Chiến tranh Việt Nam là thế đó 1965 - 1973

[SaoVang]

Lá thư của một người bạn

Hà Nội ngày 20-4- 1990

Xin chào người bạn thân quý mến, đồng chí Đại tá Cônxtantinốp!

Tôi đã nhận được thư của đồng chí thông qua đồng chí Xuân (Cyah). Vậy là đã 25 năm trôi qua, và chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ trở thành những ông già. Những ký ức của tôi đang trở lại những ngày xa xôi ấy của thời chiến tranh. Đặc biệt không thể nào quên ngày 25-7-1965, khi chúng ta cùng nhau chia sẻ niềm vui chiến thắng trận đầu.

Đồng chí Cônxtantinốp kính mến! Chúng tôi có câu ngạn ngữ. “Trái đất tròn, vì vậy chúng ta sẽ lại gặp nhau".

Tôi sẽ rất vui nếu được gặp lại đồng chí, người chỉ huy quý mến của tôi.

Trong ký ức của tôi, đồng chí vẫn như 25 năm về trước, vẫn trẻ đẹp và năng nổ. Tôi đặc biệt nhớ cái nhìn thông minh, đôi mắt mầu xanh của đồng chí đã từng làm cho nhiều cô gái của chúng tôi say đắm.

Nhớ lại những năm tháng xa xưa ấy, tôi rất vui mừng thấy rằng con đường binh nghiệp của đồng chí đã tiến triển tốt đẹp. Tôi rất lấy làm tiếc vì chúng ta không gặp được nhau khi tôi học khóa bồi dưỡng tại Học viện quân sự ở Calinin.

Sẽ vui sướng biết bao nếu trong năm nay cuối cùng chúng ta có cơ hội gặp lại nhau! Ngay cả việc gặp gỡ nhau trên thư từ thế này đã thật là hạnh phúc trong đời tôi rồi.

Chủ nghĩa quốc tế và học thuyết của Lênin đã giúp chúng ta và nhân dân hai nước chúng ta trở thành những người bạn của nhau.

Vào cái ngày đáng ghi nhớ của trận đầu ấy đã có nhiều khó khăn. Nhưng vì tình hữu nghị giữa hai dân tộc chúng ta, các đồng chí đã vượt mọi khó khăn để bắn rơi các máy bay Mỹ.

Thời gian đầu, được các đồng chí giúp đỡ, sau đó tôi đã tự hoàn thành nghĩa vụ đối với Tổ quốc, cũng như các đồng chí, tôi không lùi bước trước những khó khăn. Tôi cùng đồng đội đã thực hiện gần 100 lần phóng tên lửa và đã bắn hạ được 32 máy bay Mỹ, đồng thời có 12 phi công Mỹ bị bắt làm tù binh.

Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng cho tôi huy hiệu của Người.

Hiện nay tôi có một gia đình, tổng cộng là 16 người: hai con trai và hai con gái - các con tôi đều đã xây dựng gia đình và tôi đã có 6 cháu nội ngoại. Gia đình của đồng chí thế nào, có bao nhiêu con và bao nhiêu cháu?

Sắp đến Lễ kỷ niệm 25 năm ngày truyền thông Binh chủng phòng không của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là ngày hội chung của chúng ta!

Xin nhờ đồng chí chuyển lời thăm hỏi của tôi tới tất cả các đồng chí đã tham gia trận đánh ngày 24-7-1965! Tôi vô cùng kính trọng và biết ơn họ!

Tôi trân trọng gửi tới đồng chí và toàn gia quyến của đồng chí lời chào anh em và những lời chúc tốt đẹp nhất trong cuộc sống: xin chúc toàn gia đình và người thân của đồng chí dồi dào sức khoẻ và hạnh phúc!

Xin đồng chí chuyển lời thăm nồng nhiệt của vợ tôi đến phu nhân của đồng chí.

Tôi hy vọng, chẳng bao lâu nữa tôi sẽ có cơ hội tặng cho đồng chí món quà kỷ niệm của Việt Nam. Mong rằng đó sẽ là món quà của số phận dành cho đồng chí.

Kính thư,
Lã Đình Chi”

[SaoVang]

Sau đây là những cảm nhận rút ra từ tất cả những gì đã gắn kết tôi với chuyến công tác đặc biệt đáng ghi nhớ ấy cũng là lời kết cho hồi ức của tôi:

1. Tôi tin tưởng sâu sắc rằng nhân dân Việt Nam đã giành được thắng lợi trong cuộc đấu tranh vô cùng gian khổ chống bọn xâm lược một phần là nhờ sự chiến đấu anh dũng của mình và nhờ sự giúp đỡ và ủng hộ vô tư của Liên Xô. Và điều rất tốt là nhân dân Việt Nam đã không quên điều đó

2. Tôi tin rằng trong hoàn cảnh chiến đấu mọi người chúng ta tìm thấy trong mình những nguồn nghị lực, trở nên kiên cường, bền bỉ, mưu trí và có tài thao lược, những điều mà trong cuộc sống đời thường và trong hoạt động của quân sự không phải luôn luôn được bộc lộ ra và không phải lúc nào cũng bộc lộ ra một cách đầy đủ.

3. Những hình thức và các phương pháp huấn luyện của chúng tôi đối với từng đơn vị đã giúp cho các chiến sĩ Việt Nam dựa vào những kiến thức đã học được và những kỹ năng thực hành sẵn có để áp dụng thành công trong hoàn cảnh chiến đấu thực tế và hành động với hiệu quả cao.

4. Và dĩ nhiên còn có yếu tố tinh thần. Sự chuẩn bị tinh thần và tâm lý của những con người mà tôi đã cùng họ phục vụ trong quân ngũ và đã từng tham gia trong các trận chiến đấu ở Việt Nam hồi năm 1965 xa xưa, - sự chuẩn bị ấy đã được thực hiện ở trình độ rất cao. Điều này đã cho phép chúng tôi hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ đặt ra trong những điều kiện tác chiến phức tạp.

5. Và điều cuối cùng. Với tình cảm nồng ấm và biết ơn, tôi luôn luôn nhớ đến các đồng đội và những người đồng chí của tôi mà số phận đã đưa tôi đến với họ trên mảnh đất Việt Nam anh hùng:

- đó là các đồng chí lớn tuổi hơn tôi, đã từng trải qua chiến tranh - Đại tá M. N. Xưgancốp, Trung tá B. I. Môgiaép và Ph. P. Ilinức. Tôi luôn nhớ tới họ vì họ đã gieo cho chúng tôi lòng tin. Bên họ chúng tôi cảm thấy vững vàng và bình thản trong mọi hoàn cảnh;

- tôi luôn nhớ tới các đồng chí và đồng đội khác vì tôi đã luôn luôn có thể trông cậy vào họ trong mọi tình huống;

- tôi luôn nhớ tới các bạn Việt Nam vì lòng yêu nước trong sáng vô bờ bến của họ, vì niềm tin tất thắng đối với quân xâm lược.

Đứng bên cạnh họ, chúng tôi không có quyền lao động và chiến đấu tồi.

Thành phố Tờ ve, năm 2002

[SaoVang]

ĐẠI TÁ
DAICA ANATÔLI BÔRIXÔVÍCH

Ông sinh ngày 6-7-1928 tại thành phố Vônsanxcơ thuộc Ucraina.

Đã tốt nghiệp Trường pháo binh Cờ đỏ Xumxcơ.

Năm 1958 ông tốt nghiệp Học viện kỹ thuật vô tuyên pháo binh Khác cốp mang tên Gôvôrốp. Ông từng phục vụ trong Binh chủng phòng không thuộc Quân khu Ba cu, sau đó tại Quân khu Mátxcơva, với những chức vụ khác nhau.

Từ tháng 5-1965 đến tháng 5-1966 ông tham gia chiến đấu tại Việt Nam với chức vụ Kỹ sư trưởng của Trung tâm huấn luyện số 2, sau đó là Trưởng nhóm chuyên gia quân sự Liên Xô ở Trung đoàn tên lửa phòng không số 238 của Quân đội nhân dân Việt Nam.
 
Ông đã mãn hạn phục vụ trong quân đội vào năm 1980 với chức vụ phụ trách căn cứ sửa chữa - phục hồi của Binh chúng phòng không toàn quốc.

Ông đã được tặng thưởng Huân chương Cờ đỏ hạng III, Huân chương Vì sự phục vụ Tổ quốc trong các lực lượng vũ trang Liên Xô và nhiều Huy chương, trong đó có Huy chương Hữu nghị của Việt Nam.

Ông qua đời ngày 2-6-2001 tại thành phố Balasích.

[SaoVang]

NHỮNG CHIẾN THẮNG KHÔNG ĐẾN DỄ DÀNG

Ngày 24-7-1965, thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Thủ đô Hà Nội của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, các tiểu đoàn tên lửa phòng không dưới sự chỉ huy của các sĩ quan Binh chủng phòng không thuộc Quân khu Mátxcơva, Thiếu tá Ph. P. Ilinức và Thiếu tá B. I. Môgiaép, đã bắn rơi 3 máy bay Mỹ.

Việc hai trận đánh đầu tiên ấy đã gây ấn tượng như thế nào thì có thể xét đoán qua sự thật là trong vòng 2-3 tuần lễ đã hoàn toàn chấm dứt các cuộc bắn phá của không quân Mỹ xuống miền Bắc Việt Nam. Đế quốc Mỹ đã hiểu ra rằng nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã có những phương tiện mới để đối phó với không lực Hoa Kỳ. Chúng bắt đầu tiến hành trinh sát một cách kỹ lưỡng từ trên không, bằng cách trước hết sử dụng các máy bay không người lái, đề ra những cách thức mới và chiến thuật mới trong việc tiến hành không kích. .

Xin kể đôi lời về câu chuyện trước đó. Việc đào tạo các chuyên viên quân sự Việt Nam được tiến hành tại hai trung tâm huấn luyện. Trung tâm huấn luyện số 1 được hình thành gồm các sĩ quan và binh sĩ thuộc Binh chủng phòng không Quân khu Mátxcơva, Trung tâm huấn luyện số 2 - nơi tôi làm việc gồm các sĩ quan và binh sĩ thuộc Binh chủng phòng không Quân khu Ba cu.

Chúng tôi đến Việt Nam ngày 30-4-1965. Ra đón chúng tòi có Phó tư lệnh Binh chủng phòng không - không quân của Việt Nam là tướng Đỗ Đức Kiên (sau này là giám sát viên thường trực theo dõi việc thành lập các đơn vị tên lửa phòng không); Chỉ huy trưởng Trung đoàn tên lửa phòng không 238 tương lai của Việt Nam - Thiếu tá Hội (XOH), các Viên phó của ông; ngoài ra còn có Đại tá A. M. Đdưda, Trưởng đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô thuộc binh chủng tên lửa phòng không.

Về phía Liên Xô, những sĩ quan chỉ đạo xây dựng trung đoàn tên lửa phòng không gồm có: Đại tá (từ tháng Mười là Thiếu tướng) Nicôlai Vaxiliêvích Bagienốp - Trưởng nhóm chuyên gia quân sự Liên Xô tại Trung tâm huấn luyện, Thiếu tá Anatôli Bôrixôvích Dai ca - Kỹ sư trưởng thuộc nhóm chuyên gia quân sự Liên Xô, Đại tá Ivan Ivanôvích Xmirnốp - Phó trưởng nhóm chuyên gia quân sự Liên Xô, phụ trách công tác chính trị. 

Về phía Việt Nam, chỉ huy trung đoàn tên 1ửa là Thiếu tá Hội - người dường như đã tham gia tất cả các cuộc chiến tranh giải phóng mà nhân dân Việt Nam tiến hành trong thế kỷ XX. Thiếu tá Hội là người có học vấn cao, kiên định, có đầu óc thực tế, là một người luôn luôn hoàn thiện những kiến thức của mình. Ông biết cách tổ chức các quan hệ công tác bình thường với các chuyên gia Liên Xô. Chúng tôi cũng hướng tới điều đó: cho nên vấn đề này đã được giải quyết khá nhanh chóng. Đây là nguyên nhân đầu tiên và có thể là một trong những nhân tố chủ yếu tạo ra hoạt động có kết quả của một tập thể đa dân tộc.

Về phía Việt Nam, Kỹ sư trưởng là đồng chí Ngọc – một chuyên gia có trình độ chuyên môn cao. Ông đã tốt nghiệp tại một trong số những trường cao đẳng bách khoa kỹ thuật tại Mátxcơva, nói thạo tiếng Nga. Điều này đã giúp ông nắm vững khá nhanh việc làm chủ bộ khí tài tên lửa phòng không. Những sĩ quan khác của trung đoàn này có trình độ hiểu biết khá thành thạo. Nhiều người trong số họ biết tiếng Nga vì trước đấy đã từng học tập ở Liên Xô, một số người đã có kinh nghiệm tác chiến trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Bộ chỉ huy Quân đội nhân dân Việt Nam đã thực hiện một công tác tổ chức rất quy mô. Những đơn vị vừa được thành lập được đặt dưới sự giám sát thường trực của Tư lệnh Binh chủng phòng không - không quân Lê Văn Tri. Người giám sát theo dõi lực lượng tên lửa phòng không là Phó Tư lệnh phòng không - không quân của Việt Nam Đỗ Đức Kiên. Ông là người rất có thiện cảm với các chuyên gia Liên Xô, luôn luôn nắm chắc các nhu cầu của chúng tôi không chỉ những nhu cầu quân sự, mà cả các nhu cầu về sinh hoạt.

Việc đào tạo các chuyên gia Việt Nam được bắt đầu từ giờ làm việc chung đầu tiên. Công việc bốc dỡ khí tài, hành quân, triển khai các bộ khí tài tên lửa... Sự chung vai sát cánh trong công việc đã trở thành nền tảng cho sự hiểu biết lẫn nhau. Các bạn Việt Nam đã hiểu ra rằng chúng tôi cũng là con em của nhân dân lao động giống như họ. Điều đó rất quan trọng trong tình

[SaoVang]

Chúng tôi cố gắng làm cho những học viên của chúng tôi và cũng là những bạn chiến đấu của chúng tôi trong tương lai hiểu rõ rằng: chúng tôi đến đất nước họ không chỉ đơn giản là những chuyên gia quân sự - các giảng viên, theo quy chế chính thức. Chúng tôi còn là những chiến sĩ mà khi cần thiết sẽ không chỉ đưa ra những đòi hỏi thi hành điều lệnh chiến đấu và các chỉ dẫn chiến đấu, mà sẽ còn phải hành động. Ngoài ra, chúng tôi có quy định luôn luôn nói sự thật dù đó là sự thật khó nghe. Và còn một điều nữa - chúng tôi luôn luôn thể hiện ý thức trách nhiệm cá nhân trước công việc được giao phó, ý thức tự hào thầm lặng, ẩn kín bên trong về đất nước mình.

Tất cả những yếu tố đó là cơ sở cho quan hệ giữa chúng tôi với các bạn Việt Nam. Phải nói rằng các bạn Việt Nam đã hiểu đúng và đánh giá đúng những hành động của chúng tôi. Tất nhiên, cũng còn nhờ kinh nghiệm của vị Chỉ huy Trung tâm huấn luyện là tướng N. V. Bagienốp - người đã từng tham gia cuộc Chiến tranh vệ quốc vĩ đại - và của vị Phó chỉ huy phụ trách công tác chính trị là Đại tá I. I Xmirnốp.

Ngày 20-6, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên Xô tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa I. X. Sécbacốp đến thăm Trung tâm của chúng tôi. Phát biểu trước toàn thể đơn vị chúng tôi, Đại sứ nói; "Hoạt động chiến đấu của các đồng chí tại các trận địa, số lượng máy bay Mỹ bị bắn rơi, quan hệ công việc cụ thể với các chiến sĩ Việt Nam sẽ là hòn đá tảng cho việc cải thiện các quan hệ chính trị, ngoại giao và quan hệ hữu nghị với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa". Chúng tôi đã ghi nhớ điều này, nhất là vào thời điểm ấy quan hệ với Việt Nam trong tình hình không đơn giản. Cần phải làm việc khéo léo, bằng những cử chỉ tế nhị và cởi mở để tạo bước ngoặt trong tình hình lúc bấy giờ.

Ba tháng trôi đi nhanh như một tuần lễ. Các đồng chí Việt Nam đã học được nhiều điều. Đã thiết lập được những quan hệ tốt đẹp. Trong những phút nghỉ ngơi chúng tôi đã thi đấu bóng chuyền, chơi bóng bàn... Nhưng tình hình trên không thay đổi không phải theo chiều hướng tốt. Mệnh lệnh thành lập các tiểu đoàn hoả lực và chiếm lĩnh các trận địa đã được ban hành.

Trên thực tế, vào thời điểm ấy, cả các tiểu đoàn, cả các trung đoàn, nếu chỉ có lực lượng chuyên gia Việt Nam thì chưa đủ khả năng hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu. Ban lãnh đạo Đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô đã thông qua quyết định: thành lập các khẩu đội chiến đấu có quân số rút gọn gồm các chuyên gia quân sự Liên Xô với khoảng 35-40 người trong biên chế mỗi tiểu đoàn tên lửa.

Số chuyên gia còn thiếu đã được Liên Xô gửi gấp sang. Trong một thời gian hết sức ngắn các khí tài đã được chuyển đến. Chỉ mất chưa đầy một tháng để thành lập và trang bị cho trung đoàn. Chúng tôi đã chuẩn bị chiến đấu cho các tổ hợp tên lửa phòng không, các quả tên lửa, tổ chức hoạt động của các khẩu đội chiến đấu.

Các chuyên gia quân sự Liên Xô hiểu rõ rằng phía trước là những trận chiến đấu thực sự chống một kẻ thù rất mạnh, do vậy họ đã làm việc hết mình. Các bạn Việt Nam cũng làm việc tích cực như thế.

Ngày 20-9-1965 Trung đoàn tên lửa phòng không số 238 của Quân đội nhân dân Việt Nam đã đánh trận đầu. Trong ngày hôm ấy Tiểu đoàn 83, dưới sự chỉ huy của Thiếu tá G. X. Rưgiức (sĩ quan điều khiển tên lửa là Trung úy A. N. Ôpáccô), đã đánh 3 trận và đã bắn rơi 3 máy bay.

Ngày 1-10 tiểu đoàn của Trung tá Bôrixốp đã đánh 2 trận và bắn rơi 2 máy bay.

Ngày 5-10 tiểu đoàn của Thiếu tá A. G. Têrêsencô đã tiêu diệt 4 máy bay.

Ngày 17- 10 Tiểu đoàn 82 của Trung tá I. A. Liakisép đã tiêu diệt 2 máy bay địch.

Trận chiến đấu ấy đầy kịch tính và nặng nề. Lúc đầu tiểu đoàn này bị máy bay Mỹ bắn phá làm cho các bộ khí tài tên lửa bị hư hỏng nghiêm trọng. Tưởng chừng như tiểu đoàn đã bị loại khỏi vòng chiến đấu trong thời gian dài. Tốp máy bay thứ hai của địch đã chuẩn bị thực hiện cú đánh thứ hai để kết liễu. Nhưng anh em trong đơn vị đã không sờn lòng - họ đã khôi phục tư thế sẵn sàng chiến đấu của bộ khí tài và đã dùng hỏa lực đánh trả đợt tấn công thứ hai của máy bay địch. Họ đã tiêu diệt 2 máy bay cường kích của hải quân Mỹ. Hoan hô! Chiến thắng khó khăn nhất là chiến thắng lần đầu, nhưng chiến thắng ấy quý giá hơn cả trăm lần so với chiến thắng dễ dàng. Trong trận chiến đấu ấy chúng tôi đã chịu những tổn thất đầu tiên - anh chiến sĩ V. E. Xmirnốp đã bị tử thương.

[SaoVang]

Tổng thành tích của trung đoàn trong những trận đầu là 11 chiếc máy bay đã bị bắn hạ. Đối với các học viên thì đấy là kết quả đầy ấn tượng, và thú thực các ông thầy cũng tỏ ra hài lòng. Tóm lại, tất cả các tiểu đoàn hỏa lực đã giành thắng lợi khi trải qua tất cả những thử thách đầu tiên trong chiến đấu - khí tài không phụ lòng tin, bản thân chúng tôi đã không sờn lòng. Trong những trận chiến đấu ấy những học viên của chúng tôi - các bạn Việt Nam đã xứng đáng với những lời khen cao nhất về tinh thần hy sinh quên mình, tinh thần dũng cảm và tinh thần cần cù rất cao trong quá trình nắm vững khí tài tên lửa phòng không.

Về sau chiến thuật phục kích đã được áp dụng khá rộng rãi. Những đơn vị thực hiện các trận phục kích gồm cả những tốp hỗn hợp, cũng như các bộ khí tài tên lửa phòng không đơn lẻ. Trận địa phục kích được xây dựng ở cạnh những mục tiêu bị máy bay Mỹ bắn phá thường xuyên nhất, hoặc trên lộ trình của các máy bay Mỹ. Đôi khi còn lập ra những cái bẫy phục kích.

Ý nghĩa của những trận phục kích ấy là như thế này: tạo ra một cụm pháo cao xạ khá mạnh và trong điều kiện ngụy trang rất kín. Bộ khí tài tên lửa phòng không được ghép vào cụm pháo cao xạ ấy và khi mục tiêu xuất hiện thì khai hoả. Sau khi trận đánh kết thúc, bộ khí tài tên lửa liền lập tức rời khỏi trận địa. Trận địa này được ngụy trang thành một trận địa tên lửa đang hoạt động. Cụm pháo cao xạ nín thở chờ đợi và thường thì không phải chờ đợi uổng công.

Mục đích chính của không quân Mỹ khi phát hiện ra tên lửa phòng không là tiêu diệt nó ngay. Để thực hiện mục đích này không quân Mỹ đã sử dụng mọi phương cách có thể. Nhưng các chiến sĩ phòng không cũng sẵn sàng đối phó. Sự trừng phạt thật khốc liệt - những máy bay bay tầm thấp khi tấn công đã phải hứng chịu hỏa lực pháo bắn vào tới tấp. Bằng cách ấy ta đã bắn hạ được hai, ba máy bay, có khi còn bắn hạ được nhiều hơn thế. Các chiến sĩ cao xạ rất hãnh diện với những trận đánh như vậy mỗi khi giành thắng lợi. Những trận đánh như vậy chẳng những gây tổn thất vật chất đáng kể cho không quân Mỹ, mà còn giáng đòn mạnh về phương diện tinh thần - tâm lý. Các phi công ghi nhớ rất lâu những cú đánh như thế.

Chiến thuật phục kích đã đem lại những kết quả tích cực. Nó làm rối mù các số liệu trinh sát của cơ quan trinh sát đường không của địch, tạo cơ hội giáng những đòn hữu hiệu bất ngờ vào các tốp máy bay, khiến những máy bay ấy luôn luôn ở trong tình trạng căng thẳng, buộc kẻ địch phải hao tổn một khối lượng to lớn về sức lực, tiền của vào khâu trinh sát và đảm bảo hoàn thành trận đánh của không quân. Nghĩa là trên thực tế, chiến thuật ấy làm tăng khả năng đối phó và hiệu quả của Binh chủng phòng không - không quân của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Các trận đánh vẫn tiếp diễn. Sau những trận thắng đầu tiên giành được tương đối dễ dàng, bắt đầu diễn ra những trận đánh không thành công. Kẻ địch buộc phải thay đổi chiến thuật. Không quân Mỹ áp dụng chiến thuật đánh thọc sâu vào các tiểu đoàn, sử dụng có hiệu quả những cuộc tấn công ở tầm thấp. Các máy bay đã được trang bị những thiết bị cảnh báo khi lọt vào vùng phủ sóng của bộ khí tài tên lửa phòng không và cảnh báo về các tên lửa xuất phát. Chúng áp dụng những hình thức gây nhiễu tích cực, học các cách cơ động tránh tên lửa. Địch bắt đầu sử dụng các loại tên lửa tự tìm mục tiêu có tên gọi là "Sraicơ". Bắt đầu diễn ra cuộc đấu trí - từ trắc thủ vận hành máy bám sát mục tiêu bằng tay, sĩ quan điều khiển đường bay của tên lửa, viên chỉ huy tiểu đoàn ra lệnh phóng tên lửa, cho đến các phòng thiết kế trung ương nghiên cứu và tạo ra các khí tài.

Trong những điều kiện như vậy, các nhân tố quyết định sẽ là:

1. Kinh nghiệm và tài nghệ của sĩ quan phóng tên lửa, sự kiên định và lòng dũng cảm của sĩ quan ấy.

2. Tài nghệ của sĩ quan điều khiển tên lửa, sự kiên định và thao tác ăn nhịp của toàn thể khẩu đội các trắc thủ bám sát mục tiêu bằng tay.

3. Tài nghệ và động tác nhịp nhàng của khẩu đội kỹ thuật tên lửa và khẩu đội bệ phóng.

Đó là những yếu tố cơ bản của nghệ thuật và kinh nghiệm chiến đấu. Tôi muốn dẫn ra đây một vài ví dụ để cho thấy những đặc điểm tác chiến của các bộ khí tài tên lửa phòng không và tài nghệ của một số trắc thủ tên lửa.

[SaoVang]

Để bảo vệ cây cầu đường sắt bắc qua sông Hồng tại khu vực thành phố Hải Dương, người ta đã thiết lập nên một cụm pháo cao xạ khá mạnh, trong đó gồm có cả tiểu đoàn tên lửa phòng không của chúng tôi. Hoạt động tác chiến ở tiểu đoàn này không được suôn sẻ. Tình hình này gây lo lắng cho bộ chỉ huy Việt Nam, cũng làm cho chúng tôi lo ngại. Khi kiểm tra đã phát hiện thấy cần phải thay trắc thủ làm nhiệm vụ phóng tên lửa: tuy được đào tạo tốt và nắm được kiến thức, nhưng trong hoàn cảnh chiến đấu viên sĩ quan này tỏ ra yếu thần kinh, làm ảnh hưởng đến toàn khẩu đội và làm cho các thao tác không vững vàng.

Trên thực tế đã không có sự lựa chọn - mọi người lúc đó đang trong quá trình tích luỹ kinh nghiệm. Vậy là chúng tôi đã chọn Đại úy Iuri Pêtơrôvích Bôgđanốp. Chính sĩ quan này trong thao tác chiến đấu mới có thể tập trung hoàn toàn sự chú ý và bắt toàn thể khẩu đội chiến đấu phải làm việc tập trung, với tất cả sức lực.

Trong 3 ngày tiểu đoàn này đã bắn rơi 5 máy bay. Đó là ví dụ cho thấy ý nghĩa, vai trò của trắc thủ phụ trách khâu khai hoả tốt. Đối với tiểu đoàn này thì đó là tất cả? Về sau, con số các trận đánh thắng của tiểu đoàn này đã tăng lên. Tiểu đoàn đã đi vào quỹ đạo bình thường của công việc chiến đấu. Vì những trận đánh thắng đó, Đại úy Bôgđanốp đã được đề nghị phần thưởng cao, nhưng đồng chí ấy chỉ được tặng thưởng lần thứ hai Huân chương Sao Đỏ. Sau này, khi trở về Liên Xô, Iu. P. Bôgđanốp đã trở thành chỉ huy cấp lữ đoàn, quân đoàn, đã tốt nghiệp Học viện quân sự của Bộ Tổng tham mưu, đã làm việc tại Bộ Tổng tham mưu.

Tôi xin dẫn ra đây một ví dụ nữa: các tiểu đoàn chúng tôi bị đánh phá nghiêm trọng do các máy bay bay ở tầm thấp. Miền Bắc Việt Nam là khu vực có khá nhiều núi, cộng với những lưu vực đồng bằng của các con sông. Do vậy có rất nhiều cơ hội để máy bay bí mật tiến đến các mục tiêu trận địa của chúng tôi. 

Thiếu tá A. G. Têrêsencô đã bố trí một chiến sĩ, có trang bị điện thoại, chốt trên một ngọn núi ở hướng nam là hướng nguy hiểm nhất. Chiến sĩ ấy chỉ có một nhiệm vụ: không được bỏ qua các máy bay tập kích từ hướng đó! Nếu phát hiện thấy máy bay địch thì phải gọi điện báo cáo ngay? Phải "gắn ống nghe vào tai". Việc "gắn ống nghe vào tai" cũng liên quan đến một chiến sĩ khác ngồi trong ca bin U ngay cạnh sĩ quan chỉ huy.

Vào thời điểm tiểu đoàn chuẩn bị khai hỏa vào mục tiêu bay đến từ hướng bắc thì lại có báo cáo của trắc thủ quan sát: "Mục tiêu đã ở bên cạnh, nó tiến đến từ hướng nam!" Lập tức các cần ăngten đổi hướng quay, diễn ra các thao tác tìm mục tiêu, bắt mục tiêu, phóng tên lửa. Thế là mục tiêu đã bị tiêu diệt. Các ăngten lại lập tức chuyển về hướng khác. Vẫn đủ thời gian để bắn vào mục tiêu tiến đến từ hướng bắc. Dĩ nhiên, trường hợp này nghe ra có vẻ hài hước, nhưng là trường hợp bổ ích, tuy đó là trường hợp cá biệt. Tôi dẫn ra ví dụ này, bởi vì trong chiến đấu tất cả mọi phương pháp đều tốt miễn là đem lại chiến thắng.

Mỗi trận đánh qua đi chúng tôi lại tích luỹ thêm kinh nghiệm, các học viên có thêm kiến thức. Các bạn Việt Nam thật sự khao khát được tác chiến độc lập. Trận đánh mà tôi xem như cuộc sát hạch về khả năng tác chiến độc lập của các bạn Việt Nam là trận đánh do họ thực hiện tại vùng núi Bắc Việt Nam. Kết quả trận đánh này là một máy bay do thám đã bị bắn rơi. Nó bay tới từ Thái Lan và tiến hành việc chỉ điểm cho các trận oanh kích của máy bay Mỹ, tung ra những biện pháp tích cực để gây nhiễu mạnh và tiến hành một cuộc trinh sát thật sự bằng ra đa. Nó làm cho tất cả chúng tôi rất bực mình. Bộ chỉ huy Phòng không - không quân của Việt Nam đã trao cho Trung đoàn tên lửa phòng không số 238 nhiệm vụ bắn hạ chiếc máy bay này.

Lúc đầu nhiệm vụ này có vẻ là một sự phiêu lưu hoàn toàn. Nhưng lòng quyết tâm, lòng kiên trì, sự tính toán tỉnh táo và niềm tin vào sức mạnh của mình đã thắng. Chúng tôi đã tìm được một bãi phẳng không rộng trong vùng núi. Tại đó, thật ra chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn mới triển khai được bộ khí tài tên lửa phòng không: các ca bin chức năng của khẩu đội kỹ thuật vô tuyến được bố trí sát ngay dưới tán lá cây um tùm, còn các bệ phóng thì được bố trí dưới các cây với những khoảng cách tối thiểu. Không biết bằng cách nào mà chúng tôi đã kéo được khí tài vào vùng núi băng qua những địa hình không có đường sá gì cả, đó là điều không thể tưởng tượng nổi. Chúng tôi ngụy trang, ẩn kín tại địa điểm phục kích và chờ đợi. Chúng tôi phải chờ đợi lâu nhưng đã chớp được thời cơ và hạ được chiếc máy bay ấy. Đó là chiến thắng lẫy lừng! Cả một ngày trời máy bay Mỹ rà soát kỹ lưỡng khu rừng núi ấy để tìm kiếm tiểu đoàn chúng tôi, nhưng vô hiệu.

[SaoVang]

Cuối tháng 10-1965 Bộ chỉ huy Phòng không - không quân của Quân đội nhân dân Việt Nam và ban lãnh đạo Đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô đã quyết định rút một bộ phận chuyên gia Liên Xô ra khỏi Trung đoàn tên lửa phòng không số 238, và chỉ để lại - trong các khẩu đội kỹ thuật vô tuyến của các tiểu đoàn - một khẩu đội chiến đấu hạn chế, gồm: sĩ quan phóng tên lửa, trưởng nhóm chuyên gia Liên Xô bên cạnh viên chỉ huy tiểu đoàn tên lửa của Quân đội nhân dân Việt Nam, các kỹ thuật viên của tất cả các hệ thống và 2 - 3 trắc thủ vận hành máy theo dõi mục tiêu bằng tay để giúp phía Việt Nam trong tác chiến và hoàn tất khâu huấn luyện. Tổng số các chuyên gia quân sự Liên Xô trong một tiểu đoàn được quy định trong giới hạn 11 - 13 người, cộng với các chuyên gia của tiểu đoàn kỹ thuật và trung đoàn. Trong mỗi trung đoàn tống số chuyên gia Liên Xô phải giới hạn ở con số 50 - 60 người.

Tôi được bổ nhiệm làm Trưởng nhóm chuyên gia này. Tất cả những ai không thuộc vào nhóm này đều chuyển về Khách sạn Kim Liên và nóng lòng chờ chuyến bay đặc biệt để trở về nước. Công việc ở trung đoàn thì vẫn tiếp tục với nhịp độ và với những nhiệm vụ như trước. Trước mắt chúng tôi là sự trưởng thành của các chuyên gia tên lửa của Quân đội nhân dân Việt Nam. Theo đà trình độ của họ tăng lên thì có sự giảm bớt số lượng chuyên gia Liên Xô trong các tiểu đoàn thuộc trung đoàn này. Thoạt đầu là các chiến sĩ Việt Nam ngồi sau những cần điều khiển để trực tiếp vận hành máy bám sát mục tiêu, sau đó đến lượt các sĩ quan điều khiển tên lửa người Việt Nam.

Đó là giai đoạn chót của đợt công tác của chúng tôi tại trung đoàn. Giai đoạn này kết thúc vào tháng 4-1966. Những sĩ quan Liên Xô phụ trách điều khiển tên lửa và các sĩ quan phóng tên lửa là những người cuối cùng rời các trận địa của các tiểu đoàn. Tại trung đoàn này chỉ còn lại tốp chuyên gia quân sự Liên Xô với khoảng 10 người để giúp sửa chữa, khai thác các bộ khí tài tên lửa và để giúp giải quyết nhiều vấn đề khác mà nhiều khi không lường trước được trong hoàn cảnh tác chiến.

Về sau, trên thực tế Trung đoàn tên lửa phòng không số 238 của Việt Nam đã độc lập tác chiến và, như tôi được biết, trong suốt cuộc chiến tranh trung đoàn này đã bắn rơi khoảng 360 máy bay Mỹ, trong đó lần đầu tiên đã bắn rơi máy bay ném bom chiến lược B-52. Nhưng trung đoàn ấy không đơn độc. Các con số tổng kết về cuộc chiến tranh đã qua đi từ lâu cho thấy Binh chủng tên lửa phòng không của Quân đội nhân dân Việt Nam đã bắn rơi 1293 máy bay chiến đấu của không quân Mỹ, trong đó có 54 máy bay B-52. Việt Nam có lý do để tự hào, cả chúng tôi những chiến sĩ Liên Xô, cũng có lý do để tự hào.

Tôi không thể không nói đến đóng góp cá nhân của một số chuyên gia chúng tôi vào thắng lợi chung - đó là các viên chỉ huy các tiểu đoàn, các sĩ quan phóng tên lửa.

Khi phân tích hoạt động chiến đấu của các sĩ quan phóng tên lửa thuộc các tiểu đoàn hỏa lực của trung đoàn tên lửa, ta có thể lấy làm hài lòng nêu lên rằng tất cả các đồng chí ấy và các khẩu đội chiến đấu của họ đã hành động một cách hoàn toàn kết quả:

- Thiếu tá A. G. Têrêsencô đã tham gia 11 trận, và đã bắn hạ 10 máy bay;

- Thiếu tá G. X. Rưgiức - tham gia 9 trận, bắn hạ 8 máy bay;

- Trung úy kỹ sư Iu. P. Bôgđanốp đã tham gia 10 trận, hạ 8 máy bay;

- Trung tá Bôrixốp tham gia 7 trận, hạ 5 máy bay;

- Trung tá I. A. Liakisép - tham gia 8 trận, hạ 5 máy bay;

- Thượng úy V. X. Tikhômirốp - tham gia 6 trận, hạ 5 máy bay.

- Trung úy kỹ sư A. A. Pimênốp - tham gia 2 trận, hạ 2 máy bay địch.

[SaoVang]

Trong thời gian từ 20-9-1965 (đây là trận đầu tiên của các chuyên gia quân sự Liên Xô trong thành phần Trung đoàn tên lửa phòng không số 238) đến ngày 17-4-1966 (là trận cuối cùng dưới sự chỉ đạo của các chuyên gia quân sự Liên Xô) tổng thành tích là như sau: trong 61 trận đã hạ được 48 máy bay Mỹ, số lượng tên lửa bắn đi là 71 quả.

Trên thực tế cứ một quả rưỡi tên lửa được phóng đi thì có một chiếc máy bay Mỹ bị bắn hạ. Đây là hiệu suất rất cao.

Các sĩ quan điều khiển tên lửa: Đại úy V. A. Iuriép, Thượng úy I. N. Pruxốp, Trung úy A. N. Ôpáccô mỗi người đã bắn hạ được 5 máy bay và nhiều hơn thế. Không lời khen nào tả xiết đối với các trắc thủ ở các bệ phóng dưới sự chỉ huy của Đại úy N. A. Ghêlêvêra, Thượng úy Iu. A. Đemsencô, Trung úy Iu. N. Dakhmưlốp. 

Trung úy V. L. Bungacốp đã lao động quên mình trong việc duy trì tư thế sẵn sàng chiến đấu của trạm trinh sát và chỉ thị mục tiêu không chỉ trong trung đoàn chúng tôi, mà cả ở trung đoàn khác nữa. Đó là một sự lao động nặng nhọc, mất ngủ và đã được tuyên dương bằng Huân chương Cờ đỏ và Huy chương Dũng cảm.

Làm sao có thể quên được những trắc thủ vận hành máy bám sát mục tiêu bằng tay, những con người bình thường luôn luôn khiêm tốn và không thể thay thế được: trung sĩ A. A. Môđênốp, các chiến sĩ V. V. Dốpnhin, V. A. Lâysencô, V. N. Ruđencô. Họ đã đưa ra những thông tin về bầu trời với số lượng tối thiểu những sai sót.

Các chuyên gia thuộc tiểu đoàn kỹ thuật đã có đóng góp xứng đáng vào những thành tích chung: Trung tá N. I. Ivanốp - chỉ huy, Đại úy A. E. Vôn cốp, Đại úy V. A. Xêcrêtariúc, Đại úy V. A. Ilin.

Nhiều người chúng tôi lẽ ra đã gặp biết bao chuyện chẳng lành nếu không có những lời khuyên và những yêu cầu cứng rắn nhưng đầy thiện ý của người bác sĩ của chúng tôi là ông Xavêli Ignatôvích Mác cốp. Tôi cũng muốn dành những lời trìu mến về vị chỉ huy Trung đoàn tên lửa phòng không số 238 của Quân đội nhân dân Việt Nam là đồng chí Hội, vị chính ủy của ông là đồng chí Bích, tham mưu trưởng Sơn, kỹ sư trưởng Ngọc và tất cả các chiến sĩ và sĩ quan của trung đoàn này.

Tôi muốn bạn đọc đừng tưởng rằng nhìn chung những thắng lợi đã giành được một cách dễ dàng. Không phải như vậy, hoàn toàn không. Các phi công Mỹ không phải là những "cậu bé dễ bắt nạt". Đó là những chiến binh có kinh nghiệm, dũng cảm, có định hướng mục tiêu, nắm rất vững các kỹ thuật tiên tiến thời kỳ ấy và có trong tay những vũ khí hùng hậu. Giao chiến với các phi công ấy đòi hỏi phải có tinh thần hoàn toàn quên mình. Có như vậy chúng tôi mới giành được thắng lợi. 

Thành phố Balasích, ngày 17-8-2000

[SaoVang]

THƯỢNG SĨ CẬN VỆ
CÔLÊXNHÍCH NICÔLAI NICÔLAÊVÍCH

Giáo Sư danh dự của RAEN (PAEH)

Ông sinh ngày 28-1-1943 tại tỉnh Khác cốp. Năm 1959 tốt nghiệp trung học phổ thông, năm 1951 tốt nghiệp Trường kỹ thuật sô 15 tại thành phố Gorlốpca, sau đó làm việc tại Sở hiệu chỉnh máy tự động của thành phố Gorlốpca, là thợ hiệu chỉnh điện các máy tự động trong thang máy của mỏ.

Từ năm 1963 đến năm 1956 phục vụ trong Quân đội Xôviêt theo chế độ nghĩa vụ.

Từ tháng 7-1965 đến tháng 3-1966 ông đã tham gia chiến đấu tại Việt Nam. ông từng là chỉ huy bệ phóng - phó chỉ huy trung đội, chỉ huy trung đội thuộc đại đội bệ phóng của Trung đoàn tên lửa phòng không số 236, sau đó là Trung đoàn số 261 của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Năm 1972 ông tốt nghiệp Đại học Năng lượng Mátxcơva, là cán bộ phụ trách cơ khí - năng lượng của phân xưởng, kỹ sư thiết kế chính, phân xưởng trưởng tại các xí nghiệp công nghiệp hàng không và công nghiệp quốc phòng, đồng thời làm công tác giảng dạy.

Từ năm 1994 là chuyên gia chính, sau đó là Trưởng ban Kỹ thuật điện của Đuma quốc gia.

Năm 1994 ông được bầu làm Chủ tịch Đoàn chủ tịch Hội cựu chiến binh liên vùng của các cựu chiến binh đã chiến đấu tại Việt Nam.

Ông được tặng thưởng Huân chương Cờ đỏ và 8 huy chương, trong đó có Huy chương Lão thành lao động, Vì sự củng cố cộng đồng chiến đấu, "Chiến đấu vẻ vang, cũng như Huy chương Hữu nghị của Việt Nam và các huy hiệu Chiến sĩ quốc tế, Cựu chiến binh của Binh chủng phòng không Liên Xô và Việt Nam.

CHUYẾN CÔNG TÁC BÍ MẬT ĐẾN VIỆT NAM

Cuối tháng 3-1965 người ta đã triệu tập chúng tôi - gồm 5 người thuộc khẩu đội bệ phóng của Tiểu đoàn số 3 thuộc Trung đoàn tên lửa phòng không cận vệ Putilốpxcơ - Kirốpxki số 236 - lên phòng tham mưu trung đoàn. Có một người trong số những người tiễn chúng tôi hình như đó là Chuẩn úy Suxtanốp, đã nói đùa? 

- Các anh ấy sẽ sang Việt Nam.

Anh ấy nói bâng quơ như vậy...

Chẳng bao lâu sau đó chuyện này đã thật sự diễn ra.

Tại phòng tham mưu, sĩ quan chỉ huy tiểu đoàn chúng tôi Thiếu tá cận vệ Ivan Cônxtantinôvích Prôxcurnin, đã chờ sẵn chúng tôi. Tại đó còn có những binh sĩ và hạ sĩ quan thuộc các tiểu đoàn khác trong cùng trung đoàn chúng tôi. Tất cả gồm 15 người.

Trong tiểu đoàn chúng tôi, trừ viên chỉ huy ra, đã có mặt gần như toàn bộ Trung đội 2 của tôi thuộc các khẩu đội bệ phóng: binh nhất Raphain (Tôlia) Akhunốp, binh nhì Alếchxây Phômisép thuộc khẩu đội 5 và binh nhất Anatôli Psênhisnư và binh nhì Anđrây Xáptrúc thuộc khẩu đội 6. Trong số những người thuộc những tiểu đoàn khác của trung đoàn có các trắc thủ vận hành máy bám sát mực tiêu bằng tay - các binh nhất Alếchxanđrơ Buốcxép, Tácdan Séccơviani, Nicôlai Gavrilúc, trắc thủ vận hành máy bám sát mục tiêu bằng tay - binh nhất Víchto Cubusép và trắc thủ bệ phóng - binh nhì Ivan Agalacốp.

Người ta đã mời Đại tá cận vệ An tôn Xtêpanôvích Pôbôgiacốp đến phòng làm việc của vị chỉ huy Trung đoàn. Đại tá Pôbôgiacốp nói với chúng tôi:

- Dự kiến sẽ có chuyến công tác đến một đất nước có khí hậu nhiệt đới để thực hiện nhiệm vụ quan trọng trong những điều kiện sát với những điều kiện chiến đấu. Cần có những người được đào tạo tốt, nắm vững các phương tiện kỹ thuật chiến đấu. Có những đòi hỏi đặc biệt về kỷ luật. Do vậy các đồng chí được đề cử thực hiện nhiệm vụ này. Trưởng nhóm của các đồng chí sẽ là Thiếu tá cận vệ Prôxcurnin.

Sau cuộc trao đổi ngắn người ta dành cho chúng tôi thời gian suy nghĩ. Dĩ nhiên, chúng tôi đã đoán ngay được đó là đất nước nào.

Khi còn học ở trường phổ thông, tôi chỉ biết về Việt Nam qua sách giáo khoa môn địa lý, như là một nước nhiệt đới xa xôi vừa đánh đuổi được bọn thực dân Pháp. Còn bây giờ mỗi ngày, trong chương trình "Thời sự" buổi tối trên truyền hình, chúng tôi được xem những phóng sự truyền hình về những cuộc bắn phá của không quân Mỹ đánh vào miền Bắc Việt Nam.

Vì những lý do khác nhau đã có vài người từ chối việc đề cử sang Việt Nam (trong danh sách không ghi họ tên của họ). Số anh em còn lại đã phải trải qua đợt giám định y khoa nghiêm ngặt.

Tất cả những người đã qua đợt giám định y khoa thì được gửi đến Hội đồng quân sự của quân đoàn. Tại đó đã diễn ra cuộc trao đổi còn ngắn gọn hơn.