Mình lại giới thiệu tiếp với các bạn bài thứ hai của giáo sư Vũ Tuấn mà anh Tuấn có nói rằng :Họ bầu mình vắng mặt làm chủ tich hội VU_VO Việt nam vì hai bài viết về ông Sơn.Bài mội đã có trong sách Nguyễn Sơn lưỡng quốc tướng quân,mình giới thiệu bài thứ hai nhé.Bài này cũng đọc trong buổi kỷ niệm 100 năm tại Bảo tàng Cách mang Ha nội.
TƯỚNG SƠN MỘT TRĂM TUỔI
Năm 1945,vừa trở về nước ông được giao trấn giữ nửa phía nam của đất nước,nơi -ngày 23-9-1945 giặc Pháp vừa gây hấn,một trong những nơi gay cấn nhất lúc bấy giờ.
Ông đi Nam về Bắc,đương đầu với Tây.
Chiến trận An Khê làm sửng sốt giới quân sự già đời Pháp quốc.
"Hóa ra bọn An nam cũng biết đánh nhau.Lại còn đánh bại cả những tướng Tây tốt nghiệp trường Võ bị Tây nữa chứ"
Từ đầu năm 1946 nhiều trường Võ bị,Lục quân mở ra;Lục quân trung học Quảng ngãi,Võ bị Trần quốc Tuấn Thanh hóa(

)... Ông vừa là Hiệu trưởng vừa là giảng viên.
Trường trang bị cấp tốc những kiến thức đơn giản,thiết thực nhưng chính quy bài bản cho các thư sinh vừa "xếp bút nghiên lên đường tranh đấu".
Mặc dù rất tinh giản,cơ bản nhưng các trường,lớp Võ bị,Lục quân ban đầu ấy là tổ tiên của những học viện quân sự hiện đại bây giờ.
Nay khối tướng quân lẫm liệt,huân chương đầy mình vẫn vênh váo,tớ là học viên Võ bị Trần quốc Tuấn .
"Rèn cán chỉnh quân- Đại hội tập" là ngọn cờ phất lên từ Liên khu 4,lan ra cả nước.
Nuôi quân ba năm dụng binh một ngày.
Có khi vì thế mà suốt chín năm bọn Pháp chẳng dám bén mảng Thanh-Nghệ -Tĩnh.Cứ như thể chúng bảo nhau:
- Này thôi,đừng có mà gây sự với Nguyễn Sơn.
Mỗi lần ngước nhìn về quá khứ để ngưỡng mộ một người hùng,ít khi ta tính đếm số năm tháng ông tại dương gian.
Chiến tích,công lao làm ta tự hào.
Ánh sáng lấp lánh,lung linh sắc màu của những câu chuyện ly kỳ,ngộ nghĩnh quanh đời ông làm ta vui thích.
Có một bức ảnh chụp ông đang gánh củi. Hệt như một tiều phu.Gánh củi rất nặng và ông cũng đội nón.
Chỉ có điều ông không mặc quần đùi.Ông mặc so óc.
Chị Hội trưởng phụ nữ Thanh hóa kể lể nhiều lần Nguyến Sơn bàn với chị về chủ trương cho bộ đội nhận mẹ nuôi.
-Để thỉnh thoảng chúng được một bữa no.
Nhiều con cháu nông dân ở Cổ định(Nông cống-Thanh hóa) phải nghe bố mẹ,ông bà khoe đi khoe lại nhiều lần rằng :tao đã từng thảo luận với khu trưởng về tăng gia về trồng lúa.Không phải"Thấy người sang bắt quàng làm họ" đâu.Chỉ tại lúc ấy họ cứ tưởng đang nói chuyện với anh nông dân Nguyến Sơn.
Trong cuộc kháng chiến chín năm, cứ như có nam châm,rất nhiều văn nghệ sĩ,trí thức bị hút về Thanh -Nghệ -Tĩnh:Trần văn Giàu,Nguyễn Tuân,Đặng Thái Mai,Hải Triều,Nguyễn Phan Chánh,Chế lan Viên,Phạm Duy,Lưu trọng Lư,Hoài Thanh,Nguyễn văn Tý,Phạm văn Đôn,Nguyễn thị Kim...và nhiều, nhiều nữa không sao kể xiết.
Các lớp văn nghệ,các trường,các sinh hoạt cao cấp về trí tuệ mở ra dưới bom đạn.
Giáo sư Trần văn Giàu, Đặng thái Mai,Nguyễn thúc Hào...là những giáo sư giảng dậy ở trường Đại học đầu tiên của Việt nam kháng chiến,các lớp dự bị đại học.
Bàn về Lôi Vũ của Tào Ngu,giáo sư Đặng thái Mai công nhận Nguyễn Sơn nói còn hay hơn cả người dịch.
Liên khu 4 những năm chống Pháp không thể nào quên những đêm diễn sinh động có các nghệ sỹ nổi tiếng tham gia:Nguyễn Tuân,Trúc Quỳnh,Đào Mộng Long...trong các đoàn kịch,đoàn tuyên truyền văn nghệ,ban kịch Vệ quốc đoàn.
Ông quản Liên vẫn rơi nước mắt mỗi lần kể chuyện được Khu trưởng giao nhiệm vụ khôi phục đội kèn.
Một nhạc sỹ già đi Đông về Tây,nếm hết của ngon vật lạ trên đời vẫn thích khoe đựoc Nguyễn Sơn chủ hôn.Ông ấy bắt chúng tớ làm thơ cứ như là bắt Tào Thực đi bẩy bước phải làm trọn bài thơ"Hai con trâu chọi nhau" ấy .
Chắc nói bằng thơ tình tứ hơn,thâm thúy hơn.