Yên Bái lịch sử nửa thế kỷ xây dựng, chiến đấu và chiến thắng

[vnmilitaryhistory]

CHƯƠNG II
XÂY DỰNG HẬU PHƯƠNG VỮNG MẠNH, PHỐI HỢP VỚI BỘ ĐỘI CHỦ LỰC GIẢI PHÓNG QUÊ HƯƠNG VÀ CHI VIỆN CHO CHIẾN DỊCH ĐIỆN BIÊN PHỦ

Bước sang năm 1950, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân ta có những thuận lợi mới; thế và lực của ta ngày càng mạnh sau những thắng lợi lớn trên mặt trận ngoại giao.

Các nước Liên Xô, Trung Quốc và các nước dân chủ nhân dân khác công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với ta; tạo nên thời cơ triển vọng hết sức thuận lợi cho công cuộc kháng chiến của nhân dân ta.

Nắm chắc tình thế và thời cơ thuận lợi, Trung ương Đảng quyết định mở chiến dịch Lê Hồng Phong I trên địa bàn miền Tây Bắc, mục đích của chiến dịch được Bộ tổng Tư lệnh đề ra: "Tối thiểu làm tan rã khối ngụy binh, tiêu diệt một số vị trí địch, lấy ảnh hưởng chính trị với quốc tế và nhân dân để nuôi dưỡng lực lượng ta, tối đa là khôi phục lại Lào Cai, mở thông đường quốc tế¹ (Chỉ thị về nhiệm vụ tác chiến mặt trận Lê Hồng Phong số 13/CT 63 ngày 25-2-1950 của Bộ tổng tham mưu), Bộ tổng tham mưu xác định nếu có điều kiện thuận lợi mới giải phóng Lào Cai"² (Chỉ thị về nhiệm vụ tác chiến mặt trận Lê Hồng Phong số 13/CT 63 ngày 25-2-1950 của Bộ tổng tham mưu).


Bộ chỉ huy mặt trận và Bộ Tư lệnh đại đoàn 308 được giao nhiệm vụ tổ chức tiến công địch ở Tây Bắc, hướng chính là Lào Cai.

Tỉnh Yên Bái được tham gia phối hợp hoạt động với bộ đội chủ lực quấy rối tiêu hao địch ở các huyện Văn Bàn; đặc biệt ở khu đồn Võ Lao, đồn Minh Hương, đồn Ca Vịnh (Trấn Yên), bảo vệ kho tàng ở Bảo Hà, phối hợp với Trung đoàn 165 đánh đồn Nghĩa Đô (hướng thứ yếu của chiến dịch).


Ngoài việc chỉ đạo hoạt động quân sự phối hợp, Tỉnh uỷ Yên Bái chủ trương huy động nhân tài vật lực của địa phương phục vụ cho chiến dịch; đồng thời đẩy mạnh công tác chống càn xây dựng phát triển cơ sở rộng khắp trong vùng địch tạm chiếm. Đẩy mạnh phong trào đấu tranh của nhân dân các dân tộc, khuyếch trương thắng lợi, tiếp tục củng cố phát triển tổ chức Đảng, chính quyền lực lượng vũ trang và các đoàn thể quần chúng. Đến đầu tháng 2 năm 1950 các công tác chuẩn bị chiến dịch đã hoàn thành, ta thực hiện nổ súng đánh địch. Ngày 08-2-1950 Chiến dịch Lê Hồng Phong bắt đầu.


Trên hướng chủ yếu của chiến dịch, Trung đoàn 102 được tăng cường thêm tiểu đoàn 1 và tiểu đoàn sơn pháo nổ súng tiến công đồn Phố Lu. Sau 2 đợt chiến đấu ác liệt kéo dài 6 ngày đêm, ta làm chủ hoàn toàn thị trấn Phố Lu, địch bị thiệt hại nặng: 2 đại đội bị loại khỏi vòng chiến đấu (trong đó có tên đồn trưởng Gôchiê) ta thu toàn bộ vũ khí khí tài¹ (Theo lệnh chiến đấu: 1945 - 1954 Cục tác chiến Bộ tổng tham mưu xuất bản năm 1957).


Trên hướng Nghĩa Đô - hướng thứ yếu của chiến dịch tình hình chiến sự diễn ra phức tạp, trong suốt 17 ngày từ ngày 7 đến 24 tháng 2 Trung đoàn 165 ba lần tấn công đều không thành công, ngày 24-2 địch tăng cường một tiểu đoàn biệt kích dù cho Nghĩa Đô; tuy vậy Nghĩa Đô vẫn bị ta uy hiếp mạnh, ngày 10-3 địch buộc phải rút khởi Nghĩa Đô và Bắc Hà, ta giải phóng Nghĩa Đô phía tả ngạn sông Hồng của Yên Bái không còn một đồn địch.


Thực hiện nhiệm vụ phối hợp chiến đấu với chiến dịch, Đại đội 97 và 2 trung đội bộ đội địa phương huyện Văn Bàn đã hoạt động kiềm chế địch ở Ca Vịnh, Phong Dụ, Khe Cốc; tranh thủ lúc địch ở đồn Ken, Cóc, Võ Lao, Phong Dụ đang hoang mang dao động các đại đội 96, 97 của tỉnh vào giải phóng một nửa xã Phong Dụ, một phần thôn ba xã, các làng Võ Lao của người H’mông và người Dao, làng Cam Cọn (xã Kim Sơn).


Nhân dân các huyện Lục Yên, Văn Bàn, Trấn Yên đã có nhiều đóng góp cho chiến dịch. Riêng huyện Lục Yên đóng góp 10.000 ngày công, tổ chức 1 đại đội tải thương nữ 100 người, cung cấp 300 tấn thóc. Huyện Văn Bàn cung cấp 20 thuyền ván, 300 mảng cho bộ đội hành quân qua sông, sửa chữa 6 km đường, ủng hộ 11.753 đồng, 270 kg thóc gạo và 35 chiếc khăn tay. Huyện Trấn Yên tổ chức 25 đội vận tải tiếp tế mỗi đội có từ 5 - 15 người, ủng hộ 22.181 đông, 74 kg gạo, một số trâu bò lợn gà.


Tháng 4-1950, địch cho quân nhảy dù chiếm Nghĩa Đô, tăng cường càn quét phá các cơ sở của ta ở Võ Lao, mở rộng vùng kiểm soát của chúng lên tận các rẻo cao của người H’mông, tiến hành lập tề ở Võ Lao, Minh Lương, Dương Quỳ.

Trước tình hình đó, đại đội 85 chủ trương đánh địch để duy trì và củng cố cơ sở kháng chiến; 5 giờ ngày 6-6-1950 dưới sự chỉ huy của đồng chí Hoàng Trung Bảo bộ đội ta nổ súng tập kích địch ở vọng tiêu Khe dài ba xã. Sau 16 phút chiến đấu bộ đội ta diệt gọn vọng tiêu, diệt 4 tên trong đó có tên Fò Lý Fo - tên chỉ huy tề gian ác, bắt sống 2 tên thu 5 súng trường. Thắng lợi trên đã làm tăng thêm tinh thần chiến đấu của bộ đội, làm nức lòng nhân dân địa phương và phá âm mưu lập tề tại ba xã, cắt đứt đường hành lang cửa ngõ của đồn Cóc và đường từ Phong Dụ đi Võ Lao.


Ngày 17-6-1950, 1 trung đội địch có 4 Pháp chỉ huy từ Đồng Bồ nống ra càn quét, cướp phá thóc của dân ở thôn Đông Me xã Đại Lịch. Tại đây chúng bị Đại đội 86 phục kích, bị đánh bất ngờ địch không kịp chống đỡ, vội vàng tháo chạy toán loạn, để lại 4 xác chết, 4 tên bị thương. Thắng lợi này khẳng định bộ đội địa phương có đủ khả năng để tập phục kích, lực lượng địch ở ngay gần sát đồn.


Tháng 6-1950, Thường vụ Trung ương Đảng quyết định mở chiến dịch biên giới đánh địch ở hướng Cao Bằng, Lạng Sơn; Lào Cai và Yên Bái tích cực chuẩn bị mọi mặt cho cuộc chiến đấu phối hợp với quân và dân Cao Lạng¹ (Chiến dịch Biên giới (01- 10) ta diệt và bắt sống khoảng 8.300 tên địch, 8 tiểu đoàn Âu Phi và 2 tiểu đoàn ngụy; mở thông đường biên giới Yên Bái, Lào Cai đã hoàn thành tốt nhiệm vụ nghi binh đánh lừa địch).


Trong chiến dịch biên giới; Yên Bái - Lào Cai có nhiệm vụ nghi binh, thu hút và kiềm chế quân ứng chiến của địch, tiêu diệt một bộ phận sinh lực của chúng, Yên Bái - Lào Cai đã tích cực chuẩn bị xây dựng nhiều lán trại, kho tàng dọc đường giao thông, kết nhiều bè mảng trên sông để đánh lừa địch. Do làm tốt công tác nghi binh nên trước khi quân ta nổ súng đánh đồn Đông Khê địch vẫn tưởng rằng hướng chính của chiến dịch là Lào Cai, Yên Bái nên chúng tăng cường quân ứng chiến lên Lào Cai, cử tên Quan 5 Côtxtơ ở khu Tây Bắc lên trực tiếp chỉ huy mặt trận này.

[vnmilitaryhistory]

Ngày 12-9-1950 các đơn vị e165, e148 cùng bộ đội địa phương nổ súng tiêu diệt địch giải phóng Bắc Hà; ngày 01-11-1950 ta giải phóng thị xã Lào Cai, địch rút chạy ta tiếp tục truy kích đến ngày 12-11 địch rút chạy khỏi Phong Thổ, tỉnh Lào Cai hoàn toàn được giải phóng² (Tỉnh Lào Cai trừ huyện Mường Khương lúc này do bọn ngụy chiếm giữ, ta chưa giải phóng được, còn toàn tỉnh đã được giải phóng).


Trong thời gian chiến dịch Yên Bái vừa chỉ đạo hoạt động quấy rối trong vùng địch hậu vừa tích cực tham gia phục vụ cho chiến dịch; đồng thời tỉnh chủ trương xây dựng Tiểu đoàn 81 bộ đội địa phương của tỉnh.

Tình hình thất bại ở mặt trận Cao Lạng và Lào Cai đã tác động mạnh đến tinh thần binh lính địch ở phân khu Nghĩa Lộ. Chúng tiếp tục rút khỏi các vị trí Võ Lao ngày 02-11, Dương Quỳ 10-11 ở huyện Văn Bàn chỉ còn đồn Phong Dụ, ở tại Nghĩa Lộ địch bỏ các đồn thấp lên đóng ở các đồn cao, đồng thời chuyển vũ khí khí tài đi Sơn La bằng đường không, đưa một số sỹ quan chỉ huy về Hà Nội.


Căn cứ vào tình hình trên Tỉnh uỷ Yên Bái nhận định địch đang rút khỏi Nghĩa Lộ và chủ trương chỉ đạo các huyện, các cơ quan chuẩn bị đón thời cơ; đồng thời nhanh chóng ổn định biên chế tổ chức d.81 để sẵn sàng truy kích địch nếu địch rút khởi Nghĩa Lộ đi Quang Huy hay Tây Nam Phú Thọ.


Đây là một chủ trương phản ánh trình độ nhận thức về quân sự chưa cao, thụ động chờ địch rút, không chớp lấy thời cơ để kịp thời tấn công Nghĩa Lộ. Ngày 17-11 khi về Hà Nội thấy ta không tấn công, Bộ chỉ huy Pháp lại thúc quân lên sắp xếp đội hình như cũ. Sau đó tăng cường củng cố và mở các cuộc càn quét bình định lấn chiếm gây cho ta không ít khó khăn.


Thời gian này, Tiểu đoàn 81 được lệnh giải thể, chủ trương xây dựng tiểu đoàn chủ lực của tỉnh là đúng nhưng trình độ quản lý chỉ huy tác chiến, cơ sở vật chất chưa đáp ứng song cũng đã cung cấp một số kinh nghiệm để sau này xây dựng tiểu đoàn chủ lực tốt hơn.


Trước diễn biến mới của tình hình, đầu năm 1951 Tỉnh uỷ chủ trương: đối với vùng giặc Pháp còn chiếm đóng gần vận dụng những kinh nghiệm của công tác hậu địch trong những năm qua, tiếp tục tăng cường xây dựng củng cố cơ sở, phát triển chiến tranh du kích, khôi phục lại các khu du kích, căn cứ du kích trong lòng địch.


Từ tháng 1 đến tháng 4-1951, địch mở 31 cuộc càn quét ra vùng tự do của ta hòng phá vỡ các cơ sở hậu địch, cắt đứt đường dây liên lạc giữa huyện với xã. Ở Than Uyên 4 khu du kích đều bị vỡ, huyện Trấn Yên có 7 khu thì 5 khu bị tan vỡ; còn lại khu du kích Cát Thịnh và Khau Phạ vẫn hoạt động nhưng cũng đang bị địch khủng bố dữ dội; địch tăng cường đôn quân bắt thanh niên từ 16 tuổi vào lính, dùng nhiều thủ đoạn để mua chuộc dụ dỗ và cưỡng ép khống chế nhân dân như: tổ chức bán muối, vải, thuốc lào, trả tiền công cho dân làm đồn, làm đường, làm sân bay. Điểm nổi bật của chiến tranh tâm lý là âm mưu chia rẽ và kích động sự hận thù giữa các dân tộc, chúng lập các đội bảo an, các đơn vị lính dõng người cùng một bộ tộc đưa dân tộc này đi đàn áp bắn giết dân tộc khác. Địch tổ chức 3 đại đội do các tên Bang Vận, Châu Tấn, Bang Dường chỉ huy (thuộc Văn Bàn), một đại đội người H’mông do tên Nủ Su chỉ huy, 1 đại đội người Dao do tên Páo ở Hố Mít chỉ huy và 1 đại đội người Thái do tên La Văn Sử và Tạo Dơ chỉ huy, 1 đại đội người Tày ở Thượng Bằng La, 1 đại đội người H’mông ở Tú Lệ. Đây là thủ đoạn rất thâm độc của kẻ thù.


Tại phân khu Nghĩa Lộ thời gian này các đại đội do mật thám chỉ huy năm vùng ngóc đâu dậy, chúng lập Uỷ ban giải phóng sông Hồng do tên Câm Dượt (Dân tộc Thái) đứng đầu.

Để đối phó với âm mưu thủ đoạn của địch, đại đội 85, 86, 87 và 96 bộ đội địa phương tỉnh phối hợp với bộ đội chủ lực thường xuyên quấy rối địch ở Ca Vịnh, ngăn không cho địch càn ra vùng phụ cận; đại đội 87 luồn sâu vào vùng địch tạm chiếm xây dựng cơ sở bảo vệ các kho quân lương từ Trái Hút lên Phố Lu, đại đội 86 tác chiến trong đội hình của bộ đội chủ lực. Thời gian này Yên Bái đã thành lập được Hội đồng nuôi quân nhằm vận động nhân dân cung cấp lương thực cho bộ đội địa phương. Tỉnh mở lớp bồi dưỡng cho 65 cán bộ tiểu đội và tổ chức huấn luyện 192 tân binh tuyển thêm được 209 tân binh (Lục Yên 96 người, Trấn Yên 113 người).


Cuối tháng 3-1951, thực hiện chủ trương tiêu diệt một bộ phận sinh lực dịch ở Tây Bắc, Bộ chỉ huy mặt trận Tây Bắc mở đợt hoạt động quân sự mùa hè nhằm củng cố vùng mới giải phóng, chiếm lại khu tam giác Bát Sát - Sa Pa - Phong Thổ; từ 01-4 đến 06-4 các đơn vị đã hoàn thành được nhiệm vụ - kết thúc đợt I¹ (Chiến dịch củng cố biên giới đợt I ta đã tiêu diệt 100 tên bắt sống 180 tên địch, thu nhiều vũ khí trang bị. Ta hy sinh 15 đồng chí; bị thương 5 đồng chí toàn đợt hoạt động ta diệt 133 tên, bắt sống 458 tên địch, loại khỏi vòng chiến đấu 1 tiểu đoàn địa phương quân, 1 đại đội Com măng đô), ngày 21 tháng 4 Ban chỉ huy Trung đoàn 148 chủ trương điều tiểu đoàn 910 đang ở miền Đông về đội hình trung đoàn chuẩn bị tiến công địch ở Than Uyên, Nghĩa Lộ.


Ngày 25-4, các đơn vị xuất phát từ Bình Lư đi Bản Bo, ngay đêm hôm đó ta tiến quân vào các vị trí tiền tiêu của địch ở Phiềng Phát và Thân Thuộc nhưng địch đã rút từ trước. Ngày 27-4 ta chiếm được Pắc Ta, địch ở các vị trí xung quanh vội vã rút về Than Uyên, ngày 29-4 ta đánh Than Uyên diệt và bắt sống một số tên, số còn lại rút về Mường Cang, Mường Kim, Tà Hùa, Quỳnh Nhai, Khau Cọ, địch buộc phải rút 2 đồn Minh Lương và Văn Bàn - giải phóng huyện Than Uyên. Thắng lợi tạo nên bước ngoặt phát triển của bộ đội địa phương và tạo ra thời cơ mới; từ thắng lợi này đã nảy nở trong tư tưởng của cán bộ chỉ huy hình thức vận động tập kích đánh địch trong công sự vững chắc.


Đầu tháng 5, Trung đoàn 148 chuẩn bị đánh Nghĩa Lộ, nhưng tình hình lúc này đã thay đổi, địch đã tăng cường phòng thủ Nghĩa Lộ; đồng thời ta cũng gặp nhiều khó khăn về vận tải tiếp tế... nên phải tạm hoãn kế hoạch đánh Nghĩa Lộ.

Ngày 11-5-1951, sau khi e148 rút, địch lại tổ chức đánh chiếm Than Uyên; thường xuyên phục kích trên các trục đường giao thông, kiểm soát ngặt nghèo nhưng nhân dân vùng tạm chiếm ngày đêm vẫn hướng về kháng chiến.