Mùa lúa trổ đòng

[hoacuc]

Đoàn quân tiến thẳng theo con đường số Chín, nhằm hướng bến phà. Sanđa hơi yên tâm. Sẽ có phà. Chắc chúa trên trời đã nghe thấu lời cầu nguyện của mình rồi. Chừng mười lăm phút sau khi xuất phát, bỗng một tiếng nổ vang trời ở phía trước. Đoàn quân ùn tắc lại. Lát sau lại hai ba tiếng nổ dữ dội như thế và nhiều tiếng la hét lẫn tiếng quát tháo om sòm. Bọn lính bảo nhau: Việt Minh chặn đánh xe tăng. Đường chính bị tắc. Đợi xem chỉ huy ra lệnh hành quân theo ngả nào? Mười phút sau bọn họ được lệnh rẽ trái tắt cánh đồng ra hướng bến phà. Sanđa cố gắng theo kịp hàng quân. Bỗng những tiếng hô xung phong vang lên từ những ruộng lúa, những bãi năn nác bên đường. Việt Minh đột ngột xuất hiện như họ từ dưới đất chui lên vậy. Họ xông vào hàng quân của Sanđa đánh giáp lá cà.

Hàng quân của Sanđa lúc này như rắn bị đánh giữa khúc, đầu một nơi, đuôi một nẻo, mạnh tên nào tên nấy chạy. Nhiều thằng súng vẫn vác trên vai, chẳng kịp xoay sở vì bộ đội Việt Minh ở cự ly quá gần, những tiểu liên với  trung liên của chúng thật khó nhả đan. Sanđa vốn chạy chậm, nhưng nhanh ý, ông lùi lại phía sau, rẽ xuống cánh đồng bên phải, đa số anh em cũng làm như vậy, nghĩa là họ vẫn tiến lên, nhưng theo một hướng khác chứ không phải là lùi bước.  Lùi bước là tối kỵ, vì nó làm vướng chân và nhụt ý chí của đội quân phía sau. Rẽ sang cánh đồng bên phải chưa được chục mét thì lại đột ngột hiện ra một đội quân Việt Minh vơí những tiếng xung phong áp đảo. Họ xối xả xông lên với những mũi lê sáng loáng. Lúc nguy cấp này lại nghe có tiếng loa rất to. Tiếng trong loa vang vang, dõng dạc. Sanđa nhìn thấy bọn lính người Việt lác đác giơ tay xin hàng. Ông đoán rằng tiếng loa ấy đang gọi đối phương đầu  hàng. Chạy đi đâu bây giờ? Đằng trước, đằng sau đều có Việt Minh. Bắn nhau với họ cũng không kịp nữa. Họ đã mai phục sẵn ở đây đón đánh đoàn quân của ông. Thật rủi ro. Mà ông cũng kiệt sức rồi, chạy làm sao được. Đắn đo giây lát, Sanđa từ từ giơ hai tay lên trời. Bên cạnh ông cũng có mấy lính da đen nữa làm như vậy. Bọn nguỵ binh đầu hàng rất đông. Trong tình thế đó, có lẽ chỉ còn cách ấy mới cứu được mạng sống mà thôi. Biết vậy nhưng từ lúc giơ hai tay lên đầu, người ông cứ mềm nhũn rồi vã hết mồ hôi. Không hiểu do quá sợ hãi hay quá tuyệt vọng. Có lẽ là cả hai. Khi một người lính Việt Minh đến tước súng và trói hai tay ông lại, tự nhiên nước mắt Sanđa ứa trào rồi tuôn chảy thành dòng. Dù sao ông cũng không muốn làm người lính thua trận. Rơi vào tay đối phương rồi, chẳng biết có còn ngày trở về nước Pháp nữa không, còn cơ hội gặp lại người vợ yêu quí của ông, hay mãi mãi chia lìa. Nước mắt Sanđa chảy mãi không ngừng.

   Rồi tất cả hàng binh và tù binh được áp giải về một làng cách nơi xẩy ra chiến sự chừng 5 ki lô mét. Trong khi chờ Việt Minh làm thủ tục gì đó, Sanđa hỏi một thằng lính da đen cũng đầu hàng như ông ngồi ở bên cạnh:

   - Mày có sợ không?

   Nó đáp:

   - Sợ lắm! Còn bố già, bố có sợ không?

   - Tao cũng rất sợ. Nếu bọn họ tra tấn thì chắc tao chết mất. Tao đuối sức quá rồi.

   Tên lính động viên:

   - Bố đừng lo. Sức bố còn dai lắm. Họ có đánh thì cố mà chịu, rồi ngoan ngoãn nghe lời, chắc họ không nỡ đánh bố già nhiều đâu.

   Sanđa ngồi im, trong bụng vẫn run. Buổi trưa những người nông dân gầy guộc mang cơm vào. Họ gườm gườm nhìn Sanđa và khắp lượt bọn lính da đen. Từ những ánh mắt gườm gườm ấy, Sanđa biết là trong lòng họ rất căm thù. Suất cơm họ mang vào không có thịt cá, mà chỉ có rau và đậu, để chung cả trong những cái thau đồng. Các tù binh được mở trói để dùng bữa. Sanđa không muốn ăn, phần vì sợ hãi, phần vì mệt mỏi. Bọn lính trẻ tranh nhau ăn lào nhào. Một thằng bốc một miếng đậu đưa cho ông và nói:

   - Bố già ăn đi để lấy sức mà chịu đòn!

Nước mắt Sanđa lại chảy ròng ròng. Ông nói trong tuyệt vọng:

   - Tao già rồi, không biết có chịu nổi hình phạt của Việt Minh không. Mày còn trẻ, còn dai sức, nếu sau này Việt Minh tha cho, trở về Pháp mày cố gắng đến thăm nhà tao, nói với vợ tao rằng, cho đến hơi thở cuối cùng tao vẫn yêu nàng.

[hoacuc]

Một thằng có vẻ khủng bố tinh thần chung. Nó nói:

   - Bố già này lãng mạn quá. Chúng ta đừng có nghĩ đến chuyện về nước Pháp, mà cứ chuẩn bị tinh thần sang thế giới bên kia.

   Có một người đi qua cửa nói vọng vào bằng một câu tiếng Pháp còn ngọng nghịu:

   - Ăn cơm đi!

   Nghe xong câu nói ấy Sanđa bỗng thấy nhẹ lòng, dường như đối phương cũng là những người tốt bụng. Nghĩ vậy, ông liền chùi nước mắt và cùng bọn lính Pháp nháo nhào bốc những món ăn của người bản địa.

   Buổi chiều, bọn Sanđa đang trong nỗi phấp phỏng thì mấy cán bộ Việt Minh đến. May sao có một người nói tiếng Pháp trôi chảy. Đầu tiên anh ta chào bọn hàng binh bằng một câu mà Sanđa cho là rất dễ chịu:

- Chào các bạn. Chắc các bạn đang nóng lòng muốn biết số phận của mình được định đoạt thế nào phải không? Các bạn sẽ biết ngay bây giờ.

 Rồi người ấy chỉ vào một người có vóc dáng cao to hơn mình giới thiệu:

   - Đây là ngài Đỗ Ninh, chỉ huy trưởng ở đây. Ngài sẽ có vài lời với các bạn.

   Cái ông Đỗ Ninh này thật oai vệ. Mặc dù ông ta chẳng đeo gù vai, nhưng Sanđa đoán rằng ông ta phải có quân hàm cao lắm. Khi ông ta cất tiếng thì Sanđa nhận ra đúng cái tiếng đã nói trong loa sáng nay. Tiếng ông vang như chuông. Mấy câu đầu dịch ra tiếng Pháp  nghe có vẻ đe doạ, nhưng Sanđa vẫn có cảm tình với giọng nói của ông. Đỗ Ninh nói:

   - Các anh là người ngoại quốc đến xâm lược đất nước chúng tôi. Hôm nay đáng lẽ tôi cho bộ đội bắn hết, khỏi phiền phức, khỏi nuôi nấng. Các anh có biết chúng tôi là ai không?

    Một thằng trong bọn đáp:

   - Các ông là Việt Minh, là đối phương của chúng tôi.

   - Láo! - Cái giọng như chuông ấy quát - rồi lại hạ xuống - à quên sai.

   Dường như ông kịp nhớ ra là mình đang nói  với tù, hành binh chứ không phải nói với lính của mình, nên không thể nói suồng sã mà phải nói đúng mực để còn tuyên truyền, giác ngộ họ. Ông sửa lại từ láo thành sai. Người phiên dịch dường như hiểu ý nên chỉ dịch câu sau. Ông nói tiếp:

   - Chúng tôi là Việt Minh, nói như thế cũng đúng nhưng chưa đầy đủ. Tôi giới thiệu nhá, chúng tôi là bộ đội chủ lực của Việt Minh. Binh đoàn được lệnh của tướng Giáp, dàn quân khắp vùng đồng bằng này để tiêu diệt quân Pháp xâm lược. Quan trọng hơn, chúng tôi là con em của nhân dân Việt Nam, nên chúng tôi là chủ nhân của mảnh đất này. Còn các anh là người nơi khác đến chiếm đất này, các anh là những thằng ăn cướp. Vì vậy anh nói chúng tôi là đối phương của các anh là sai. Hoàn toàn sai, mà phải nói là, chúng tôi là
chủ nhà, còn các anh là kẻ cướp. Các anh hiểu chưa?

   Người phiên dịch có giọng nói ấm áp dịu dàng, và anh đã hạ bớt ngữ điệu của Đỗ Ninh, nhưng đám hàng binh dường như rất sợ hãi nên dù ông hỏi vậy mà mọi người im phắc, không dám trả lời. Người phiên dịch nhắc lại câu hỏi lần nữa thì đám Sanđa mới nhè nhẹ gật đầu. Đỗ Ninh nói tiếp:

   - Các anh hiểu được là tốt, chưa hiểu được thì bảo nhau mà hiểu. Tôi giả dụ nhà của các anh ở bên Pháp tự nhiên có kẻ khác đến ở, chúng dùng vũ lực đuổi các anh ra đường, rồi cướp vợ con các anh, rồi vặt nho trong vườn, giết ngựa trong chuồng, các anh có tức không?

   Một thằng trả lời:

   - Tức chứ! Sẽ phải đấu súng ngay thôi.

   - Vậy các anh đến đây cướp bóc của cải, trâu bò của nhân dân tôi thì chúng tôi cũng phải dùng súng đuổi các anh. Vậy chúng tôi bắn chết các anh là hoàn toàn hợp lý phải không?

   Lại một lần nữa Sanđa toát mồ hôi. Cái ông này giọng thì hay mà nói toàn những lời đe doạ. Thật sự ông thấy hoang mang. May sao Đỗ Ninh nói tiếp:

   - Về lý là như vậy, nhưng theo chính sách khoan hồng cao cả của Đảng và Cụ Hồ, người lãnh tụ vĩ đại của chúng tôi, nên chúng tôi không bắn các anh, cũng không bắt các anh tù tội, mà sẽ tha cho các anh ngay tối hôm nay. Bởi vì chúng tôi hiểu các anh chỉ vì miếng cơm manh áo mà phải đi lính. ở nhà các anh cũng có cha mẹ, vợ con và bao người thân khác. Các anh chết ở đây thì họ đau khổ vô cùng. Hơn nữa các anh đã giơ tay xin hàng, nghĩa là các anh đã chịu thua chúng tôi, nên chúng tôi trả lại tự do cho các anh. Cuộc sống sau này tuỳ các anh lựa chọn, có thể quay về đồn bốt cũ, có thể tìm đến những đồn bốt khác, hoặc có thể ở lại với Việt Minh, góp thêm một tay súng chống lại bọn xâm lăng, thì chúng tôi cũng vui lòng. Dù chọn cách nào thì cũng mong rằng các anh đừng bắn giết đồng bào tôi và hiểu rõ chủ trương khoan hồng của Việt Minh.

[hoacuc]

Nghe dịch xong đoạn này, bọn tù, hàng binh lại một lần nữa sững sờ im lặng. Ban nãy thì họ chết lặng vì những lời đe doạ của ông, bây giờ lại lặng đi vì tự do đến quá bất ngờ với họ. Dường như không dám tin ở tai mình, có người run run hỏi lại:

   - Thưa ngài chỉ huy, chúng tôi được tự do lựa chọn ư? Có thể tự do đi khỏi đây ư?.

   - Đúng thế!

   Sau cái gật đầu và câu trả lời ấy của Đỗ Ninh, bỗng nhiên bọn lính Pháp ôm chầm lấy nhau, hét lên, nhảy lên rồi bảo nhau cúi chào và cảm ơn ngài chỉ huy.  Sanđa cũng vui mừng đến run người. Ông lại tự nhiên rơi nước mắt. Đây thật sự là những giọt nước mắt thiêng liêng. Tự do, hai tiếng ấy với Sanđa là nỗi mong mỏi dài dằng dặc mấy ngàn ngày. Cái án mười lăm năm làm lính, buộc Sanđa phải mất tự do đến hơn năm ngàn ngày. Bây giờ tự do  bỗng đến, làm sao ông cầm được nước mắt.

   Người phiên dịch nói:

   - Có ai hỏi thêm gì nữa không? Nếu không thì các bạn cứ nghỉ ngơi tại đây, đợi bà con mang bữa tối đến, ăn tối xong thì các bạn có thể rời nơi đây hoặc đi đâu tuỳ ý. Nếu muốn ở lại đây đến sáng mai cũng được.

    San đa lên tiếng hỏi:

   - Chúng tôi muốn nhờ Việt Minh giúp thủ tục về nước có được không?

   Câu hỏi này thật bất ngờ. Đỗ Ninh nghĩ ngợi một lát rồi nói:

   - Điều này chắc chắn là được, nhưng anh vui lòng chờ đến khi chúng tôi tống cổ hết bọn xâm lược đã. Còn bây giờ cách tốt nhất là anh hãy trở thành dân thường, cởi bỏ áo lính tìm nơi nào đó mà sống tạm.

   Mấy thằng vừa rú vừa nhảy ban nãy, giờ dường như cũng hiểu ra cái tự do của mình chỉ là thoát chết chứ chưa thể làm theo ý mình, chúng xúm lại xin với Đỗ Ninh:

   - Ông cho chúng tôi đi theo các ông được không. Nếu trở về đơn vị cũ thì chúng tôi lại phải ra trận, lại phải bắn giết đối phương, không thể khác được.

   - Điều này... thì chúng tôi đã nói từ đầu rồi mà. Anh nào muốn đứng hẳn về phía chúng tôi, quay súng bắn trả quân xâm lược thì chúng tôi tiếp nhận hết. Có điều ở chỗ chúng tôi sẽ phải chịu kham khổ, không được ăn sung sướng như quân đội Pháp đâu.

   Mấy tên lính Pháp có vẻ buồn. Tuy vậy, chúng đành chấp nhận hoàn cảnh. Có đến năm, sáu thằng hàng binh xin ở lại. Những thằng còn nhiều quan hệ với bạn bè, hoặc còn hy vọng nào đó ở quân đội Pháp thì chúng trở về thị xã Ninh Giang, nơi chi khu quân sự của chúng đang đóng chốt. Trước khi chúng ra về, mấy thằng ở lại dặn với:

- Chúng mày thưa với cấp trên là chúng tao tự sát hết rồi nhớ.

Một cán bộ Việt Minh phải đưa chúng ra tận đường nhựa để chúng về.

Riêng Sanđa không về chỗ cũ mà cũng không ở lại với Việt Minh. Sau câu nói có tính gợi ý của Đỗ Ninh, trong đầu Sanđa chợt loé lên tia hy vọng. Ông có người bà con buôn bán ở Hải Phòng. Nếu tìm được đường xuống Hải Phòng thì nhất định ông sẽ có cơ hội trở về nước sớm. Ông xin Đỗ Ninh một tờ giấy chứng nhận là một hàng binh, để ông được  an toàn khi đi qua khu vực do Việt Minh kiểm soát. Ông hỏi qua người phiên dịch lối về Hải Phòng, hoá ra đường cũng không xa. Chỉ cần qua một con phà sang huyện Vĩnh Bảo, đi chừng mười cây số nữa là tới thành phố Hải Phòng. Không chần chừ, ông đi ngay. Ra khỏi cái làng vừa bị giam dữ ấy, ông được tự do đi một mình. Trước khi chia tay, người phiên dịch nói với ông:

   - Từ đây đi xuống thị xã Ninh Giang, nơi đóng quân của các ông chỉ hơn hai cây số. Ông nên về đó tìm chỗ quen nghỉ lại, sáng mai hãy sang phà đi Hải Phòng. Chúc ông lên đường may mắn.

   Sanđa bối rối hỏi lại:

   - Chỉ hơn hai cây số thôi ư? Sao sáng nay chúng ta đi lâu vậy?

   - Sáng nay là đi từ chỗ xẩy ra trận đánh đến làng này, chứ có phải đi từ thị xã đâu. Chỗ xẩy ra trận đánh là sát bến phà rồi đấy. Ông đi đi.

   

[hoacuc]

Sanđa vội vã cảm ơn rồi lầm lũi đi về phía những ánh điện lung linh, nơi đó là thị xã Ninh Giang của người Việt, cũng là chi khu quân sự của quân đội Pháp. Vừa đi, ông vừa bồn chồn lo lắng. Làm thế nào đi qua đó mà không chạm trán với bọn lính trong doanh trại, nhất là đừng gặp các ngài chỉ huy. Ông sẽ đi qua cánh đồng phía cuối phố. Đột nhiên ông nhớ đến bé Đậu. Cô bé đang ở ngôi nhà cuối phố ấy, hay đã được mang đi đâu rồi?. Không cưỡng được lòng mong mỏi gặp lại cô bé, Sanđa lần mò tìm lại ngôi nhà mà đêm qua ông đã để cô bé lại. Hôm nay rất nhiều quán hàng vẫn sáng đèn. Sanđa phải định thần mãi mới nhớ được ngôi nhà ấy. Người chủ nhà dường như rất mừng vì Sanđa quay lại và muốn bế cô bé đi. Ông ra hiệu cô bé khóc nhiều và bụng ông rất đói. Dường như Sanđa hiểu được cảnh tình của người chủ nhà này. Ông ta cũng đông con, thấp thoáng dưới ánh đèn dầu, Sanđa trông thấy ba bốn đứa trẻ nằm cạnh nhau. Cô bé Đậu thì đang thiếp  ngủ trên tay người đàn bà có vẻ ốm yếu. Sanđa mừng lắm vì người chủ nhà trả lại cô bé một cách dễ dàng. Ông bỏ lại một số tư trang để cái ba lô vốn rộng thùng thình của ông càng rộng thêm, đủ chỗ dặt cô bé vào đó. Sáng nay khi ông bị bắt, những người Việt Minh đã khám xét chiếc ba lô này và toàn bộ người ông. Họ đã lấy đi đạn dược, dao kéo và những thứ có thể làm chết người, còn quần áo, giầy tất và lương khô thì họ trả lại nguyên vẹn. Người chủ nhà không hiểu rõ tình cảnh của Sanđa, nhưng ông tin đi với người lính da đen này thì cô bé sẽ đỡ khổ hơn ở với gia đình ông, bởi vậy ông cẩn thận đặt cô bé vào chiếc ba lô rộng của Sanđa giống như vẫn đặt đứa con nhỏ vào chiếc địu sau lưng người vợ hiền. Ông còn giúi thêm vào tay Sanđa một nắm cơm to bằng quả cà, đã lạnh ngắt, ra hiệu để cho cô bé ăn khi cô thức dậy. Sanđa cúi mình chào người chủ nhà tốt bụng rồi lầm lũi đi dọc bờ đê về phía bến phà.

May sao cô bé Đậu cứ ngủ im thít trên vai. Suốt chặng đường đi Sanđa không gặp Việt Minh, chỉ gặp vài chốt gác. Bọn lính gác toàn là lính nguỵ, nhìn thấy ông, chúng cũng chả buồn hỏi, cứ mặc nhiên để cho ông đi, làm như chính ông mới là chủ của vùng đất này.

   Sau nhiều ngày hành quân, rồi chiến đấu ở miền trung du nhấp nhô đồi núi, rồi lại về đồng bằng với những đồng ruộng và bờ tre đầy bí ẩn, đêm nay về đến Hải Phòng, Sanđa tưởng như đã về đến Pari. Những ánh đèn đường rực rỡ, những đường phố vắng vẻ với những quán hàng giản dị, làm ông thấy như gặp lại quê hương mình. Cho dù chưa gặp được một người quen nào ở đây, nhưng ông vẫn nhận thấy một cảm giác an toàn và le lói nhiều tia hy vọng.

   Sanđa tìm được chiếc ghế đá ở một vườn hoa, đặt bé Đậu xuống đấy, ông cũng định ngả lưng một lát. Cả một ngày căng thẳng, cả một đêm mệt nhọc, giờ đây ông muốn vùi mình vào giấc ngủ quá chừng,  nhưng chợt nghe đâu đó tiếng chổi loẹt xoẹt của phu quét đường, nhìn lên bốn vùng quanh trời, thấy phía xa có những dải mây hồng đỏ, ông hiểu là trời đã rạng đông. Thế là chẳng kịp ngả lưng, ông ngồi thở khoan thai một lúc thì đường phố bắt đầu thức dậy, tiếng xe chạy, tiếng rao hàng, và cả tiếng bọn lính chạy thể dục oong, đơ ( một, hai ) ồn ã. Đợi trời sáng hẳn Sanđa tìm đến một hiệu ăn có nhiều người Pháp ra vào. Chẳng khó khăn gì, ông nhanh chóng tìm được địa chỉ người bà con của mình đang kinh doanh tại đây. Ngày ấy người Pháp đến Hà Nội, Hải Phòng buôn bán rất nhiều, nhưng không đến nỗi khó tìm. Thế là từ đó, người lính già Sanđa và cô bé Đậu thoát khỏi cảnh lửa đạn chiến trường. Ông được gửi về nước ngay chuyến tầu hàng đầu tiên cập bến, trong vai người giúp việc cho ông chủ. Khi chiếc tầu rời cảng Hải Phòng, Sanđa ngồi lặng trên ghế, ôm bé Đậu trong lòng vẻ mặt trầm tư, nhưng thực ra trong lòng ông niềm vui đang cuộn sóng. Ông muốn nhảy tung tăng như  trẻ nhỏ, muốn hát vang bài  hát tình yêu mà thời trẻ Mari vẫn hát. Vài ngày nữa thôi ông sẽ được ôm chầm lấy Mari mà xiết chặt, mà quay cuồng, mà đắm đuối. Nghĩ đến đây ông như ngạt thở vì sung sướng. Đến bây giờ ông mới  hiểu hết giá trị của cái phút giơ hai tay lên đầu để xin hàng bộ đội Việt Minh.

[hoacuc]

Chương  19

   Sau khi giải quyết xong đám tù, hàng binh, Đỗ Ninh cho bộ đội chuẩn bị về lại Thanh Hà, nơi đơn vị đứng chân. Mấy bác nông dân ban chiều phục vụ đám tù nhân đến hỏi:

   - Đồng chí chỉ huy ơi! Sao mình lại thả chúng đi thế. Phải giam chúng lại để sau này còn trao đổi tù bình chứ?

   Đỗ Ninh ngây người. Mấy bác nông dân này quả thật nghĩ xa xôi hơn anh. Bao nhiêu cán bộ, bộ đội của ta chúng bắt được đều bị đánh đập dã man, người thì vào tù, người thì bị sung lính và nhiều người bị giết. Chúng có thả ai không, Đỗ Ninh không biết. Kể ra giữ chúng lại để mà trao đổi, kể cũng có lý đấy. Nhưng giữ chúng ở đâu, lấy gì mà nuôi chúng? Đây là một thực tế khách quan. Bộ đội mình còn phải thay đổi chỗ ở liên tục, còn phải ăn khoai sắn cùng với nhân dân, giữ hàng trăm tù binh lại là một vấn đề lớn. Chỉ những thằng tự nguyện nhập vào hàng ngũ của mình, sẽ chiến đấu với mình, thì  mình có trách nhiệm đến cùng. Còn những thằng đã ngán bom đạn, không muốn cầm súng thì phải để chúng lo lấy cuộc sống của chúng. Thực tế là như vậy, nhưng những lời ông già nói không phải là không có lý. Chủ trương đối sử với tù hàng binh lúc này chưa được phổ biến rộng rãi trong nhân dân. Mình phải có trách nhiệm giải thích cho bà con rõ. Anh nói từ tốn:

- Bà con nêu ý kiến rất đúng, nhưng trong thời điểm khó khăn này, cấp trên chủ trương khoan hồng rộng rãi với  tù binh và hàng binh. Trong số hơn một trăm tên giặc chúng ta vừa bắt được, đa số là nguỵ binh, chỉ có gần hai chục tên là người nước ngoài, mà đa số chúng cũng là lính đánh thuê cho Pháp. Đa số lính nguỵ cũng chỉ vì bắt buộc phải cầm súng, nay chúng ta tha cho chúng về sinh sống với gia đình, yên tâm cày cấy là chúng ta có thêm một lực lượng lao động. Còn nếu giữ chúng lại thì ai phục vụ chúng bây giờ. Thằng nào vẫn muốn quay lại đồn bốt cũ thì chúng cũng hiểu rõ sự khoan hồng của Việt Minh, chính chúng sẽ trở thành người tuyên truyền tốt cho ta. Những anh em binh lính khác được biết chúng ta không bắn giết mà tha bổng họ thì những trận sau sẽ có nhiều người tự nguyện rời bỏ hàng ngũ giặc về với chúng ta hơn. Còn mấy thằng Tây, nếu ta giữ chúng lại cũng nhiều phiền phức. Cho chúng về, chúng sẽ hiểu người Việt Nam mình hơn. Thưa với bà con là chúng tôi làm đúng tinh thần chỉ đạo của tỉnh đội. Nếu sai tôi xin chịu trách nhiệm.

- Nếu cấp trên đã tính toán kỹ như vậy thì chắc không phải là sai, nhưng chúng tôi rất tiếc vì không được trút giận lên đầu chúng. Cái làng bé nhỏ này chúng đã càn tới năm sáu lần. May mà bộ đội mới đánh tan cái bốt hồi đầu năm, dân làng mới yên ổn làm ăn. Nhà cửa của chúng tôi bị đốt, cây cối bị chặt phá. Thế mà bây giờ bắt được chúng lại thả ra, lại còn phải nấu cơm cho chúng ăn nữa. Theo ý chúng tôi cứ trói từng thằng lại, nện cho nhừ đòn rồi mới tha. Cũng không cần phải cho chúng ăn, để chúng biết thế nào là đi làm giặc.

Đỗ Ninh cười lớn:

- Bà con ơi, mình làm vậy hoá ra mình cũng ác như chúng ư. Nếu đánh nhau ở ngoài chiến trường thì tôi quyết không tha. Đã bắt được chúng rồi, mình phải tỏ rõ tư thế của người chiến thắng.

Trên đường hành quân trở về, Đỗ Ninh nói nhỏ với người liên lạc:

- Cậu thấy tớ giải thích với bà con như thế có đúng không?

- Em tưởng đó là chủ trương của trên, anh đã nói là thực hiện theo sự chỉ đạo của tỉnh đội rồi còn gì, sao phải băn khoăn đúng hay sai.

- Cậu thật thà bỏ mẹ. Đúng là chủ trương của trên, nhưng trên chỉ nói là phải khoan hồng với tù, hàng binh. Chả ai nói rõ là thả chúng ra ngay như thế. Tớ liều giải thích với bà con, chỉ sợ sai chỗ nào thì gay.

[hoacuc]

Cậu liên lạc vẻ rất ngạc nhiên:

- Thế cấp trên không cho thả bọn ấy hả anh?

- Cậu chán bỏ mẹ! Cấp trên khái quát chung, còn mình thì phải làm cụ thể. Nếu cấp trên nói rõ thả hay không thả thì tớ băn khoăn làm gì. Trong hoàn cảnh cụ thể này, cậu nghĩ thử xem, mình chỉ có hơn trăm thằng, lại phải trông coi hơn một trăm tù binh nữa, có bàn giao được chúng về tỉnh đội thì cũng phải mất dăm bẩy ngày, vậy lấy gì mà nuôi chúng? Thả là đúng quá đi chứ. Chỉ có điều bà con thắc mắc, tớ giải thích thế có ổn không? Tớ muốn tham khảo ý kiến cậu, thì cậu lại cứ chất vấn tớ, chán bỏ mẹ!

Cậu liên lạc cười:

- Tưởng gì, chứ cái khoản diễn thuyết của anh thì không chê vào đâu được. Anh yên tâm. Bà con thông cả rồi!

- Nhưng mà bản thân cậu có thông không?

- Em thông chứ! Ôi chao, bây giờ mà giong hàng trăm thằng ấy cùng về thì vất vả lắm. Rồi em lại phải đi liên hệ nhà dân tìm chỗ  ở. Nói là cho bộ đội ở thì họ đồng ý ngay, nhưng nói cho bọn giặc ở, dù đó là tù binh, cũng khó khăn lắm. Ai muốn cho giặc vào nhà. Anh giải quyết như thế là thượng sách rồi.

Còn năm thằng Tây với mấy chục tên nguỵ đi theo mình, tuy đã giao cho anh Năm phụ trách rồi, nhưng cậu cũng  để ý chúng giúp anh nhá.  Riêng một thằng lính dò mìn, nó không muốn đi theo mình mà muốn về nhà, nhưng anh chưa thả. Anh để làm quà tặng cho cậu Thường.

- Quà tặng á? Anh Thường cần thằng tù này làm gì?

- Cậu ấy cần để khai thác nó thêm về máy dò mìn.

- Vâng! Anh cứ yên tâm.

Họ hành quân trong đêm. Qua những cánh đồng vắng, Đỗ Ninh vẫn trò chuyện với người liên lạc thân thiết của mình như vậy. Rồi họ đi ngang qua cái đồn mà lần đầu tiên đơn vị anh ra quân bị thua, Đỗ Ninh chạy thục mạng, đánh rơi cả dép. Cậu liên lạc bỗng hỏi:

- Lâu nay anh có nhận được tin gì của cái chị đã cho anh đôi giầy ấy không?

- Hả, chị nào? à cái chị ấy giống như...ma ấy! Hình như chị ấy biến mất hẳn rồi. Anh cũng chẳng nhớ đến nữa.

Nói vậy thôi chứ thực tình sau mỗi trận đánh anh đều nhớ về cô gái đó, tha thiết được gặp cô. Lạ thật, từ ngày đó ngặt không thấy cô ta tin tức gì cho anh. Anh vẫn thầm oán trách ông trời sao chẳng công bằng. Khi mà anh thua trận thì để cô ta biết, còn khi anh thắng trận lại chẳng cho cô ta hay. Cô ta là ai, ở đâu thì đến nay anh vẫn không thể biết. Có lúc anh bực dọc cả với mình và tự sỉ vả mình: "biết cô ta để làm gì chứ. Cô ta cũng chẳng khác gì bao người khác trên đời". Thế rồi không hiểu sao sau những trận đánh thế này, anh cứ cồn cào mong nhớ. Thấy anh im lặng lâu lâu, cậu liên lạc lại nói:

- Anh ơi, hay là hôm nào em với anh về thăm lại cái vùng Bình Giang ấy xem. Đến hẳn cái làng mà cô ta lần đầu đến tìm anh ấy. Mình hỏi thăm quanh vùng, nhất định có người biết, anh ạ.

- Chú mày làm sao thế, cũng nhớ cô ấy à? Còn anh thì anh quên rồi, việc gì phải đi tìm chứ.

Nói vậy nhưng anh lại nghĩ: cái cậu liên lạc này thế mà sáng kiến. Nếu mình chịu khó hỏi thăm thì thế nào chẳng có người biết về cô ta. Rồi chợt anh nhớ ra người tỉnh đội phó, chính anh ta nói với anh rằng, cô ta bảo cậu chỉ là võ biền thôi. Chắc chắn anh ta biết cô gái đó ở đâu. Tự nhiên Đỗ Ninh vỗ vào đùi đánh "đét", rồi thốt lên:

- Đúng rồi!

Cậu liên lạc đi bên giật mình:

- Sao ạ? đúng là anh em mình sẽ tìm về Bình Giang phải không?

- Không, ấy là anh đang nghĩ việc khác cơ.

[hoacuc]

Chương 20

      Trước khi về đơn vị, Thường ghé qua nhà Bống để thay lại áo quần. Anh nói với cô Bống hai ngày nữa sẽ trả lại bộ quần áo cho cô. Lúc ấy cô Bống cũng vui lắm, cô hỏi:

   - Anh còn đánh trận nào nữa? Vẫn phải hoá trang thành đàn bà ư?

   - Không. Hai ngày nữa thì tôi mới kịp giặt giũ, phơi khô để trả cô.

   - Sao anh cẩn thận thế, anh cứ thay ra, em giặt cho.

   - Như vậy không tiện lắm. Tôi lăn lê suốt một ngày, bẩn hết rồi.

   - Bẩn thì em cũng giặt được, anh đừng ngại - Rồi cô bạo dạn hơn - Em rất vui khi được giặt bộ quần áo này, vì nó đã cùng anh chiến thắng kẻ thù mà.

   Chợt nhớ ra lời Tân nói ban trưa, Thường hỏi:

   - Lúc trưa, khi chiếc xe tăng đổ, cô ngồi bên tôi rồi về khi nào mà tôi không biết. Nghe nói cô vừa đi vừa khóc, thế là làm sao
nhỉ?

   - Em...em có khóc đâu!

   - Cậu Tân bảo thế mà, cô đừng chối nữa. Hay cô giận vì lúc pháo địch bắn tôi đã...

   - Không phải em giận anh vì chuyện ấy, mà vì...

   - Vì chuyện gì, cô cứ nói, để tôi còn rút kinh nghiệm bản thân mình.

   - Nhưng chuyện ấy qua rồi, em có giận gì anh nữa đâu.

   - Biết là cô không giận nữa nên tôi mới hỏi vậy, chứ cô mà còn giận thì tôi chả dám hỏi đâu. Hoá ra cô giận tôi mà tôi không biết vì chuyện gì?

   - Lúc mấy tiếng nổ về sau, em gọi anh mấy câu mà chả thấy anh đáp lại. Em nghĩ rằng anh giận em, vì trước đó em trót kêu to, gọi anh là bộ đội. Vì thế em rất tủi thân.

   Thường bật cười:

   - Phụ nữ các cô hơi một tý là tự ái. Cô gọi, tôi có nghe tiếng đâu. Lúc ấy chỉ chú ý vào mấy quả mìn thôi.

   - Về đến nhà nghĩ lại, em cũng hiểu như thế, em bỗng thấy có lỗi với anh. Đó là vì em đã hiểu lầm anh. Thôi bỏ qua chuyện ấy anh nhá.

   Thường mỉm cười gật đầu rồi đi thay lại bộ quân phục của mình. Bống đợi sẵn và nhất định giằng lại bộ quần áo để mình giặt. Mắt cô nhìn anh đã đầy vẻ đắm đuối. Cô hẹn:

   - Khi nào rảnh, anh nhớ về thăm làng em nhé!

   - Thăm làng á, anh có quen ai trong làng đâu mà thăm, chỉ có mỗi mình em!

   - Vâng, thì anh về thăm em.

   - Nhưng chẳng biết lúc ấy em còn nhớ anh không?

   - Nếu không nhớ thì sao em lại muốn anh về...

   Thường vui lắm, nhưng anh vẫn ẫm ờ:

   - Bây giờ thì nói vậy nhưng mai sau đi lấy chồng rồi làm sao em còn nhớ đến anh bộ đội cục mịch này.

   Bống đỏ mặt, nhưng cô vẫn mạnh dạn nói:

   - Em chưa lấy chồng đâu. Có lấy cũng phải đợi anh về chơi đã rồi mới lấy.

   Lời nói của Bống thật sự đã là một lời hứa hẹn. Thường chớp chớp mắt, rồi liều lĩnh nắm chặt tay Bống, nói nhỏ gần như thì thào:

   - Thế thì anh cảm ơn em. Nhất định anh sẽ về thăm!

[hoacuc]

Thường trở về đơn vị trong lòng tràn ngập niềm vui. Cuộc nói chuyện tưởng như bâng quơ ấy, nhưng cả hai cùng hiểu rằng họ đã thầm hẹn ước với nhau. Qua mấy năm lăn lộn trên chiến trường, giờ đây Thường đã chững chạc và già dặn lên nhiều so với cái hồi gặp một cô thôn nữ dưới hầm bí mật. Cái cô thôn nữ ấy vẫn gây cho anh nhiều cảm súc lạ, nhưng không có điều kiện gặp lại, chắc giời cũng chẳng xe duyên. Giờ đây gặp Bống, anh cảm thấy thoả lòng. Khi đuổi hết quân giặc, nhất định anh sẽ thưa với bố mẹ mang cơi trầu đến hỏi Bống về làm vợ.

   Thường đang định đi tìm anh Đỗ Ninh để báo cáo tiếp về kết quả của mấy trái mìn, thì cậu liên lạc của Đỗ Ninh đến :

   - Chào anh Thường. Chúc mừng anh đã thắng lớn!

   - Cậu khách sáo thế. Cả đơn vị thắng lớn, trong đó có cả cậu chứ mình tớ đâu mà cậu chúc.

   - Nhưng mà anh là người thắng đậm nhất. Trước hết là mấy quả mìn đã nổ  trúng mục tiêu, thứ hai là chiến thuật hố không mìn đã lừa được bọn giặc, thứ ba là công tác dân vận rất thành công.

   - Cái cậu này, bẻm mép vừa chứ. Thôi nào, có việc gì thì nói đi.

   - Anh Ninh giữ lại cho anh một tên lính dò mìn. Nghe nói anh cần khai thác nó. Em đã mang nó đến đây, để ở ngoài kia. Anh ra
nhận tù binh đi.

   - Bắt được lính dò mìn à. May quá. Cảm ơn chú em. Cho anh cảm ơn anh Ninh nữa. Anh ấy thật chu đáo. Nghe nói anh ấy thả hết tù binh rồi phải không, kể cả mấy thằng Tây?

   - Vâng, thả hết rồi, riêng thằng lính dò mìn thì gửi tặng anh.

   - Chả là hôm trước mình có tâm sự với anh ấy là, thỉnh thoảng cũng bị bọn lính dò mìn phát hiện, đào lấy mất mìn. Giá bắt được một thằng tù binh để khai thác nghề nghiệp của chúng thì mình sẽ đối phó được, thế là ông anh hiểu ý mình, đã ủng hộ ngay. Thôi được rồi chú về đi, anh sẽ nhận tên tù binh này.

   Thường vội vã đến nơi tạm giữ tên tù binh. Tên này cũng chỉ chạc tuổi Thường. Bị bắt về đây, hắn run lập cập. Hắn lễ phép trả lời rành mạch những câu hỏi của Thường.  Rồi hắn thở than:

   - Tối qua ngài Đỗ Ninh đã thả hết bọn tù binh ra rồi. Chúng nó là những tên lính chuyên đi càn quét, bắn giết thì được thả, còn tôi, tôi chưa từng bắn một viên đạn nào về phía Việt Minh, vậy sao lại giữ tôi?

   Thường bảo nó:

   - Anh tưởng không bắn viên đạn nào là không có tội sao? Anh đã dò mìn của chúng tôi, đã giúp cho bao nhiêu thằng giặc thoát chết để chúng nã pháo vào làng xóm mình. Mỗi trận càn, hàng trăm, hàng ngàn người dân vô tội bị chết vì bom và đạn pháo của các anh. Tội anh như vậy có nhẹ không?

   Thằng lính dò mìn chợt bật khóc. Nó gọi Thường bằng ông, xưng con. Nó lậy van, xin Thường cho nó được sống, nó sẽ về quê quán làm ăn, không bao giờ thèm đi dò mìn cho Tây nữa. Thường suýt bật cười. Lính tráng gì mà nhát gan đến thế. Anh nói ngay để nó yên tâm:

   - Chúng tôi cũng sẽ thả anh, nếu anh ngoan ngoãn trả lời những câu hỏi của tôi.

   - Vâng ông hỏi đi ạ, con sẽ trả lời hết.

[hoacuc]

Thường đã khai thác được tỷ mỷ về tâm trạng, về kỹ thuật, về ý thức và quy tắc làm việc của bọn lính dò mìn nhà nghề. Qua cuộc khai thác này, Thường nghĩ đến một loại mìn mà chỉ dành để tiêu diệt bọn lính dò mìn này. Bởi vì người chuyên đi đánh mìn như anh lại bị bọn dò mìn lấy mất vũ khí thì tức lắm. Đêm ấy dù có chút vấn vương với cô Bống của mình, Thường vẫn dành nhiều thời gian nghĩ về một quả mìn như thế. Rồi những phác thảo đầu tiên hình thành trong đầu. Chắc chắn phải dùng mìn điện tự động rồi, nhưng làm cách nào để mìn sẽ nổ ngay khi bọn chúng vừa đụng đến. Thường nghĩ mãi về cái cạm điện đã dùng trong việc đánh tầu, đánh xe. Tầu xe chạy qua cạm điện, bị lực nén đè xuống thì mìn nổ. Bọn dò mìn này khi tìm thấy mìn lại bới bớt đất đi để moi mìn lên. Vậy muốn cho mìn nổ thì phải đặt cạm điện ở phía dưới để lực nén đẩy ngược trở lên. Chỉ cần bọn địch bới đi một lớp đất nhẹ, để lực nén khác ban đầu là lập tức lò so chuyển động, đẩy ngòi điện chập vào kíp nổ, mìn sẽ nổ ngay. Đúng rồi, mình sẽ làm thử ngay sáng ngày mai. Niềm vui cộng với sự hồi hộp làm Thường khó ngủ. Mặc dù mấy đêm trước gần như anh thức trắng, đêm nay đáng nữa sẽ ngủ ngon lành, vậy mà anh vẫn bồi hồi thao thức.

   Sáng hông sau Thường trở về nơi đứng chân của S20. Anh đề nghị với đội trưởng phương án chế tạo quả mìn để tiêu diệt bọn lính dò mìn. Nghe anh trình bày, đội trưởng S20 phấn khởi lắm. Anh đồng ý cho làm thử nghiệm ngay và còn  trêu Thường:

   - Tớ cứ tưởng cậu đề xuất phương án cưới vợ chứ. Nghe nói cậu đã gần gũi được một cô du kích xinh đẹp lắm. Đêm qua cậu ở lại đó, tớ cứ tưởng... vui vẻ một chút. Hoá ra ở gần mỹ nhân mà vẫn nghĩ đến mìn à?

    - Mìn còn hấp dẫn hơn mỹ nhân ấy, anh ạ.

   Quả mìn đặt lực nén ngược từ dưới lên, thử nghiện trên mô hình thì rất thành công. Bộ phận gây nổ bố trí theo cách mới này rất nhạy và chính xác. Theo sự phân tích của Thường, anh em đặt tên cho loại mìn này là "mìn sờ", nghĩa là bọn lính dò mìn vừa sờ vào mặt đất là mìn nổ ngay. Đội trưởng S20 quyết định mang loại mìn này đánh thử.

   Quả "mìn sờ" đầu tiên được chế tạo từ quả đạn 81 ly bị câm của địch. Mìn được đặt tại một điểm gần quán Phấn, trên đường 17, đoạn mà tốp lính dò mìn thường rà soát từ nhà thờ Hui đến đồn Phương Điếm. Quá trình đặt một ổ mìn này phức tạp hơn bình thường, vì cả hệ thống gồm mìn, cạm điều khiển, ống pin đều nằm chung một hố. Nếu xẩy ra nhầm lẫn, dù chỉ là một chi tiết nhỏ thì lập tức mìn sẽ nổ, người đặt mìn sẽ chết. Thường là người nghĩ ra quả mìn đó, nên anh trực tiếp chôn mìn  một cách hết sức thận trọng và tỷ mỷ.

   Sớm hôm sau bọn lính vác máy ra dò mìn như thường lệ. Chúng nhanh chóng phát hiện thấy dấu nghi ngờ mà người chôn mìn cố tình để lộ. Chúng nổ súng báo động, hò la, hí hửng, tưởng sắp lập công to. Năm, sáu thằng lính xúm xít quanh chỗ có mìn. Chỉ sau giây lát, mấy tên lính vừa chạm vào mặt đất, một cột khói đen bốc lên dựng đứng. Quả đạn 81 phát ra một tiếng kinh sợ. Bọn lính tan xác không còn một mống. Thàng công rồi! Mìn sờ đã nổ đúng mục tiêu. Kết quả hơn cả mong đợi! Cả đơn vị cùng mừng. Họ xúm lại công kênh Thường trên vai:

   - Chú mày giỏi! Hôm nào sẽ thưởng vài ngày nghỉ cho về Ninh Giang - đội trưởng khen.

   - Không, chúng ta đón cô Bống lên đây, làm đám cưới cho hai người! Nhân dịp sáng kiến thành công cái loại mìn sờ này, cậu nên cưới luôn đi! - Anh em trêu Thường như vậy.

   Thường như nghẹt thở trong niềm vui mới. Anh nói như giao hẹn:

   - Hứa với đội trưởng và anh em, nếu loại mìn sờ của chúng ta tiêu diệt được hết bọn lính dò mìn thì tôi nhất định sẽ cưới vợ.

   - Cưới cô Bống chứ?

   - Chưa biết cô nào, nhưng nhất định là một cô con gái.

   - Cậu nói như đùa, chả cưới con gái dễ thường con trai nó thèm lấy cậu chắc!

[hoacuc]

Tân ở đâu chợt chạy đến tố cáo:

   - Mắt tớ đã trông thấy hai người ôm nhau rồi! Cậu Thường trông hiền lành thế mà cũng táo tợn ra phết!

   Thường cãi:

   - Cậu nói bậy nào. Tớ ôm cô ấy bao giờ!

   - Cậu hỏi cái bờ lúa ấy, và cả bụi ngô nữa. Mà không phải một lần, những hai lần cơ.

   Mấy người xúm vào căn vặn:

   - Thế cơ à? Đánh nhau ác liệt như thế mà còn ôm nhau cơ à? Ôi dà! Thế là cậu hên nhất đội rồi. Thảo nào mà đầu óc cậu minh nẫn thế, nghĩ ngay ra cái quả mìn sờ...

   Thường không cãi nữa, mặc cho anh em tếu táo một chút cho vui.   

   Sau quả mìn thí điểm thành công, các anh tiếp tục đánh trận thứ hai. Lần này họ chọn một đoạn đường gần bốt địch, kết hợp mìn sờ với mìn đánh xe cơ giới. Hai quả mìn điện tự động đặt cách nhau chừng hai trăm mét, đằng trước đó là một ổ mìn sờ. Sáng hôm ấy ba tên lính dò mìn đưa đẩy máy quét trên đường. Tên vác máy đi đầu vừa đến chỗ quả mìn sờ đầu tiên đã hốt hoảng hét to:

   - Mìn, có mìn!

   Hai tên lính đi sau vội chạy lên rồi cùng xác nhận:

   -Ừ, đúng rồi, có mìn.

   Nghe báo có mìn, những tên lính đang sục sạo trên đường chạy nhốn nháo, có tên nằm rạp xuống đất, bắn vu vơ ra xung quanh. Tên chỉ huy đi sau hôi hể chạy lên, vừa chạy vừa hét:

   - Cứ để nguyên, tao coi! để nguyên!

   Tên chỉ huy vừa cúi xuống lấy tay rờ rờ trên mặt đất thì tất cả bọn chúng đều biến mất trong đám khói đen đặc và tiếng nổ long trời.

   Bọn giặc trong đồn phải bắn súng báo động rồi huy động lính tráng, phu phen ra thu dọn và san lại mặt đường. Chúng thật sự hốt hoảng, không hiểu tại sao những cái máy dò mìn mới tinh, nghe nói hiện đại vào loại nhất, cùng với tụi lính dò mìn chuyên nghiệp mà lại bị mìn nổ tan tành..

   Hai quả mìn chính đón đánh xe cơ giới vẫn yên trí nằm chờ xe. Vì đội quân dò mìn chết hết rồi, bọn còn lại quá hoảng sợ, nên chúng chẳng còn hứng thú tìm mìn. Chúng chỉ san lấp qua loa chỗ quả mìn vừa nổ rồi bỏ đấy, chẳng thằng lính nào muốn ở lại gần cái nơi vừa làm tan xác năm thằng đồng nghiệp của chúng. Chiều hôm ấy một chiếc xe cam nhông chở đầy lính cùng một chiếc xe Zép chở hai sĩ quan Pháp từ Chi khu quân sự Ninh Giang chạy về hướng Hải Dương thản nhiên chạy qua đoạn đường này. Cả hai đều bị lật nhào, lính tráng bị thương la ó như chợ vỡ.  Một tên sĩ quan Pháp chết ngay tại chỗ, một tên bị thương rất nặng, nằm rên như bò đến hai tiếng đồng hồ sau mới được đồng bọn từ tiểu khu Phương Điếm cho xe cấp cứu về Hải Dương. Đó là một ngày thật đen tối với bọn giặc ở vùng này.   

   Từ đó về sau, mỗi khi phát hiện thấy mìn, bọn lính dò mìn  không dám động chạm vào mặt đường nữa, mà chạy thật xa, rồi dùng lựu đạn đáp đến nát đoạn đường đó, hy vọng cho những trái mìn nằm dưới lòng đất nổ hết