Vành đai diệt Mỹ ở Đông Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ trong chiến tranh giải phón

[vnmilitaryhistory]

Để tăng thêm lực lượng, địch ráo riết bắt lính, đôn quân. Trong các vùng kiểm soát, chúng tăng cường nhiều biện pháp để kìm kẹp, tăng lực lượng cảnh sát ở các xã, ấp. Chúng dùng nhiều thủ đoạn mị dân như cho vay vốn, bán vật tư, phân bón để phát triển kinh tế nông thôn trong quỹ đạo của chủ nghĩa thực dân mới. Tại Đông Nam Bộ, địch tập trung lực lượng chủ yếu phòng ngự phía Bắc và Tây Bắc Sài Gòn, trên 2 trục đường 13 và 22 gồm 3 tuyến: tuyến ngoài, tuyến trung gian và vùng ven, với lực lượng gồm sư đoàn 5, 28, 18 cộng lính thủy quân lục chiến và lính dù.


Thực hiện chủ trương của Trung ương Cục và Quân ủy Miền, tháng 4 năm 1972, ta mở chiến dịch Nguyễn Huệ, tiến công Lộc Ninh, bao vây Hớn Quản, cắt đứt đường 13, làm cho địch bị động lúng túng. Có nơi địch đã phải sử dụng cả cấp sư đoàn để đánh chiếm các "lõm du kích" của ta và các "lõm giải phóng" của ta.


Trước sức tiến công bất ngờ, mãnh liệt của quân và dân ta, địch buộc phải rút khỏi hàng loạt vị trí phòng thủ vòng ngoài ở biên giới phía Bắc và Tây Bắc Sài Gòn từ Bù Đốp đến Kà Tum, Bổ Túc, Thiện Ngôn, Cần Đăng (Tây Ninh). Tuyến phòng thủ biên giới từ quốc lộ 22 về phía Đông bị đập tan. Ta giải phóng hoàn toàn các huyện Lộc Ninh (Bình Long), Bù Đốp (Phước Long) và Tân Biên (Tây Ninh), đánh chiếm một phần căn cứ Téc Ních và tiểu khu Bình Long, giải phóng toàn bộ khu vực Đông Nam Tây Ninh, khôi phục địa bàn ven thị xã. Các lực lượng trên vành đai đã nổi dậy phá kìm, diệt ác,bắt 17 tên ác ôn, làm binh vận và làm rã 8 đội phòng vệ dân sự thu hơn 130 súng để trang bị cho lực lượng huyện và du kích trên các vành đai, đồng thời làm tan rã 400binh sĩ ngụy thuộc các đơn vị chủ lực. Nhiều tỉnh ở miền Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ đã phối hợp giữa chủ lực và du kích các xã ấp trên các vành đai diệt Mỹ tiến công địch, giành thắng lợi ngày càng lớn.


Ngày 27-1-1973, Hiệp định Pari được ký kết, nhưng hiệp định ký kết chưa ráo mực, quân ngụy đã mở nhiều cuộc hành quân càn quét, lấn chiếm vùng giải phóng, tiến hành bình định nông thôn khốc liệt, coi việc lấn đất, giành dân là khâu cuối cùng, lấy địa bàn chủ yếu của cuộc chiến tranh điền địa là ấp, xã. Nếu giải quyết xong ấp, xã là căn bản giải quyết được cuộc chiến tranh. Địch đã huy động 60 đến 70 tiểu đoàn chủ lực cùng lực lượng bình định để thực hiện lấn chiếm bình định.


Lực lượng vũ trang nhân dân trên các vành đai diệt Mỹ đánh ngụy của Đông Nam Bộ đã đồng loạt tiến công vào quân ngụy, đánh bại các cuộc lấn chiếm, san ủi địa hình, dồn dân lập ấp. Dựa vào vành đai, vùng giải phóng của ta đã được mở rộng, các xã, ấp liên kết chặt chẽ với nhau. Ta có thể tiến công địch ở nhiều quy mô, cả ở tuyến ngoài, tuyến giữa và tuyến trong. Lực lượng vũ trang ta có khả năng làm tê liệt chính quyền ngụy ở cấp cơ sở xã, ấp, có thể đánh chiếm các đồn bót, khống chế và diệt ác ôn để hạn chế sự đánh phá của địch ở cơ sở, vừa tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động vũ trang tuyên truyền, tập kích một số chi khu quân sự, diệt và làm tan rã tổ chức phòng vệ ở cơ sở. Đến mùa khô 1973-1974, thế trận làm chủ của ta đã thành thế liên hoàn trên toàn Miền, tạo thế và lực vững chắc, sẵn sàng đánh bại kế hoạch bình định của địch, góp phần cùng quân và dân toàn Miền giành thắng lợi to lớn, có ý nghĩa quyết định, làm thay đổi tương quan lực lượng giữa ta và địch ở cơ sở, tạo thế, tạo thời cơ, góp phần cùng cả nước đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, giành thắng lợi trọn vẹn bằng chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Trong chiến công chói lọi ấy, có sự đóng góp lớn lao của quân dân trên các vành đai diệt Mỹ Đông Nam Bộ, Cực Nam Trung Bộ nói chung và quân dân tỉnh Tây Ninh nói riêng.

[vnmilitaryhistory]

VÀI NÉT VỀ SỰ HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN CÁC VÀNH ĐAI DIỆT MỸ Ở MIỀN ĐÔNG NAM BỘ GIAI ĐOẠN 1965-1968

HOÀNG THU HÀ
Thiếu tá, Phòng Khoa học, Công nghệ - Môi trường Quân khu 7

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, miền Đông Nam Bộ là địa bàn chiến lược trọng yếu của chiến trường Nam Bộ. Nơi đây đã diễn ra cuộc đọ sức quyết liệt giữa quân và dân miền Đông với giặc Mỹ và bè lũ tay sai trên cả ba vùng chiến lược, liên tục tiến công địch bằng ba mũi giáp công làm kẻ thù bị tổn thất to lớn. Sự hình thành và phát triển vành đai diệt Mỹ quanh các căn cứ của quân Mỹ trên chiến trường miền Nam nói chung và trên chiến trường miền Đông Nam Bộ nói riêng chính là sự sáng tạo và bước phát triển mới của nghệ thuật xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân địa phương, tạo điều kiện cho chiến tranh nhân dân các binh đoàn chủ lực phát triển, góp phần đẩy quân Mỹ vào thế bị động chiến lược, chiến dịch chiến đấu. Vành đai diệt Mỹ là một thành tố quan trọng góp phần tạo nên sức mạnh quân sự đánh bại chiến lược "chiến tranh cục bộ" của đế quốc Mỹ. Bắt đầu từ Khu 5, vành đai diệt Mỹ đã phát triển ở miền Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Đó là vành đai diệt Mỹ Đồng Dù (Củ Chi), vành đai diệt Mỹ Rạch Kiến (Long An), vành đai diệt Mỹ Trảng Lớn (Tây Ninh), vành đai diệt Mỹ Bến Cát, Lái Thiêu (Bình Dương), vành đai diệt Mỹ Bình Đức (Mỹ Tho)... Bài viết này, chỉ đề cập một số nét về sự hình thành và phát triển của vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ giai đoạn 1965-1968, giai đoạn đỉnh cao của cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam của đế quốc Mỹ.


Sau thất bại trong chiến lược chiến tranh đặc biệt, từ giữa năm 1965, đế quốc Mỹ chuyển sang thực hiện chiến lược "chiến tranh cục bộ" ở miền Nam Việt Nam. Mỹ ồ ạt đưa quân viễn chinh và quân các nước đồng minh vào tham chiến trực tiếp ở miền Nam Việt Nam, mở rộng chiến tranh bằng không quân, hải quân phá hoại ra miền Bắc nhằm cứu vãn tình thế thất bại của ngụy quân, ngụy quyền Sài Gòn.


Tháng 5-1965, những đơn vị đầu tiên của lữ đoàn dù 173 Mỹ đã đổ bộ lên Vũng Tàu. Tháng 12-1965, sau 7 tháng trên chiến trường miền Đông Nam Bộ đã có mặt lữ đoàn dù 173 Mỹ ở Biên Hòa, sư đoàn 1 bộ binh "Anh cả đỏ" Mỹ ở Bình Dương, một lữ đoàn thuộc sư đoàn 25 "Tia chớp nhiệt đới" ở Củ Chi, một bộ phận lữ đoàn Hoàng gia Úc và đại đội pháo binh Tân Tây Lan ở Bà Rịa. Tính đến cuối năm 1965, trên toàn miền Nam, số quân Mỹ đã lên đến 184.314 tên, số quân Nam Triều Tiên, Úc, Tân Tây Lan lên 20.500 tên. Địch tổ chức lại chiến trường, thành lập các cơ quan chỉ huy quân sự, các cơ sở hậu cần theo yêu cầu phục vụ quân viễn chinh. Ngày 20-6-1965, Bộ Tư lệnh lục quân Mỹ ở miền Nam được thành lập, trụ sở đặt tại Long Bình. Ngày 3-6-1965, lực lượng chiến đấu Mỹ chính thức tham chiến trên chiến trường miền Đông Nam Bộ. Một tiểu đoàn thuộc lữ dù 173 lên Phước Vĩnh chi viện cho quân ngụy đang nguy khốn ở Đồng Xoài. Ngày 18-6-1965, 27 máy bay B52 xuất phát từ đảo Guyam bay vào ném bom rải thảm ấp Trảng Lớn và Bờ Cảng xã Long Nguyên huyện Bến Cát. Tháng 8-1965, Mỹ lập Bộ tư lệnh Anpha, tháng 9 đổi thành Bộ tư lệnh dã chiến 1 đóng ở Nha Trang. Bộ tư lệnh dã chiến 2 đóng ở Long Bình.


Như vậy, ngay từ đầu, trên toàn miền Nam, số quân Mỹ tăng ồ ạt mục đích đẩy ta vào thế phòng ngự bị động. Riêng với chiến trường miền Đông Nam Bộ địch coi đây là chiến trường chủ yếu thực hiện chiến lược "tìm diệt" để tiêu diệt khối chủ lực, "xé nát" các căn cứ nhằm đạt ý định "bẻ gãy xương sống" và tê liệt hóa bộ não chiến tranh cách mạng Đồng thời trên chiến trường miền Đông Nam Bộ nơi có "thủ đô"Sài Gòn đặt 32 cơ quan đầu não của địch, nên địch phải tập trung bảo vệ. Lấy Sài Gòn làm trung tâm, địch hình thành thế bố trí chiến lược ở miền Đông Nam Bộ theo tinh thần quân Mỹ và chư hầu làm nhiệm vụ "tìm diệt", quân ngụy giữ vai trò "bình định", tạo vành đai bảo đảm an toàn cho Sài Gòn.


"Đánh Mỹ như thế nào?" là câu hỏi lớn nhất đang đặt ra cho quân và dân miền Đông khi bước vào thời kỳ chống chiến lược mới của địch. Sau khi phân tích tình hình địch, ta, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 11 (3-1965), lần thứ 12 (12-1965) đã nhận định: "Mặc dù đế quốc Mỹ đưa vào miền Nam hàng chục vạn quân viễn chinh, lực lượng so sánh giữa ta và địch vẫn không thay đổi lớn". Đảng ta khẳng định: cách mạng và chiến tranh cách mạng ở miền Nam "phải giữ vững và phát triển thế tiến công", đẩy mạnh cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, kiên quyết đánh thắng chiến lược "chiến tranh cục bộ" của đế quốc Mỹ. Đây là một quyết định rất quan trọng, là cơ sở để xây dựng niềm tin quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ của quân và dân ta. Thực hiện quyết tâm chiến lược của Trung ương Đảng, trước tình thế khẩn trương, Thường vụ Trung ương Cục ra quyết định phát động mạnh mẽ cao trào tiến công tiêu diệt địch và phát triển chiến tranh nhân dân đánh bại chiến lược mới của địch.


Trở lại thời kỳ khi Mỹ-ngụy thực hiện chiến lược "chiến tranh đặc biệt", cuộc chiến tranh nhân dân đã phát triển mạnh mẽ trên khắp miền Nam nói chung và miền Đông Nam Bộ nói riêng. Dựa trên thế trận chiến tranh nhân dân ấy, khi các đơn vị quân Mỹ ồ ạt vào miền Đông Nam Bộ, các cấp uỷ Đảng đã lãnh đạo, chỉ đạo quân dân các địa phương nơi có căn cứ quân sự Mỹ bắt tay tổ chức hệ thống làng xã chiến đấu đã xuất hiện trong những năm đánh thắng "chiến lược chiến tranh đặc biệt" thành các vành đai diệt Mỹ với thế trận chiến tranh nhân dân vây hãm và tiến công địch ngay tại căn cứ chỉ huy, căn cứ hậu cần, và căn cứ xuất phát hành quân của Mỹ trên địa bàn miền Đông Nam Bộ, thực hiện phương châm làm chủ để tiêu diệt địch, giữ vững quyền làm chủ theo chủ trương của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 12 (12-1965) hạ quyết tâm kiềm chế và đánh thắng Mỹ trên chiến trường miền Nam.

[vnmilitaryhistory]

Tỉnh Tây Ninh là một trong những địa bàn trọng điểm của chiến lược "tìm diệt" của Mỹ để diệt cơ quan Trung ương Cục, "đánh gãy xương sống" của chủ lực B2, xé nát căn cứ... Ngay từ mùa xuân năm 1965, Tỉnh ủy Tây Ninh đã có nghị quyết chuẩn bị đánh Mỹ. Tháng 4-1965, Tỉnh ủy Tây Ninh đã chỉ thị cho huyện Châu Thành chuẩn bị đánh Mỹ (vót 20.000 cây chông, xây dựng địa đạo, giao thông hào, công sự, cử người đi học làm bẫy mìn...). Phát huy thắng lợi của phong trào chiến tranh nhân dân sâu rộng ở xã ấp, ra sức củng cố các địa đạo An Thới, xã An Tịnh, huyện Trảng Bàng (tháng 6-1965 bắt đầu xây dựng 656 quần chúng tham gia xây dựng được 150m địa đạo, ba ụ chiến đấu); địa đạo Lợi Thuận (Bến Cầu), Bời Lời... Đồng thời chủ trương xây dựng lực lượng vũ trang chủ lực của tỉnh là tiểu đoàn 14, các huyện xây dựng được từ 1 đến 2 đại đội, xã có từ 1 đến 2 trung đội du kích. Quân và dân Tây Ninh đã chủ động tổ chức thế trận chiến tranh nhân dân, tìm mọi phương thức đánh địch khắp ba vùng với ba thứ quân, ba mũi giáp công, đồng thời tạo điều kiện và phối hợp lực lượng trên cùng kết hợp đánh Mỹ, ngay từ giữa giai đoạn đầu đánh Mỹ.


Tháng 3-1965, ở Sài Gòn, cuộc tiến công tòa đại sứ Mỹ thắng lợi của biệt động Sài Gòn là câu trả lời đanh thép của quân và dân Sài Gòn trước hành động trực tiếp xâm lược miền Nam của đế quốc Mỹ. Chỉ trong vòng 4 tháng đầu năm 1965, lực lượng vũ trang nội đô Sài Gòn đã đánh mấy chục trận từ sào huyệt Mỹ đến bọn kìm kẹp ác ôn. Trên nhiều đường phố Sài Gòn, suốt mười ngày liền diễn ra các cuộc biểu tình từ một đến 10 vạn người chống Mỹ đưa quân vào miền Nam, chống khủng bố...


Bước sang mùa khô 1965-1966 với 72 vạn quân trong đó có 18 vạn quân Mỹ, địch mở cuộc phản công chiến lược lần thứ nhất với ý đồ "tìm diệt" và "bẻ gãy xương sống Việt Cộng" cả ở Nam Bộ và Trung Bộ. Những cuộc hành quân "tìm diệt" đầu tiên này của quân Mỹ đã gây cho quân và dân miền Đông Nam Bộ nhiều khó khăn, ác liệt. Nhưng trên thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc "kéo địch ra khỏi hang mà đánh, luồn sâu vào hậu phương địch mà đánh" cùng quân dân miền Nam, quân và dân miền Đông Nam Bộ đã liên tục phản công và tiến công cả quân Mỹ, quân ngụy và quân các nước chư hầu, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Các vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ bao quanh các cụm căn cứ Đồng Dù (Bắc Hà, Củ Chi), Trảng Lớn (Tây Ninh), Rạch Kiến (Long An), Bến Cát (Thủ Dầu Một)... mới hình thành đã liên tục tiến công địch với sức mạnh của toàn dân và ba thứ quân làm thất bại kế hoạch bình định phản công chiến lược mùa khô lần thứ nhất.


Từ tháng 9-1965, quân Mỹ bắt đầu hành quân trên vùng Bắc - Tây Bắc Sài Gòn. Du kích các huyện Dĩ An, Củ Chi, Bến Cát... đã chiến đấu những trận đầu với quân Mỹ. Trận An Điền (Bến Cát), du kích An Điền đã tiêu diệt được phân đội Mỹ là một thực tiễn sinh động để Quân ủy và Bộ chỉ huy Miền rút ra kết luận du kích có khả năng đánh được Mỹ, như vậy chủ lực hoàn toàn có khả năng diệt Mỹ. Phong trào học tập du kích An Điển đánh Mỹ lan nhanh khắp miền Đông.


Tháng 10-1965, Mỹ đưa lữ 196 lên xây dựng và mở rộng căn cứ Trảng Lớn. Ngay sau khi quân Mỹ đạt chân lên Trảng Lớn, Tỉnh ủy Tây Ninh đã chủ trương xây dựng vành đai diệt Mỹ Trảng Lớn, đề ra nghị quyết đánh Mỹ và cử đồng chí Tỉnh đội trưởng và huyện Châu Thành triển khai nghị quyết làm phương án thành lập "vành đai diệt Mỹ", quyết tâm đánh Mỹ. Căn cứ vào tinh thần, nội dung, nghị quyết của Tỉnh ủy Tây Ninh, Thường vụ Huyện uỷ Châu Thành đã mở phiên họp bất thường và quyết định thành lập ngay ban chỉ huy thống nhất "Vành đai diệt Mỹ Trảng Lớn", toàn huyện chia làm 4 cụm; rút ngay một số thanh thiếu niên ở các vùng, nhất là vùng địch đang kìm kẹp, vùng tranh chấp tổ chức huấn luyện chiến đấu, bổ sung cho các lực lượng vũ trang; hình thành thế trận bao vây vành đai, lập ngay hàng rào chiến đấu liên hoàn; quyết tâm thắng Mỹ, không sợ Mỹ "kiên quyết đánh, giá nào cũng đánh, cá nhân đơn vị nào ra đi không đánh, không diệt được địch là không về". Công tác bảo đảm và sinh hoạt tinh thần trên vành đai được tổ chức chu đáo: dân công tải thương, tải đạn, tiếp tế, trạm xá dã chiến, trại sản xuất, đội chống biệt kích và đội văn công, mỗi cụm đều có tuyến trước, tuyến sau...


Hàng loạt các trận chiến đấu đã diễn ra ác liệt trên vành đai Trảng Lớn. Nhân dân Châu Thành (Tây Ninh) đã xác định được có thể đánh Mỹ và thắng Mỹ. Quân và dân Tây Ninh dưới sự hỗ trợ đắc lực của bộ đội và chủ lực Miền cùng lực lượng du kích đã kiên cường đánh trả và giành thắng lợi lớn. Tại Bời Lời, hàng trăm tên Mỹ đã bị diệt. Tại Bàu Cỏ, du kích cũng diệt được Mỹ, bắn hạ cả máy bay trực thăng, địch phải kết thúc sớm cuộc hành quân... Đặc biệt ngày 26- 4-1966, địch dùng chiến thuật "thiết xa vận" đánh vào Lộc Thuận (Lộc Hưng - Trảng Bàng) đã bị Tiểu đoàn 14 bộ đội địa phương Tây Ninh kết hợp với du kích đánh thiệt hại nặng. Cùng với hoạt động quân sự, phong trào đấu tranh chính trị, binh vận ở Tây Ninh củng rất sôi nổi, quyết liệt. Vùng xung quanh căn cứ Trảng Lớn phát triển vành đai diệt Mỹ lớn thứ 2 sau Đồng Dù (Củ Chi).


Ở Củ Chi, theo chủ trương của Bộ chỉ huy Quân khu Sài Gòn - Gia Định, vành đai Bắc Hà (Đồng Dù) đã được hình thành ngay sau cuộc hành quân Grim của địch.

Ngày 23-1-1966, sư đoàn 1 "Anh cả đỏ" bị du kích bám riết trên vùng sáu xã Bắc Củ Chi, rút xuống vùng phía nam lập căn cứ Bắc Hà. Nhân dân và du kích các xã Bắc Củ Chi lại gánh mìn, vác súng bám theo. Đầu tháng 2-1966, vành đai của dân quân du kích hình thành, đẩy căn cứ Mỹ vào thế phòng ngự. Cuộc chiến tranh quanh căn cứ Mỹ diễn ra vô cùng ác liệt. "Vành đai diệt Mỹ" Đồng Dù tiếp tục phát triển với hệ thống hầm hào ngày càng dày đặc. Du kích và lính Mỹ ghìm nhau từng phút từng giờ, giành nhau từng đoạn đường, từng tấc đất. Du kích Củ Chi chỉ cách địch từ ba bốn chục đến vài trăm mét, nhưng thế trận địa đạo kết hợp với các loại vật chướng ngại và mìn định hướng đã đảm bảo cho du kích an toàn và tiến công địch ở nhiều vùng nhiều tuyến...


Dựa vào hệ thống chiến hào, địa đạo, công sự chiến đấu được chuẩn bị từ trước, quân và dân Củ Chi cũng đã phối hợp với đơn vị chủ lực Sư đoàn 9 và đơn vị bạn bám sát đánh địch liên tục ngày đêm bằng mọi hình thức tác chiến (chông, mìn, cạm bẫy, bắn tỉa, phục kích, tập kích, chống càn...) anh dũng đánh trả quyết liệt hai cuộc hành quân lớn đánh vào Củ Chi nhằm tìm diệt chủ lực ta và Khu ủy Sài Gòn - Gia Định (hành quân lần 1 (8-1-1966), lần 2 (24-1-1968)), buộc địch phải kết thúc các cuộc hành quân... Mỹ cho rằng căn cứ Đồng Dù (Bắc Hà) là bất khả xâm phạm, nhưng cuộc chiến đấu của quân và dân Củ Chi trên vành đai vẫn tiếp diễn buộc sư đoàn 25 Mỹ không thể phá vỡ nổi "thế trận da báo". Rất nhiều quân Mỹ bị loại khỏi vòng chiến đấu, hàng trăm xe tăng, xe bọc thép bị phá hủy, nhiều máy bay bị bắn rơi và bị thương. Vành đai diệt Mỹ Củ Chi với trận đồ thiên la địa võng của chiến tranh nhân dân địa phương, với 10 bài học kinh nghiệm đánh Mỹ rút ra ngay sau chống càn đã trở thành một điển hình của phong trào đánh Mỹ toàn miền Nam.

[vnmilitaryhistory]

Ở Long An cuộc hành quân đầu tiên của Mỹ diễn ra đầu năm 1966 mang tên Marôdơ do lữ đoàn dù 173 thực hiện càn vào vùng Đức Hòa, Đức Huệ của Long An nhằm bảo vệ tỉnh lỵ Hậu Nghĩa và tiểu khu quân sự ở Bàu Trai. Ngày 15-2-1966, lữ đoàn dù 173 lại mở cuộc hành quân càn quét thứ 2 vào Long An - Hậu Nghĩa. Nhưng quân và dân Long An đều dũng cảm đánh Mỹ. Cuộc đấu tranh chính trị đầu tiên của nhân dân Đức Hòa với lính Mỹ đã thu được kết quả, đã trở thành cơ sở thực tiễn đầu tiên để Tỉnh ủy Long An rút ra kinh nghiệm chỉ đạo mũi đấu tranh chính trị trong phạm vi toàn tỉnh.


Trên hướng Biên Hoà - Bà Rịa, tháng 5-1965, lữ 173 dù Mỹ đến Vũng Tàu và chuyển hướng về đóng ở sân bay Biên Hoà và căn cứ Hóc Bà Thức (Tân Phong). Tháng 6-1965, tiểu đoàn Hoàng gia ức và một đại đội pháo Tân Tây Lan đến Biên Hòa xuống đóng căn cứ tại Bà Rịa. Vừa đặt chân đến Biên Hòa, Bà Rịa, quân Mỹ và úc đã mở nhiều cuộc hành quân càn quét khu vực quanh hai xã vùng Nam Chiến khu Đ và Chiến khu Minh Đạm, Hắc Dịch. Quân và dân Biên Hòa, Bà Rịa đã ra sức đẩy mạnh phong trào chiến tranh nhân dân địa phương, bung ra bám trụ các vùng ven, khu địch tạm chiếm, đánh phá giao thông và các căn cứ hậu cần của chúng. Trận tập kích sân bay Biên Hòa đêm 23 rạng 24-8-1965 của pháo binh Miền và bộ đội địa phương Biên Hòa là đòn nặng nề giáng vào quân viễn chinh Mỹ khi chúng vừa đặt chân tới đây. Rồi tiếng nổ tại kho Long Bình do trinh sát đặc công Biên Hòa làm nổ tung một lúc 40 ngàn quả bom đạn các loại của địch gây chấn động không chỉ ở Biên Hòa mà còn đến cả trung tâm đầu não Sài Gòn. Đồng thời phối hợp nhịp nhàng với cuộc đấu tranh chính trị của công nhân Biên Hoà.


Ngay tại trung tâm Sài Gòn - Gia Định trong năm 1966 lực lượng biệt động đặc công tinh nhuệ và bộ đội địa phương cũng tiếp tục đánh nhiều trận táo bạo, có tiếng vang lớn đạt hiệu suất cao. Như các trận tiến công khách sạn Victoria (4-1-1966), pháo kích sân bay Tân Sơn Nhất (12-4-1966) phá hủy nhiều trang thiết bị và diệt hàng trăm tên Mỹ...


Có thể nói rằng trong cuộc phản công mùa khô lần thứ nhất (1965-1966), vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ dù mới hình thành và phát triển, nhưng được tổ chức vững chắc thống nhất ngay từ đầu đã đánh những đòn thắng lợi phủ đầu quân Mỹ, góp phần cùng quân dân toàn miền Nam giữ vững thế tiến công và quyền chủ động trên chiến trường.


Bước vào cuộc phản công chiến lược lần thứ hai trong mùa khô 1967-1968 với tham vọng "cố giành một thắng lợi quyết định", Mỹ - ngụy đã tăng cường quân số và phương tiện chiến tranh ở chiến trường miền Nam nói chung và miền Đông Nam Bộ nói riêng, ở giai đoạn này địch thay biện pháp chiến lược "tìm diệt" bằng biện pháp "tìm diệt và bình định" nhằm vừa tiêu hao, tiêu diệt chủ lực của ta, vừa đẩy mạnh "bình định", giành dân, mở rộng vùng kiểm soát. Địch tiếp tục tập trung quân vào chiến trường Đông Nam Bộ (gồm 3 sư, 3 lữ chiếm 40% quân chiến đấu Mỹ trên toàn miền Nam) đánh vào nhóm căn cứ ở các tỉnh Tây Ninh, Bình Dương, Long An, Hậu Nghĩa, Phước Tuy, trọng điểm là chiến khu Dương Minh Châu và vùng phụ cận Bắc, Tây Bắc Sài Gòn, kết hợp triển khai mạnh mẽ công tác "bình định" mở rộng vành đai an ninh quanh Sài Gòn.


Tháng 8-1966, Bộ chỉ huy Miền đã tổ chức tổng kết và phổ biến một số kinh nghiệm về xây dựng và phát triển các "vành đai diệt Mỹ".

Trong cuộc phản công chiến lược lớn hơn trong mùa khô thứ 2 (1966-1967), địch mở liên tiếp 3 cuộc hành quân lớn trên cả 3 hướng.
Cuộc hành quân Attenbơrô (từ 14-9-1966 đến 26-11-1966), đánh khu biên giới Bắc Tây Ninh với mục đích tìm diệt Sư 9 chủ lực Miền. Địch sử dụng 1 vạn đạn pháo và B52 rải thảm đánh phá tập trung, nhưng lữ 196 Mỹ bị thiệt hại nặng từ đầu. Cuộc hành quân kết thúc không đạt kết quả gì. Lực lượng vũ trang của tỉnh Tây Ninh kết hợp với chủ lực Miền, Sư 9, bộ đội địa phương các huyện, du kích xã Dương Minh Châu, các cơ quan huyện ủy, huyện đội, đoàn hậu cần Miền... tổ chức chống càn tại chỗ bảo vệ căn cứ. Từ ngày 3-11-1966 đến 5-11-1966, ta đã loại khỏi vòng chiến đấu lữ 196 Mỹ. Mỹ buộc phải rút quân khỏi khu vực Dương Minh Châu, chấm dứt cuộc càn Attenbơrô.


Cuộc hành quân Xêđaphôn (từ ngày 8 đến 21-1-1967), địch đánh vào vùng "tam giác sắt" Củ Chi - Bến Cát - Bến Súc, Long Nguyên, Hố Bô, một phần của huyện Trảng Bàng nhằm triệt phá căn cứ kho tàng, hành lang dọc sông Sài Gòn, tiêu diệt cơ quan đầu não Sài Gòn - Gia Định kết hợp với ủi phá địa hình, xúc dân căn cứ và các xã giải phóng vào vùng địch kiểm soát với ý định biến thành vùng trắng. Trong cuộc hành quân này, địch đã phá hủy hoàn toàn thị tứ Bến Súc, triệt hạ hầu hết làng mạc phía Bắc Củ Chi và Tây Bắc Bến Cát... nhưng vẫn không đạt được mục đích. Quân và dân Sài Gòn - Gia Định dựa vào thế trận liên hoàn của vành đai diệt Mỹ Củ Chi với hệ thống địa đạo giao thông hào vững chắc, bám trụ chiến đấu kiên cường. Các tiểu đoàn bộ đội địa phương và lực lượng du kích vừa đánh địch, vừa bảo vệ cơ quan lãnh đạo và nhân dân. Sau 18 ngày đêm chiến đấu, bộ đội địa phương và các lực lượng chiến tranh nhân dân Củ Chi, Bến Cát, Gò Môn đã loại khỏi vòng chiến đấu 2.500 tên Mỹ, 200 tên ngụy, bắn rơi và bị hỏng 13 máy bay, phá hủy và phá hỏng 30 xe tăng, xe bọc thép.


Cuộc hành quân Gianxơn xity (từ 22-2 đến 15-4-1967) là cuộc hành quân lớn nhất trong chiến lược chiến tranh cục bộ với mục đích đầy tham vọng là tìm diệt cho bằng được quân chủ lực của miền Đông Nam Bộ, diệt cơ quan đầu não Trung ương Cục miền Nam và Bộ chỉ huy Miền, triệt phá căn cứ kháng chiến Dương Minh Châu, giành thắng lợi quyết định trên chiến trường Nam Bộ... Phương châm tác chiến kết hợp thế trận chiến tranh nhân dân ở Tây Ninh với các binh đoàn chủ lực của Miền làm chủ căn cứ để tiêu diệt địch đã làm thất bại cuộc hành quân lớn nhất này của quân Mỹ.

[vnmilitaryhistory]

Trong đợt phản công chiến lược mùa khô lần thứ 2, địch còn tập trung vào biện pháp "bình định", ở miền Đông Nam Bộ, trọng tâm "bình định" của địch là các tỉnh Bình Dương, Long An, Gia Định, Hậu Nghĩa, Phước Tuy - gọi là các tỉnh "ưu tiên quốc gia". Trên các vùng "ưu tiên quốc gia" này, trong các cuộc hành quân liên quân, vai trò của quân Mỹ cũng rất lớn. Điển hình như ở Hậu Nghĩa, Long An, quân Mỹ giữ một vai trò chủ yếu cuộc hành quân "bình định". Vành đai diệt Mỹ ở Rạch Kiến, Long An hình thành và phát triển trong giai đoạn này. Ở Long An chuẩn bị vào mùa khô thứ 2, riêng quân Mỹ đã có 4 lữ đoàn, 196 khẩu pháo, 300 tàu lớn nhỏ... Ngày 23-12-1966, lữ đoàn 1 sư đoàn 25 Mỹ đổ quân và công sự đúc sẵn tăng cường cho chốt Rạch Kiến, hình thành ở đây một căn cứ lớn của Mỹ. Huyện ủy Rạch Kiến hạ quyết tâm lập vành đai diệt Mỹ Rạch Kiến với lực lượng tổng hợp bao gồm một bộ phận đơn vị tập trung, bộ đội địa phương huyện, lực lượng quần chúng hợp pháp có khả năng tiến công chính trị, binh vận. Vành đai Rạch Kiến được tổ chức thành 3 tuyến. Toàn bộ 10 xã hình thành thế trận vành đai liên hoàn. Huyện phát động phong trào giành các danh hiệu dũng sĩ diệt Mỹ. Trong 3 tháng đầu, vành đai diệt Mỹ Rạch Kiến đã loại gần 1.000 tên Mỹ, bắn rơi 16 trực thăng... Khi chiến thuật phân đội nhỏ thọc sâu của quân Mỹ bị thất bại chúng chuyển sang dùng lực lượng lớn có cơ giới. Lập tức quân dân vành đai Rạch Kiến chuyển hướng kịp thời: gài mìn, làm hầm, làm mương chống tăng... Các tổ cụm đánh xe tăng, máy bay được bố trí dày đặc, ở các xã vành đai đã xuất hiện dũng sĩ diệt cơ giới. Cùng với mũi quân sự trên vành đai Rạch Kiến, nhân dân kéo ra căn cứ Mỹ đấu tranh đòi địch chấm dứt ném bom, bắn phá vào làng...


Ở Bà Rịa, lữ đoàn Hoàng gia Úc đã xây dựng hàng rào Úc có tổng chiều dài 11km, bên ngoài là "hàng rào biệt kích" Úc, bên trong là các lớp dây kẽm gai với chiều rộng từ 30 đến 100m dày đặc mìn và lựu đạn gài. Hàng rào úc đã biến cả vùng dân cư lâu đời thành "ấp chiến lược", cắt đứt liên lạc trong ngoài; chiến khu Minh Đạm mất nguồn tiếp tế, lực lượng chiến tranh nhân dân địa phương bị tiêu hao nhiều. Du kích địa phương đã không quản xương máu, hy sinh, vô hiệu hóa "hàng rào Úc" và biến chính hàng rào ấy thành kho vũ khí để đánh lại chính quân Úc.


Có thể nói rằng sang giai đoạn phản công chiến lược mùa khô thứ 2 (1966-1967) của địch trong giai đoạn "chiến tranh cục bộ", vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ đã phát triển mạnh mẽ. Bằng sự phối hợp chặt chẽ giữa lối đánh du kích, bám trụ nhiều vòng, cầm chân, bắn tỉa, phục kích và tiến hành công tác địch vận mở vòng ngoài. Trong năm 1966- 1967, vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ cùng với các vành đai diệt Mỹ trên toàn miền Nam đã trở thành nỗi khiếp sợ của quân Mỹ, góp phần làm thất bại hệ thống bình định của Mỹ - ngụy, tạo thế và lực phát triển mới cho cách mạng miền Nam tiến lên giành thắng lợi hoàn toàn năm 1975. Quân và dân miền Đông Nam Bộ trên các vành đai diệt Mỹ ở Củ Chi, vành đai diệt Mỹ ở Tây Ninh, vành đai diệt Mỹ ở Long An... đã phát huy sức mạnh tổng hợp của hình thức đánh giặc sáng tạo của chiến tranh nhân dân, góp phần quan trọng đánh bại cuộc phản công chiến lược lần thứ 2. Hãng thông tin Mỹ AP (9-8-1967) đã thừa nhận rằng "Việt cộng đã xây dựng được một hệ thống khó phá ở hầu hết các cấp. Ở nước ngoài, làm sao người ta có thể tưởng tượng được rằng, mỗi khi có tin Mỹ sắp kéo về làng thì trai gái, già trẻ cả làng kéo nhau tới ban chỉ huy du kích để lãnh thêm mìn, đạn về sử dụng thành thạo..."


Đặc biệt, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy năm 1968, quân và dân trên các vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ chẳng những hoàn thành tốt các nhiệm vụ bảo vệ bàn đạp, trận địa cho các đơn vị chủ lực đánh chiếm các mục tiêu trong nội đô Sài Gòn - Gia Định, mà còn tích cực trực tiếp tham gia đánh địch ở vùng ven và trung tuyến. Du kích, bộ đội địa phương tiến công đồn bót trên các trục giao thông và trong các "ấp chiến lược", vây ép một số căn cứ địch tại địa phương, tạo điều kiện cho nhân dân vùng lên diệt ác, phá kìm, mở rộng vùng giải phóng. Tiểu đoàn 7 Củ Chi chia thành 2 mũi tiến công bám sát một số đồn bót Phú Hòa Đông, kết hợp với mũi binh vận tiến công bót Mỹ Chánh...


Bộ đội địa phương Trảng Bàng tổ chức tiến công bót Suối Sâu, An Bình, bao vây căn cứ Mỹ ở ấp Chánh, mở rộng địa bàn cho chủ lực Miền. Lực lượng địa phương Củ Chi cùng lực lượng vũ trang cấp trên đánh thẳng vào căn cứ Đồng Dù diệt nhiều Mỹ, phá hủy nhiều máy bay... Lực lượng du kích các huyện ven đã phát triển tăng vọt qua đợt Tổng tiến công Tết Mậu Thân...


Như vậy, trải qua 4 năm thực hiện chiến lược "chiến tranh cục bộ (1965-1968) trên chiến trường miền Nam, đế quốc Mỹ đưa hàng chục vạn quân vào thiết lập các căn cứ quân sự trên các địa bàn chiến lược trọng yếu từ Khu 5 đến miền Đông Nam Bộ, mở các cuộc hành quân "tìm và diệt", "bình định" vô cùng tàn bạo, nhằm bắt quân và dân ta phải khuất phục. Nhưng với ý chí quyết đánh Mỹ và thắng Mỹ, quân và dân ta trên các "vành đai diệt Mỹ" toàn miền nói chung, quân và dân trên các vành đai diệt Mỹ miền Đông Nam Bộ nói riêng, dưới sự lãnh đạo của Xứ ủy, của Trung ương Cục miền Nam, đã vận dụng sáng tạo, đúng đắn đường lối chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện bằng hình thức tổ chức xây dựng thế trận vành đai diệt Mỹ bao quanh các khu căn cứ quân sự của Mỹ. Vành đai diệt Mỹ miền Đông Nam Bộ xuất hiện ngay từ đầu cuộc chiến tranh cục bộ như một tất yếu lịch sử; hình thành và phát triển mạnh mẽ trong hai đợt phản công lớn của địch. Hình thành và phát triển mạnh bằng đường lối chiến tranh nhân dân, nhất là việc sử dụng sức mạnh tổng hợp 2 lực lượng, 3 thứ quân, kết hợp vận dụng linh hoạt phương châm đấu tranh "hai chân, ba mũi", quân và dân trên vành đai đã anh dũng liên tục chiến đấu, làm tiêu hao tiêu diệt rất nhiều sinh lực địch, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh hiện đại, căng kéo giam chân một lực lượng lớn quân Mỹ vào nhiệm vụ phòng thủ bảo vệ sào huyệt, tạo điều kiện quan trọng cho các binh đoàn chủ lực cơ động của ta chủ động phản kích, bẻ gãy các cuộc hành quân tìm diệt và bình định của Mỹ - ngụy. Có thể nói rằng, trong giai đoạn 1965-1968, vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ hình thành và phát triển đến đỉnh cao. Vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, hy sinh quân và dân trên vành đai diệt Mỹ ở miền Đông Nam Bộ đã góp phần quan trọng đánh thắng chiến lược "chiến tranh cục bộ" - đỉnh cao của chính sách chiến tranh xâm lược Việt Nam của đế quốc Mỹ.

[vnmilitaryhistory]

VÀNH ĐAI DIỆT MỸ TRẢNG LỚN HUYỆN CHÂU THÀNH - MỘT SÁNG TẠO CỦA ĐƯỜNG LỐI CHIẾN TRANH NHÂN DÂN DƯỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH TÂY NINH

NGUYỄN VĂN TIẾN
Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh

Sau khi đổ quân xuống Trảng Lớn (12-10-1965), quân Mỹ đã thiết lập hàng loạt căn cứ chuẩn bị tiếp tục đổ quân chiếm đóng nhiều nơi trong tỉnh Tây Ninh như Chà Là, Suối Đá (Dương Minh Châu), Chà Rầy (Trảng Bàng), Bàu Tràm (Bến Cầu)... Chúng gấp rút cho sửa chữa, phục hồi lại các sân bay dã chiến ở Trảng Lớn, thị xã Tây Ninh, Suối Đá... Sư đoàn số 25 Mỹ, các đại đội bảo an, dân vệ tiếp tục đẩy mạnh "bình định nông thôn". Mặt khác chúng mở rộng hệ thống đồn bót quanh khu vực Trảng Lớn và các căn cứ khác để bảo vệ cho quân Mỹ, bảo vệ các sân bay dã chiến của chúng. Vì thế, suốt quá trình xây dựng, mở rộng hệ thống căn cứ quân sự, Mỹ - ngụy đã dùng phi cơ, pháo binh đánh phá ác liệt vào các chiến khu Bời Lời, Ninh Điền, Trà Vong, Dương Minh Châu, Bắc Tây Ninh. Đồng thời, chúng liên tục mở các cuộc hành quân càn quét, đánh phá vào vùng giải phóng, vùng ven, cày ủi phát hoang các xã vùng ruột Gò Dầu, vùng Thanh Điền, Ninh Điền, gom xúc dân vào các trại tập trung, ấp chiến lược để chúng dễ bề kiểm soát, tiến hành sàng lọc, phân loại dân đi đôi với hoạt động chiến tranh tâm lý mua chuộc chiêu hồi chiêu hàng nhằm vào lực lượng ta. Chỉ trong 6 tháng cuối năm 1965, ở Tây Ninh Mỹ - ngụy đã mở trên 1400 cuộc càn quét, nhiều dân thường bị chúng giết hại, nhiều làng mạc bị tàn phá...


Đảng bộ, quân và dân Tây Ninh nhận thức rõ vị trí của mình, nhận rõ trách nhiệm phải bằng mọi khả năng, chấp nhận hy sinh, gian khổ, ác liệt để bảo vệ an toàn cho căn cứ địa đầu não. Nhận rõ ý đồ chiến lược của Mỹ thông qua hoạt động của chúng chuẩn bị cho hành động leo thang đánh phá trong mùa khô 1965-1966, 1966-1967 vào vùng căn cứ đầu não Trung ương Cục, Bộ chỉ huy Miền, Đài phát thanh Giải phóng và các cơ quan Trung ương đang đứng chân trên đất Tây Ninh, Tỉnh ủy Tây Ninh đã ban hành Nghị quyết ngày 10 tháng 01 năm 1966 - được xem là nghị quyết đầu tiên thể hiện quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược của Đảng bộ quân và dân Tây Ninh. Nghị quyết đã đề ra những chủ trương táo bạo trên cơ sở lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang tại chỗ, xây dựng hệ thống "vành đai" quanh căn cứ Mỹ, bằng thế trận nhân dân, du kích chiến tranh bao vây địch, tạo thế "cài răng lược" sâu trong lòng các khu tập trung ấp chiến lược, tỉnh lỵ, huyện lỵ. Thực hiện bám trụ vùng giải phóng, vùng ven "một tấc không đi, một ly không rời" với khẩu hiệu hành động "quyết tử giữ Gò Dầu", với quyết tâm đánh Mỹ, thắng Mỹ phải "đào sâu lòng đất bám chặt lòng dân", vành đai diệt Mỹ Trảng Lớn, địa đạo An Thới, địa đạo Bàu Gỏ ra đời, liên tục tiến công địch bằng chông, mìn, bằng mọi thứ vũ khí có trong tay, bằng đánh địch nhỏ, lẻ, một người, một tổ cũng tiến công địch, đánh địch đi đôi với chủ động mọi phương án, dự kiến tình huống để bảo toàn lực lượng ta. Chủ trương của Đảng bộ Tây Ninh về thiết lập hệ thống "vành đai diệt Mỹ" dựa vào thế trận du kích chiến tranh là một chủ trương đúng đắn, phát huy được lợi thế của ta, hạn chế được sức mạnh hung hãn của hỏa lực, xung lực địch. Vì thế, nên mặc dù địch đánh phá hết sức ác liệt, nhân dân và lực lượng vũ trang tại chỗ, với khí thế tiến công liên tục trên chiến hào vành đai diệt Mỹ đã làm cho quân Mỹ ngày đêm mất ăn mất ngủ, liên tục bị tiêu hao, tiêu diệt, bị thế trận chiến tranh nhân dân bao vây, đeo bám bắn tỉa, pháo kích, tập kích bất ngờ. Địch hành quân càn quét giải tỏa bị đánh, bị vướng trái gài, hầm chông. Địch cố thủ trong căn cứ thì các ấp chiến lược, hậu phương của chúng bị đánh phá, các hoạt động diệt ác, phá kìm của bộ đội tập trung, dân quân du kích diễn ra khắp nơi, giao thông huyết mạch của địch bị quân ta phục kích, đường vận chuyển tiếp tế hậu cần cho quân Mỹ trên bộ liên tục bị gài mìn, bắn tỉa làm cho ngưng trệ... Quân Mỹ - ngụy luôn đứng trước mâu thuẫn giữa "tập trung" và "phân tán", giữa "tìm diệt" và yểm trợ cho "bình định".


Chính nhờ sự đeo bám đánh phá liên tục của thế trận chiến tranh nhân dân, ngay từ lúc quân Mỹ chiếm đóng Trảng Lớn và nhiều nơi khác trong tỉnh qua thế trận vành đai diệt Mỹ, thế trận du kích chiến tranh đã tạo thời cơ, tạo chiến trường cho bộ đội chủ lực cơ động đánh những đòn tiêu diệt lớn làm tiêu hao sinh lực Mỹ như ở Bàu Gòn sân lễ, Suối Ông Hùng (Dương Minh Châu) Bàu Tràm (Bến Cầu), Dầu Bà, Đồng Ớt, Chà Rầy (Trảng Bàng). Đỉnh cao là các chiến công đánh bại 2 cuộc hành quân được chúng xem là có quy mô lớn nhất Attơnbơrơ năm 1966 và Gianxơn xity năm 1967, góp phần đánh bại 2 cuộc phản công chiến lược mùa khô 1965 -1966 và 1966 - 1967, đánh bại âm mưu chiến lược "tìm diệt" và "bình định" của chúng. Từ thực tế xây dựng, phát triển, chiến đấu của vành đai diệt Mỹ Trảng Lớn và các nơi khác trên chiến trường Tây Ninh đã chứng minh: Vành đai diệt Mỹ là một sáng tạo độc đáo của đường lối chiến tranh nhân dân do Đảng bộ tỉnh Tây Ninh xây dựng, tổ chức lãnh đạo và chỉ huy.


1. Vành đai diệt Mỹ là một trong những sáng tạo độc đáo và là giải pháp tập trung sức mạnh tổng hợp của thế trận chiến tranh nhân dân nhằm đánh bại đối tượng tác chiến chủ yếu của quân và dân ta là lính viễn chinh xâm lược Mỹ. Tháng 10-1965, lữ đoàn 196 quân Mỹ đổ xuống Tây Ninh lập căn cứ tại Trảng Lớn mở đầu cuộc chiến tranh cục bộ bằng chiến lược 2 gọng kìm "tìm diệt", "bình định" hòng "bẻ gãy xương sống" quân chủ lực giải phóng miền Nam, đánh vào căn cứ địa cách mạng tỉnh Tây Ninh liên tiếp trong 2 mùa khô 1965 - 1966, 1966 - 1967.


Quân Mỹ trực tiếp tham chiến; chiến trường có sự thay đổi, chênh lệch lớn về tương quan ta, địch; Ưu thế về khí tài hoàn toàn thuộc về quân Mỹ do chúng được trang bị vũ khí phương tiện chiến tranh hiện đại, có sức cơ động cao, khả năng đột kích mạnh. Đảng bộ và quân dân Tây Ninh biết rõ thực lực của mình, biết nghĩ ra cách đánh phát huy được khả năng lực lượng tại chỗ, tìm cách bao vây, phân tán, căng kéo, tiêu hao hạn chế sức mạnh của quân Mỹ bằng thế trận chiến tranh nhân dân, lợi dụng địa hình rừng núi, thời tiết khắc nghiệt của khí hậu vùng nhiệt đới, làm cho chúng căng thẳng về tinh thần, suy giảm về sức lực và ý chí chiến đấu. Rút kinh nghiệm chiến trường các tỉnh Bắc Trung Bộ, vành đai diệt Mỹ Trảng Lớn ra đời. Cùng với vành đai Trảng Lớn là hệ thống các xã ấp chiến đấu liên hoàn ở hầu khắp các nơi trong tỉnh bao quanh các căn cứ Mỹ, các đồn bót ngụy, các trục giao thông huyết mạch của chúng, kể cả các vùng sâu trong lòng địch ở Phú Khương, Gò Dầu, thị xã. Ở những nơi đó, dân quân du kích, bộ đội tập trung tỉnh, huyện liên tục thực hiện những trận đánh nhỏ, lẻ như pháo kích, bắn tỉa, đột nhập vào các ấp chiến lược, vào các căn cứ Mỹ, bất ngờ tập kích, phục kích tiêu diệt sinh lực địch, phá kho tàng, làm cho quân Mỹ ngày đêm phải lo phòng giữ căn cứ. Nhờ đó màtrong các cuộc hành quân "tìm diệt" chúng không tập trung được ưu thế tuyệt đối, bị căng kéo, phân tán. Những tháng đầu năm 1966, lữ đoàn 196 Mỹ từ căn cứ Trảng Lớn liên tục hành quân nống ra các khu vực chung quanh, hòng đẩy lực lượng ta ra xa vành đai Trảng Lớn. Lập tức chúng bị các lực lượng phối hợp của ta ở các cụm trong hệ thống vành đai chặn đánh, nhiều trận đánh diễn ra giằng co ác liệt. Hàng trăm sinh lực Mỹ bị loại khỏi vòng chiến đấu ở các trận Bàu Rào, Bàu Đưng Thanh Điền (cụm 1) Chòm Dừa, Bàu Sen (cụm 4) Gò Nổi, Bắc Rù (cụm 3)... Chia lửa cho vành đai Trảng Lớn, quân và dân Trảng Bàng, Bến Cầu dồn dập tiến công địch ở các ấp chiến lược: ngã ba Hai Châu, Cầu Váng, Lợi Thuận, Long Thuận, cầm chân quân dịch, loại khỏi vòng chiến đấu hàng trăm tên, bắn hư, bắn cháy hàng chục xe tăng, máy bay trực thăng tại địa đạo An Thới, Bàu Gỏ. Tiểu đoàn 14, đại đội 33 đánh địch lấn chiếm Gò Dầu loại hàng trăm tên lính bảo an, sư đoàn 25 ngụy. Kể cả những đơn vị thuộc sư đoàn 1 "anh cả đỏ", sư đoàn 25 "tia chớp nhiệt đới", lữ đoàn dù 173 của Mỹ có mặt ở Tây Ninh những năm 1966 -1967cũng vấp phải sự chống trả ngoan cường của du kích vành đai diệt Mỹ ở Tây Ninh... Một số đơn vị thiện chiến của Mỹ bị tiêu hao, lữ đoàn 196 bị loại khỏi vòng chiến đấu. Du kích các xã Bến Cầu có ngày phục kích dùng súng trường bắn tỉa hàng chục tên Mỹ ở Bàu Tràm, v.v... Có thể nói ở Tây Ninh trong thời điểm ấy, bên cạnh vành đai diệt Mỹ ở Trảng Lớn là trung tâm, còn lại ở bất cứ nơi đâu có căn cứ Mỹ, có lính Mỹ đi càn quét là lập tức có "vành đai diệt Mỹ" bằng thế trận du kích chiến tranh tiều hao quân địch. Lúc quân Mỹ tập trung lực lượng càn quét thì căn cứ của chúng bị du kích, bộ đội địa phương tiến công bằng mìn, lựu đạn, cối; chúng buộc phải co về để bảo vệ căn cứ thì quân ngụy, các ấp chiến lược, vùng thị xã, thị trấn hậu phương của chúng bị đánh phá. Địch lâm vào cảnh cả 2 gọng kìm "tìm diệt" và "bình định" đều bị quân và dân ta tiến công.


Thực tiễn từ chiến trường Tây Ninh cho thấy: ngay từ khi quân Mỹ chiếm đóng Trảng Lớn bắt đầu triển khai chiến lược "chiến tranh cục bộ", quân và dân Tây Ninh với hệ thống vành đai diệt Mỹ ngay từ đầu đã nắm quyền chủ động chiến trường, buộc quân Mỹ đông và mạnh hơn gấp nhiều lần phải đánh theo cách đánh của ta. Quyền chủ động đó do ta nắm giữ cho đến ngày Mỹ - ngụy bị sụp đổ hoàn toàn. Qua đó có thể khẳng định đây là một sáng tạo độc đáo của đường lối chiến tranh nhân dân.

[vnmilitaryhistory]

2.Xuất phát từ quan điểm, đường lối chiến tranh nhân dân, Đảng bộ, quân và dân Tây Ninh đã kiên trì vận dụng phương châm đấu tranh kết hợp hai chân: chính trị, quân sự với phương thức 3 mũi giáp công: chính trị, quân sự, binh vận trên cả 3 vùng: vùng thị xã, thị trấn; vùng ven nông thôn; vùng rừng núi.


Phương thức kết hợp giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh quân sự đã hình thành từ những năm Mỹ - ngụy thi hành chiến lược "chiến tranh đơn phương", "chiến tranh đặc biệt". Khi quân Mỹ trực tiếp xâm lược Tây Ninh, hai hình thức đấu tranh ấy đã hỗ trợ đắc lực cho nhau và phát triển lên trình độ cao. Đấu tranh chính trị đã thu hút hàng trăm ngàn lượt quần chúng tham gia, làm cho cả Mỹ lẫn ngụy nhiều phen điêu đứng. Nhiều cuộc đấu tranh chính trị với đa phần là lực lượng phụ nữ đã kéo đến dinh quận Trảng Bàng, Hiếu Thiện, Phú Khương, thị xã, đấu tranh chống Mỹ dùng bom đạn, chất độc hóa học phá hoại nhà cửa, hoa màu, ruộng vườn. Có cuộc đấu tranh bà con mang cả xác người thân đến tố cáo tội ác của lính Mỹ ngay tại các căn cứ của chúng ở Trảng Lớn, Chà Rầy, Bàu Tràm... Các cuộc đấu tranh chống bắt lính, dồn dân, chống cày ủi nhà cửa, ruộng vườn đã có hàng chục chị em phụ nữ ở Trảng Bàng tay không cản đầu xe tăng Mỹ, buộc địch phải nhượng bộ. Hình thức đấu tranh chính trị thời kỳ có quân Mỹ chiếm đóng ở Tây Ninh cũng đa dạng hơn: bà con ta đã tập trung chĩa mũi nhọn đấu tranh vào quân Mỹ. Bằng chứng cớ cụ thể, lời lẽ thuyết phục, bà con ta đã vạch trần tội ác dã man của giặc Mỹ, khơi dậy tình đồng bào dân tộc trong hàng ngũ sĩ quan, binh lính, viên chức ngụy quyền, lôi kéo họ đứng về phía nhân dân. Hình thức đấu tranh chính trị chuyển sang hình thức đấu tranh binh vận đã tranh thủ sự đồng tình của hàng ngàn binh sĩ ngụy; đã có hàng trăm binh sĩ trong thời gian này rời bỏ hàng ngũ địch về gia đình làm ăn lương thiện, trong đó có không ít người tham gia lực lượng kháng chiến đánh Mỹ - ngụy.


Mũi đấu tranh quân sự trong hệ thống các vành đai diệt Mỹ cũng vô cùng đa dạng, phong phú. Các lực lượng vũ trang của tỉnh vừa tiến công vừa phòng thủ, luôn nắm giữ quyền chủ động chiến trường, luôn lấy tiến công địch làm phương án tác chiến chủ yếu, nhưng rất cơ động, linh hoạt: có thời cơ thì đánh địch, khi ở thế bất lợi thì vòng tránh, đeo bám đánh địch ở phía trước, phía sau, đánh ngày, đánh đêm, đánh ngay trong lòng các căn cứ của chúng, đánh vào trung tâm đầu não chỉ huy ngay trong căn cứ Trảng Lớn, thị xã Tây Ninh, mở tòa án nhân dân trừng trị ác ôn giữa ban ngày ngay tại chợ Gia Huỳnh, thị trấn Trảng Bàng, dùng cơ sở nội tuyến đánh mìn ngay tại trung tâm truyền tin ngụy trong tiểu khu Tây Ninh, v.v... Phối hợp nhịp nhàng hoạt động tác chiến giữa các lực lượng tại chỗ và lực lượng chủ lực cơ động cấp trên. Các hoạt động thường xuyên của du kích và bộ đội địa phương quấy rối, tiêu hao, căng kéo địch làm cho chúng luôn căng thẳng lo đối phó tại chỗ. Hoạt động của bộ đội chủ lực: Q16, công trường 9, đoàn đặc công 429... đã thực hiện những đòn đánh hiểm, tiêu diệt lớn sinh lực và phương tiện chiến tranh của chúng.


Có thể khẳng định, Đảng bộ Tây Ninh dưới sự lãnh đạo, chỉ huy trực tiếp của Trung ương Cục, Quân ủy, Bộ chỉ huy Miền đã biết dựa vào địa hình và thế trận, căn cứ thực tiễn địa phương mình, vận dụng linh hoạt phương thức đấu tranh, tiến công địch bằng 3 mũi giáp công: chính trị, quân sự, binh vận là một sáng tạo độc đáo, một bước phát triển cao của nghệ thuật chiến tranh nhân dân.



3.Dưới sự lãnh đạo của Đảng, chính quyền các cấp ở Tây Ninh ngay từ rất sớm đã hình thành, bám sâu cội rễ trong dân tổ chức hướng dẫn nhân dân đấu tranh với địch từ lúc Mỹ - ngụy thực thi chiến lược "chiến tranh đơn phương" những năm 1955 - 1959 và chiến lược "chiến tranh đặc biệt" những năm 1960 - 1965. Bước vào giai đoạn Mỹ tiến hành chiến lược "chiến tranh cục bộ" với kinh nghiệm đã được tích lũy, hệ thống Đảng, chính quyền, đoàn thể các cấp ở Tây Ninh ngay từ những năm đầu của chiến tranh đã quán triệt quan điểm kháng chiến toàn dân, toàn diện, tự lực cánh sinh, dựa vào sức mình là chính, chủ động phương án, phát động toàn dân đóng góp nhân, vật, trí, lực cho kháng chiến. Nhân dân khắp nơi trong tỉnh hưởng ứng phong trào "đảm phụ nuôi quân" đã đóng góp hàng ngàn giạ lúa, nhân dân tự nguyện tham gia vào các đội xay, giã, mang ra tận chiến hào vành đai cho du kích, hoặc đào hầm chôn giấu ở nhiều nơi để bảo đảm nuôi quân. Đồng bào trong các ấp chiến lược, thị trấn, thị xã âm thầm quyên góp, bí mật đưa ra vùng giải phóng hàng chục vạn kilôgam thực phẩm các loại, thuốc điều trị, cứu chữa cho thương bệnh binh... Những lúc khó khăn do địch bao vây, cấm vận, nhân dân ta đã tự nguyện đóng góp hàng trăm hécta mì, bắp, đậu các loại, do bà con trồng trong vùng ven, vùng giải phóng. Nhiều gia đình khá giả đã tìm cách liên lạc ủng hộ kháng chiến hàng triệu đồng... Lực lượng kháng chiến nhờ đó mà tồn tại, phát triển, bám trụ chiến đấu dài ngày. Các phong trào vận động thanh niên tòng quân, thiếu nhi, người lớn gom nhặt các loại đạn, trái lép địch bỏ lại đem nộp cho du kích để sản xuất vũ khí tự tạo đánh địch...


Có thể nói, suốt trong những năm tháng chiến đấu trong vành đai diệt Mỹ, các lực lượng kháng chiến sống trong lòng dân, do dân đùm bọc, che chở, nuôi nấng. Đây chính là một sáng tạo mới của đường lối chiến tranh nhân dân. Lực lượng tại chỗ, hậu cần nhân dân, hậu cần tại chỗ là kết quả của sự vận động, tập hợp, hoạt động đầy hiệu quả của chính quyền cách mạng thời đánh Mỹ cũng như của các tầng lớp nhân dân Tây Ninh dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh.


Tóm lại, cuộc chiến tranh đã đi qua, đã lùi vào quá khứ, vành đai diệt Mỹ chỉ còn lại một cụm từ, một khái niệm, nhưng trong ký ức mỗi người dân Tây Ninh, đặc biệt với lớp người đã từng trải qua những năm tháng chiến đấu trong vành đai sẽ mãi mãi không bao giờ quên một thời gian lao, nhưng vô cùng oanh liệt. Truyền thống đạo lý của người Việt Nam là rất yêu chuộng hòa bình, muốn là bạn của năm châu bôn biển, sẵn sàng gác lại quá khứ hướng về tương lai, nhưng trong kế sách giữ nước của mình, dân tộc Việt Nam, các thế hệ người Tây Ninh nói riêng thì những kinh nghiệm rút ra thời chiến đấu chống ngoại xâm, đặc biệt là trong vành đai diệt Mỹ vẫn còn nguyên giá trị cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hôm nay. Đó là kinh nghiệm của lòng yêu nước, sự xả thân mình bám trụ quê hương, là trí thông minh, lòng dũng cảm, là sự khôn khéo, sáng tạo, kết hợp nhuần nhuyễn giữa các lực lượng, các phương thức đấu tranh, biết đánh và biết thắng bất cứ kẻ thù nào rắp tâm muốn xâm phạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của chúng ta.
Những bài học kinh nghiệm quý giá của vành đai một thời đánh giặc cần phải được đi sâu nghiên cứu làm rõ để từ đó vận dụng vào nhiệm vụ xây dựng củng cố quốc phòng, xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc, góp phần bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hôm nay.