Lửa kinh thành

[hoacuc]

Cánh cửa nhà hai bên đường phố mở toang. Người ra đường khá đông. Nhà nào cũng treo cờ. Đủ các loại cờ: Cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng, cờ phật, cờ đuôi nheo, cả cờ ngũ hành dành riêng cho ngày lễ, ngày hội. Các ngả đường đều rực lên sắc cờ.

Thành đội trưởng nói:

- Cứ nhìn màu cờ cũng đủ biết nhân dân sẽ nổi dậy mạnh mẽ.

- Khát khao giải phóng, cũng như thời kháng chiến chín năm khát khao độc lập tự do đã thành tiềm thức của dân Huế. Đụng tới đầu múi khát vọng
ấy là bật dậy.

Hai người vào đài phát thanh của ngụy ngay bên đầu cầu Trường Tiền. Trừ bộ đội gác cổng, trong nhà cơ quan không một bóng người. Một lá cờ giải phóng cỡ lớn cắm ngay trên cột trước sảnh nhà.

Máy bay trực thăng vẫn bay rợp trời, nhưng chúng không hề nổ súng. Lính ta sẵn sàng bắn trả nhưng chúng bay cao quá. Bọn trực thăng nhìn thấy hết cờ rực rỡ trên khắp đường phố. Có lẽ nhiệm vụ của chiếc OV10 bay tít trên cao là xem xét và theo dõi.

Đứng trong phòng phát thanh của đài phát thanh, Nguyễn Tá Thành nói với thành đội trưởng:

- Chiếm đài phát thanh mà không chuẩn bị người để làm việc, tôi e cuộc tấn công nổi dậy không có ý chiếm hẳn, không có ý giải phóng hẳn, giải phóng lâu dài anh ạ.

- Mình cũng nghĩ như vậy. Hay các ông ở trên sợ ảnh hưởng tới khí thế của lính, nên không nói tới phương án rút lui? Tấn công, giải phóng mà thiếu đạn là cả một vấn đề.

Hai anh ra tới cổng thì gặp tiểu đoàn phó tiểu đoàn 815 của Trung đoàn 9 đi tìm. Gặp thành đội trưởng, anh ấy vui lắm, cứ ríu rít.

- Không ngờ đánh vào thành phố thế chúng ta như thế chẻ tre. Phòng ngự của chúng thật mỏng. Không kể các căn cứ chủ chốt cắm trại, lính các đồn bỏ về nhà ăn tết hết. Ta đánh đâu được đấy! Chúng tôi vượt qua cầu Nam Giao, bọn lính không biết gì, đang ngáp lên ngáp xuống ngái ngủ. Tiểu đoàn liền chia ba cánh. Một cánh chiếm ngay nhà chính phủ trung phần. Một cánh phát triển lên phía ga Huế, đồn Bò Ghè, một cánh đánh vào tòa tỉnh trưởng. Không đầy ba giờ đồng hồ, làm chủ trận địa hoàn toàn.

Thành đội trưởng hỏi:

- Có việc gì cần phối hợp mà các anh đi tìm chúng tôi?

- Đoàn 9 với Đoàn 5 cùng đánh khu tam giác phía nam sông Hương là vui rồi. Nhân ngày chiến thắng, anh Đát tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 815 chúng tôi có mở một bữa tiệc rượu ăn mừng chiến thắng. Anh Đát cho tôi đi mời các anh. Lên Từ Đàm thì nói về nhà chính phủ trung phần. Đến nhà chính phủ nói các anh xuống đây. Gặp các anh là may lắm. Mời thành đội trưởng và tham mưu trưởng thành đội về liên hoan mừng chiến thắng với anh em tiểu đoàn 815 chúng tôi.

Nguyễn Tá Thành hỏi:

- Các anh tổ chức liên hoan ở chỗ nào?

Tiểu đoàn phó 815 đáp:

- Dạ, ở ngay trong trường Đồng Khánh ạ.

- Ta đi chứ anh? - Thành nói với anh Một.

Anh Một gật đầu:

- Họ đã mời thì cứ tới xem thế nào.

Tiểu đoàn phó vui vẻ:

- Các anh nhận lời cho là quý hóa quá rồi. Từ sáng tới giờ anh Đát cho anh em hậu cần đi kiếm quanh Huế, đủ nhậu. Có cả thịt chó nữa ạ.
Anh Đát ra tận cổng đón thành đội trưởng. Anh dẫn ngay thủ trưởng đến phòng tiệc:

- Chỉ còn thiếu mình anh. Tôi đã cho mời tất cả cán bộ tiểu đoàn từ trung đội trưởng trở lên đã có mặt hết. Ăn mừng giải phóng Huế, thật là xứng đáng, phải không anh? Không ngờ lại có được cả Nguyễn Tá Thành nữa càng vui. Giải phóng Huế, một kỷ niệm không thể nào quên anh ạ.
Thân Trọng Một không nói gì. Mặt ông lầm lầm rất khó hiểu, không biết ông bằng lòng hay không bằng lòng, chỉ thấy cái gậy cầm tay của ông chống mạnh xuống đất và những bước đi nặng nề. Ông không đi vào cửa chính giữa phòng mà đi vào cửa hông từ dưới đi lên.

Hội trường của trường Đồng Khánh rộng, chứa được dăm trăm học sinh. Bàn học sinh từ các lớp được chuyển tới sắp xếp thành một hàng bàn rộng từ đầu hồi bên kia đến đầu hồi bên này. Khăn trải bàn trắng tinh. Trên mặt bàn la liệt thức ăn được bày trên đĩa lớn. Đủ loại. Thịt lợn cắt phay, thịt gà bóp, thịt vịt chặt từng miếng lớn, và cả thịt chó dậy mùi thơm phức. Xanh xà lách. Đỏ ớt và cà chua. Trắng hành. Một bàn trên cùng đầy rượu Napoleon. Có lẽ các anh vớ ở đâu một hầm rượu. Tất cả thực đơn bày sẵn, chỉ còn chờ khách.

Các sĩ quan tiểu đoàn 815 đứng dạt sang hai bên tường rất lễ phép. Chỉ chờ được lệnh là ngồi vào bàn.

Thân Trọng Một dừng lại bên bàn rượu. Ông đưa mắt quay một vòng nhìn tất cả. Các sĩ quan lâu nay mới nghe chuyện ông đã yêu mến rồi. Bây giờ ông đang ở trước những cặp mắt thán phục ấy. Thân Trọng Một không nói không rằng. Ông bỗng giơ cao cây gậy trong tay, đập vỡ ngang những chai rượu ngoại kêu "choang, choang!". Chai vỡ, mảnh văng xuống đất loảng xoảng. Đập xong đến chai cuối cùng, giọng ông như quát:

- Các anh không biết rằng, chỉ một quả bom, một quả đại bác rơi vào đây, liệu chúng ta có còn sức chiến đấu nữa hay không? Chết những sĩ quan là như rắn mất đầu. Ma quỷ nào xui các anh mở ra những cuộc tiệc tùng này?

Các sĩ quan đứng xung quanh, mặt mày đang hồng hào, bỗng trắng bệch. Họ bỗng nhận ra những điều sơ hở. Tiểu đoàn trưởng Đát đứng bên ông run lên. Run không phải vì sợ, mà vì nhận ra trách nhiệm của mình.

Thân Trọng Một hét lên:

- Giải tán hết. Người nào về đơn vị người nấy. Cuộc chiến đấu tiếp theo những bữa tiệc tùng của các anh ở đó.

Tất cả mọi người tản ra hết. Thân Trọng Một không nói thêm một lời, chống gậy đi thẳng ra cổng. Tiểu đoàn trưởng Đát đứng đó nhìn theo cảm thấy lạnh xương sống, rùng mình.

Trên đường về chùa Từ Đàm nơi đóng chỉ huy sở thành đội, đến ngang chợ Bến Ngự, Thân Trọng Một quay lại nói với Nguyễn Tá Thành:

- Ngày hôm nay còn đang yên ả. Bên bờ sông An Cựu này là đường Phan Đình Phùng. Cậu chạy về bà dì thăm mẹ con Dung một cái đi, mẹ con nó chờ mỏi cả mắt rồi đó.

Thành đội trưởng nhắc, Nguyễn Tá Thành chợt nhớ đến vợ. Không phải hai ngày nay ở Huế anh không nhớ tới Dung. Nhưng công việc ngập đầu, toàn việc chết người. Anh là một trong những người cầm quân, nắm trong tay số mệnh của họ, không nỡ bỏ họ đi. Được lệnh, anh cùng chú liên lạc, bứt ra, rẽ trái theo đường Phan Đình Phùng đi về phía chợ An Cựu. Đến đúng cổng nhà có cây hoa hòe, anh đẩy cổng bước vào. Nhà sao trống vắng quá? Anh gọi:

- Dì ơi dì!

Bà dì từ sau nhà đi lên:

- Thành đó hở con?

Thành hỏi:

- Dì có khỏe không?

- Ơn Trời Phật, dì vẫn sống qua ngày được. Mẹ con con Dung chờ con suốt ngày hôm qua. Hôm nay, mẹ con nó bồng bế nhau về quê rồi. Nó gửi lại cho con cái thư đây nè.

Bà dì lấy trong áo ngực ra lá thư đưa cho Thành. Thành mở ra đọc ngay.

"Thành yêu quý của mẹ con em!
Hai mẹ con em mong anh vô cùng. Bé Tâm cứ nhắc hoài: "Sao ba chưa về hả mẹ? Con thấy bộ đội giải phóng về đầy đường rồi". Biết công việc của anh nên chẳng thể trách. Bất cứ lúc nào em cũng không muốn làm vướng chân anh. Nhất là trong thời chiến tranh này.
Bom đạn thế này mà không ở bên mẹ để trông nom mẹ, đã vậy lại vắng anh, em không thể đang tâm. Em hiểu em phải thay anh trong lúc này. Cho nên nghe yên yên tiếng súng phía Phú Vang, em tranh thủ bồng con về với mẹ.
Em biết, sớm muộn gì anh cũng về thăm mẹ con em. Thời buổi chiến tranh, không lúc nào quên nhau là tốt rồi.
Em về.
Mong gặp lại anh ở Hà Trung.
Nhớ anh nhiều.
Em Dung, vợ anh".

Bức thư làm Thành rạo rực cả người. Vừa thương vợ, vừa nhớ con.
Bà dì nói:
- Nó về với mẹ mày lúc này là phải con ạ. Có được con vợ hiếu thảo, thủy chung như thế còn đòi gì nữa. ở đây với dì, không ngày nào mẹ con nó không nhắc tới con, thật là tội nghiệp.

[hoacuc]

Trạm thông tin của Phố trong nhà bưu điện trước cửa Đông Ba được nâng cấp thành cơ quan ủy ban khởi nghĩa quận 1. Khách ra và vào rất đông. ủy ban được cử thêm người. Nguyễn Đắc Xuân, Hoàng Phủ Ngọc Tường về, cũng được điều động tăng cường cho quận Nội Thành.
Những cuộc họp được tổ chức liên miên. Hết bàn về tuyên truyền, lại bàn về kêu gọi binh lính ngụy ra đầu thú, quay trở về với cách mạng. Hết bàn về mít tinh tổ chức đồng bào nổi dậy, lại bàn về thành lập chính quyền cách mạng trong thành phố.

Anh Nguyễn Trung Chính về thăm ủy ban khởi nghĩa quận 1, Nguyễn Đắc Xuân thành thật hỏi:

- Cán bộ của lực lượng nổi dậy làm gì ở đây ?

Xuân và Tường đã từng hoạt động trong phong trào thành phố. Tường hoạt động trong phong trào sinh viên. Xuân có mặt trong đủ mọi hoạt động phong trào sinh viên Huế. Từ đoàn sinh viên quyết tử đến đoàn học sinh ứng chiến, từ đoàn công chức xung kích cho tới binh lính Sài Gòn về nghỉ phép tại Huế lập nên chiến đoàn Nguyễn Đại Thức thì Xuân cũng có mặt. Anh là người hành động cho nên lúc nào cũng sôi nổi.
Biết Nguyễn Đắc Xuân rất rõ, anh Chính bảo:

- Mấy năm tranh đấu ở Huế cậu làm gì thì bây giờ hãy cứ làm như thế.

Xuân nói:

- Hồi ấy còn sinh viên sẵn cái máu tự phát, chúng tôi thấy việc chướng tai gai mắt thì chống lại. Mà đã làm thì có cái trúng cái trật. Sau những ngày lên xanh, đã hiểu được phần nào công việc, nhưng tấn công nổi dậy, nói đúng ra là chưa thật rõ.

Anh Chính bảo:

- Cái gì thấy trúng thì cứ làm. Cái gì có lợi cho dân, cho cách mạng thì làm mấy cũng được. Làm được càng nhiều càng tốt.

Nguyễn Tá Phố thích cái tính thẳng thắn, cương trực của Nguyễn Đắc Xuân nên gần Xuân hơn:

- Trong lúc anh đang suy nghĩ sẽ làm gì thì anh đi tuyên truyền cương lĩnh của Mặt trận với em đi.

Thấy chàng giải phóng vui vẻ, nhanh nhẹn, chân tình, Xuân đồng ý ngay. Hai anh em nhảy lên xe Jep, cho xe qua cửa Đông Ba, ngược Hàng Bè ra đường Trần Hưng Đạo, qua chợ Đông Ba vào cửa Thượng Tứ, vừa đi vừa phát loa:

"Những người, những nhóm hoặc đơn vị ly khai ngụy quân, nếu tình nguyện gia nhập lực lượng võ trang giải phóng để chống Mỹ, cứu nước thì đều được hoan nghênh và đối xử bình đẳng.
Những người trong ngụy quân và ngụy quyền các cấp đã phạm tội ác với nhân dân, nhưng thật thà hối cải thì được khoan hồng. Ai lập công chuộc tội thì tùy thành tích mà được khen thưởng thích đáng.
Sĩ quan và binh lính ngụy quân bị bắt làm tù binh thì được đối xử nhân đạo và được hưởng chính sách khoan hồng".

Hai bên đường phố rực cờ. Giống như bên bờ nam sông Hương, đủ loại cờ. Đồng bào đã hạ cờ ba que của ngụy để treo cờ Giải phóng. Nhà nào chưa sắm kịp cờ Giải phóng thì treo cờ Phật, cờ ngũ hành, cờ đuôi nheo. Dân ào ra đường phố rất đông. Xe Jep của Phố chạy ngoằn ngoèo, tránh phải, tránh trái rất điệu nghệ.

Xuân hỏi:

- Chú mày tập lái xe từ bao giờ mà tay lái thành thạo thế?

- Lê Hữu Dũng mới dạy em có hai ngày một đêm. Suốt đêm qua em tập ở sân kỳ đài trước Ngọ Môn.

- Khá. Thời buổi kỹ thuật thuộc về thế hệ các chú rồi đó.

Phố nhìn Xuân:

- Còn em thì thích cái tính thẳng thắn không che đậy của anh. Bọn trẻ đứng trước mấy ông lãnh đạo cứ thụt thụt, thò thò, còn anh, em thấy cứ
thẳng băng, nghĩ sao nói vậy.

Xuân cười:

- Cái hèn của bọn thanh niên Huế là đứa nào cũng tôn sùng một tí máu phong kiến trong máu mình cho nên nhiều lúc sống không thật lòng. Còn anh, đi làm cách mạng chỉ để kiếm bốn chữ: công bằng và dân chủ. Cách mạng mà không công bằng, dân chủ thì ta về ở với ngụy chứ làm gì chịu ăn đói, mặc rách, suốt ngày len lỏi trong chốn rừng sâu ấy làm gì.

- Em phục tư cách ấy của các anh lắm.

- Tốt. Phục tức là biết mà hướng tới. Tau cũng rất tin ở lớp chú mày. Dám gạt hết mọi thứ để xông vào nơi mũi tên hòn đạn. Mà này, Phố, tau nghe mấy đứa nói Đoan Trinh mê em lắm mà. Phải không?

- Cũng chưa đến mức độ ấy.

- Mới phải lòng nhau chứ gì?

- Chữ ấy thì đúng anh ạ.

- Tau ủng hộ. Bởi vì tau đã yêu rồi. Nàng ấy tên là Kim Bội. Đến nỗi trên rừng, mỗi bữa đến chỗ nàng về, tau nhìn mỗi chiếc lá rừng đều là mắt của Kim Bội cả. Chú mi với Đoan Trinh xứng đôi, vừa lứa lắm. Đã yêu thì cứ đến với nhau đi. Tau rất đồng tình với hai chữ hiện tại: Tiếng sét ái tình. Đúng là tiếng sét thật. Rụng rời cả trái tim.

Câu chuyện hai anh em đang dở dang phải dừng lại vì xe của Phố đã đậu ngay trước đám đông quần chúng Huế đến dự cuộc mít tinh đầu tiên trong Thành Nội, ước chừng khoảng năm trăm người. Lễ đài thật giản đơn, chỉ có mấy cái bàn kê cao. Song ai cũng cảm thấy thiêng liêng, vì họ đang được sống tự do và trên đầu họ là ngọn cờ của Mặt trận Giải phóng phấp phới bay.

Anh Phan Nam đứng trên lễ đài nói:

- Thưa đồng bào. Bây chừ cách mạng đã về với đồng bào đây. Về giữa ban ngày, giữa nội thành của chúng ta không cần lén lút.
Chỉ vậy thôi mà trên khóe mắt cả năm trăm người hầu như ai cũng rưng rưng. Đang bị kìm kẹp, bỗng tự do òa đến. Cầm lòng sao được.

Có một giọng ai đó đứng dưới, hỏi:

- Bây giờ chúng tôi cần làm gì cho cách mạng đây?

Tiếng vỗ tay hoan hô câu nói mang tính đại biểu ấy. Anh Phan Nam đáp:

- Nhân dân ta có một câu nói rất hay: quân với dân như cá với nước. Quân như cá, dân như nước. Không có nước thì cá không sống nổi. Bộ đội cách mạng từ chiến khu về đây rất cần sự giúp đỡ của đồng bào, từ ăn uống tới hầm hố để chiến đấu. Bà con thấy mình làm gì tốt cho bộ đội thì cứ làm.
Anh Phan Nam nói tiếp:

- Chúng ta đã lật đổ chính quyền ngụy rồi. Để thật sự làm chủ cuộc sống tự do của mình, đề nghị đồng bào đề cử và bầu lên một chính quyền của nhân dân để cùng dân sát cánh bên bộ đội chiến đấu chống giặc Mỹ xâm lược và bè lũ tay sai.

Tiếng vỗ tay đồng tình vang lên.

Kết quả cuộc bầu cử tự do, nhân dân quận 1 Huế đã lựa chọn được cho chính quyền quận mình được ba người: Anh Nguyễn Hữu Vấn là giáo sư âm nhạc Huế làm chủ tịch ủy ban nhân dân cách mạng và hai ủy viên ủy ban.

Ba người lên trước lễ đài ra mắt quần chúng. Anh Nguyễn Hữu Vấn nói:

- Bà con đã tín nhiệm chúng tôi. Vì độc lập, tự do, cơm no áo ấm của bà con, chúng tôi sẽ hết lòng. Trước mắt chúng ta phải ủng hộ giúp đỡ bộ đội về giải phóng Huế và ổn định đời sống trong quận chúng ta. Nếu nhân dân trong quận 1 có thắc mắc gì, cứ lên thẳng quận, bà con được hoàn toàn thực hiện quyền dân chủ của mình.

Góp vui cho ngày ra mắt của chính quyền quận 1, đoàn văn công giải phóng Trị Thiên lên biểu diễn giúp vui cho ngày thành lập chính quyền mới.
Đoàn văn công không áo quần lòe loẹt mà tất cả đều mặc đồng phục áo quần bộ đội giải phóng. Nhưng tất cả các gương mặt đều tươi trẻ. Nhân dân tò mò nhìn ngó đoàn văn công khác thường trong quan niệm của họ. Ai cũng chăm chú xem họ làm gì.

Tiết mục đầu tiên là ngâm thơ bài: "Người cầm súng" của Thanh Huyền. Cô gái nghiêng mũ tai bèo, xốc súng đeo trên vai, cười rất tươi:

"Nếu ai hỏi vì sao tôi cầm súng
Tôi trả lời một lẽ giản đơn thôi
Vì thù chung phải trả, nợ máu phải đòi..."

Tiếng vỗ tay vang lên. Không ngờ cô gái mặc bộ đồ quân phục kia đúng giọng ngâm thơ ngọt ngào của Huế, và đặc biệt nói được tâm trạng vùng lên của người Huế trong mùa xuân Mậu Thân này.
Tiếp đó là điệu hò mái nhì. Cô gái trên sân khấu như đang thong thả đẩy mái chèo trên sông Hương.

"Thuyền từ Đông Ba, thuyền qua Đập Đá
Băng về Vĩ Dạ, thẳng ngã ba Sình
Thuyền đi mang chiến công anh
Chiến công càng đẹp càng xanh tre làng
Bến đò xưa vẫn đêm đưa ngày đón
Cô gái Nong, Truồi đang chằm nón bài thơ
Câu thương, câu nhớ, câu đợi, câu chờ
Hẹn ngày giải phóng nón bài thơ em trao chàng"

Người xem bỡ ngỡ, ngỡ ngàng không ngờ các cô gái lạ kia lại hò mái nhì đúng giọng hò của Huế hay đến thế. Tiếng vỗ tay bật vang lên. Một bà già cảm động nói:

 - Lâu lắm rồi mới lại được nghe hò mái nhì xứ Huế mình. Mà lại do chính đoàn văn công giải phóng hát. Rõ ràng quân giải phóng về giải phóng Huế là người của mình rồi.

[hoacuc]

Từ dưới sân khấu, mọi người liên tiếp ném tiền lên sân khấu tặng cho người mới hò mái nhì. Đó là cái lệ đi nghe hát từ xưa: quăng tiền "thưởng" ca sĩ hát hay mà đến bây giờ Huế đang còn giữ phong tục ấy.

Một bà già ra phía đằng sau sân khấu tìm ca sĩ hò mái nhì. Bà ôm lấy cô ca sĩ:

- Có phải mẹ con sinh con ra trên phá Tam Giang không mà con hát hay vậy hả con? - Nói rồi bà cứ ôm cô ca sĩ mà khóc.
Ngoài sân khấu tiếp tục diễn ca cảnh "Lá cờ".

Nội dung ca cảnh này kể về một bà mẹ Huế mù lòa sống trong lòng địch. Bà cất giữ một lá cờ giải phóng bằng cách may nó vào trong áo. Nhiều năm trải qua, hết lính ngụy khủng bố, đến lính Mỹ càn quét, qua bao vất vả, gian lao, có lúc tưởng như địch đã sắp phát hiện ra, vậy mà bà mẹ mù lòa đã tìm đủ mọi cách để giữ lá cờ nguyên vẹn. Khi quân giải phóng về bà đã trao nó cho quân giải phóng với lời nhắn nhủ:

- Lá cờ này là niềm tin của mẹ, là hy vọng của mẹ. Sống trong lòng địch nhiều lúc mẹ không biết có giữ nổi nó không. Nay các con về, mẹ gửi niềm tin, hy vọng của mẹ cho các con, các con hãy giữ nó cho mẹ.

Bà con xem dưới sân khấu đều kéo vạt áo lau nước mắt.

Nguyễn Tá Phố đang xem ca cảnh này, thì bỗng có ai đứng phía sau kéo tay anh. Phố ngoảnh lại, người kéo tay Phố không phải là ai khác đó là Đoan Trinh. Phố theo Đoan Trinh ra ngoài, hai người đứng bên gốc cây.

Đoan Trinh hỏi:

- Eo ơi, con trai xem kịch mà cũng khóc kia à?

Phố nói:

- Hình ảnh của người mẹ mù lòa trên sân khấu chính là mẹ của anh đấy. Khi cha anh dẫn anh ra Bắc tập kết, ông trao cho bà lá cờ Tổ quốc, hẹn rằng cứ giữ lòng, hai năm sau ông sẽ về. Mẹ giữ lá cờ trong áo như vậy. Có điều mẹ ngóng trông cha hơn chục năm nay mới đỏ mắt chứ chưa mù.

- Anh về Huế đã gặp lại mẹ chưa?

- Chưa. Mẹ ở tít mãi thôn Hà Trung dưới Phú Vang kia. Anh mong gặp mẹ lắm mà chưa gặp.

- Bữa nào anh đưa em về thăm mẹ với nghe. Bây giờ bà mẹ giấu cờ cũng là mẹ em rồi.

Phố để yên bàn tay cho Trinh cầm. Anh lấy bàn tay kia của mình nắm lấy cổ tay Đoan Trinh:

- Tại sao em có cảm tình với anh, Trinh?

Trinh kề miệng nói sát tai Phố. Phố cảm thấy rõ hơi nóng từ miệng Trinh đang phả vào má anh:

- Vì thanh niên bây giờ mang bộ đồ giải phóng là niềm ngưỡng mộ của chúng em và vì giọng phát thanh mê hồn của anh đã hút hồn em rồi. Người có giọng trong vang và ấm nhất thiết phải là một người đàn ông dũng cảm, trung thực. Anh dám bỏ miền Bắc, cầm súng vào chiến trường, chẳng là một người đàn ông dũng cảm, trung thực đó sao? Còn anh, sao lần gặp nào đôi mắt anh cũng đắm đuối nhìn em vậy?

- Vì em đẹp. Nét đẹp dịu dàng của một cô gái Huế. Một cô gái Huế thời đại: mang lựu đạn trên lưng. Em đẹp và can đảm thế làm sao anh không đắm đuối được?

Bỗng dưng Đoan Trinh ôm choàng lấy anh, ôm thật chặt trong vòng tay mình:

- Em không thể dối lòng mình được nữa rồi Phố ạ. Em yêu anh.

Phố cũng ôm chặt lấy Đoan Trinh. Cơ thể nóng rực của hai người truyền qua nhau. Chợt Phố nói:

- Anh bỗng thấy sợ, Đoan Trinh ạ.

Trinh hỏi:

- Anh sợ gì ?

- Anh sợ nếu trong cuộc chiến này chẳng may anh chết thì anh vĩnh viễn mất em.

- Đừng nói gở anh.

- Ừ, anh sẽ sống. Nhưng nếu sống mà không có em, mất em, anh sẽ không hiểu mình sẽ lang thang lưu lạc như thế nào.

- Không. Chúng mình sẽ luôn ở bên nhau. Mà nếu lỡ ra em có cụt chân, cụt tay anh có bỏ em đi với người khác không?

- Không! Không! Anh sẽ nuôi em, sẽ chăm sóc em suốt đời. Sẽ ở bên em mãi mãi.

Cuộc vui trong bãi mít tinh đã tan. Mọi người ùa ra. Lúc ấy Nguyễn Tá Phố với Đoan Trinh mới rời tay nhau ra. Mấy người trong ủy ban khởi nghĩa đã ngồi lên xe Jep của Phố. Đoan Trinh nói:

- Anh phải ra đưa các anh ấy về đi.

Phố ôm lấy đầu Trinh hôn lên môi cô:

- Mai lại gặp em yêu nhé.

Đêm ấy về, Phố ngủ chung với Đắc Xuân một hầm. Phố nằm đó, hai mắt chong chong, không thể nào chợp mắt được. Phố cứ trở mình hết bên này đến bên kia. Đắc Xuân ôm lấy Phố hỏi:

- Tối nay gặp Đoan Trinh phải không?

Phố không từ chối:

- Dạ.

- Vậy là dũng cảm. Hai đứa đã nói gì với nhau chưa?

- Chúng em đã nói được một lời quan trọng nhất trong đời: "Anh yêu em" và "Em yêu anh".

- Hèn chi trằn trọc mãi không ngủ được là phải.

- Cũng giống như anh khi nhìn vào ngọn lá rừng nào cũng thấy mắt Kim Bội, cứ hễ chợp mắt, là lại mở bừng mắt ra.

- Yêu là vậy đấy.

- Đoan Trinh còn nói với em là hôm nào ngừng bom đạn, phải đưa Đoan Trinh về Hà Trung thăm mẹ em, và hôm ấy hai đứa sẽ công khai cho mẹ biết là chúng em yêu nhau.

- Ôi! Chắc bà già em sẽ vui lắm.

- Em cũng nghĩ như vậy - Chợt Phố nói thành lời - Đoan Trinh ơi! Nhất định anh sẽ đưa em về thăm mẹ.

[hoacuc]

Đắc Xuân và Phố lên khỏi hầm vào trong nhà thì pháo từ Mang Cá bắn ra tới tấp. Một quả trúng ngay miệng hầm hai người nằm ngủ với nhau đêm qua.

Xuân cười, bảo Phố:

- Mạng hai anh em mình lớn lắm Phố ạ. Nếu không, hai đứa đã bị vùi trong căn hầm đó rồi.

Trong ngày hôm ấy địch mở năm mũi tấn công. Hai mũi ngoại thành và ba mũi trong Thành Nội.

Một tiểu đoàn của trung đoàn 3 ngụy chiếm Bổn Phủ, Bổn Trì ngày hôm trước, từ đó băng qua Kim Long, băng qua cầu Bạch Hổ tấn công vào đường Trần Hưng Đạo. Một tiểu đoàn từ Tứ Hạ tấn công vào An Hòa.

Trong Thành Nội, quân địch xuất phát từ Mang Cá, chia thành ba mũi tấn công ra ba cửa An Hòa, Chánh Tây, Cửa Hữu. Chúng thừa biết đây là ba cửa thành nối với chiến khu.

Quân ta phục kích ở Phu Văn Lâu, An Hòa và dọc đường Tây Lộc, Yết Kiêu đánh tan tác cả năm mũi tấn công của quân địch. Chúng chưa hết hồn về trận tấn công đêm mồng 1, lại gặp thế trận phục kích quyết liệt có trong dự án, nên chúng hốt hoảng tháo lui, súng đạn, xác chết vất bỏ bừa bãi.
Khi tiếng súng trận đã lắng xuống, Chủ tịch ủy ban nhân dân cách mạng quận 2 Trần Thăng ngồi trên xe Jep đi dọc phố Chi Lăng gọi loa:

"Đồng bào quận 2 chú ý. Thay mặt ủy ban, tôi xin thông báo cho đồng bào biết. Sáng nay Mỹ, ngụy tấn công vào thành phố năm mũi đã bị quân giải phóng đánh thiệt hại nặng. Chúng đã phải rút lui. Xong âm mưu chiếm thành phố Huế chưa hết. Chúng tôi kêu gọi đồng bào giúp bộ đội hai việc thiết thực. Một là lo cơm nước cho bộ đội đầy đủ để có sức đánh giặc. Hai là mọi người đều chú ý đào hầm hố tránh đạn cho gia đình mình và giúp bộ đội đào chiến hào, để quân địch có kéo vào thành phố như ngày hôm nay sẽ bị đánh tơi tả, giữ gìn sự ổn định trong thành phố chúng mình".

Nghe theo lời kêu gọi của chính quyền, các mẹ, các chị xung phong vào đội nấu cơm cho bộ đội. Nhà nào có gì mang tới nấy. Một đòn bánh tét, một khúc chả đòn ăn tết đang còn. Nhà có gạo đem gạo. Nhà có rau đem rau. Ông Thông nghèo nhưng cũng ủng hộ quán cơm giải phóng mười tám nghìn đồng. Bếp nổi lửa. Các mẹ, các chị bắt tay vào việc như họ hàng vào ngày giỗ tổ. Ai cũng hào hứng, phấn khởi làm hết sức mình.
Thanh niên đường Tô Hiến Thành gọi nhau:

- Anh em ơi, đi đào chiến hào giúp bộ đội đi.

- Mỗi mét chiến hào là một chiếc huyệt chôn thây bọn xâm lược và bọn Việt gian.

Thanh niên kéo nhau ra đầy đường. Bộ đội tới hướng dẫn thanh niên đào những đường hào theo thế trận.

Xẻng cuốc trong tay những thanh niên khỏe mạnh, nhiệt tình, chẳng mấy chốc những đường chiến hào ngoằn nghèo trên đường phố hình thành và mỗi lúc một sâu dần.

Cùng với việc đào hào như cả một công trường lớn, khắp các khu phố, ngụy quân ngụy quyền xếp hàng có trật tự, lần lượt lên khai bản khai tự thú với chính quyền.

Tại ủy ban khởi nghĩa quận 1, quận Nội Thành, trước cửa Đông Ba, lính ngụy đến tập trung cả trăm người. Ngay phía sau bàn khai báo, cương lĩnh của Mặt trận Dân tộc Giải phóng được treo như một khẩu hiệu lớn:

"Những người trong ngụy quyền, ngụy quân các cấp đã phạm tội ác với nhân dân, nhưng thật thà hối cải thì được khoan hồng. Ai lập công chuộc tội thì tùy thành tích mà được khen thưởng thích đáng".

Đứng trước cả trăm ngụy quân, chủ tịch ủy ban nhân dân cách mạng quận 1 rất dõng dạc nói chuyện với mọi người:

- Trong hàng ngũ ngụy quân, ngụy quyền, mặt trận rất hiểu, ngoài một số rất ít cam tâm làm tay sai đắc lực cho Mỹ, ngụy, trở thành những tên Việt gian bán nước, còn tất cả các anh em vì miếng cơm manh áo, vì vợ đìu con díu, cả vì ngộ nhận nữa, không vì lý do này thì lý do kia bắt buộc phải cầm súng đứng vào hàng ngũ địch. Mặt trận Dân tộc Giải phóng hiểu rất rõ hoàn cảnh ấy. Thì việc tự thú khai báo này là lúc các anh bộc lộ hết tâm trạng mình. Kể cả những người có tội, thì đây là dịp thuận lợi nhất để hối cải. Ai thành thật hối cải sẽ được mặt trận cho hưởng chính sách khoan hồng.

Tiếp sau lời anh Nguyễn Hữu Vấn là anh Nguyễn Đắc Xuân. Giọng anh Xuân rất hùng hồn:

- Thưa các bạn, tôi đã từng sống chung một thời với các bạn, tôi biết. Tôi có một người bạn hiền lành làm thơ tình mộng mị, không may bị bắt làm lính ngụy rồi trở thành những tên lấy việc giết dân làm nghệ thuật sống của mình. Có bạn thanh niên phóng túng luôn luôn tìm đến cái mới, ước mơ về cái đẹp, mong có dịp theo cách mạng để trở thành người chiến sĩ kiên cường. Anh mua sắm tư trang để lên đường, không ngờ trên đường từ Đông Hà vào Huế bị trúng đạn của du kích Phong Điền. Anh chết, được một đơn vị ngụy quân truy điệu như một chiến sĩ có thành tích chống Cộng. Nói tóm lại trong xã hội vong quốc nô, ta không còn được là ta nữa. ở Huế, trong lòng địch quá khứ hiện tại đã thế, rồi tương lai cũng không khác được. Do đó món quà ta tặng cho nhau hôm nay đầy ý nghĩa là tạo cho nhau một cơ hội trở về với dân tộc, tham gia cách mạng để giải phóng quê hương mình.

Đắc Xuân dừng lại một lát, nói tiếp:

- Cho đến tết Mậu Thân này đã ba lần tôi được chứng kiến những sĩ quan binh lính của quân đội Sài Gòn đầu hàng đầu thú. Lần thứ nhất vào năm 1963 sau khi chính phủ Ngô Đình Diệm bị lật đổ, những binh lính sĩ quan phục vụ dưới trướng gia đình Ngô ra trình diện với lực lượng sinh viên tranh đấu (đa số là sinh viên Phật tử). Lần thứ hai vào mùa hè 1966 lúc phong trào ly khai với chính phủ Thiệu - Kỳ, những binh lính sĩ quan (đủ binh chủng) của quân đội Sài Gòn về Huế nghỉ phép xin ra trình diện với lực lượng sinh viên tranh đấu và hình thành nên chiến đoàn Nguyễn Đại Thức, chống lại quân đội dưới tay Thiệu - Kỳ. Đến tết Mậu Thân này là lần thứ ba. Lần này quân đội ra trình diện với lực lượng cách mạng thành phố để trở về với chính dân tộc mình. Hình thức không dị biệt mấy. Nhưng tính chất hoàn toàn khác nhau. Rất mong các bạn không để lỡ dịp này.
Anh em binh lính ngụy ngồi nghe vỗ tay hoan hô. Một lính ngụy giơ tay xin lên nói:

- Thưa quý vị và các bạn. Anh Nguyễn Đắc Xuân đã là người của cách mạng, nhưng hôm nay anh nói là nói hộ lòng chúng tôi. Vào những ngày đầu tiên cách mạng về giải phóng Huế này, tôi đã đi trên các đường Tôn Thất Thiệp, Trần Quốc Toản, Ông Ích Khiêm, Cột Cờ, Mai Thúc Loan, Nguyễn Thành, đâu cũng thấy ngổn ngang súng ống, áo quần, giấy tờ, xe cộ nhà binh, nhất là xe honda, có chiếc còn đang nổ máy. Nhìn khung cảnh ấy, tôi đã nhận ra số mạng của mình. Lúc này đây, được sự khoan hồng của Mặt trận, tôi xin làm giấy khai hết rồi về với gia đình, vợ con.

Ba bàn tự khai đầu thú xếp ngang nhau. Phố lấy giấy bút đưa cho người lính ngụy vừa phát biểu. Anh viết xong, cầm nộp cho ông Chủ tịch Nguyễn
Hữu Vấn.

Nguyễn Hữu Vấn nói:

- Chúng tôi xin nhận lời khai của anh. Việc tự thú của anh đã xong, mời anh về nhà sống với vợ con. Nếu có gì thắc mắc, cứ lên văn phòng quận 1, chúng tôi hứa sẽ giải quyết đến nơi đến chốn.

Sau người thứ nhất, cứ lần lượt ba người lên ba bàn tự khai. Khai xong nộp giấy, được tự do trở về.
Lính ngụy tự khai về chừng một phần ba. Một người lính ngụy trao giấy cho Chủ tịch Nguyễn Hữu Vấn xong, anh hỏi:

- Thưa ông chủ tịch, tôi có một đề đạt được không ạ?

Chủ tịch quận 1 trả lời:

- Xin anh cứ trình bày, chúng tôi nghe đây.

Anh lính ngụy mạnh dạn hẳn lên:

- Tôi còn trẻ, chưa vướng víu vợ con. Tôi xin được gia nhập quân đội giải phóng, được không ạ?

- Rất tốt. Xin anh đề nguyện vọng ấy vào ngay tờ khai của mình.

- Dạ, tôi ghi đầy đủ rồi ạ.

- Vậy tôi, chủ tịch xác nhận và chấp nhận nguyện vọng của anh. Chủ tịch ký. Ngày mai mời anh có mặt tại ủy ban quận để chúng tôi đưa anh tới đơn
vị quân giải phóng mà anh mong muốn.

- Đa tạ ông.

Chủ tịch Nguyễn Hữu Vấn giơ tờ khai có đề đạt nguyện vọng lên trước mặt, nói với mọi người:

- Ai có nguyện vọng gì cứ ghi đề đạt của mình vào ngay trong giấy khai. Tôi xin bảo đảm nguyện vọng của các anh sẽ được chấp nhận thỏa đáng.

[hoacuc]

Lần lượt mọi người lên khai. Nguyễn Tá Phố đứng phát giấy cho họ, anh quan sát từng nét mặt thấy không ai tỏ ra đăm chiêu, mọi người rất hồ hởi, nhất là khi chủ tịch quận phán cho một câu ngắn gọn nhưng đầy đủ ý nghĩa: "Việc khai của anh đã xong, mời anh về với gia đình, vợ con".
Phố nói với người bạn đứng cạnh:

- Thiếu tiếng trống nữa sẽ thành ra ngày hội.

Phố ngước nhìn ngọn cờ nửa xanh nửa đỏ tung bay, đây là lần đầu tiên anh thấy lá cờ giống như một bàn tay đang vẫy gọi. Phố cứ đứng thế ngây người nhìn, vui với phát hiện của mình.

*
*   *

Trong ngôi nhà chỉ huy thành đội ở chùa Từ Đàm rất yên tĩnh.

Nguyễn Tá Thành vừa đi thị sát mặt trận về, thành đội trưởng hỏi ngay:

- Có tình hình gì mới không?

Thành đáp ngay:

- Không ngờ ban cán sự sinh viên mật của Ngô Yên Thi, Trần Văn Hòa, Lê Phước Thúy mới được thành lập tháng 10 năm 1967, vậy mà bây giờ họ hoạt động rất hiệu quả. Ban cán sự tập hợp sinh viên, học sinh cho ra đời tổ chức đội công tác thanh niên Huế, giống y như thanh niên xung phong tình nguyện của ngoài Bắc vậy. Với khẩu hiệu "Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên", đội viên đội công tác thanh niên đội mũ tai bèo, đeo băng xanh đỏ trên cánh tay. Chỗ nào có việc là có họ. Họ làm sống lại cả thành phố. Đúng là tuổi trẻ đang chờ đợi trong không khí mới, được huy động đúng chỗ.

- Cậu thử nói đôi việc cụ thể xem nào.

- Hậu quả của bom đạn mấy ngày nay là thương bệnh binh của quân đội và nhân dân, họ đi vận động các bác sĩ, xin thuốc, thành lập trạm cấp cứu nhân đạo. Rồi chính họ đến từng nhà dân chuyển thương binh tới cho bác sĩ chạy chữa. Còn bộ đội ta, bận chiến đấu chưa đưa đến phẫu tiền phương được thì họ chuyển giúp chúng ta lên trạm phẫu Nam Giao. ở đâu có băng xanh đỏ trên cánh tay là ở đó có tiếng cười, có nhiệt tình, hăng hái. Anh coi, đấy chính là thê đội hai của quân đội chúng ta.

Chuyển sang công việc chính của thành đội, thành đội trưởng hỏi:

- Cái ty tư vấn với quận lỵ quận 3 sao rồi?

Thành đáp:

- K10 đang vây chặt. Nội bất xuất, ngoại bất nhập. Nghe chừng trong ấy chúng núng lắm rồi. Có lẽ chúng sẽ phòng thủ chặt.

Thành đội trưởng nói:

- Tuy chưa có viện binh từ bên ngoài. Nhưng hôm nay chúng đã huy động mấy tiểu đoàn tấn công bên Thành Nội năm mũi. Dĩ nhiên năm mũi đã bị bẻ gãy.

- Cho nên tôi mới tính, nếu để lâu, lỡ tình thế bên ngoài có lợi, chúng sẽ đánh từ trong ra, ta sẽ lúng túng. Chi bằng xin phép anh tối nay cho K10 dọn sạch hai cứ điểm ấy đi.

- Phương thức tấn công?

- Bên trong chúng núng tức là hoang mang cực độ, chỉ huy không bảo nổi lính nữa. Lính thì bao giờ cũng tính toán giữa sự sống và cái chết. Bọn lính không có lý tưởng thì bao giờ cũng sợ chết. Tối nay ta sẽ bước đầu gọi loa binh vận. Nếu binh vận được thì nhất, đỡ tốn đạn, lại cứu được nhiều mạng sống. Bần cùng ta phải dùng hỏa lực mạnh để tấn công dứt điểm.

- Báo cho dưới ấy biết phương án tác chiến.

- Tôi đã bàn tất cả nội dung ấy với ban chỉ huy tiểu đoàn 10 rồi. Anh em đã cầm chắc cái thắng trong tay chỉ còn đợi lệnh thành đội trưởng.

- Nhớ hợp đồng hai bên cùng nổ súng một lúc.

- Rõ.

Giữa lúc ấy có điện của tiểu đoàn 815, xin mời sĩ quan tham mưu xuống cùng ban chỉ huy tiểu đoàn bàn phối hợp giải phóng nhà lao Thừa Phủ.
Thành đội trưởng quyết định ngay:

- Báo cho K10 giờ nổ súng, rồi cậu xuống bàn ngay với K815 đi.

- Dạ.

Cho liên lạc chuyển chỉ thị tác chiến đến K10, Nguyễn Tá Thành xuống ngay Ban chỉ huy tiểu đoàn 815 đang đóng ở trường Đồng Khánh. Anh Đát đang đợi anh ở đấy. Ngồi vào bàn, Nguyễn Tá Thành nói:

- Bên an ninh chỗ anh Bảy Khiêm, đứng về phía nghiệp vụ, họ nắm chặt. Hai chúng ta thử lên anh Bảy Khiêm xem có sáng sủa gì hơn không.
Nghe phải, anh Đát đứng dậy. Hai anh chưa kịp uống nước liền đi ngay. Anh Bảy Khiêm đang trực tại nhà chính phủ trung phần. Anh Đát vào chuyện:

- Đến nay chưa giải phóng được lao Thừa Phủ, biết bên anh rất quan tâm việc này, chúng tôi xuống bàn với để cùng lên kế hoạch.
Anh Bảy Khiêm tỏ ra nắm rất chắc:

- Trong lao Thừa Phủ có hai nghìn ba trăm tù nhân. Đa số là cán bộ của chúng ta và quần chúng cách mạng. Ngoài ra còn có lưu manh trộm cắp, cướp của giết người của xã hội Mỹ ngụy miền Nam. Trong kế hoạch tấn công Huế có phương án giải phóng nhà lao. Có thể nói đó là lực lượng nòng cốt của cách mạng mà kẻ địch đang cầm tù. Trong thời gian nắm tình hình, phân loại, ta đã tổ chức được ban cán sự mật trong nhà lao gồm có anh Trình, anh Trực và một số cốt cán khác. Kế hoạch của chúng tôi sẽ là ngoài đánh vào, trong đánh ra, phối hợp phá ngục. Chắc chắn địch sẽ chống trả quyết liệt vì địch chọn lính cho nhà lao toàn là bọn cực đoan, ác ôn cả. Nguy hiểm nhất là chúng đã đặt mìn clâymo khắp nơi, khắp chốn trong nhà lao. Sợ nhất là khi bị đẩy vào thế bí, chúng chỉ cần bấm máy điểm hỏa là hơn hai nghìn người trong đó sẽ bị thủ tiêu hoàn toàn.
Nguyễn Tá Thành bàn vào:

- Các anh đã tính đến phương án trong khí thế ta đánh vào Huế, địch tan rã hết, số còn lại đang trong tình trạng hết sức hoang mang dao động chưa?

Anh Bảy Khiêm tán thành:

- Đúng. Chúng tôi, bên an ninh cũng đã có bàn phương án đó. Trước lẽ sống chết, bọn lính đi đánh thuê bao giờ cũng nghĩ tới mạng sống cả. Đấy là một yếu điểm của địch và là thế mạnh của ta.

Anh Đát đồng tình:

- Thế nghĩa là ta sẽ làm công tác địch vận?

- Địch đã bắt đầu có kế hoạch phản công. ở đâu có thể chậm được chứ lao Thừa Phủ càng không nên chần chừ. Ta quyết định giải quyết dứt điểm trong đêm nay đi.

Anh Đát hỏi:

- Nếu binh vận không thành công thì ta tính sao ?

Anh Bảy Khiêm nói:

- Sau binh vận chúng sẽ hoang mang thêm. Tôi nghĩ rằng lúc ấy trong nhà lao sẽ có biến cố. Nếu nhận được tín hiệu trả lời từ bên trong, anh em nổi dậy, lúc ấy đòn quân sự bên ngoài sẽ mang tính quyết định.

[hoacuc]

Góc trường trung học Đồng Khánh gần kề góc lao Thừa Phủ. Chỉ cách mấy chục mét, rất gần. Kế hoạch binh vận được thực hiện ngay trong đêm. Vào lúc tám giờ tối, loa bắc trên tầng hai của trường, chĩa thẳng sang bên nhà lao, bắt đầu gọi:

"Hỡi anh em binh lính trong nhà lao Thừa Phủ. Chúng tôi là quân giải phóng Trị Thiên về giải phóng thành phố Huế thân yêu của chúng ta đây. Ta chiếm quận lỵ Phú Lộc, cắt đường giao thông từ Đà Nẵng ra, bắn thiệt hại nặng sân bay Phú Bài. ở Huế hầu hết các cứ điểm đã bị san bằng. Duy nhất chỉ còn một nhà lao Thừa Phủ đang còn trong tay các anh".

Loa dừng lại xem bên lao Thừa Phủ có động tĩnh gì không. Lẽ ra loa như thế này, đạn bên đó sẽ bắn sang như mưa. Ngược lại tất cả đang im phắc. Năm khẩu AK đã lên đạn sẵn sàng bảo vệ loa phát thanh đã chĩa hết nòng về phía nhà lao, sẽ sẵn sàng dập tắt ngay bất cứ hỏa lực nào khi chúng nhả đạn.

Loa phát tiếp:

"Nhà lao Thừa Phủ làm sao so được với khách sạn Hương Giang, làm sao so được với sân bay Phú Lộc, sân bay Phú Bài. Hỏa lực của chúng tôi thừa sức san bằng nhà lao này. Nhưng phải nói rằng chúng tôi nghĩ tới mạng sống của anh em binh lính và tù nhân. Mặt trận sẵn sàng mở lượng khoan hồng với bất cứ ai dù đã có tội lỗi, nay hối cải trở về với lẽ phải, trở về với dân tộc. Các anh hãy mở cổng nhà lao để anh em chúng ta gặp nhau, và các anh sẽ được trở về với vợ con, gia đình ngay tức khắc. Mặt trận kêu gọi các anh hãy mau chóng nhận ra con đường trở về với dân tộc".

Bên nhà lao vẫn không trả lời, nhưng nghe rất rõ các tù nhân đang kêu gọi binh lính hãy đoàn kết lại, mở cửa nhà lao cứu giúp đồng bào mình. Bọn lính, giám thị trong nhà lao cũng không đàn áp.

Anh Bảy Khiêm nói:

- Tác động tâm lý thế là được rồi. Hãy chờ đợi, nhất định sẽ có biến.

Đúng nửa đêm, một người lính ngụy trong nhà lao trốn ra đầu hàng. Anh ta nói:

- Từ lao ra bên ngoài có một con đường hầm bí mật. Tôi mới ra bằng con đường ấy đây. Tôi sẽ dẫn các anh vào.
Nguyễn Tá Thành hỏi:

- Tình hình anh em binh lính trong lao thế nào?

Người lính ngụy đáp:

- Mọi người đều hoảng hốt từ mấy ngày nay rồi. Ai cũng muốn trở về với cách mạng. Thấy nhà lao không được cứu viện, anh em binh lính trong ấy bảo nhau: "Rõ ràng tình thế khác rồi". Nhưng bọn chỉ huy trong nhà lao nhất nhất không đồng tình. Chúng sợ bọn chỉ huy cấp trên.

Anh Đát cử trinh sát theo người lính ngụy chui vào con đường hầm, kiểm tra tình hình cụ thể. Quả nhiên có một đường vào bí mật. Bộ đội ta đã mật tập vào trong nhà lao, đánh úp ngay bọn chỉ huy, rồi từ đó, phá cửa các phòng giam cho tù nhân ào ra. Đêm ấy ta giải phóng nhà lao một cách nhẹ nhàng không tốn mấy viên đạn. Điều quan trọng là không hề đổ máu mà giải phóng được cho cán bộ cốt cán và quần chúng cách mạng của mình.
Cán bộ cốt cán của ta trong nhà lao có chừng năm trăm người. Vừa ra khỏi nhà lao, các anh òa ra gặp cán bộ, bộ đội ta đang đứng đón ở bên ngoài.
Anh Bảy Khiêm cười nói:

- Các anh bình yên cả chứ?

Thế là người hai bên lao vào, ôm chầm lấy nhau, khóc. Một anh trong tù ra nói:

- Được giải phóng khỏi nhà tù rồi, các anh hãy phát súng ngay cho chúng tôi để chúng tôi đứng vào đội ngũ.

Lập tức năm trăm khẩu súng được đưa tới trao cho từng người.

- Các anh cứ nhận súng đi, ngày mai các đơn vị sẽ tới đón các anh về từng đơn vị. Xin nói trước là không có thì giờ đâu. Các anh sẽ chiến đấu ngay tức khắc đó. Bao nhiêu việc đang chờ chúng ta kia.

Đang trong cảnh vui phá ngục, thì pháo ầm ầm nổ ở Tứ Hạ, Phú Bài, Mang Cá vọng tới. Những vùng sáng rực lên trời giống như lời chào của chiến dịch gởi tới những người vừa từ địa ngục trần gian trở về.


Đoan Trinh đến tìm Phố đã khuya lắm.

- Em đi đâu về khuya thế? Quần áo, chân tay lạnh hết cả rồi - Phố hỏi.
Trinh thì thầm:

- Đội công tác thanh niên Huế chúng em đi đến từng nhà, vận động bà con cứ làm việc bình thường. Ai trồng rau, cứ ra đồng trồng rau. Ai có quán bún cứ mở bán bún. Ai đi chợ, cứ đi chợ. Miễn là ở mỗi chỗ làm đều có một hố tránh bom đạn cá nhân. Bà con đồng ý hết. Cuộc đời này bao nhiêu vụ việc cần trao đi, đổi lại hàng ngày. Không thể để nó ngưng trệ anh ạ.

- Đội công tác thanh niên Huế làm một việc tốt quá. Người nào cũng cứ ngồi ru rú ở nhà thì còn gì là một thành phố giải phóng nữa - Phố kéo tay Đoan Trinh ngồi xuống bên anh - Còn em, công việc ngày mai bù đầu, bây giờ em nằm đây với anh ngủ đi một giấc lấy sức khỏe. Ngày mai bao nhiêu công việc đang chờ em đấy.

Trinh đáp:

- Không. Con gái Huế kín đáo, e lệ, nhưng không dối trá. Em đến với anh táo bạo, khác với lẽ thường của con gái Huế rồi đó. Em đã làm đúng lòng em. Tuy nhiên, em không thể dấm dúi, giấu cha mẹ. Anh cũng là chàng trai rất đàng hoàng. Em muốn đêm nay còn yên tĩnh, hai đứa mình về ra mắt ba mẹ em ngoài Hương Trà để ông bà mừng.

Phố ngần ngừ:

- Nhưng anh đã có cuộc hẹn ngày mai với anh Trần Thân Mỹ và anh Lê Thúy.

- Quan trọng hơn việc của anh và em à?

- Không biết chuyện gì, nhưng anh đã nhận lời. Anh không muốn thất tín.

- Thì sáng mai anh về sớm.

- ừ, thôi đi.

Phố vùng dậy. Chỉ một lát sau hai người đã băng qua Thành Nội, ra cửa Đông Ba, tắt Hương Sơn, ra Hương Trà. Đêm yên tĩnh. Tiếng pháo ta bắn vào Phú Bài, Nam Giao, Tứ Hạ, Mang Cá, phía địch nằm im không trả lời.

Đi trên cánh đồng Hương Trà, Phố khen:

- Em giỏi đường thật đấy. Anh theo ba đi tập kết lúc mới mười tuổi, không biết về làng Hà Trung có bị lạc không. Còn đường từ Huế về anh mù tịt.

- Cho nên chưa dám nghĩ tới đường về, nhất là trong lúc đang súng đạn quyết liệt này?

- Quả thật nhiều lúc anh lo sẽ về thế nào đây.

- Việc ấy cứ để em, em sẽ đưa anh về tận Hà Trung thăm mẹ.

- Thế thì tuyệt.

[hoacuc]

Đoan Trinh dẫn Phố về đến nhà nhưng cả ba mẹ Đoan Trinh đều đi vắng cả. Hỏi thì mấy đứa em trả lời: Ba mẹ nói đi công tác. Không có đầu múi nào để tìm, hai người đành ngồi nhà chờ. Mãi gà gáy canh hai ông bà mới về. Thấy Phố, mẹ Đoan Trinh nhanh nhảu hỏi ngay:

- Phải Phố không?

Phố đáp:

- Chào hai bác, cháu Phố đây ạ.

Bà mẹ vui vẻ:

- Đoan Trinh đã nói với hai bác tất cả rồi. Thời buổi bây giờ thanh niên được tự do yêu đương. Tuy nhiên cả hai phải chọn cho mình một con người đàng hoàng.

Đoan Trinh đệm vào:

- Anh Phố là người đàng hoàng lắm. Hôm nay con đưa anh ấy về ra mắt ba mẹ đây.

Ba Đoan Trinh trong ánh đèn, nhìn Phố rất kỹ, đoạn hỏi:

- Có đúng ba cháu là Nguyễn Tá Thôn không?

- Dạ, đúng ạ.

- Hèn chi, nom giống quá. Vậy ba cháu là bạn của bác trong kháng chiến chín năm. Ba cháu đi tập kết, còn bác tổ chức yêu cầu ở lại. Thế cũng đủ để bác yên tâm cho phép hai đứa gần gũi để tìm hiểu nhau rồi. Từ nay Phố đã được coi là con cháu trong nhà, không phải e dè gì nữa.

Được đà Đoan Trinh hỏi:

- Hai chúng con về khi đêm. Ba mẹ đi đâu, gần sáng mới về vậy?

Ba Đoan Trinh vui vẻ:

- Nghe Phú Tài, Phú An, Phú Thiện, Phú Hòa, Phú Hội bên Phú Vang, quần chúng nhân dân đã nổi dậy vây đồn giặc đòi chồng con về, Hương Trà mình nóng cả ruột. Lại nghe ngoài Phong Bình, Phong Chương ngoài Phong Điền nhân dân tập hợp, tổ chức xuống đường, bị trực thăng ngăn chặn, bắn dữ dội phải giải tán. Hương Trà mình học Phú Vang. Đêm nay ba mẹ và các cốt cán đi vận động từng gia đình có con em đi lính, ngày mai tập hợp đòi con em trở về nhà. Ngày mai hai con ở nhà, cùng dân Hương Trà nổi dậy nghe.

Phố ngồi ngây, lúng túng đang định nói thì Đoan Trinh hiểu ngay, cô giữ Phố lại:

- Việc của anh Mỹ, anh Thúy quan trọng bằng việc anh ra mắt ba mẹ em à? Ra mắt chỉ một lần, còn công việc thì cả ngàn việc. Ngày ra mắt là ngày
Hương Trà nổi dậy, thật ý nghĩa - Đoan Trinh không đợi Phố trả lời, cô nói ngay với ba mẹ - Ngày mai hai chúng con ở nhà xuống đường với dân Hương Trà ba mẹ à.

Hôm sau, mới sáng mờ mờ, dân Hương Trà đã tập trung xung quanh đồn Phủ Thờ mấy trăm người. Mọi người đều đồng thanh hô lớn:

- Các con ơi, Huế giải phóng rồi, các con hãy trở về với gia đình nuôi cha mẹ. Cha mẹ già rồi, không trông chờ ở các con thì trông chờ ở ai.
Các chị phụ nữ giọng trong hơn:

- Anh ơi, lính trong thành phố Huế đã trở về với vợ con họ hết rồi, anh còn đóng trong đồn làm gì nữa?

Ông dắt theo bà, vợ dắt theo con, hết người này đến người kia thay nhau gọi tên chồng, tên con. Bọn chỉ huy trong đồn mang theo súng ra bắn dọa để đàn áp. Vì chúng hiểu đụng tới cha mẹ vợ con lính sẽ có biến.

Mặc cho súng nổ, đồng bào cứ xông lên, vây chặt cổng đồn Phủ Thờ. Cuối cùng bọn lính phải rút vào đồn cố thủ.

 Dẫu không kéo được chồng con về, nhưng bọn lính hống hách lâu nay bắt đầu phải im tiếng, rút vào thu giấu trong đồn cũng đủ làm cho khí thế quần chúng vùng dậy. Ngay trong buổi sáng hôm đó dân ba xã Hương Bình, Hương Thanh, Hương Thái đã đứng lên làm chủ hoàn toàn làng xóm mình. Thanh niên, sinh viên, học sinh trong các xã này gặp các cán bộ ủy ban khởi nghĩa xin gia nhập quân giải phóng rất đông.

Các bàn cho ngụy quân, ngụy quyền ra khai báo tự thú được lập nên ở khắp thôn làng.

Một người lính ra tự thú tâm sự:

- Tôi sống ở miền Nam yên ổn, chỉ vì Việt Cộng xâm lược miền Nam nên tôi mới đi lính để chống lại, chứ tôi có thích gì súng đạn.

Lúc người lính này nói có Phố đứng bên, anh giật mình tự nhủ: "Đúng là giọng điệu của bọn phản động".

Anh liền hỏi người lính:

- Anh có đi học đấy chứ?

- Dạ, có.

- Học hết lớp mấy rồi?

- Tôi mới học đệ ngũ thì nghỉ học vì gia đình không có điều kiện.

Phố hỏi:

- Anh có học lịch sử đoạn nói về vua Quang Trung lên ngôi Hoàng Đế ở Phú Xuân rồi đem quân ra Hà Nội đánh quân Thanh đấy chứ?

- Dạ, có.

- Vậy khi vua Quang Trung đưa quân Phú Xuân ra Bắc diệt hai mươi vạn quân nhà Thanh thì phải chăng vua Quang Trung xâm lược miền Bắc?
Người lính cúi đầu. Hình như anh ta đã nhận ra sự hớ hênh của mình. Biết vậy, Phố bỏ qua. Đoan Trinh đứng bên chỉ cho người lính thấy chiến hữu của hắn khai báo xong, nhận giấy về, cô nói:

- Liệu các anh bắt được Việt Cộng, anh có thả tự do cho họ về với gia đình như thế kia không?

Người lính im lặng. Đoan Trinh nói tiếp:

- Đó là chính sách khoan hồng nhân đạo của Mặt trận. Ai lầm đường, ai đã có sai trái, nhưng thấy được lỗi của mình đều được Mặt trận khoan hồng.
Từ không khí giải phóng náo nhiệt, trở về nhà, Đoan Trinh hỏi Phố:

- Anh thấy ngày anh ra mắt cha mẹ vợ có nhiều kỷ niệm không?

- Sau này chúng mình có con, anh sẽ lấy tên Hương Trà đặt cho con để nhớ ngày hôm nay em nhé.

Đoan Trinh gật đầu:

- Không tiếc một chuyến lỡ hẹn với anh Mỹ, anh Thúy đấy chứ?

[hoacuc]

Trong lúc Trần Thân Mỹ và Lê Thúy ngóng Phố về, bỗng trên đường Bồ Đề có tiếng súng AR15. Dân chạy nhốn nháo, hét toáng lên:

- Bọn phản động trong ty chiêu hồi ở đường Hùng Vương bắn vào dân đi đến trụ sở quận 1.

Trần Thân Mỹ nhảy ngay lên xe Jep phóng về phía có tiếng súng. Vì từ chỗ tiếng súng nổ đến trụ sở quận 1 không xa, chỉ chừng hai trăm mét. Ngang đường, Trần Thân Mỹ gặp một người bạn làm công nhân trong nhà in Đức Sinh ngay gần ty chiêu hồi. Anh ấy cho biết: Ngay từ buổi đầu tiên bộ đội ta đánh qua đây, bọn chiêu hồi rất hoảng sợ. Chúng vội vàng đi hạ biển, cuốn cờ nằm im, rất sợ sự trừng phạt của bộ đội. Còn bộ đội thấy cái cơ quan không có bót canh gác, xung quanh không thấy rào kẽm gai, tưởng đó chỉ là cơ quan hành chính bình thường nên đánh lướt qua. Sau những giờ kinh hồn chúng họp nhau bàn chuyện đối phó. Có tên muốn ra hàng, có tên muốn giả dạng thường dân để đào tẩu, có tên hung hăng muốn lập phòng tuyến chống cự chờ quân Mỹ đến cứu. Chúng cãi nhau rất dữ. Có lúc căng thẳng muốn thanh toán lẫn nhau. Đúng lúc ấy chúng nhận được điện của Ngô Quang Trưởng từ trong Mang Cá đánh điện ra lừa dối rằng: "Anh em hãy bình tĩnh. Liên quân Việt Mỹ đang tổ chức phản công. Trong lúc chờ đợi, anh em hãy tổ chức phá rối". Bọn hiếu chiến trong đám quân rối loạn ấy muốn thể hiện lòng trung thành với chủ, đã nổ súng bắn lại đồng bào.

Trần Thân Mỹ và Lê Thúy đã báo cáo lại tình hình bọn tội phạm trong ty chiêu hồi. Anh Nguyễn Hữu Vấn tập trung đội công tác thanh niên Huế của quận 1 lại, nói:

- Huế của chúng ta đã được giải phóng. Quần chúng các quận và các huyện xung quanh đang sục sôi nổi dậy. Tuy nhiên có một số ác ôn chưa chịu
mở mắt nhìn sự thực. Một trong số đó là bọn phản bội, chiêu hồi trong ty chiêu hồi, đường Hùng Vương. Chúng đã không chịu bỏ giáo quy hàng mà
còn hùng hổ tiếp tục bắn vào nhân dân. Tôi biết bộ đội tiểu đoàn 2 Trung đoàn 9 đã lên kế hoạch tiêu diệt chúng. Nhưng mặt trận muốn giao việc này để thử thách đội công tác thanh niên quận 1 chúng ta. Vậy các đồng chí nghĩ sao?

Cả trăm cánh tay đội công tác thanh niên quận I giơ lên như một quyết tâm:

- Xin mặt trận cho chúng tôi thử sức.

Dẫu đội mới chỉ được tập luyện động tác lắp đạn vào súng, ngắm bắn, nhưng tất cả đều xung phong ra trận.

Ty chiêu hồi là nơi tập hợp những tên Việt gian tay sai. Mỗi đứa ở ty này được phát một cặp bà ba đen cho ra vẻ quần chúng, một đôi dép lốp làm phách, Mỹ, ngụy tổ chức đưa chúng đi nói chuyện rêu rao, bêu riếu Cộng sản ở khắp các thôn xóm, trường học, hội đoàn do quần chúng lập ra.
Phía trước ty chiêu hồi giáp đường Hùng Vương, bên kia đường là trại gái, phía sau giáp đường Đặng Dung và trường Bồ Đề, phía tây có một vạt tranh rộng, phía đông giáp đường Âm Hồn. Cơ sở sơ sài, cũ kỹ này gồm một cái nhà ngói rộng như cái đình, làm từ thời Tự Đức. Hai bên ngôi nhà chính có khoảng sân rộng. Phía bên kia sân là hai ngôi nhà quét vôi vàng ợt. Đặc biệt tại phía đông nam Hùng Vương - Âm Hồn nổi lên một cái chòi cao đúc bê tông cốt sắt. Bên ngoài nhìn vào lầm tưởng là cái trạm biến thế. Kỳ thực đó là một cái lô cốt. Đồng bào đi đến trụ sở quận 1 bị đạn từ cái lô cốt này bắn ra đây.

Trước tết, trong ty chiêu hồi có trên một trăm tên, chia ra làm nhiều toán. Ngày 30 tết, một số về quê ăn tết. Sáng mồng 2, thấy bộ đội ta, một số giả dạng thường dân biến đi. Hiện còn lại không quá một trung đội.

Đầu tiên đội công tác đặt một cái loa lên máng xối trường Bồ Đề phát một đoạn băng cát xét thu tin tức từ đài nước ngoài diễn tả chiến sự tại Huế:
"Sáng mồng 2 tết tại phía tả ngạn sông Hương, Việt Cộng trà trộn vào nhiều khu phố và kiểm soát được Đại Nội, chợ Đông Ba, cửa Thượng Tứ, cửa Chánh Tây, cửa An Hòa".

"Trong ba ngày, chúng ta chỉ tiến được mười lăm mét. Ba ngàn hai trăm lính Mỹ và Nam Việt Nam bị mệt nhoài đang có những tiến bộ rất chậm chạp chống lại quân Cộng sản đang cố thủ trong thành phố Huế"."Cuộc tấn công của Việt Cộng vào các tỉnh, thành phố, thị trấn của Việt Nam Cộng hòa đang đồng loạt diễn ra. Nghe tướng Uy-lơ báo cáo, tổng thống Mỹ Giôn-xơn đã vô cùng kinh ngạc. Đây là một biến cố bất ngờ và nghiêm trọng. Tòa bạch ốc và ngũ giác đài chưa biết đối phó ra sao".

Tiếng loa phát thanh vừa dừng lại, lập tức có mấy tên áo đen từ trong ty chiêu hồi vọt qua mấy bức tường thấp phía tây ra hàng. Bọn ngoan cố trong lô cốt bắn theo định quật ngã chiến hữu của mình và bắn cả vào cái loa trên máng xối trường Bồ Đề.

Đội công tác bắt luôn mấy hàng binh. Chúng khai tình hình bên trong đang rối loạn. Nhưng tên Võ Đại Cảm, Hoàng Dinh cầm đầu rất ngoan cố. Lập tức tiếng loa lại vang lên, kêu đích danh Võ Đại Cảm và Hoàng Dinh, kể lại thời đã từng hoạt động trong phong trào thanh niên Huế trước 1965. Sợ lộ tung tích, bọn chiêu hồi bên trong điên tiết tập trung hết các cỡ súng quay ra bắn như đổ đạn về cái loa.

Nghe tiếng súng từ trong bắn ra dữ dội, anh em bất ngờ, vì nghĩ rằng bọn chiêu hồi chuyên môn làm cái việc đặt điều làm gì mà nhiều súng đạn lắm vậy. Bà con xung quanh lo lắng hỏi:

- Các anh có ai làm sao không?

Để thể hiện sức mạnh áp đảo của mình, bốn mươi đội viên, bốn mươi cây súng tập trung bắn trả, vừa bắn, anh em vừa la ó, vừa khua thùng thiếc gây nên một âm thanh rùng rợn.

Bọn chiêu hồi sợ anh em xung phong, chúng ném lựu đạn ra hòng bịt cửa. Khói đạn bốc lên mù mịt cả cái sào huyệt rộng gần ba sào đất này.
Tan khói đen, chợt từ ngôi nhà bên phía tây bốc lên một làn khói đỏ như ráng chiều. Có tiếng hô to:

- Cẩn thận, pháo hiệu gọi máy bay đến đấy.

Nhưng không có máy bay nào tới. Lê Thúy dẫn một tiểu đội có các tay súng cừ khôi nhất bò đến bãi tranh, leo lên bức tường thấp tiếp cận ngôi nhà phía tây vừa có khói đỏ bay lên. Qua khe hở, nhìn vào, bọn chiêu hồi đã chạy lên ngôi nhà trung tâm, bỏ lại đồ đạc bừa bãi và một tên mặc bà ba đen mình đầy máu me nằm chùm hum bên khẩu trung liên. Ba anh em liền giật cửa nhảy vào. Thúy ngồi lại băng bó cho tên áo đen bị thương. Còn hai người vượt qua sân phía trước, bất thần ném một quả thủ pháo qua khung cửa sổ đã bị đạn vỡ toác hoác của ngôi nhà trung tâm.

[hoacuc]

Thủ pháo nổ rầm. Bên trong ngôi nhà có tiếng la:

- Việt Cộng! Việt Cộng!

Trong màn khói, nghe tiếng bàn ghế đổ, tiếng chân chạy. Anh em liền kê AK lên cửa số quét mấy băng liền vào cái không gian nhốn nháo ấy. Thúy dẫn một tổ tiến sát bờ tường lô cốt giơ súng bắt khẩu trung liên phải câm họng.

Tiếng súng im, thanh niên từ bên ngoài hoan hô, chạy ùa vào.

Trong nhà trung tâm, mấy tên chiêu hồi mặt mày đen đủi nằm nép bên đống đồ đạc lổng chổng những cờ quạt, ấm chén, bàn ghế gãy. Có mấy tên cùng đường vùng dậy cầm báng súng, khua lung tung, liền bị Thuận võ sĩ chấn cho mỗi thằng mỗi cái, ngã quỵ hết.

Đến lúc này dân chúng chạy ào ào vào khu nhà ty chiêu hồi. Một cảnh tượng lạ lùng bày ra trước mắt mọi người: bên cạnh mấy dãy giường ngủ là quần áo lính, súng đạn bày la liệt như hàng trong kho quân cụ vừa tuồn qua.

Ai đó thốt lên:

- Thì ra chúng không chỉ được trang bị cho ba tấc lưỡi đi nói láo mà còn được trang bị đầy đủ súng ống. Đúng là một lũ quạ đen trá hình.
Một thanh niên lục dãy rương kêu lên:

-Anh em ơi, tụi chiêu hồi này có cả thuốc Sa-lem, rượu whiski và cả các loại hình lõa thể nữa.

Anh em chạy tới. Một người nói:

- Thì vì mấy thứ vật chất tầm thường này mà tham sinh úy tử phản bội cách mạng, nhận làm Việt gian bán nước, có gì lạ đâu.

Đội công tác thanh niên quận 1 đã ra quân trận đầu và chiến thắng giòn giã như thế.

Cùng lúc với tiếng súng của thanh niên quận 1, đánh vào ty chiêu hồi, máy bay trực thăng từng đàn bay từ phía Thuận An lên bảo vệ cho ba chiếc tàu chiến chở hàng tiếp tế cho bọn Mỹ ở Huế đang ngược sông.

Chúng đi nghênh ngang, hùng hổ, tưởng không thể gặp một trở ngại nào, thì bất thình lình B40, AK mai phục bên Bãi Dâu bờ sông Hương nổ súng quyết liệt, chiếc tàu chiến đi đầu đang tăng tốc độ, bỗng khựng lại, bốc cháy. Súng AK hất bọn trực thăng lên cao. Hai chiếc tàu chiến đi sau vội vàng quay đầu chạy.

Người chiến sĩ B40 đứng trong hào mai phục nhìn theo, tiếc rẻ:

- Đúng là mình chưa có kinh nghiệm đánh tàu chiến. Phải có hai tổ mai phục phía trước và phía sau nữa. Để khi chúng thụt lui thì gặp hỏa lực đón lõng phía sau. Chúng thoát lên được phía trước thì có hỏa lực đón đầu.

Người đồng đội đứng bên vẻ đắc chí:

- Bọn địch ở Huế đã cạn súng đạn, lương thực. Chỉ còn duy nhất lối tiếp tế đường sông, chúng ta sẽ còn nhiều cơ hội đối mặt với tàu chiến, lo gì.
Chiếc tàu chiến dưới sông bỗng phụt lên một đụn khói nhỏ rồi từ từ chìm nghỉm.

Cả bầu trời sông Hương bỗng tĩnh lặng. Người lính gọi sự tĩnh lặng này là phút bình yên giữa hai trận đánh.

[hoacuc]

Phố và Đoan Trinh từ Hương Trà trở về đến ủy ban khởi nghĩa bên cổng thành Đông Ba đúng lúc không khí chiến thắng tưng bừng đang in đậm trên từng khuôn mặt đội viên đội công tác thanh niên Huế.

Trần Thân Mỹ vỗ vai Phố, tiếc rẻ:

-   Giá Phố ở nhà, đã được tham gia trận đánh vào ty chiêu hồi.
Đoan Trinh khoe:

-   Chúng em được tham gia cuộc nổi dậy vây dồn phủ thờ đòi chồng con của nhân dân Hương Trà.

Phố thừa nhận:

-   Cũng có cả hai việc ấy nên em lỡ hẹn với hai anh.

Lê Thúy cười vui:

-   Ra mắt cha mẹ vợ, coi như đính hôn rồi. Bây giờ hai đứa ôm nhau để ra mắt anh em, bạn bè đi chứ.

Đoan Trinh lắc đầu:

-   Ứ! Con gái Huế chứ có phải gái Tây đâu mà bày ra trước mắt mọi người.

-   Vậy là có rồi mà giấu phải không? Kìa nhìn hai má Đoan Trinh đỏ bừng lên thú tội kìa.

Cả đám bạn xung quanh cười ồ.

-   Chúc mừng hai bạn.

-   Thời chiến tranh này có gió và trăng của quê hương chứng giám cho là được rồi.

Phố lái ngay sang chuyện khác:

-   Anh Trần Thân Mỹ, anh Lê Thúy, hai anh có hẹn với em việc gì thì bây giờ ta làm đi.

Đoan Trinh cầm tay Trần Thân Mỹ kéo đi.

-   Bây giờ trưa rồi. Bụng các anh xẹp lép cả rồi kìa. Mời các anh ra quán cơm tự giác của em ăn trưa đã rồi đi đâu thì đi.

Khi Trần Thân Mỹ, Phố, Lê Thúy kéo tới thì quán cơm đã khá đông người. Quán cơm tự giác do đoan trinh tổ chức trong một khu nhà vườn trên đường Nguyễn Thành, cách không xa bờ thành cổng đông ba là bao. Hàng ngày Đoan Trinh dẫn đầu một tổ chị em đi vào từng gia đình, vận động, ai có gì góp nấy cho quán cơm tự giác! Những người được đoan trinh mời đến làm đầu bếp, toàn là các chị nấu ăn có tiếng trong cấc gia đình trí thức tại huế.

Quán ăn nổi lẩu hầu như suốt ngày đêm. Để bất cứ lúc nào “khách” vãng lai mà chủ yếu toàn là bộ đội và thanh niên Huế, ai có nhu cầu là được thỏa mãn ngay tức khắc. ít nhất mỗi suất ăn cũng có ba món: canh, xào, thịt kho hoặc cá. Có khi nửa đêm, bộ đội đi đánh pháo vào mang cá trở về, vào quán, vẫn có canh nóng cơm dẻo ngay.

Bàn Trần Thân Mỹ có bốn người. bàn kê ngay bên gốc mít. Sau ghế ngồi là bốn hố bom tránh đạn cá nhân. Nhìn hầm hố đầy vườn đủ thấy không khí thời chiến.

Cơm dọn ra, có cá bống kho tộ, canh mướp đắng nấu thịt và một đĩa vả chua.
Mỹ hỏi:

-   Thời chiến mà chu tất quá?

-   Dân Huế mình có gì cho bộ đội nấy mà – Một chị dọn cởm đi tới, trả lời.

-   Mỗi ngày quán tự giác mình phục vụ bao nhiêu suất cơm hả chị?

-   Như ngày hôm qua, cả ngày cà đêm có tới trên ba trăm vị khách cả thảy.

Trần Thân Mỹ gật đầu:

-   Quả thật tấn công kiểu này mà không có nổi dậy, chỉ riêng không có dân Huế nuôi bộ đội hết ngày này qua ngày khác, thì không thể có hiệu quả như mình mong muốn.

Lê Thúy vừa ăn vừa gật gù:

-   Ngon quá. Đúng khẩu vị huế! Còn những quán cơm tự giác thế này, bộ đội còn đánh lâu dài được.

-   Anh khỏi phải lo – Đoan Trinh tiếp thêm cơm, nói – em đã đi một vòng cánh bắc sông hương, huyện nào, khu phố nào cũng đều có quán cơm tự giác, quán cơm xã hội chủ nghĩa cả.

Lê Thúy ngước nhìn Đoan Trinh:

-   Mẹ nghèo mới biết con thảo. càng vào cuộc, càng thấy dân huế mình đúng là dân cách mạng.

Vừa ăn xong, Trần Thân Mỹ và Lê Thúy kéo Nguyễn Tá Phố đi ngay. Phố hỏi:

-   Mình đi đâu bây giờ anh Mỹ?

-   Không có gì quan trọng đâu – Mỹ đáp – anh muốn cho em gặp một số bạn anh ở Huế, toàn dân trí thức cả để em hiểu thêm dân Huế của mình là thế nào, để sau này trong công tác dân vận, em sẽ thuận lợi hơn.

-   Được thế thì tốt quá.

Mỹ và Thúy dẫn Phố tới nhà một người bạn gái của hai anh. Chị tên là Hòa. Ba người vào nhà hòa đang lúc hòa cùng mẹ lịch kịch khiêng mấy cây chuối to tướng chất lên bộ ngựa gỗ kê giữa nhà làm hầm tránh phi pháo. Thấy Mỹ, Hòa nhìn Mỹ có vẻ lạ lùng lắm. có lẽ Hòa không bằng lòng với bộ đồ lính nhàu nát và không được sạch sẽ tinh tươm Mỹ đang mặc trên người. Mỹ chưa kịp chào, Hòa đã chạy ra đưa mười ngón tay sơn véc ni hồng đã nhợt nhạt víu vào túi băng đạn AK Mỹ đang trước ngực. hòa nói giọng như có nước mắt:

-   Anh đi chiến đấu cho ai mà thân thể anh ra ri, anh Mỹ?

-   Mỹ xâm lược nước mình, mình phải đấu tranh đánh đuổi chúng đi để cho Tổ quốc được độc lập, nhân dân được tự do – Mỹ đáp – Hòa cũng hỏi vậy nữa sao?

-   Anh thay đổi nhiều quá, may thôi tôi không nhận ra – Hòa chép miệng có vẻ thương hại-ghét thật, mới có một năm rưỡi.
Mỹ cầm khẩu AK báng gấp, nước thép còn bóng nhoáng giơ lên, nói nửa đùa nửa thật:

-   Trước khia làm sinh viên cầm súng cácbin đi biểu tình. Mỹ rượt cho chạy té re. bây giờ là việt cộng cầm súng AK đuổi Mỹ, Mỹ thua chạy té re. có phải như vậy là khác không Hòa?

Hòa có vẻ không bằng lòng với cách hòa giải của Mỹ. cô gạt mấy cây chuối trên bộ ngựa, lấy chỗ cho khách ngồi. Rồi loay hoay pha nước trà, dọn mứt gừng tết mời khách. Hòa có nhắc về cuộc sinh viên phật tử xuống đường năm 1960, sau đó cô phải trốn vào Sài Gòn một thời gian, tham gia phong trào đấu tranh đòi Hòa Bình với sinh viên trong đó. Đầu năm 1967 cô về lại Huế học tiếp cho xong cái bằng y khoa bác sĩ.

   Ra khỏi nhà Hòa, Mỹ hỏi Phố:

-   Em thấy đấu tranh tư tưởng có phức tạp không?

-   Thằng Mỹ rất giỏi tung hỏa mù vào các chiêu bài, làm người ta lẫn lộn giữa đen và trắng, giữa trái và phải, nguy hiểm thật. hôm nay nhờ hai anh giỏi luận bác, đã kéo về cho cách mạng mình thêm một người nhiệt tình

 Lê Thúy nói:

-   Đến như tầng lớp trí thức là những người hiểu biết, đọc nhiều, nghe nhiều mà còn lẫn lộn như vậy, huống hồ người dân dân trí thấp. phố cứ lăn lộn cùng các anh em sẽ thấy rất nhiều thú vị.

Giữa những chuyện mung lung, dắt dây chằng chéo ấy, phố bỗng nhớ tới người mẹ đang ngóng chờ anh từng ngày trên quê hương hà trung, nhớ tới chị Hoài, anh thành của mình vô cùng. Phố liền nói:

-   Em có việc muốn nhờ các anh, không biết có được không?

-   Em cứ nói, giúp được gì các anh sẵn lòng – Lê Thúy vẻ nhiệt tình – chắc là lại nhớ mẹ rồi phải không?

Phố không chối, anh nói thật:

-   Lúc hai anh nói chuyện với chị Hòa, em ngồi ngắm bà mẹ của chị ấy. có nhiều nét bà rất giống mẹ em. Từ lúc ấy em thấy nhớ mẹ em cồn cào – giọng phố chùng hẳn xuống – Anh ruột em là Nguyễn Tá Thành, hiện là tham mưu trưởng thành đội Huế. Em muốn nhờ hai anh cách nào đó chuyển giúp em một lá thư cho anh Thành. Bắt được tin nhau lúc này cũng đã quý lắm rồi. anh ấy sẽ tìm cách để hai anh em về Hà Trung thăm mẹ em.
Anh Mỹ chép miệng:

-   Giá em được phân công đánh phía nam sông Hương chắc gặp anh Thành em dễ dàng hơn.

-   Được, Phố cứ viết thư đi – Lê Thúy nhận lời – Thế nào cũng có đường dây qua sông, bọn anh sẽ giúp em việc này.

-   Tấn công vào Huế và thăm mẹ đối với em là hai mục tiêu không hơn không kém nhau chút nào đâu anh ạ.
Trần Thân Mỹ đùa:

-   Vậy là cậu có lãi rồi. Đoan Trinh là một mục tiêu không hẹn mà đã tới rồi đó nghe.
Phố tủm tỉm cười.

-   Mình đi đâu bây giờ nữa Mỹ? – Thúy hỏi.

-   Ta đến thăm ông già Nguyễn Thiết đi – Mỹ đáp – thiết đi xa, giống như chúng ta thay Thiết về thăm ông già mình.

Cả ba leo lên thượng thành, đi một đoạn xa rồi rẽ xuống phía chợ Xép. Đến đầu chợ Xép thì gặp Nguyễn Đắc Xuân nhập bọn cùng vào nhà Nguyễn Thiết.