Lược sử Su-27

[dongadoan]

  Việc trình diễn biến thể mới của Su-30 được thực hiện tại sân bay Lơ Buốcgiê vào tháng 6.1993, tại đó đóng vai trò Su-30 MK là chiếc Su-27UB đã được giới thiệu trong cuộc triển lãm trước vào năm 1989 với số hiệu 389, lần này mang số hiệu 321. Chiếc máy bay này không có hệ thống tiếp nhiên liệu trên không của Su-30 nhưng lại mang lượng phương tiện sát thương hàng không rất lớn. Việc trình diễn mẫu Su-30MK là một phần tham vọng của OKB Sukhoi nhằm khêu gợi sự quan tâm của các nhà đặt hàng nước ngoài.

  Để tăng tính cạnh tranh trên thị trường hàng không thế giới, Su-30 phải thực hiện theo phương án đa nhiệm. Khả năng chiến đấu của máy bay này so với máy bay Su-27 và Su-27UB sản xuất loạt phải được tăng thêm rất nhiều nhờ có các loại vũ khí có điều khiển tiêu diệt mục tiêu mặt đất. Trên Su-30MK dự định trang bị tên lửa điều khiển "không - diện" tầm xa Kh-59M (được giới thiệu dưới tên là AGM-TVS) với hệ thống dẫn theo lệnh vô tuyến truyền hình, tên lửa tầm gần Kh-29T với đầu tự dẫn truyền hình, tên lửa đánh tàu và chống radar tầm trung Kh-31A (ASM-M) và Kh-31P, các loại bom điều chỉnh KAB-500Kr và các loại khác. Trọng lượng tối đa các loại vũ khí không điều khiển mang theo trên 12 giá treo khoảng 8 tấn.

  Để chỉ thị mục tiêu và dẫn tên lửa với hệ thống dẫn theo lệnh vô tuyến truyền hình và đầu tự dẫn radar bán chủ động, chiếc tiêm kích sẽ mang thiết bị điều khiển vũ khí trong các thùng treo hỗn hợp: trong cuộc triển lãm tại Paris máy bay số 321 đã mang hai thùng như vậy tại hai điểm treo dưới thân để điều khiển tên lửa chống radar Kh-31P (tại điểm treo phía trước số 1 giữa hai miệng hút khí) và để dẫn tên lửa theo lệnh vô tuyến truyền hình Kha-59M (tại điểm treo sau số 2, giữa hai thùng động cơ). Về sau này người đặt hàng có thể đề xuất trang bị cho Su-30MK các loại vũ khí với đầu tự dẫn laser bán chủ động Kh-29L, C-25L, bom KAB-1500L...) dẫn bằng đài laser đo xa và chỉ thị mục tiêu mang trong thùng treo ngoài.

  Danh mục các loại vũ khí không đối không được mở rộng thêm bằng tên lửa không đối không tầm trung RVV-AE với đầu tự dẫn radar chủ động, cùng với việc cải tiến radar sẽ cho phép bắn đồng thời hai mục tiêu trên không. Dự kiến sẽ cải tiến hệ thống ngắm bắn quang-điện tử, tổ hợp lái-dẫn đường. Hệ thống hiển thị xây dựng trên cơ sở màn hình màu đa năng bằng tinh thể lỏng. Tháng 8.1993, cũng chính chiếc Su-27UB với số hiệu 321 dưới mác Su-30MK được giới thiệu tại Triển lãm Hàng không vũ trụ MAKC-93 tại thị trấn Jiucôpski, lúc này danh mục vũ khí của nó được bổ sung thêm hai loại tên lửa có điều khiển không - diện mới KS-172 (AAM-L) và tên lửa đánh tàu Alpha (ASM-MS). Cuộc ra mắt lần đầu chiếc máy bay Su-30MK với số hiệu 603 được thực hiện tại triển lãm FIDAE' 94 tại Chilê vào tháng 3.1994 và cùng năm đó tại triển lãm ILA'94 Beclin.

[dongadoan]

  Sự nỗ lực của OKB Sukhoi để đưa Su-30 vào thị trường nước ngoài đã đạt được kết quả. Ấn Độ - người bạn hàng truyền thống lâu năm của Nga về hợp tác kỹ thuật quân sự và là khách hàng lâu năm của các máy bay họ Su (trong những năm 70 nước này đã sử dụng rộng rãi máy bay tiêm kích-bom Su-7B trong cuộc xung đột Ấn Độ-Pakistan năm 1971) - đã thể hiện mong muốn có được những chiếc tiêm kích đa nhiệm, cơ động cao Su-30MK. 

  Ngày 30.11.1996, Hợp đồng cung cấp cho Ấn Độ trong giai đoạn 1997-2000 40 máy bay mang tên Su-30MKI đã được ký. Khác với máy bay Su-30MK đề xuất trước đó, các máy bay này có thêm đuôi ngang trước (PGO) và thiết bị động lực mới AL-31FP có thể điều chỉnh được véctơ lực đẩy (UVT). Các biện pháp trên nhằm nâng cao đáng kể tính cơ động của máy bay khi không chiến. Ngoài ra, trên các máy bay của Ấn Độ cũng được lắp tổ hợp thiết bị chỉ huy hỏa lực đã hoàn thiện, cho phép sử dụng hiệu quả tên lửa điều khiển không đối không R-73E, R-27R1 (T1, ER1, ET1) và RVV-AE, cũng như vũ khí loại không - diện có điều khiển (tên lửa Kh-59M, Kh-29T, Kh-31A, Kh-31P...).

  Theo đề nghị của bên đặt hàng, một phần thiết bị vô tuyến điện tử máy bay là do các nước phương Tây sản xuất như màn hiển thị trên phông kính chính diện, hệ thống dẫn đường quán tính và vệ tinh của hãng Sectan Avionic, Pháp. Nhưng cơ sở hệ thống điều khiển vũ khí của chiếc tiêm kích vẫn là các thiết bị do Nga sản xuất. Trên Su-30MKI sử dụng đài radar đa năng N011M với anten mạng pha, chế tạo tại NIIP mang tên V.V. Tikhômirov dùng cho các máy bay hoàn thiện hơn của họ Su 27, trong đó có chiếc một chỗ Su-37 và hai chỗ Su-35UB và Su-30MK.
 
  Công việc lắp ráp chiếc Su-30MKI đầu tiên (Su-30I-1, Su-30MK-1), theo yêu cầu của phía Ấn Độ được tiến hành trên chiếc Su-30 loạt với số hiệu 56 đã hoàn thành tại Xí ngiệp chế thử AOOT (OKB Sukhoi) đầu năm 1997. Ngày 1.7.1997, phi công thử nghiệm V.IU. Averianov đã bay chuyến đầu tiên với màu sơn mới và mang số hiệu 01. Cũng như chiếc Su-37 một chỗ, máy bay được lắp PGO và động cơ Al-31FP có véctơ lực đẩy điều khiển được (trong giới hạn ± 15^o), nhưng khác với các động cơ dùng trên Su-37, mặt phẳng xoay của mỗi miệng phun trên Su-30MKI đã lệch trước 32^o so với mặt phẳng dọc đối xứng của máy bay, bảo đảm tốt hơn nữa các đặc tính cơ động của chiếc tiêm kích, cũng như tính điều khiển tại tốc độ bay cận không, vì khi các miệng phun lệch khác nhau sẽ xuất hiện không chỉ thành phần lực đẩy thẳng đứng mà cả thành phần bên.

  Năm 1998, trên cơ sở chiếc thử nghiệm T10PU-6 (N⁰ 06) đã chuẩn bị xong mẫu thử nghiệm bay thứ hai Su-30MKI (Su-30MK-6) và thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 23.3.1998. Theo thoả thuận đạt được, lô đầu gồm 8 chiếc máy bay đã cung cấp cho Ấn Độ vào mùa xuân năm 1997, là loại Su-30K và chưa có PGO và động cơ với UVT. Theo kế hoạch, bắt đầu từ năm 1999, OKB Sukhoi sẽ cung cấp cho bên đặt hàng những máy bay theo hợp đồng có cấu hình cuối và sẽ hoàn chỉnh lại các mẫu Su-30K cung cấp trước đó.

[dongadoan]

  Tháng 11.1998, chiếc Su-30MKI N^o 01 lần đầu tiên đã được giới thiệu tại triển lãm hàng không "Aero-India-98" tại Bangalo. Trình diễn lần đầu tại châu Âu dự định tại triển lãm hàng không Lơ Buôcgiê vào tháng 6.1999. Chiếc máy bay hứa hẹn sẽ là đỉnh cao của cuộc trình diễn bay triển lãm Paris và cho thấy không có chiếc tiêm kích nào trên thế giới có thể ngang bằng với chiếc Su-30 MKI về tính cơ động. Rất tiếc, khi thực hiện chuyến bay biểu diễn trước khi khai mạc, ngày 12.6.1999 máy bay đã bị tai nạn, tổ lái gồm phi công thử nghiệm V.IU. Averianov và dẫn đường V.G.Sendrik đã nhảy dù an toàn.

Su-30MKI bốc cháy tại Paris

  Theo kết luận của Uỷ ban hỗn hợp Nga - Pháp, nguyên nhân tai nạn là sự trùng hợp bất lợi của cả các yếu tố khách quan và chủ quan, kết quả của nó dẫn đến khi phi công thực hiện động tác bay biểu diễn độc đáo "xoáy vòng phẳng có điều khiển", bằng cách cố gắng giữ máy bay trong vùng cho phép trình diễn nên đã bị mất độ cao. Sau khi thực hiện vòng xoắn kéo lên thứ ba, không có trong chương trình bay biểu diễn, dự trữ độ cao bay không còn đủ để kéo máy bay khỏi mặt đất an toàn, chiếc Su-30MKI trong khi kéo lên đã quệt miệng phun động cơ trái lên mặt đường băng, làm hỏng nó và đường ống dẫn nhiên liệu nên bị cháy động cơ. Sau khi chạm đất, máy bay lấy được độ cao 60-70m, và, thực tế hoàn toàn mất điều khiển và mất tốc độ trong mặt đứng, bị lệch trái. Hệ thống cứu nạn kích hoạt sau khi va chạm mặt đất đã làm việc hoàn hảo, cho phép phi công nhảy dù an toàn ở cao độ dưới 100m, máy bay rơi xuống sân bay xa khu vực khán đài, không gây nguy hiểm cho người và các công trình sân bay.

  Kết luận trên cho thấy, không có bất kỳ phản ánh nào liên quan tới kỹ thuật hàng không. Hơn nữa còn nhấn mạnh rằng, hậu quả của những trường hợp tương tự đối với bất kỳ máy bay nào (không có hệ thống điều khiển vector lực đẩy) sẽ còn nghiêm trọng hơn nhiều. Đặc biệt đánh giá cao là hệ thống cứu nạn với ghế K-36DM, đã chứng tỏ trực quan được độ tin cậy cao nhất trong các tình huống tuyệt vọng. Vì vậy, bất chấp dị nghị của một số chuyên gia nước ngoài, tai nạn tại Lơ Buôcgiê không hề ảnh hưởng đến thực hiện hợp đồng giữa Nga và Ấn Độ. Còn Anh hùng Nga Viatrecslap Averianov hoàn toàn bình phục, nhiều lần biểu diễn hoàn hảo lại "chương trình Paris" trong các chuyến bay biểu diễn tại triển lãm hàng không MAKC-99 trên chiếc Su-30MKI số 06 thứ hai còn lại. Các chuyến bay của Averianov tại thị trấn Jiucốpki tháng 8.1999 đã trở thành, theo ý kiến đánh giá chung, màn trình diễn ấn tượng nhất của chương trình MAKC-99.

[dongadoan]

  Từ cuối những năm 1990, nhà máy hàng không Komsomon-na-Amur là cơ sở duy nhất chế tạo máy bay tiêm kích Su-27 một chỗ ngồi, cung cấp cho toàn bộ lực lượng vũ trang Nga, các nước SNG và hàng loạt các quốc gia khác, trong sự hợp tác với OKB Sukhoi tích cực tham gia vào nhiều chương trình chế tạo và sản xuất loạt tiêm kích cải tiến Su-30.

  Ngay từ năm 1995, KhAAPO đã bắt đầu chương trình cải tiến từng giai đoạn máy bay Su-27SK, khi đó được gọi là Su-27SMK. Máy bay này phải kết hợp được giá thành vừa phải của máy bay Su-27SK đã quen thuộc với các khách hàng nước ngoài và hàng loạt các hoàn thiện kết cấu thu được của KhAAPO trong quá trình xuất xưởng loạt ổn định máy bay Su-35. Chương trình Su-27SMK định hướng sẽ tăng thêm tầm và thời gian bay cho chiếc tiêm kích và bảo đảm cho nó tính đa nhiệm do được trang bị vũ khí và các hệ thống thiết bị mới.

  Kết quả giai đoạn một cải tiến Su-27SK là vào năm 1998 đã xuất hiện chiếc máy bay tiêm kích mặt trận (chiến thuật) một chỗ ngồi Su-30KI. Trong khi vẫn giữ được tính kế thừa cao của Su-27SK sản xuất loạt, máy bay mới có hàng loạt đặc tính - theo đánh giá của nhà chế tạo - sẽ nâng cao tính cạnh tranh trên thị truờng thế giới. Khác với khuôn mẫu, Su-30KI có trang bị hệ thống tiếp dầu trên không với đầu thu nạp dầu nằm ngoài thân phía bên trái cabin. Bố trí đầu thu nạp nhiên liệu trên tiêm kích sản xuất loạt chỉ làm thay đổi tối thiểu kết cấu phần đầu thân máy bay (khác với Su-33 và Su-35, đầu thu nạp nhiên liệu ngay từ đầu đã được bố trí trong kết cấu thân) và đã được các chuyên gia KhAAPO thử nghiệm lần đầu trên chiếc Su-27PD (N⁰37-20, số hiệu N⁰598), chế tạo cho nhóm bay A.H.Kvotrur. Việc tiếp dầu cho Su-30KI có thể thực hiện bằng máy bay chở dầu IL-78, máy bay tiêm kích cùng loại hoặc bất kỳ máy bay nào khác có mang thùng treo chuyên dụng nạp dầu kiểu UPAZ khi bay với tốc độ 450-650 km/h, độ cao 2000-8000 m, tốc độ nạp là 2300l/phút. Được tiếp dầu trên không sẽ tăng đáng kể bán kính hoạt động của Su-30KI và thời gian bay của nó. Thực vậy, chỉ với một lần tiếp nhiên liệu, tầm bay của nó đã tăng từ 3680 lên 6400 km.

  Một khác biệt nữa của Su-30KI so với Su-27SK là đã đưa vào hệ thống dẫn đường vệ tinh, giúp tăng đáng kể độ chính xác dẫn bay và ném bom khi bay ở khoảng cách lớn. Ngoài ra, máy bay còn có hệ thống dẫn đường và vào hạ cánh theo đài vô tuyến chuẩn ILS/VOR.

[dongadoan]

  Danh mục vũ khí của Su-30KI được bổ sung tên lửa không đối không RVV-AE với đầu tự dẫn radar chủ động. Tải trọng chiến đấu lớn nhất của máy bay là 8000kg. Ngoài tên lửa R-27P1 (EP1), R-27T1 (ET1), R-73E và RVV-AE, còn có bom hàng không 250 và 500 kg các loại, thùng cháy, bom caset dùng một lần và rocket đường kính 80 và 122mm.

  Su-30KI được OKB Sukhoi và KhAAPO coi là giai đoạn một cải tiến Su-27SK. Sau này, còn tính tới việc mở rộng khả năng tác chiến của chiếc tiêm kích cả trong chế độ không đối không và không - diện. Các điểm chủ yếu của chương trình này là:

  - Đưa vào tổ hợp thiết bị vô tuyến điện tử của máy bay các phương tiện tính toán và các phần mềm mới để thực hiện các chế độ sử dụng chiến đấu và các loại vũ khí mới;

  - Hiện đại hoá trường thông tin-điều khiển trong cabin phi công bằng các màn hình màu tinh thể lỏng và các bảng điều khiển đa năng;

  - Hoàn thiện tổ hợp radar ngắm bắn để bảo đảm chế độ không - diện và mở rộng khả năng chiến đấu trong chế độ không đối không (dự kiến sẽ lắp radar với anten mạng pha);

  - Tăng số điểm treo vũ khí lên 12;

  - Đưa vào danh mục vũ khí có điều khiển tiêu diệt mục tiêu mặt đất - tên lửa tầm gần Kh-29T và bom hiệu chỉnh KAB-500Kr và KAB-1500Kr với đầu tự dẫn truyền hình, tên lửa chống radar Kh-31P với đầu tự dẫn radar thụ động, tên lửa tầm trung Kh-59M với hệ dẫn theo lệnh truyền hình.

  Áp dụng kinh nghiệm thu được khi chế tạo và thử nghiệm Su-35 và Su-30MK cho phép thực hiện các công việc nêu trên trong thời hạn rất ngắn và làm tăng cao hiệu quả chiếc máy bay khi tăng không đáng kể giá thành của nó.

  Chuyến bay đầu tiên của chiếc Su-30KI thử nghiệm thực hiện ngày 28.6.1998, tại Komsomon-na-Amur do phi công thử nghiệm của KhAAPO Evgheni Revunov thực hiện. Ngay sau đó chiếc máy bay được chuyển đến LII và tiếp theo là Trung tâm thử nghiệm bay quốc gia của không quân mang tên V.P.Trkalov tại Axtubinsk, tại đó đã thử nghiệm bắn tên lửa RVV-AE. Bộ Quốc phòng Nga đặc biệt quan tâm đến máy bay này, coi nó là chuẩn để cải tiến các máy bay Su-27 có trong trang bị của Không quân Nga.

  Tháng 8.1999, Su-30KI, có màu sơn đặc trưng xanh-đen-nâu đã tham gia vào chương trình bay biểu diễn tại airshow hàng không thế giới tại Mát-xcơ-va MAKC-99. Anh hùng Liên Xô - phi công Viktor Pugachiev đã biểu diễn các khả năng lái và cơ động tuyệt vời của chiếc máy bay, theo các chỉ tiêu này hiện nay trên thế giới không có chiếc tiêm kích nào có thể sánh được. Tháng 11 cùng năm, Su-30KI cũng được trình diễn tại triển lãm hàng không LIMA'99 ở Ma-lai-xi-a. Các chuyến bay biểu diễn nổi trội nhất đã được phi công thử nghiệm của OKB Sukhoi Anh hùng Nga Igor Votinsev thực hiện.

[dongadoan]

  Tiêm kích đa năng hai chỗ ngồi Su-30MKK cũng được chế tạo trên cơ sở Su-27SK. Nhưng sau hình dáng bên ngoài giống hệt nhau thì ẩn chứa bên trong là một chiếc máy bay hoàn toàn khác-tổ hợp hàng không đa năng, có khả năng giải quyết phạm vi rộng lớn nhiệm vụ trong các chế độ không đối không và không đối đất. Điều khác nhau chủ yếu có thể nhìn thấy so với chiếc máy bay cơ sở là buồng lái hai chỗ ngồi theo sơ đồ trước sau "tandem", đuôi đứng lấy như của Su-35 và hệ thống tiếp dầu trên không. Sự thay đổi chính, quan trọng hơn nằm trong thiết bị của máy bay.

  Su-30MKK được lắp đài radar cải tiến N001VE, do NIIP chế tạo và cho phép thực hiện được khả năng sử dụng tên lửa không đối không tầm trung loại mới RVV-AE với đầu tự dẫn radar chủ động. Trên Su-30MKK còn có thiết bị quang-điện tử mới do xí nghiệp Geophisic chế tạo. Cả hai kênh điều khiển vũ khí đều có chế độ làm việc không đối đất, cho phép sử dụng sử dụng vũ khí có điều khiển và không điều khiển đánh mục tiêu mặt đất và vẽ bản đồ địa hình. Tổ hợp thiết bị vô tuyến điện tử máy bay của Su-30MKK được chế tạo tại Ramenski có các kênh thông tin mới, máy tính số thế hệ mới với chương trình phần mềm mới, gắn kết các hệ thống và phân hệ chủ yếu của thiết bị vô tuyến điện tử máy bay và tổ hợp vũ khí bằng các kênh trao đổi thông tin đa chiều, với hệ thống hiển thị mới trên cơ sở các màn hình màu phẳng khổ rộng đa năng bằng tinh thể lỏng. Trên bảng đồng hồ buồng trước và buồng sau sẽ lắp hai màn hình như vậy và một bảng điều khiển đa năng có chỉ báo bằng tinh thể lỏng. Chiếc tiêm kích đa năng được trang bị tổ hợp thiết bị bảo vệ mới, gồm đài trinh sát vô tuyến hiện đại, đài gây nhiễu tích cực và thiết bị phóng nhiễu tiêu cực. Các hệ thống thiết bị trên boong khác cũng được cải tiến.

Khoang lái trước của Su-30MKK

  Thành phần vũ khí của Su-30MKK gồm các tên lửa có điều khiển loại không đối không R-27R1 (ER1), R-27T1 (ET1), R-73E, RVV-AE. Để tiêu diệt các mục tiêu mặt đất, máy bay có thể sử dụng tên lửa có điều khiển tầm gần Kh-29T với đầu tự dẫn truyền hình, tên lửa chống radar Kh-31P, tên lửa tầm trung Kh-59M với hệ dẫn theo lệnh-truyền hình, các bom có hiệu chỉnh KAB-500Kr và KAB-1500Kr với đầu tự dẫn truyền hình, cũng như các loại vũ khí không điều khiển đa dạng khác như bom hàng không cỡ 100, 250, 500 và 1500 kg các loại, các thùng cháy, bom catset, thùng tải nhỏ kiểu KMGU, rocket cỡ 80 và 122 mm. Cũng như các máy bay Su-27 khác, máy bay có pháo bắn nhanh GSa-01. Vũ khí tên lửa và bom được mang trên 12 điểm treo. Tải lớn nhất đạt đến 8.000kg, trong đó khác với các phương án khác của Su-27, Su-30MKK có thể cất cánh với tải trọng chiến đấu tối đa và lượng dầu nạp lớn nhất. Trọng lượng cất cánh tối đa lúc này đạt đến 38.000kg. Việc tăng trọng lượng cất cánh tối đa yêu cầu phải tăng cường càng và hàng loạt các phần tử kết cấu khác của máy bay.

  Chế tạo mẫu máy bay Su-30MKK được thực hiện trong sự hợp tác chặt chẽ giữa OKB Sukhoi và nhà máy chế tạo máy bay Komsomon-na-Amur, tại đó cho đến nay vẫn tiếp tục sản xuất loạt máy bay này. Quá trình sản xuất mẫu mới tại KhAAPO đã sử dụng rộng rãi công nghệ thông tin, cho phép không phải sử dụng các công việc nặng nhọc chế tạo khuôn và maket các linh kiện bề mặt máy bay. Việc tạo hình cho Su-30MKK được thực hiện trong hệ AutoCAD, mô hình điện tử 3 chiều nắp cabin buồng lái hai chỗ ngồi-trong hệ Unigraphics.

  Để phục vụ chế tạo Su-30MKK, tại OKB Sukhoi trong năm 1999 đã lắp xong máy bay thử nghiệm T10PU-5 và là khuôn mẫu đầu của Su-30. Máy bay được dùng để hoàn chỉnh hệ thống thiết bị trên boong cũng như hệ thống hiển thị mới trong cabin. Chuyến bay đầu tiên của chiếc T10PU -5 hoàn thiện được thực hiện tại sân bay Viện nghiên cứu-bay mang tên M.M.Gromov ngày 9.3.1999.

  Chiếc máy bay hai chỗ ngồi đa nhiệm Su-30MKK đầu tiên, có số hiệu N⁰501 được chế tạo tại KhAAPO mùa xuân năm 1999 và do phi công thử nghiệm của OKB Sukhoi Viatreclav Averianov thực hiện chuyến bay đầu tiên từ sân bay nhà máy ngày 19.5 năm đó. Đến mùa hè năm 1999, tại xưởng lắp ráp của KhAAPO đã hoàn thành chiếc thứ hai Su-300MKK sản xuất loạt, có số hiệu N⁰502. Cả hai chiếc, cùng với phòng thí nghiệm bay T10PU-5, vào năm 1999-2000 đã được thử nghiệm tại sân bay của LII và dự kiến khi kết thúc vào cuối năm sẽ bắt đầu cung cấp cho khách hàng.

[dongadoan]

3. Su-35, Su-37


  Ngay đầu thập niên 80, khi những chiếc Su-27 với kết cấu loạt đầu tiên bắt đầu bay thử nghiệm đã xuất hiện ý tưởng xây dựng trên cơ sở máy bay này loại biến thể với khả năng chiến đấu rộng hơn. Như đã nêu, Su-27 từ đầu được xác định là máy bay tiêm kích-đánh chặn của không quân và phòng không, không có khả năng tiến công các mục tiêu mặt đất. Vào nửa cuối những năm 70, sau khi có quyết định của chính phủ, Su-27 đã được trang bị các loại vũ khí không đối đất (bom hàng không, rocket), nhưng do trong bản thân hệ thống điều khiển vũ khí không có các phương tiện chuyên dùng để phát hiện và nhận biết mục tiêu mặt đất, cũng như hiệu quả rất thấp của các loại vũ khí không điều khiển đã làm cho Su-27 trên thực tế vẫn chỉ là máy bay tiêm kích thuần tuý. Tuy nhiên, những ưu thế về khả năng cơ động cũng như tầm bay lớn của Su-27, cùng với việc nghiên cứu hoàn thiện hệ thống chỉ huy kiểm soát hỏa lực cũng như các loại vũ khí mới (trong đó có cả tên lửa có điều khiển loại không - diện và bom hàng không có hiệu chỉnh đường bay), Su-27 đã trở thành chiếc tiêm kích đa nhiệm duy nhất của Không quân Liên Xô, có khả năng tương đương khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu tiêu diệt các mục tiêu trên không và trên mặt đất.

  Có hai yếu tố quan trọng cấp bách liên quan đến phương án cải tiến của Su-27, được gọi là Su-27M (mã số nhà máy T-10M).

  Thứ nhất, như trên đã nói, năm 1982 đã có quyết định ngưng việc hoàn chỉnh đài radar METR với mạng anten khe và quét tia điện tử trong mặt phẳng đứng. Tuy nhiên, việc chế tạo đài radar phải đáp ứng yêu cầu có các tính năng cao hơn so với đài radar AN/APG-63 của máy bay F-15A đã không thực hiện được. Loại radar N001 lắp trên Su-27 sản xuất loạt tuy không kém nhưng không có ưu việt rõ ràng so với APG-63. Hơn nữa, tại Mỹ đã chế tạo xong phương án AN/APG-63 mới, tốt hơn có bộ xử lý tín hiệu lập trình được và bộ xử lý số liệu radar hoàn thiện hơn (từ năm 1983 những radar này đã lắp lên F-15C sản xuất loạt), đồng thời cũng triển khai chế tạo radar mới AN/APG-70 với các đặc tính cao hơn nữa để cho chiếc F15E đa nhiệm (từ năm 1987 đài AN/APG-70 cũng được lắp lên máy bay F-15C). Để lập lại trạng thái “cân bằng” yêu cầu đặt ra là chiếc Su-27M cải tiến phải được lắp radar mới với cự ly hoạt động xa hơn, khả năng chống nhiễu tốt hơn và bổ sung tính năng không đối đất. Việc chế tạo loại radar này được giao cho NIIP trên cơ sở sử dụng những kinh nghiệm thu được khi chế tạo đài METR và các thành tựu mới nhất của kỹ thuật tính toán số.

Radar AN/APG-70 của Mỹ

[dongadoan]

  Thứ hai, ngay từ năm 1976, Không quân và Hải quân Mỹ đã đặt hàng chế tạo tên lửa có điều khiển không đối không tầm trung mới AMRAAM (Advanced Medium Range Air-to-Air Missile) sau này được gọi là AIM-120A với hệ điều khiển quán tính-hiệu chỉnh và đầu tự dẫn radar tích cực (ARGS). Thử nghiệm loại tên lửa này bắt đầu vào năm 1984, và sau 5 năm chúng được trang bị cho máy bay tiêm kích F15C/E, F16C, F-18C và F-14D. Ưu điểm chủ yếu của tên lửa này là thực hiện được nguyên tắc "phóng và quên", theo đó, chiếc tiêm kích sau khi phóng có thể thoát khỏi tiến công, cơ động tránh sự tiến công trả lại của đối phương. Khả năng này có được nhờ sử dụng trên tên lửa đầu tự dẫn radar tích cực, không cần phải chiếu xạ tiếp mục tiêu bằng radar của máy bay. Để tăng cự ly phóng vượt ngoài tầm bắt mục tiêu của ARGS, trên tên lửa có hệ điều khiển quán tính (ISU), thông tin về vị trí tương đối giữa tên lửa và mục tiêu được điều chỉnh bằng đường vô tuyến điều khiển gắn kết tên lửa với máy bay mang, theo đó, chu kỳ, toạ độ về mục tiêu do đài radar máy bay xác định được chuyền tới tên lửa.

  Tính năng của tên lửa AIM-120A trở nên vượt trội so với các tên lửa tầm trung của Liên Xô với đầu tự dẫn radar bán chủ động và đầu tự dẫn hồng ngoại R-27 và R-27E trang bị trên Su-27 và MiG-29 do đã thực hiện được nguyên tắc điều khiển quán tính-hiệu chỉnh cho tới khi ARGS bắt được mục tiêu. Khác với R-27, ISU trên AIM-120A được thực hiện dưới dạng hệ quán tính không có khung quay trên cơ sở máy tính số và khối con quay quán tính riêng. Giải pháp như vậy cho phép tăng tỷ số giữa cự ly phóng tên lửa và cự ly bắt mục tiêu của đầu tự dẫn lên 4-6 lần, so với 2,5 lần của tên lửa R-27.

Sơ đồ tên lửa AIM-120A

  Khả năng vượt trội của AIM-120A có được là nhờ sử dụng kết hợp ARGS với ISU (tính đa kênh), có khả năng đồng thời sử dụng nhiều tên lửa từ một máy bay mang bắn vào một số mục tiêu. Tính chất này có được (cũng như nguyên tắc "bắn và quên") nhờ tính độc lập của hệ dẫn với tự dẫn radar tích cực trong giai đoạn cuối quỹ đạo. Và, cuối cùng, nét đặc biệt thứ ba của tên lửa AIM-120A là giảm đáng kể trọng lượng xuất phát (khoảng 30% so với tên lửa AIM-7F Sparrow), giảm đường kính thân và các kích thước ngoài khác. Điều này cho phép lắp được tên lửa lên máy bay tiêm kích chiến thuật nhẹ F-16 vốn gặp rất nhiều khó khăn khi lắp tên lửa tầm trung kích thước lớn AIM-7F và tăng được cơ số tên lửa trên các máy bay F-15, F-18 và F-14. Kích thước nhỏ và trọng lượng nhẹ của AIM-120A còn cho phép đeo tên lửa trong các khoang vũ khí trong thân của máy bay tiêm kích thế hệ 5 tương lai theo chương trình AFT.

[dongadoan]

  Một khối lượng rất lớn các thông tin về chương trình AMRAAM của Mỹ được thu nhập và phân tích kỹ lưỡng trong các OKB và viện nghiên cứu Bộ Công nghiệp Liên Xô. Trên cơ sở các số liệu thu được, các chuyên gia đã tiến hành đánh giá so sánh hiệu quả của các máy bay tiêm kích của Liên Xô và Mỹ khi chúng mang tên lửa tầm trung AIM-120A, AIM-7F, R-27 và R-27E. Kết quả của quá trình nghiên cứu đã khẳng định sự cấp thiết phải chế tạo tại Liên Xô tên lửa tầm trung với ARGS và việc không có các tên lửa như vậy sẽ dẫn đến máy bay Su-27 và MiG-29 thua kém nhiều các tiêm kích F-15 và F-16 của Mỹ trong các cuộc không chiến xa khi chúng được trang bị tên lửa AIM-120A. Trên cơ sở này, Chính phủ Liên Xô đã quyết định chế tạo tên lửa không đối không tầm trung thế hệ mới ký hiệu RVV-AE với ARGS và ISU. Tên lửa này cần phải được đưa vào trang bị cho các máy bay thế hệ 4 cải tiến Su-27M và MiG-29M và sau đó là các máy tiêm kích thế hệ 5 tương lai.

  Cho tới năm 1983, về cơ bản đã xác định được phạm vi các công việc cần thực hiện khi chế tạo chiếc tiêm kích cải tiến Su-27M để bảo đảm sự vượt trội của nó so với các phương án F-15 và F-16 mới nhất của Mỹ và cho nó tính chất đa năng. Điều quan trọng nhất trong đó là lắp hệ radar điều khiển mới RLSU-27, các tên lửa không đối không tầm trung với ARGS tương lai và các vũ khí để tiêu diệt hiệu quả mục tiêu mặt đất. Ngoài ra, chiếc tiêm kích dự kiến còn được trang bị tổ hợp thiết bị vô tuyến điện tử tự bảo vệ (trên Su-27 mới có các phần tử của hệ thống này), các thiết bị dẫn đường cải tiến, cải tiến hệ thống hiển thị trong cabin-phần lớn thông tin ngắm bắn và lái-dẫn đường phải được hiển thị trên các màn hình rộng, đa năng và hiển thị trên nắp kính chính diện.

  Ngày 29.12.1983, Uỷ ban trực thuộc Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô về các vấn đề Công nghiệp quốc phòng đã ra quyết định về chế tạo máy bay Su-27M, trong đó tập thể nhà máy mang tên P.O. Sukhoi được giao nhiệm vụ xây dựng đề án ban đầu chiếc tiêm kích cải tiến.

  Nhờ có tên lửa loại RVV-AE và radar mới cho phép chiếc Su-27M sử dụng vũ khí trong nhiều nhiệm vụ, "số mười" sẽ khôi phục lại được sự vượt trội đã mất trong các cuộc không chiến tầm xa trước các máy bay tiêm kích F-15C của Mỹ được trang bị tên lửa AIM-120A. Để thực hiện nhiệm vụ chiến đấu không đối đất chiếc tiêm kích cải tiến có thể trang bị đến sáu tên lửa có điều khiển Kha-29T với đầu tự dẫn truyền hình, các tên lửa chống radar Kh-31P với đầu tự dẫn radar bán chủ động, tên lửa đánh tàu Kh-31A với đầu tự dẫn radar tích cực (ARGS) và bom có điều chỉnh KAB-1500Kr với đầu tự dẫn truyền hình-hiệu chỉnh, cũng như các loại vũ khí không điều khiển khác với tổng trọng tải lên đến 8 tấn.

Tên lửa RVV-AE (AA-12 Adder)

[dongadoan]

  Việc thay đổi thiết bị vô tuyến điện tử trên máy bay như đài radar mới và đài radar quan sát phía sau đòi hỏi phải thay đổi kết cấu phần đầu thân và khung giữa đuôi thân máy bay. Mũi chóp nón trong suốt vô tuyến được thực hiện không theo dạng lật lên, như của Su-27, mà tháo rời. Trong khoang mũi còn có các nắp mới cho phép tiếp cận tới các khối thiết bị radar và OLS. Phía trái khoang đầu có lắp đầu thu nạp nhiên liệu trên không, còn kính ngắm của OLS dịch sang phải so với trục máy bay. ống thu khí áp chính chuyển từ phần chóp nón sang mặt bên phần trước thân tại khu vực buồng lái. Tiết diện chóp nón mũi, phần đầu thân tại vùng khoang trước, cabin và sau cabin máy bay cũng được tăng lên. Để lắp radar quan sát phía sau đã tăng chiều dài và tiết diện thanh đuôi giữa, lúc này thùng đựng dù hãm được chuyển lên phía trước và đóng, mở theo kiểu nâng lên.

  Sử dụng các thiết bị mới kéo theo việc tăng trọng lượng rỗng máy bay lên hơn 1.500kg. Khi thực hiện các chuyến bay với tải chiến đấu lớn nhất hoặc tầm bay cực đại, trong lượng cất cánh của chiếc tiêm kích đạt đến 34.000kg (của Su-27 sản xuất loạt trọng lượng cất cánh cực đại là 28.000kg), do đó đã phải tăng cường hệ càng và kết cấu máy bay nói chung. Càng trước với trụ kiểu bán tay đòn thay cho một bánh lốp cỡ 680 x 260 mm là cặp bánh lốp không phanh hãm cỡ 620 x 180mm.

  Năm 1987, tại nhà máy chế tạo thử nghiệm của Sukhoi đã bắt đầu lắp ráp mẫu chiếc tiêm kích cải tiến đầu tiên T10M-1 trên cơ sở của chiếc Su-27 sản xuất loạt. Chuyến bay đầu tiên của T10M-1, có số hiệu N⁰701 được tiến hành ngày 28.6.1988 do phi công thử nghiệm O.G. Sôi thực hiện. Sau nửa năm, ngày 18.1.1989, chiếc thử nghiệm thứ hai (T10M-2) đã hoàn thành, cũng được cải tiến từ Su-27 loạt. Công việc chủ yếu đã thực hiện là lắp phần mũi thân mới, phần thanh giữa đuôi mới, lắp thêm đuôi ngang trước PGO tại phần nắp ốp mép trước cánh đã được thay đổi cho phù hợp, đưa vào hệ thống điều khiển từ xa mới. Phần còn lại, theo kết cấu thân trừ vòng khung thân N⁰18, cánh, đuôi và càng T10M-1 và T10M-2 hoàn toàn lặp lại Su-27 loạt.

  Cuối những năm 1980, tại nhà máy Komsomol-na-Amur bắt đầu chuẩn bị xuất xưởng loạt tiêm kích cải tiến cơ bản với những thay đổi đáng kể so với những chiếc Su-27 loạt. Để bù lại việc giảm tầm bay không thể tránh được do máy bay nặng hơn, máy bay mới được lắp cặp cánh mới với các khoang-thùng dầu lớn hơn và cặp sống đuôi đứng mới với diện tích lớn hơn, cao và dầy hơn, bên trong có các thùng dầu nhỏ hợp từ các khoang ngăn lại. Kết quả là dự trữ dầu bên trong tăng lên được gần 1 tấn và đạt 10.250kg.

  Chuyến bay đầu tiên của chiếc tiêm kích cải tiến đầu tiên có số hiệu N⁰703 và mã số OKB T10M-3 thực hiện ngày 1.4.1992. Tháng 9 năm đó máy bay này nhận được tên gọi mới Su-35 và được trang bị thùng treo hệ thống sục sạo ảnh nhiệt và chỉ thị mục tiêu laser TIALD của hãng Pheranti - Anh và được trưng bày tại Triển lãm hàng không quốc tế Phranboro.

Chiếc Su-35 số 703