2. Trái đất như viên biTháng 4 năm 1984, chiến sự bùng nổ ở mặt trận Hà giang. Trấn thủ phòng tuyến tại thời điểm ấy có mỗi sư đoàn 313 nhà lão Đoành. Tháng 7 năm đó quân ta tổ chức chiến dịch lớn mang mật danh MB84. Nhiều sư đoàn từ nơi khác đổ về đây tham gia chiến dịch. Đơn vị của lão Thắng từ Lao cai sang nên chưa có doanh trại ngay, từ quân đến tướng phải ở trọ nhà dân.
Lão Thắng, tại thời điểm này chưa còng, đã chọn một gia đình có 2 cô con gái xinh nhất xóm. Cô chị 17 tuổi, da trắng, tóc dài cặp ba lá, ngực sừng trâu cong vút nhọn hoắt chực đâm mù mắt người đối diện. Cô em ít tuổi hơn, mới 13, vẫn mặc quần thủng đít chạy theo các chú bộ đội vui đùa.
Khi chúng tôi quay lại xã Quyết thắng, cảnh vật sau 24 năm đã thay đổi rất nhiều. Con đường đất chạy quanh xóm năm xưa đã bê tông hoá, sản phẩm ăn theo của một thời Đại công trường. Những căn nhà mái lá tường trình đã biến thành nhà mái bằng tường xây. Mùi bồ kết thoang thoảng ngày ấy trên sóng tóc những người thiếu nữ đã bay mất, còn lại là mùi khai nước đái của những đứa trẻ gọi thiếu nữ ấy bằng bà. Lão Thắng còng lọm khom mê man đi tìm cố nhân. Em ở đâu, em hỡi?
Người ta bảo, cô gái ấy đã lấy chồng, đã bỏ chồng và bỏ làng ra đi rồi. Quả thật là hồ đồ nếu tôi suy đoán rằng phần nào lỗi của lão Thắng. Lão ấy đã để lại một vết thương lòng, một khoảng trống không gì bù đắp nổi, khiến cho hình bóng người đàn ông khác chỉ như một nét mờ trong bức tranh ái tình sặc sỡ do lão vẽ. Đổ vỡ là lẽ đương nhiên, bất hạnh là điều không thể tránh khỏi của kẻ đến sau.
Lão Thắng tìm được cô em bên bờ ruộng rau. Cô em tên là Sáu, đang bón rau cùng chồng. Tay chồng to con, mặc quần rằn ri, cởi trần khoe làn da đen bóng đầy sức chiến đấu.
Lão Thắng hỏi: “Có nhớ anh không, hồi ấy anh ở…”

Cô em ngượng ngùng ngước mắt lên nhìn lão, rồi lại cúi đầu xuống, tủm tỉm cười: “Không biết, không nhớ đâu…”
Lão Thắng lại gợi ý: “Đấy, hồi ấy em còn một ông anh, nhà em còn ông bà…”
Cô em cầm bay xỉa xỉa xuống đất những nhát rất vô hồn, vẫn cứ tủm tỉm: “Không nhớ đâu…”

Lão Đoành kéo tay lão Thắng, hướng mắt về người đàn ông mặc quần rằn ri đang đập đất mạnh hơn như có vẻ nổi cáu. Lão Thắng thấy cô em gái chẳng mặn mà, đành chắp tay sau đít đủng đỉnh bỏ về. Lão Đoành thì thào: “Chắc có phốt gì với lính rồi, nên mới thế”.
Khi ra đến xe, bà con lại xúm lại hỏi han sự tình, lão Thắng phân trần chẳng ai nhớ ra lão. Người ta lại bảo: “Thôi, đã vào đến đây rồi thì đi thêm đoạn nữa vào nhà ông anh của hai đứa ấy xem thế nào”. Lão Thắng như sự nhớ ra: “Ừ đúng rồi, chúng nó còn ông anh, tên là gì ấy nhỉ”. Tiếng người làng lại nhao nhao: “Ơn, tên là Ơn”.
Anh Ơn cũng đang ở ruộng rau, cả làng Quyết thắng nghề chính là trồng rau. Khi thấy người làng gọi, anh Ơn lếch thếch chạy về nhìn lão Thắng ngỡ ngàng.

Họ đã nhận ra nhau và câu chuyện đang được hai người lật ngược về những năm 84. Tôi và lão Đoành ngồi nghe, thỉnh thoảng cười ruồi phụ hoạ vì chẳng biết gì để góp chuyện.
Nghe giọng anh Ơn nằng nặng, chất giọng đặc trưng của một vùng quê ven sông Đáy, đợi cho vãn chuyện tôi hỏi anh. Vậy là câu chuyện bỗng dưng rẽ ngoặt sang hướng khác, lão Thắng và lão Đoành thành thính giả trong câu chuyện của tôi và anh Ơn.
Tôi có bà cô họ, nhà ngay sát vách. Gọi là cô nhưng chỉ hơn tôi gần chục tuổi. Cô tôi bé lắm, còi dí còi dị nên mãi chẳng ai thèm lấy làm vợ.
Năm tôi ở bộ đội thì cô lấy chồng. Một người đàn ông goá vợ từ miền ngược lặn lội về làng cưới cô tôi đi. Từ năm ấy đến giờ tôi bặt tin cô. Vài năm trở lại đây, đường sá giao thông thuận lợi, cô có về thăm quê một hai lần nhưng tôi đã bỏ quê ra phố mất rồi.
Anh Ơn chính là người đàn ông goá vợ đó. Cô tôi đang đi tưới rau, thấy người mách thì hớt hải chạy về nhận cháu. Đúng 20 năm không gặp, thằng cháu cô giờ cũng đã già, râu dài phất phơ trước gió. Còn cô đã bé lại càng bé hơn, quắt queo trong manh áo rách đầy lam lũ trước gió đông.

Tôi chuyển xưng hô gọi chú Ơn. Cô chú nài nỉ mấy anh em ở lại ăn cơm. Đã thống nhất với nhau từ nhà, tuyệt đối ai mời không ăn cơm, cơm hàng hết, nên lão Thắng từ chối: “Thôi để khi khác anh ạ. Tối nay Tỉnh uỷ mời bọn em cơm khách tranh thủ trao đổi chút công chuyện”.
Tối ấy lão Thắng ho không ngủ được. Sáng dậy phờ phạc mệt mỏi, lom khom đứng ngoài hành lang bảo tôi: “Không gặp thì cô ấy vẫn là thiếu nữ trong suy nghĩ của tao. Gặp rồi đ’ ai thiếu nữ vú lại thắt nơ, mặt như táo chín, miệng sặc mùi tre ngâm. Không gặp là may, vẫn còn kỉ niệm đẹp để nổ với anh em”.