ahuuls
Thành viên

Bài viết: 453
Hoa hồi Xứ Lạng
|
 |
« Trả lời #164 vào lúc: 15 Tháng Năm, 2009, 09:05:12 pm » |
|
Em vừa đọc được 1 bài về đi Giữ gìn điệu hát sli Lạng Sơn trên:www.baodatviet.vn/.../20093/34242.datviet Cập nhật lúc : 10:43 AM, 19/03/2009 Nội dung của hát Sli phong phú và hấp dẫn, thể hiện thế giới tâm hồn và mang đậm dấu ấn văn hóa của đồng bào Nùng (Lạng Sơn).
>> Người dành trọn tâm huyết cho điệu hát then >> Người nặng lòng với Sình ca Cao Lan >> Tết Nhảy của người Dao đỏ sôi động giữa Thủ đô
Với cuộc sống tâm hồn phong phú, người Nùng ở Lạng Sơn có một kho tàng dân ca khá đồ sộ, phong phú về thể loại và làn điệu, trong đó phải kể đến hát sli.
Làn điệu dân ca độc đáo
Người Nùng chiếm trên 30% dân số Lạng Sơn, sống chủ yếu ở các huyện Cao Lộc, Lộc Bình, Tràng Định, Hữu Lũng, Chi Lăng... Người Nùng ở đây có nhiều nhánh và tên gọi khác nhau như Nùng An, Nùng Inh, Nùng Phàn Slình, Nùng Lòi, Nùng Giang, Nùng Cháo, Nùng Hua Lài, Nùng Dín, Nùng Quý Slin... Mỗi nhánh lại có nét độc đáo riêng trong các làn điệu dân ca.
Cùng gọi là sli nhưng sli của các nhánh Nùng không giống nhau. Nùng Giang có sli Giang, Nùng Cháo có sli Sình Làng, Nùng Phàn Slình có sli Phàn Slình... Mỗi hình thức, làn điệu lại có cách thể hiện thế giới tâm hồn riêng thông qua những lời ca.
Nội dung của hát sli phong phú và hấp dẫn, mang đậm dấu ấn văn hóa của đồng bào Nùng. Từ những hiện tượng tự nhiên như ngày, giờ, tháng, năm, mây, mưa, trăng, sao, cây, cỏ, núi, đồi, các mùa cho đến các hiện tượng lịch sử, xã hội, lời mời chào, đi đường, vào bản... đều là đề tài để người Nùng hát sli.
Hát Sli tìm kiếm bạn tình. (Ảnh minh họa)
Trong lời sli có sự liên tưởng, ví von, thông qua những hình ảnh cụ thể để nói lên tâm tình con người. Do đó, dù trong lời hát là cây cối, trăng sao, năm, tháng... nhưng cuối cùng vẫn để nói về tình cảm, tâm trạng và nguyện vọng của con người.
Hát sli không cần nhạc cụ đệm, vũ đạo đi kèm và có thể hát bất cứ lúc nào, chỗ nào, miễn là có đối tượng hát. Với sli Phàn Slình, khi hát phải có đôi và hợp giọng.
Sli là những bài văn vần mỗi câu bảy chữ, mỗi bài có 4 - 8 câu hoặc trường thiên vài trăm câu. Khi hát, mỗi đoạn gồm hai câu thơ hát liền nhau, có kéo dài ở tiếng cuối câu một. Nhịp câu được tách ra phụ thuộc vào mỗi hình thức diễn xướng, vào trạng thái và chất giọng của người hát. Chẳng hạn, trong bài sli mời, bên nữ hát (đã dịch ra tiếng Việt):
“Lá bông nhiều khía hơn lá sau/Không hiểu sli mình hay sli đâu/Nếu phải sli mình, mình mới đáp/Nếu là sli người chẳng hơi đâu/Dăm bè ba bạn cùng một chỗ/Lại trách rằng ta hát mở đầu/Trai hát mở đầu trai hãnh diện/Gái hát mở đầu thêm chướng tai nhau”.
Bên nam hát đáp: “Lá bông nhiều khía hơn lá sau/Anh thật sli em chẳng ai đâu/Hai anh thực lòng sli em đó/Chẳng phải sli em còn sli đâu/Biết sli em cứ sli đáp lại/Chẳng ai nói em tranh mở đầu/Gái hát mở đầu gái hãnh diện/Trai mở đầu thanh danh còn đâu”.
Sli - tiếng lòng của tuổi trẻ dân tộc Nùng
Hát sli là làn điệu dân ca giao duyên, là một bộ phận trong kho tàng dân ca phong phú của người Nùng. Những câu hát giao duyên rất tình tứ và xuất phát từ nhu cầu giao lưu tình cảm, nhu cầu giãi bày, đặc biệt là với tuổi trẻ. Tình yêu nam nữ vẫn là đề tài số một mà dân ca Nùng nói chung và hát sli nói riêng phản ánh sâu sắc nhất. Người Nùng ở Lạng Sơn vẫn thường nói, yêu là phải hát, hát rồi mới yêu.
Khi hát sli, người ta hát công khai, hồn nhiên với tất cả nhiệt tâm của tuổi trẻ và tình yêu nồng nàn, yêu thắm thiết như màu chàm nhuộm, rất khó phai. Cứ thế, bên nam hát, bên nữ đáp lại. Sau buổi hát ở chợ phiên, ngày hội, từng đôi, từng đôi nép vào bóng cây, ngồi bên dòng suối mát trong, tần ngần nơi lối vắng để tâm tình cho đến khi mặt trời xuống núi mới chia tay trong nuối tiếc ngẩn ngơ…
Đến nay, ở Lạng Sơn, quê hương của những điệu sli nổi tiếng, nhưng người biết hát sli không nhiều, nhất là sli theo đúng nguyên bản ngày xưa.
Gìn giữ điệu hát sli quê mình
Ông Hoàng Trung Khì, 64 tuổi, ở bản Nà Nưa, xã Quốc Khánh, huyện Tràng Định, vẫn giữ được những quyển sổ chép các bài hát sli của ngày xưa. Ông có thể hát những bài cổ như sli sỉnh, sli ngáy, sli tò tóp, sli ngai bản, sli tứn, slườn mấư, sli khẩu slườn mấư...
Theo ông Khì, mỗi bài có cái hay riêng. Hát sli thể hiện sự ứng đối tài hoa của mỗi người với những lời ví von, bóng bẩy, ẩn chứa rất nhiều hàm ý. Bao giờ cũng có người đứng ra sli trước. Chẳng hạn khi vào bản người ta thì phải hát khen. Khen từ cái giếng nước đến cái sàn, khen từng cái nhà, khen đàn gà đẹp, con lợn béo. Khi hỏi có dạy cho con cháu của mình hát sli không, ông Khì cho biết: “Tôi lúc nào cũng sẵn sàng truyền dạy cho lớp cháu con nhưng chỉ sợ chúng cho là là lạc hậu”.
Muốn cho trẻ biết, người già phải truyền dạy. Điều này đã và đang được các nghệ nhân ở Lạng Sơn chăm lo. Chị Mai Ven, nghệ nhân ở làng Tam Lung, xã Thụy Hùng, huyện Cao Lộc, tâm sự: “Tôi rất thích truyền đạt những bài hát cho lớp trẻ. Nếu các cháu bận học, tôi sẽ dành một buổi thứ bảy hay chủ nhật dạy hát cho các cháu”.
Để khuyến khích các nghệ nhân, tỉnh Lạng Sơn hai năm một lần tổ chức liên hoan hoặc hội thi hát dân ca, qua đó biểu dương các nghệ nhân, khai thác và phát triển kho tàng dân ca quý giá của dân tộc mình. điệu sli Lạng sơn:
|