu trên toàn chiến trường miền Đông Nam Bộ và Cực Nam Trung Bộ. Tại đây, quân Mỹ chiếm đất, xây dựng căn cứ với hệ thống phòng thủ kiên cố, vừa trụ đứng lâu dài vừa làm nơi xuất phát hành quân "tìm diệt" lực lượng Quân giải phóng và các cơ quan đầu não kháng chiến của ta.


Vận dụng một cách sáng tạo đường lối chiến tranh nhân dân toàn dân toàn diện, thực hiện Nghị quyết 11 và Nghị quyết 12 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa III) và sự chỉ đạo của Trung ương Cục miền Nam, quân và dân miền Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ đã cùng với quân và dân toàn Miền nhanh chóng xác định quyết tâm đánh Mỹ và thắng Mỹ. Với phương châm "bám thắt lưng địch mà đánh", "đánh địch ngay tại căn cứ của chúng", phong trào chiến tranh nhân dân xung quanh khu vực căn cứ đóng quân của Mỹ phát triển lên một trình độ mới, hình thành nên những vành đai diệt Mỹ. Có thể nói rằng, nơi nào có căn cứ quân Mỹ thì nơi đó có vành đai diệt Mỹ. Trên vành đai, nhân dân địa phương cùng lực lượng vũ trang ba thứ quân tổ chức đánh địch bằng ba mũi giáp công, với muôn vàn cách thức hết sức phong phú, sáng tạo và có hiệu quả. Kết quả của những hoạt động ấy có tác dụng tiêu hao quân địch, làm nao núng tinh thần của binh sĩ Mỹ, kìm chân tại chỗ và gây khó khăn cho chúng khi tổ chức các cuộc hành quân càn quét ra bên ngoài căn cứ.


Việc nghiên cứu vành đai diệt Mỹ ở chiến trường Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ không chỉ nhằm làm rõ hơn sắc thái cuộc chiến tranh nhân dân toàn dân toàn diện; làm rõ hơn cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta trên một địa bàn trọng điểm ở phía Nam Tổ quốc; tôn vinh đồng bào, cán bộ, chiến sĩ đã vượt qua muôn vàn gian khổ hy sinh, kiên cường bám trụ chiến đấu trên các mặt trận vành đai mà quan trọng hơn, để qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm vận dụng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Với ý nghĩa ấy, cuộc Hội thảo khoa học "VÀNH ĐAI DIỆT MỸ Ở ĐÔNG NAM BỘ, CỰC NAM TRUNG BỘ TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG" cần tập trung đi sâu nghiên cứu những nội dung chủ yếu sau đây:


Một là, những yếu tố khách quan tác động trực tiếp đến sự hình thành và hoạt động của vành đai diệt Mỹ.

Như trên đã nói, vành đai diệt Mỹ là thế trận chiến tranh nhân dân được tổ chức xung quanh khu vực căn cứ của quân chiến đấu Mỹ. Do đặc điểm về địa lý, quân sự, chính trị, hầu hết các đơn vị chiến đấu sừng sỏ (trong tổng số 543.400 quân, thời điểm cao nhất) như lực lượng dã chiến 2, sư đoàn bộ binh số 1 "Anh cả đỏ", sư đoàn bộ binh số 4, sư đoàn bộ binh số 9, sư đoàn bộ binh số 25 "Tia chớp nhiệt đới", rồi lực lượng dù, lính thủy đánh bộ, không quân, hải quân, pháo binh... đều có mặt ở Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ. Đặc điểm về tổ chức lực lượng, trang bị và kỹ thuật, công sự phòng thủ, cách thức đóng quân canh phòng, chức năng nhiệm vụ và sở trường hoạt động của mỗi đơn vị nêu trên đều có ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức thế trận và hoạt động của vành đai diệt Mỹ. "Biết địch biết ta, trăm trận trăm thắng", nghiên cứu về kẻ thù chính là chúng ta hiểu rõ hơn về thắng lợi của quân và dân ta trên trận tuyến vành đai diệt Mỹ.


Mặt khác, yếu tố địa lý tự nhiên và địa lý nhân văn cũng tác động quan trọng đến cấu trúc và hoạt động của vành đai diệt Mỹ. Mỗi căn cứ quân sự của Mỹ có xung quanh một vành đai thích ứng với đặc điểm địa hình. Vành đai diệt Mỹ ở căn cứ vùng sông nước như Rạch Kiến (Long An) khác ở vùng đồng bằng gần (đầu não của địch như Củ Chi (Gia Định), khác ở vùng trung du gần biên giới Campuchia như ở Trảng Lớn (Tây Ninh)... Địa hình địa vật, thổ nhưỡng, khí hậu, đường giao thông và tình hình dân cư ở vùng Mỹ đóng quân... là những yếu tố cần đi sâu nghiên cứu hầu làm rõ đặc điểm, sắc thái riêng của từng loại hình vành đai diệt Mỹ.


Hai là, sự hình thành và tổ chức thế trận vành đai diệt Mỹ.

Ngay khi Lầu Năm Góc ồ ạt đưa quân chiến đấu Mỹ và quân các nước phụ thuộc vào chiến trường miền Nam Việt Nam cùng với các loại phương tiện chiến tranh hiện đại nhất lúc bấy giờ (trừ vũ khí nguyên tử), Đảng ta, trên cơ sở đánh giá tình hình chiến lược một cách bình tĩnh và sáng suốt, đã kiên quyết đề ra chủ trương động viên toàn Đảng, toàn quân, toàn dân quyết tâm đánh giặc Mỹ xâm lược. Phong trào chống Mỹ, đánh Mỹ diễn ra mạnh mẽ, sôi nổi ở khắp mọi nơi, không chỉ ở chỗ Mỹ hành quân càn quét "tìm diệt" mà còn diễn ra ngay tại nơi đóng quân của chúng. Nơi nào có quân Mỹ đóng thì ngay lập tức có một "vành đai" đánh Mỹ ngay tại đó. Một hệ thống vành đai diệt Mỹ ở Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ được hình thành, trong đó có những vành đai tiêu biểu như Trảng Lớn (Tây Ninh), Củ Chi (Gia Định), Lai Khê (Bình Dương), Rạch Kiến (Long An)...


Mỗi vành đai diệt Mỹ, do các điều kiện khách quan chi phối, do những đặc điểm về chức năng, nhiệm vụ mà có sự khác nhau về bố trí thế trận, xây dựng công trình quân sự, tổ chức lực lượng và hệ thống điều hành chỉ huy. Ví dụ, căn cứ Đồng Dù (Củ Chi) nằm cách thành phố Sài Gòn 30 km, địa hình trống trải, bất lợi cho việc bám trụ đánh địch, quân và dân trên vành đai phải thiết kế công sự trong lòng đất, xâydựng thành hệ thống địa đạo. Trong lúc đó, căn cứ Trảng Lớn được bao bọc xung quanh bởi hầu hết là rừng (rừng chồi và rừng già), địa hình thuận lợi cho việc ẩn giấu và triển khai lực lượng tiến công. Nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển của hệ thống vành đai diệt Mỹ, đặc điểm và xây dựng thế trận, bố trí lực lượng, hình thức tổ chức vành đai sẽ tạo điều kiện để làm rõ hơn quá trình hoạt động và vị trí, vai trò của mỗi vành đai diệt Mỹ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

[vnmilitaryhistory]

Ba là, nội dung hoạt động, kết quả và vai trò của vành đai diệt Mỹ.

Nằm trong thế trận chiến tranh nhân dân, hoạt động của quân và dân ta ở vành đai diệt Mỹ diễn ra toàn diện trên tất cả các mặt quân sự, chính trị, binh vận, kinh tế, văn hóa, xã hội. Phương châm đánh địch bằng ba mũi giáp công được vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với tình hình thực tế ở mỗi vành đai. Trên nền tảng ấy, phong trào "dũng sĩ diệt Mỹ" ra đời và phát triển sâu rộng trên khắp các chiến trường. Ai cũng đánh được Mỹ, vũ khí nào cũng diệt được Mỹ, hoạt động diệt Mỹ trên các vành đai đã tạo nên một bức tranh hết sức sinh động của cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện trên chiến trường Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ. Nghiên cứu nội dung hoạt động của quân và dân trên các vành đai diệt Mỹ; phương châm, phương thức, cách đánh, sự kế thừa và phát triển nghệ thuật đánh giặc truyền thống vận dụng trong điều kiện cụ thể của mỗi vành đai chính là để làm rõ và sâu sắc hơn diện mạo cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân; đồng thời bổ sung cách đánh, làm phong phú thêm kho tàng lý luận nghệ thuật quân sự của Đảng ta trong chiến tranh giải phóng dân tộc.


Hoạt động của các vành đai diệt Mỹ không chỉ có tác dụng tiêu diệt tiêu hao sinh lực và phương tiện chiến tranh của địch, cầm chân địch tại chỗ, gây khó khăn cho các cuộc hành quân càn quét của chúng, mà quan trọng hơn, đã đánh vào ý chí chiến đấu, làm bất an, nản lòng binh sĩ và nhân dân Mỹ. Kiểm định kết quả hoạt động của các vành đai, phân tích đánh giá tác dụng, vai trò của nó đối với phong trào chiến tranh nhân dân địa phương đối với tiến trình cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là việc làm cần thiết khi nghiên cứu về cuộc chiến tranh giải phóng trong ba mươi năm qua.


Bốn là, vận dụng những bài học kinh nghiệm từ vành đai diệt Mỹ vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Thực tiễn xây dựng và hoạt động của vành đai diệt Mỹ ở Tây Ninh nói riêng, các tỉnh miền Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ nói chung đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm hết sức quý giá. Quá trình xây dựng hệ thống vành đai trong thế trận chiến tranh nhân dân địa phương, tổ chức hệ thống công sự vật cản, bố trí lực lượng, xây dựng ý chí kiên cường bám trụ "một tấc không đi, một ly không rời", xác định cách đánh linh hoạt và có hiệu quả, phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng và thế trận chiến tranh nhân dân ở vành đai diệt Mỹ, tự nó hàm chứa những yếu tố cần được nghiên cứu phát triển trong điều kiện hiện nay. Đó là các nội dung xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân, xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố)... Đó là các hoạt động về xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân cả về chính trị, quân sự, hậu cần, kỹ thuật, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả cộng đồng trong nỗ lực không ngừng nâng cao cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Nghiên cứu những bài học kinh nghiệm từ vành đai diệt Mỹ trong thời kỳ chiến tranh giải phóng để vận dụng một cách có hiệu quả, thiết thực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay chính là chức năng của ngành khoa học quân sự, là nhiệm vụ quan trọng của cuộc Hội thảo khoa học này.


Đã gần ba mươi năm trôi qua kể từ ngày cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta giành được thắng lợi hoàn toàn. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, toàn quân, toàn dân ta đang giành được những thành tựu to lớn trên bước đường thực hiện sự nghiệp đổi mới, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, nền kinh tế nước ta vẫn đang ở trình độ thấp, tình hình thế giới diễn biến hết sức phức tạp, các thế lực thù địch vẫn không ngừng theo đuổi âm mưu chống phá cách mạng nước ta. Trong bối cảnh ấy, những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn xây dựng và hoạt động của vành đai diệt Mỹ ở Tây Ninh nói riêng, ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ nói chung vẫn còn nguyên giá trị thời sự. Nghiên cứu sâu sắc những nội dung nêu trên, chính là chúng ta đã thiết thực tôn vinh những giá trị vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; tôn vinh đồng bào, cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu hy sinh trên các vành đai diệt Mỹ; đồng thời thiết thực cung cấp những luận cứ khoa học góp phần xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc, xây dựng tiềm lực quốc phòng - an ninh, chuẩn bị cho đất nước luôn luôn sẵn sàng và đủ sức đánh bại mọi hành động xâm lược của kẻ thù theo đúng tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (khóa IX) về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

[vnmilitaryhistory]

Phần Một
VÀNH ĐAI DIỆT MỸ Ở TÂY NINH VÀ CÁC TỈNH
ĐÔNG NAM BỘ, CỰC NAM TRUNG BỘ

VÀNH ĐAI DIỆT MỸ Ở MIỀN ĐÔNG NAM BỘ -
MẤY ĐẶC ĐIỂM VÀ YẾU TỐ HÌNH THÀNH

TRỊNH VƯƠNG HỒNG
Thiếu tướng, Phó giáo sư - Tiến sĩ,
Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự Việt Nam

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, chiến tranh nhân dân địa phương ở miền Nam đã phát triển mạnh mẽ và đều khắp trên cả ba vùng chiến lược, đặc biệt ta đã đưa chiến tranh vào hầu hết các đô thị, khiến hậu phương của địch thường xuyên bất ổn.


Cùng với sự phát triển của chiến tranh nhân dân trên toàn miền Nam, chiến tranh nhân dân ở miền Đông Nam Bộ từng bước hình thành và phát triển ngày càng cao. Trong sự phát triển sáng tạo đó có sự phát triển vành đai diệt Mỹ ở nhiều nơi, đặc biệt là các vành đai diệt Mỹ ở Đồng Dù (Củ Chi), Trảng Lớn (Trảng Bàng), Lai Khê, Dĩ An...


Tìm hiểu cuộc chiến đấu vô cùng khốc liệt, đầy cam go, phức tạp và hy sinh, nhưng thắng lợi hết sức vẻ vang của quân và dân miền Đông Nam Bộ trên các vành đai diệt Mỹ, chúng ta thấy có những nét tương đồng với các vành đai diệt Mỹ ở miền Nam và có nét riêng, cùng những yếu tố tác động sâu sắc đến quá trình hình thành và phát triển vành đai diệt Mỹ trên đất miền Đông "gian lao và anh dũng".


Địa lý quân sự, một đặc điểm - yếu tố quan trọng

Chiến trường miền Đông Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước gồm Khu 7 cũ và Quân khu Sài Gòn - Gia Định.Trên địa bàn chiến lược này có một hệ thống các đô thị lớn gồm Sài Gòn - Gia Định, Biên Hòa, Vũng Tàu và các thị xã - tỉnh lỵ: Tây Ninh, Bình Dương (Thủ Dầu Một), Tân An, An Lộc, Phước Long, Long Khánh, Bà Rịa, Hậu Nghĩa cùng các thị trấn, quận lỵ, các cụm dân cư tương đối tập trung xung quanh các căn cứ quân sự của Mỹ đang trên đà đô thị hóa trong điều kiện chiến tranh xâm lược của chủ nghĩa thực dân mới.


Nhìn tổng thể, các đô thị lớn ở miền Đông Nam Bộ bố trí thành hình rẻ quạt, từ Tây sang Đông dọc theo các trục quốc lộ 4,1, 22,13,15. Nếu lấy Sài Gòn - Gia Định làm trung tâm thì khu vực trọng yếu là tam giác Sài Gòn - Biên Hoà - Vũng Tàu, trong đó có các đô thị nằm giữa vùng đồng bằng phì nhiêu (Sài Gòn, Tân An); có các đô thị ở vùng trung du giáp đồng bằng (Đồng Nai, Bình Dương, Bình Long); có đô thị ven biên giới (Tây Ninh, Phước Long); có đô thị ven biển (Bà Rịa, Vũng Tàu).


Xét về địa lý, dân cư, đây là một chiến trường thuận lợi cho xây dựng thế trận liên hoàn của chiến tranh nhân dân địa phương với phương châm đấu tranh hai chân, ba mũi, ba vùng; thực hiện kết hợp được đánh nhỏ, đánh vừa và đánh lớn của ba thứ quân. Trên địa bàn chiến lược này, yếu tố quan trọng chi phối có ý nghĩa quyết định không chỉ đối với miền Đông Nam Bộ mà cả chiến trường miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là vai trò trung tâm chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, giao lưu quốc tế của Sài Gòn - Gia Định. Nơi đây đã mở đầu cuộc kháng chiến chống Pháp lần thứ hai và cũng chính nơi đây đã kết thúc vẻ vang ba mươi năm chiến tranh giải phóng. Trước năm 1954, nơi đây đặt dinh Toàn quyền và Bộ tổng chỉ huy quân viễn chinh Pháp tại Đông Dương. Sau năm 1954, Mỹ - ngụy lấy Sài Gòn làm thủ đô "Cộng hòa miền Nam", đồng thời là "Nhà trắng" và "Lầu năm góc" phương Đông của Mỹ với hàng chục loại cơ quan đầu não điều hành bộ máy chiến tranh khổng lồ của chúng.


Cũng tại đây, một trung tâm tiếp nhận viện trợ kinh tế, kỹ thuật quân sự của Mỹ và các nước đồng minh đưa vào, kết hợp với các cơ sở công nghiệp nhẹ tại chỗ của các thành phố, thị xã và sự cung cấp lương thực, thực phẩm từ đồng bằng sông Cửu Long lên tạo cho Sài Gòn và các vùng phụ cận trở thành trung tâm dự trữ vật chất chiến lược khá dồi dào cho nhu cầu chiến tranh.


Trên lĩnh vực chính trị, văn hóa, xã hội, Sài Gòn và các đô thị lớn liền kề càng phức tạp. Đây không chỉ là sào huyệt của thực dân xâm lược và tay sai bán nước mà còn là nơi hội tụ nhiều thế lực chính trị phản cách mạng trong các tôn giáo, đảng phái, dân tộc, sắc tộc từ các nơi dồn về; kể cả các loại tình báo, gián điệp quốc tế. Đây cũng chính là nơi hội tụ lối sống thực dụng, xa hoa, lai căng và các tệ nạn xã hội dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ.


Cùng với những nét chung, một số đô thị khác còn có những đặc điểm riêng: thành phố Biên Hòa, nơi đặt hệ thống cố vấn Mỹ và Bộ chỉ huy Vùng 3 chiến thuật - Quân đoàn 3 ngụy, có hệ thống kho dự trữ chiến lược quân sự Mỹ tại Long Bình, đồng thời là một trung tâm của các thế lực Thiên Chúa giáo, người Nùng di cư từ miền Bắc vào sau 1954; Vũng Tàu, cửa ngõ của sông Lòng Tàu, con đường thủy huyết mạch về Sài Gòn, một thành phố quân sự và dịch vụ du lịch phục vụ bộ máy chiến tranh xâm lược với các trung tâm huấn luyện "bình định" Lam Sơn, trung tâm huấn luyện cảnh sát quốc gia, trung tâm huấn luyện biệt kích Vạn Kiếp và căn cứ của lực lượng quân sự Hoàng gia Ôxtrâylia; Thị xã Tây Ninh, đất thánh của đạo Cao Đài, một thời là lãnh địa của đức ông Phạm Công Tắc, có quân đội riêng của giáo phái, có căn cứ Trảng Lớn của sư đoàn 25 "tia chớp nhiệt đới" Mỹ, một căn cứ xuất phát quan trọng của quân Mỹ khi tiến công "tìm diệt", đánh vào căn cứ đầu não của ta ở Dương Minh Châu và vùng biên giới phía Bắc Tây Ninh.


Với vị trí đặc biệt quan trọng của tam giác chiến lược Sài Gòn - Biên Hoà - Vũng Tàu, địa bàn miền Đông Nam Bộ trở thành vành đai bảo vệ bộ máy đầu não chiến tranh xâm lược của Mỹ và sào huyệt của ngụy quyền miền Nam Việt Nam. Riêng lực lượng quân sự của Mỹ ở đây vào lúc cao nhất lên đến 4 sư đoàn chiến đấu (các sư đoàn 1, 5, 9, 101 dù), 2 lữ đoàn (199, lữ đoàn 3 sư đoàn 82), một trung đoàn kỵ binh không vận và 3 sư đoàn cơ động chiến lược (5, 25, 18), lực lượng tổng trù bị chiến lược của quân ngụy; lính thủy đánh bộ, biệt động quân, biệt kích; các quân chủng hải quân, không quân, tăng thiết giáp, chưa kể lực lượng cảnh sát quốc gia; các loại và hệ thống tề điệp, ác ôn, bảo an, dân vệ các cấp lên tới hàng vạn tên, được trang bị vũ khí và phương tiện chiến tranh hiện đại. Với quân Mỹ, đây còn là chiến trường trọng điểm tiến hành biện pháp chiến lược "tìm diệt", hòng bẻ gãy xương sống Việt cộng. Với ta, nếu như trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Đông Nam Bộ là chiến lũy trọng yếu thì trong chống Mỹ là hướng chiến lược trọng yếu nhất của miền Nam, trong đó Sài Gòn - Gia Định là trung tâm phong trào đấu tranh của nhân dân các đô thị, đồng thời là điểm quyết chiến chiến lược cuối cùng của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975.


Có thể nói, vị trí địa chính trị, kinh tế của miền Đông Nam Bộ là đặc điểm, đồng thời là yếu tố đã tác động mạnh mẽ đến quá trình hình thành và phát triển chiến tranh nhân dân địa phương với ba vùng chiến lược. Đây là môi trường tốt để phát triển các vành đai diệt Mỹ với những nét rất riêng của nó ở một địa bàn trọng yếu của miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ.

[vnmilitaryhistory]

Con người, yếu tố quyết định thành bại của vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ

Một nhân tố đặc biệt quan trọng có tính chất quyết định thành bại của vành đai diệt Mỹ là sự kết tinh giữa tinh thần kiên cường, bất khuất trước họa xâm lăng của dân tộc với tính cách rất riêng của người dân Nam Bộ trong suốt chiều dài lịch sử. Từ khi còn là vùng đất mới khai phá Đồng Nai - Bến Nghé, cư dân Nam Bộ đều có cội nguồn từ nhiều vùng đất nước, từ Bắc vào Nam không chỉ vì "tha phương cầu thực" mà còn vì đi tìm tự do và góp phần mở mang bờ cõi trước nạn xâm lăng thường xuyên của phong kiến phương Bắc. Chính các cư dân đó đã bốn lần đón đại quân Tây Sơn vào Gia Định đánh cho quân Nguyễn Ánh chạy tan tác, một lần quét sạch 4 vạn quân Xiêm trong trận Rạch Gầm - Xoài Mút...


Cũng những cư dân đó, bằng gươm giáo, tầm vông đã chống chọi kiên cường với "súng sắt, tầu đồng" của Pháp (1859- 1861), khi chúng đặt chân lên đất Sài Gòn. Tiếp đó là hàng loạt các cuộc khởi nghĩa nối tiếp nhau do các sĩ phu yêu nước lãnh đạo, tiêu biểu như Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Phan Văn Đạt... với lời thề bất hủ "Bao giờ hết cỏ nước Nam thì người Nam mới hết đánh Tây".


Từ ngày có Đảng lãnh đạo, "hào khí Đồng Nai" hòa với lý tưởng cộng sản đã sinh ra "Phú Riềng đỏ", cao trào cách mạng 1930-1931, mà đỉnh cao là khởi nghĩa Nam Kỳ 1940. Sài Gòn địa linh, nhân kiệt, từ bến Nhà Rồng Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước. Khi kháng chiến thành công lại vinh dự được mang tên Người - Hồ Chí Minh. Cũng tại nơi đây đã ra đời Công hội đỏ đầu tiên ở xưởng đóng tàu biểu Ba Son do Tôn Đức Thắng sáng lập.


Sau khi Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời, Sài Gòn - Gia Định nhanh chóng trở thành chỗ dựa vững chắc của cơ quan đầu não Trung ương Đảng trong nhiều giai đoạn đấu tranh.

Cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ bị dìm trong biển máu, khủng bố trắng của địch khắp nơi khiến Đảng bộ Nam Kỳ ở vào tình thế vô cùng khó khăn. Lực lượng lãnh đạo các cấp và phong trào quần chúng bị tổn thất nặng, đứt liên lạc và xa Trung ương Đảng. Nhưng khi thời cơ đến, Đảng bộ đã nhanh chóng lãnh đạo nhân dân cùng cả nước vùng lên khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân Sài Gòn ngày 25 tháng 8 năm 1945.


Chưa đầy một tháng sau ngày đất nước được độc lập (ngày 2 tháng 9 năm 1945), khi chính quyền cách mạng còn trong trứng nước, chưa kịp tổ chức thống nhất các lực lượng vũ trang và còn muôn vàn khó khăn khác, quân và dân Sài Gòn-Gia Định đã phải bước ngay vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ hai (23-9-1945). Một lần nữa lịch sử lại giao cho Sài Gòn - Gia Định và cả Nam Bộ nhiệm vụ "đi trước" mở đầu cuộc trường kỳ kháng chiến 9 năm của toàn dân tộc.


Có thể nói, cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện trong chống thực dân Pháp dưới sự lãnh đạo của Đảng tiền phong trong những ngày đầu đã diễn ra vô cùng ác liệt giữa Sài Gòn - Gia Định, rồi từ đó lan ra Nam Bộ và Nam Trung Bộ đã làm đảo lộn kế hoạch chiến lược "đánh nhanh, thắng nhanh" của Pháp, tạo thuận lợi cho cả nước tranh thủ thời gian xây dựng lực lượng mọi mặt, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài sau này. Những kinh nghiệm phong phú về xây dựng lực lượng cách mạng và lực lượng vũ trang, về các hình thức và phương pháp đấu tranh, kết hợp đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị, binh vận, v.v... (nhất là ở Sài Gòn - Gia Định) là nguồn vốn ban đầu vô cùng quý giá để kế thừa và phát triển trong giai đoạn chống Mỹ, cứu nước sau này.


Sau Hiệp định Giơnevơ, trong tình hình tuyệt đại bộ phận lực lượng vũ trang ta ở miền Nam tập kết ra miền Bắc, đế quốc Mỹ từng bước gạt Pháp, độc chiếm miền Nam, thực hiện chủ nghĩa thực dân mới; đồng thời thông qua tập đoàn phát xít gia đình trị Ngô Đình Diệm thực hiện quốc sách "tố cộng, diệt cộng" cực kỳ tàn bạo, đã gây cho cách mạng miền Nam những tổn thất hết sức nặng nề trong những năm 1956-1958. Riêng ở miền Đông Nam Bộ, đến giữa năm 1956, 50 huyện ủy viên bị địch giết hại, không kể số bị tù đày. Như Tân An, Chợ Lớn từ 3000 đảng viên năm 1954 chỉ còn 400; Hóc Môn từ 1000 đảng viên còn 100, đến năm 1959 chỉ còn một người; Biên Hòa từ 1218 còn 100; Thủ Dầu Một từ 1947 người chỉ còn 260. Bí thư Tỉnh ủy Gia Định hy sinh anh dũng tại Củ Chi, Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Chợ Lớn bị bắt và hy sinh ngay tại phòng tra tấn của kẻ thù. Chỉ riêng ở Sài Gòn, chính quyền Diệm đã giành đến 42% ngân sách chung của đô thành cho các cuộc hành quân cảnh sát và các cuộc "tố cộng", "cải huấn", "tẩy não", nhất là những vùng "Vành đai đỏ" xung quanh Sài Gòn và các đô thị lớn cũng như xung quanh các căn cứ quân sự, kho tàng lớn của Mỹ - ngụy.


Trong tình hình nước sôi, lửa bỏng đó, được ánh sáng Nghị quyết 15 của Trung ương Đảng chỉ đường, nhân dân miền Nam lại từ khởi nghĩa từng phần tiến lên đồng khởi nghĩa, phát triển thành chiến tranh cách mạng trong những năm 1960-1961.

Đương đầu với ách thống trị tàn bạo và xảo quyệt của chủ nghĩa thực dân mới, trong điều kiện chiến trường diễn ra vô cùng quyết liệt, quy mô ngày càng lớn, nhưng với truyền thống yêu nước, chuộng tự do, trọng công lý, vẫn với khí phách kiên cường bất khuất của "hào khí Đồng Nai", kết hợp với tính cách khảng khái, năng động, sáng tạo, nhạy bén với những cái mới của con người Nam Bộ đã không ngừng phát huy mạnh mẽ trong cuộc chiến đấu kéo dài, vô cùng ác liệt, để rồi cùng quân dân cả nước kết thúc toàn thắng cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước giữa thành phố Sài Gòn - Gia Định. Truyền thống yêu nước, khí phách quật cường là cái nôi, là bà đỡ cho sự ra đời và phát triển vành đai diệt Mỹ trên mảnh đất giàu tiềm năng này.

[vnmilitaryhistory]

Xây dựng các căn cứ lớn, kết hợp phòng ngự khu vực với phòng ngự từ xa âm mưu nguy hiểm của địch

Để bảo vệ một địa bàn chiến lược sát Sài Gòn, Mỹ - ngụy đã tập trung xây dựng ở các đô thị miền Nam và trên những địa bàn quan trọng hàng loạt các căn cứ quân sự, căn cứ hậu cần, kỹ thuật, các sân bay, quân cảng để phục vụ cho cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ.


Nhìn chung trên đất miền Đông các căn cứ quân sự của địch thường bố trí cố định trong các thành phố lớn, trong các thị xã hoặc nằm sâu trên các tuyến vành đai xung quanh các thành phố, thị xã. Các hậu cứ, căn cứ này giữ một vị trí rất quan trọng trong tổ chức chỉ huy và dần dần tăng cường phòng ngự để trở thành một vị trí hoặc một khu vực phòng ngự khá vững chắc.


Tại Sài Gòn - Gia Định và xung quanh các đô thị ở miền Đông Nam Bộ, Mỹ - ngụy thường triển khai các cơ quan quân sự các cấp và các căn cứ sư đoàn (tương đương). Trong các căn cứ thường có một hậu cứ sư đoàn và 2-3 hậu cứ lữ (trung) đoàn. Loại hậu cứ này do công ty kiến trúc Thái Bình Dương của Mỹ xây dựng từ năm 1966 theo lối doanh trại lớn, nhà cửa thiết kế như một thị xã, diện tích từ 6 đến 12 km2. Đây là nơi tập trung quân, phương tiện, hậu cần và hỏa lực để phục vụ cho hành quân ra ngoài, đồng thời là nơi ăn nghỉ của chúng sau khi hành quân về. Vì vậy, trong hậu cứ có cả bãi bóng, bể bơi, câu lạc bộ lớn cho từng tiểu đoàn và cho từng cơ quan thuộc sư đoàn, lữ đoàn. Bên ngoài, lúc đầu chỉ có một hàng rào thép gai, một số bốt gác ở các cổng ra vào và một số lô cốt chiến đấu. Từ cuối năm 1967 trở đi, từ chỗ chống pháo kích đến chống tập kích với quy mô ngày càng lớn của ta, địch dần dần hoàn chỉnh hệ thống phòng ngự, nhất là ở ngoại vi. Chúng đào thêm hầm ẩn nấp, làm công sự cho phương tiện, kho tàng và có kế hoạch phòng giữ hậu cứ chặt chẽ hơn cả bên ngoài và trong trung tâm. Vì vậy, hậu cứ hình thành một cứ điểm lớn có hệ thống phòng ngự tương đối vững chắc, nhưng bên trong vẫn mang tính chất doanh trại như ở Dầu Tiếng, Đồng Dù, Trảng Lớn, Tecnich, Lai Khê, Dĩ An, Phú Lợi...


Với hệ thống phòng ngự theo tuyến và vành đai, các sư đoàn địch thường được bố trí phòng ngự trên một hướng và mỗi lữ đoàn, trung đoàn phụ trách một khu vực tương đối hẹp bao gồm một hậu cứ lữ (trung) đoàn, với các cụm cứ điểm tiểu đoàn ở xung quanh, hình thành một khu vực phòng ngự lữ (trung) đoàn. Hậu cứ sư đoàn thường bố trí sau hậu cứ lữ đoàn hoặc trung đoàn phái ra chiến đấu phía trước. Do có nhiều sư đoàn bố trí gần nhau, nên bản thân từng sư đoàn, lữ (trung) đoàn không những chi viện được cho nhau mà còn được các sư đoàn lữ (trung) đoàn bên cạnh chi viện. Vì vậy, thế bố trí các hậu cứ của địch ở miền Đông Nam Bộ khá vững chắc.


Cùng với tổ chức hệ thống công sự, trận địa, vật cản bên trong phức tạp để bảo vệ lực lượng, phương tiện chiến tranh trong hậu cứ, địch còn tổ chức phòng ngự từ xa với nhiều biện pháp (biệt kích, trinh sát, hỏa lực, hành quân ngăn chăn bên ngoài). Xét về hình thái bố trí và cách tổ chức phòng ngự hậu cứ của địch ta thấy: địch thường bố trí sâu trong các thành phố lớn, thị xã, với diện tích rất lớn, chiếm một bộ phận quan trọng của thành phố, thị xã. Đặc điểm nổi bật nhất là các hậu cứ của địch đều mang tính chất một khu doanh trại, dựa vào thành phố, thị xã mà bố trí phân tán trên nhiều khu vực, tạo thành một hoặc nhiều mục tiêu lớn. Việc tổ chức phòng ngự chủ yếu ở ngoại vi để đối phó với các cuộc tiến công của ta, còn bên trong hậu cứ vẫn là nhà cửa, kho tàng, từ xa quan sát thấy như mộtthị xã nhỏ. Nhìn chung bên trong các hậu cứ, thành phần chúng bố trí tương đối thống nhất, đều dựa vào nguyên tắc phòng ngự từ xa, nhưng về trang thiết bị bên trong của từng hậu cứ có thể khác nhau, trong đó có cơ quan chỉ huy sư đoàn, lữ (trung) đoàn là mục tiêu chính và chủ yếu nhất.


Để bảo vệ các hậu cứ, địch phát quang cây cối, dồn dân vào các ấp chiến lược, tạo nên các vành đai trắng, nhằm gây khó khăn cho ta khi tiếp cận mục tiêu. Xung quanh hậu cứ, trong phạm vi gần, hàng ngày dịch cho bộ binh kết hợp với cơ giới đi tuần tra trên các trục đường chính vào hậu cứ, tổ chức phục kích những nơi nghi ta có thể thể qua lại, sục tìm những dấu vết để phá ta chuẩn bị tiến công. Những nơi xung yếu ở các ngã ba, ngã tư, cầu cống quan trọng, chúng kết hợp với lực lượng địa phương canh gác, kiểm tra việc đi lại của nhân dân. Chúng dùng không quân thường xuyên bay lượn ngày đêm trên không phận và xung quanh hậu cứ để quan sát, phát hiện những nơi nghi ngờ có quân ta hoạt động, dùng pháo binh trong hậu cứ theo kế hoạch bắn ra những nơi nghi ta có thể qua lại (đường xung yếu, bìa rừng, bến sông, trục hành lang...), không theo quy luật. Những hậu cứ tiếp giáp với ta, thường xuyên bị uy hiếp, chúng tổ chức lực lượng trong trung đoàn, lữ đoàn hành quân đánh phá chuẩn bị, ngăn chặn các cuộc tiến công của ta. Có lúc chúng dùng tới 2 phần 3 lực lượng của hậu cứ và của các đơn vị tăng cường để mở các cuộc hành quân đánh vào các khu vực bàn đạp của ta, nơi nghi ta chuẩn bị tiến công vào hậu cứ của chúng. Thường các cuộc hành quân này của địch tương đối dài ngày, sục tìm từ khu vực này sang khu vực khác, kết hợp chặt chẽ với pháo binh và không quân đánh phá gây khó khăn cho ta chuẩn bị chiến trường. Chính những hậu cứ tương đối ổn định và các cuộc hành quân đèn cù bảo vệ các hậu cứ của địch lại là điều kiện cho ta tổ chức tiêu diệt chúng ngay sát căn cứ để từng bước hình thành vành đai diệt Mỹ, và cái vòng "kim cố càng ngày càng thít chặt hơn vào cổ họng của chúng.

[vnmilitaryhistory]

Quán triệt đường lối chiến tranh nhân dân, sáng tạo cách đánh địch hiệu quả - nét tiêu biểu của vành đai diệt Mỹ miền Đông Nam Bộ.

Trải qua hai mươi mốt năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, cuộc đấu trí, đấu lực toàn diện vận động theo quy luật "mạnh được yếu thua" đã diễn ra rất gay gắt, quyết liệt và phức tạp trên chiến trường miền Đông gian lao và anh dũng. Muốn đánh thắng địch, chúng ta đã tìm mọi biện pháp để giải quyết thành công những nội dung rất cơ bản về xây dựng căn cứ, về tổ chức lực lượng và vận dụng cách đánh để vành đai diệt Mỹ ở miền Đông ngày càng phát triển.


Trước hết và quan trọng hơn hết là chúng ta đã xây dựng cho được một hệ thống căn cứ vững chắc, để Đảng bám dân, dân bám đất, lực lượng vũ trang địa phương bám đánh địch, thực hiện một tấc không đi, một ly không rời. Miền Đông Nam Bộ là một khu vực có đủ các loại địa hình rừng núi, trung du, đồng bằng, biên giới, bờ biển và các đô thị lớn. Từ trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đã hình thành một hệ thống căn cứ rộng lớn đan xen, liên hoàn giữ các vùng. Có căn cứ ở vùng rừng núi, có căn cứ ở vùng trung du, đồng bằng ngập nước và nông thôn bao quanh các đô thị, nhất là tại Sài Gòn - Gia Định. Đặc điểm trên vừa thuận lợi cho ta xây dựng căn cứ đứng chân của lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang trên các hướng, vừa có địa bàn ở cự ly không xa trung tâm, tiện tổ chức thông tin liên lạc. Khi cần thiết có thể di chuyển hoặc để bảo vệ, đồng thời có thể nhanh chóng tổ chức đánh địch với cách đánh thích hợp, ngay khi chúng tiến hành càn quét xung quanh để bảo vệ căn cứ của chúng, làm cho chúng liên tục chảy máu ngay nơi chúng cho là được bảo vệ tốt nhất. Vì vậy, vấn đề xây dựng và bảo vệ căn cứ, bàn đạp đứng chân ở những vùng ven đô, ven căn cứ địch trên các hướng càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Như khu vực Củ Chi, mặc dù địch liên tục đánh phá, ráo riết dồn dân lập ấp chiến lược, mở liên tiếp các cuộc hành quân "tìm diệt", đưa cả một sư đoàn Mỹ đến lập căn cứ ở Đồng Dù, dùng cả chất độc hóa học, dùng máy bay ném bom chiến lược B52 rải thảm v.v..., nhưng căn cứ Củ Chi vẫn đứng vững.


Cùng với việc xây dựng căn cứ, bàn đạp đứng chân, ta đặc biệt chú trọng xây dựng các lõm du kích, các lõm chính trị, tổ chức bảo đảm thông tin, tiếp vận từ trên xuống, từ ngoài vào đến tận các cơ sở chính trị nòng cốt, các lực lượng bám trụ và hạt nhân lãnh đạo tại chỗ, các cơ sở nội tuyến ở các mục tiêu trọng yếu. Chính làm tốt việc xây dựng căn cứ mà ta đã bám trụ vững chắc xung quanh các đô thị, căn cứ của địch, liên tục tiêu hao, tiêu diệt chúng làm cho chúng không lúc nào được yên ổn.


Cùng với việc xây dựng các căn cứ ngày càng vững chắc, ta đã đa dạng hóa hình thức và quy mô tổ chức lực lượng, chuyên môn hóa từng đơn vị chiến đấu trên vành đai. Đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chiến đấu trên vành đai, dưới sự chỉ đạo của Bộ Tư lệnh Miền, lực lượng vũ trang miền Đông đã đa dạng hóa hình thức tổ chức lực lượng theo yêu cầu nhiệm vụ từng giai đoạn và đặc điểm cụ thể từng vùng: du kích (ở nông thôn), tự vệ (ở nội ngoại thành), đội võ trang tuyên truyền, Ban công tác, công an xung phong, biệt động thành, đặc công, bộ đội địa phương... Mỗi lực lượng gồm các đơn vị tập trung cơ động, đơn vị chiến đấu, đơn vị bảo đảm... Tổ chức với nhiều quy mô tùy theo từng cấp, từng vùng, tính chất từng lực lượng và địa bàn hoạt động. Du kích, tự vệ thường được tổ chức cấp tiểu đội, trung đội hoặc tổ chức theo địa bàn dân cư (phường, xã), khu vực mục tiêu quan trọng. Các lực lượng tập trung cơ động thường tổ chức đến đại đội, tiểu đoàn hoặc đội, liên đội. Riêng bộ đội địa phương ở các thành phố, tỉnh có lúc được tổ chứcđến cấp trung đoàn và các tiểu đoàn mũi nhọn. Trong những năm chống Mỹ, để hoàn thành được nhiệm vụ chiến đấu trên vành đai, trên từng địa bàn, lực lượng vũ trang địa phương được xây dựng theo hướng chuyên môn hóa và tinh nhuệ, lấy chất lượng làm chính. Có lực lượng chuyên bám trụ chiến đấu trên vành đai xung quanh các mục tiêu trọng yếu sân bay, bến cảng, tổng kho, các căn cứ lớn của địch như ở Đồng Dù (Củ Chi), Trảng Lớn (Tây Ninh)... Có lực lượng bám trụ chiến đấu tại những vùng ven, có đơn vị chuyên tác chiến ở nội thành hoặc cơ động từ ngoài vào đánh một số trận rồi lui ra củng cố. Việc xồy dựng lực lượng chiến đấu ở vành đai cũng được tổ chức khá linh hoạt: có đơn vị bám trụ tại chỗ (đặc công, bộ đội địa phương tập trung) làm nòng cốt; có đơn vị hoạt động trên từng cánh nối liền khu vực thường xuyên tác chiến với các bàn đạp nông thôn ngoại thành và vùng ven. Đây là một kinh nghiệm quý trong phát huy thế trận liên hoàn giữa ba vùng chiến lược nhằm phát huy sức mạnh của chiến tranh nhân dân địa phương. Đồng thời với việc xây dựng lực lượng vũ trang làm nhiệm vụ chiến đấu, việc tổ chức lực lượng trinh sát, giao thông liên lạc, tổ chức hệ thống hậu cần kỹ thuật tại chỗ, tổ chức các cơ sở cất giấu vũ khí, đạn dược, phương tiện cơ động, hệ thống trường huấn luyệa.. được chú trọng. Làm tốt các mặt bảo đảm tối cần thiết này đã tạo điều kiện cho ta đánh lâu dài trên các vành đai diệt Mỹ.


Vận dụng khôn khéo, sáng tạo cách đánh của lực lượng vũ trang ba thứ quân là nét nổi bật về nghệ thuật tổ chức đấu tranh vũ trang trên vành đai diệt Mỹ của lực lượng vũ trang miền Đông Nam Bộ. Ta tác chiến trong điều kiện địch tìm mọi biện pháp để phân vùng, phân tuyến, phá thế cài răng lược của ta. Cách đánh của lực lượng vũ trang ở đây cũng rất đa dạng, phong phú. Trên vùng ven, các vành đai diệt Mỹ quanh căn cứ Đồng Dù, Trảng Lớn là sự vận dụng tổng hợp linh hoạt các hình thức tác chiến du kích kết hợp với tác chiến chính quy của chiến tranh nhân dân địa phương. Những kết luận nổi tiếng của quân và dân Củ Chi sau khi đánh bại cuộc hành quân "Cái bẫy" (Crimp) của Mỹ tháng 1 năm 1966 đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Và cũng tại vành đai diệt Mỹ này đã sản sinh ra hàng trăm dũng sĩ diệt Mỹ, diệt ngụy, diệt cơ giới, diệt trực thăng với khẩu hiệu: "Bám thắt lưng Mỹ mà diệt". Đây là sự sáng tạo rất độc đáo của chiến tranh nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ.
Chiến tranh đã lùi xa 30 năm, nhưng trên mảnh đất miền Đông gian lao và anh dũng, những bài học về phát huy truyền thống "Hào khí Đồng Nai", về gắn hoạt động quân sự vào thực tiễn đất nước, con người; nghiên cứu, dự báo sớm hành động của địch để có đối sách đúng vẫn còn nguyên giá trị của nó.


Ngày nay, trên mảnh đất "miền Đông gian lao và anh dũng", nhân dân ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm cho đất nước ta "đàng hoàng hơn, to đẹp hơn", như Chủ tịch Hồ Chí Minh mong đợi. Nhưng các thế lực phản động quốc tế lại không lúc nào muốn chúng ta yên ổn. Vì vậy, ngay trong hoà bình ta phải thường xuyên chăm lo xây dựng thực lực cách mạng về mọi mặt, cùng với xây dựng kinh tế, phải có kế hoạch xây dựng thế trận quốc phòng, thế trận chiến tranh nhân dân, để sẵn sàng đối phó với mọi tình huống. Những bài học về xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang trong đoàn thể quần chúng; xây dựng căn cứ, hậu phương tại chỗ trong các đô thị lớn của thời kỳ chống Mỹ, cứu nước cần được nghiên cứu vận dụng một cách sáng tạo trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

[vnmilitaryhistory]

BỘ TỔNG THAM MƯU CHỈ ĐẠO CHIẾN TRANH NHÂN DÂN Ở CHIẾN TRƯỜNG ĐÔNG NAM BỘ VÀ CỰC NAM TRUNG BỘ ĐÁNH THẮNG CHIẾN TRANH CỤC BỘ CỦA ĐẾ QUỐC MỸ (1965-1968)

NGUYỄN ĐĂNG MÙI
Đại tá, Trưởng ban Tổng kết-lịch sử Bộ Tổng tham mưu
NGUYỄN QUỐC UY
Đại úy, Ban Tổng kết-Lịch sử Bộ Tổng tham mưu

Thắng lợi của quân và dân Việt Nam ở cả 2 miền- Nam Bắc trên các mặt quân sự, chính trị đã làm lung lay chế độ ngụy quyền Sài Gòn. Chiến tranh đặc biệt của Mỹ được đẩy lên đến mức cao nhất, đứng trước nguy cơ bị phá sản hoàn toàn. Đế quốc Mỹ buộc phải chuyển sang chiến lược "chiến tranh cục bộ", ồ ạt đưa quân viễn chinh Mỹ và chư hầu vào tham chiến trực tiếp ở miền Nam đồng thời tăng cường chiến tranh phá hoại miền Bắc.


Ở miền Nam, mục tiêu chủ yếụ của "chiến tranh cục bộ" là đánh bại phong trào cách mạng trong vòng 25 đến 30 tháng (giữa năm 1965 đến 1967) bằng kế hoạch 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 phá kế hoạch mùa mưa của ta "chặn chiều hướng thua", bảo đảm triển khai nhanh quân viễn chinh Mỹ. Ngay sau đó, giai đoạn 2 bắt đầu với các cuộc phản công chiến lược tìm diệt chủ lực ta và kiểm soát vùng nông thôn. Giai đoạn 3, hoàn thành việc tiêu diệt khối chủ lực ta, tiếp tục bình định miền Nam để cuối năm 1967 sẽ rút quân Mỹ về nước. Hai lực lượng chiến lược thực hiện kế hoạch là cả quân viễn chinh Mỹ và quân ngụy, nhưng quân Mỹ sẽ là thành phần nòng cốt, làm lực lượng cơ động chủ yếu để "tìm diệt" bộ đội chủ lực. Triển khai chiến lược chiến tranh cục bộ, Mỹ ồ ạt đưa quân chiến đấu và chư hầu vào miền Nam: tháng 6 năm 1965 mới có 54.000 thì đến hết tháng 12 năm 1965 đã có 184.300 hết năm 1966 là 410.000... Mặt khác, Mỹ củng cố và phát triển ngụy quân, tăng cường nhiều phương tiện chiến tranh hiện đại, thực hiện nhiều biện pháp chiến lược hiểm độc, tàn bạo.


Trước sự thay đổi chiến lược của Mỹ, cuộc kháng chiến đứng trước tình thế hiểm nghèo. Lịch sử đặt ra trước nhân dân ta hai con đường: hoặc đánh đuổi đế quốc Mỹ, giành độc lập tự do và thống nhất Tổ quốc, hoặc chịu làm nô lệ, đất nước vĩnh viện bị chia cắt. Đảng ta, nhân dân ta đã chọn con đường tiếp tục cuộc kháng chiến. Nhưng ta có đánh được Mỹ hay không và đánh Mỹ, thắng Mỹ bằng cách nào? Với quan điểm và tư duy chiến lược mới, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bình tĩnh đánh giá tình hình và so sánh lực lượng một cách khoa học, đúng đắn. Hội nghị Trung ương lần thứ 11 (3-1965) và nhất là Hội nghị Trung ương lần thứ 12 (12- 1965) đã phân tích sâu sắc toàn diện chiến lược mới của Mỹ và khẳng định: "Ngày nay, mặc dù đế quốc Mỹ đưa vào miền Nam hàng chục vạn quân viễn chinh, lực lượng so sánh giữa ta và địch vẫn không thay đổi lớn"¹ (Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003, tập 16, tr 633). Vì thế cách mạng và chiến tranh cách mạng phải giữ vững và phát triển thế chiến lược tiến công. Vì mục đích của Mỹ vẫn là chủ nghĩa thực dân kiểu mới, nên ta cần kiên trì kết hợp đấu tranh quân sự với chính trị, vận dụng thật tốt phương châm ba mũi giáp công. Các đánh giá, chủ trương và quyết định về chiến lược đã tạo sự nhất trí cao trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dần, biến thành ý chí sắt đá và lòng tin tưởng vững chắc. Nam, Bắc một lòng bước vào cuộc đọ sức gay go, quyết liệt với quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược.


Bộ Tổng Tham mưu, cơ quan tham mưu chiến lược về quân sự của Đảng đã cụ thể hóa tư tưởng quân sự quyết tâm chiến lược của Đảng. Trong giai đoạn đánh bại "chiến tranh đặc biệt", Bộ Tổng tham mưu đã có những thành công rất lớn trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ, phối hợp với toàn dân, chỉ đạo, chỉ huy các lực lượng vũ trang. Đây cũng là bước trưởng thành vượt bậc của cơ quan tham mưu chiến lược. Trước thử thách mới, với bản lĩnh và kinh nghiệm đã tích lũy được, dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng tham mưu có thêm niềm tin để bước vào cuộc đấu trí, đấu lực vô cùng căng thẳng và quyết liệt với bộ máy chỉ đạo chiến tranh của Mỹ - ngụy.


Cụ thể hóa Nghị quyết Trung ương lần thứ 12, Bộ Tổng tham mưu đã nghiên cứu và đề đạt với Quân ủy Trung ương quyết tâm kiềm chế và đánh bại chiến lược "chiến tranh cục bộ" của Mỹ ở chiến trường miền Nam, đánh bại chiến tranh phá hoại của chúng ở miền Bắc. Đồng thời, ta đề phòng Mỹ mở rộng chiến tranh xâm lược ra cả nước.


Từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 6 năm 1965, Mỹ đã đưa vào miền Nam 54.000 quân, trong đó có 9 tiểu đoàn chiến đấu của Sư đoàn 3 lính thủy đánh bộ và Lữ đoàn dù số 173. Lúc đầu chúng chỉ đóng chốt ở Đà Nẵng, Biên Hòa, làm nhiệm vụ bảo vệ căn cứ, nhưng về sau do ta hoạt động mạnh, quân ngụy yếu, quân Mỹ đã trực tiếp tham chiến. Trên chiến trường, dựa vào thế trận của chiến tranh nhân dân được xây dựng từ trước, quân và dân miền Nam đã chủ động tiến công quân viễn chinh Mỹ, nổi bật là trận đầu đánh thắng quân Mỹ tại Núi Thành - Quảng Nam (5-1965).


Bám sát thực tế chiến trường, Bộ Tổng tham mưu tổ chức nghiên cứu cách đánh Mỹ. Sau khi xem xét những điểm mạnh, yếu và thủ đoạn hoạt động của quân Mỹ, ngày 10 tháng 6 năm 1965, Bộ Tổng tham mưu đã hướng dẫn các chiến trường miền Nam về chủ trương, phương châm tác chiến và biện pháp đánh Mỹ. Bộ Tổng tham mưu xác định chủ trương của ta là "bắt địch phải luôn ở thế phòng ngự bị động, buộc chúng phải đánh theo chiến thuật của ta"¹ (Biên niên sự kiện Bộ Tổng tham mưu trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2003, tập 3, tr. 262). Trên cơ sở có sự chuẩn bị chu đáo về tư tưởng, tổ chức, kỹ chiến thuật, ta phát huy triệt để cách đánh du kích ngày đêm bám sát địch, tiêu hao, tiêu diệt nhỏ ngày đêm quấy rối, phá hoại làm cho chúng luôn căng thẳng về tinh thần, tiêu hao về thể lực. Đồng thời ta chuẩn bị sẵn chiến trường, lực lượng, lừa địch ra xa căn cứ hoặc tranh thủ thời cơ chúng đi tăng viện hoặc càn quét để tổ chức những trận phục kích, tập kích đánh cận chiến tiêu diệt gọn từng bộ phận. Bộ Tổng tham mưu đã hướng dẫn từng biện pháp cụ thể để đánh Mỹ như tổ chức các đội bắn tỉa, tổ chức phân đội độc lập, thiện chiến phục kích bí mật, bất ngờ tiêu hao, tiêu diệt, triệt để phá hoại giao thông... Một số tổ đặc công, pháo binh kiên trì bám sát các căn cứ Mỹ, tổ chức đánh từng trận hoặc bất ngờ tập kích hỏa lực. Đây là tài liệu đầu tiên của Bộ Tổng tham mưu chỉ đạo hướng dẫn các lực lượng vũ trang ta trong tác chiến với lục quân Mỹ trên chiến trường miền Nam.