Lịch sử phát triển súng đạn - Buổi sớm mai

[huyphuc1981_nb]

Lão nào đi qua bảo tàng sưu tầm ít ảnh cốc mồi cho xin nhẩy, nhớ chụp cái biển tên hàng.

Ở dây, đã nói sơ qua về cốc mồi. Định vẽ mấy bức hình rồi sửa, nhưng bận vài hôm nó đông lại rồi.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20774#msg20774
Bực quá. Thôi, đã nói nhiều về Thàn Cơ Thương rồi, nói tiếp về Thần Cơ Pháo.

Thật ra, không phải là cốc mồi, mà là cốc nổ chớp, cốc bùng cháy, cốc chớp, tiếng Anh là Flash Pan. Tiếng Vịt Chúng là lỗ mồi. HP gọi là cốc mồi dẻ lai tây.
Mịe, 2500 hủ nho ngu si, bao nhiêu văn thơ truyền lại nhưng không truyền gì về những người phát minh ra giấy mực. Súng cũng vậy, hủ nho ghi rất ít và còn lại rất ít sách vở về những lò, thợ đúc súng, và cả cấu tạo súng.
Lại còn cả thứ binh thư không thèm có hình nữa. Ngay nay cũng thiếu gì, ra rả các lão chưa tốt nghiệp Trung Học lảm nhảm về thuyết tương đối.

Lỗ mồi trước thời Hồ Nguyên Trừng đơn giản là cắm ngòi. Như đã nói về súng trường, pháo cũng vậy. Thần Cơ Pháo Hay Thần Cơ Thương đều có yêu cầu cao về thời điển điểm hỏa. Chẳng phải lúc nào cũng ngắm bắn được mà giữ súng đợi ngòi cháy. Hay là bảo: "mày ơi làm ơn đứng yên để tao bắn mày."

Trước thời Hồ Nguyên Trường ta đã xem một loạt các hình ảnh về đồ cổ: sách còn lại, đồ còn lại, , tranh còn lại... HP đã trình bầy rằng đó là phóng nòng ngắn mỏng tiền thân của lựu pháo Howitzer sau này, nhưng lại bắn đạn đặc.

Thật ra, cũng có hai nhóm pháo loại này. Nhưng cấu tạo chỉ hơi khác nhau. Đó là loại có buồng đốt nhỏ tiên tiến hơn và loại ban đầu dùng thuốc nổ yếu.

HP vẽ ra đây vài hình.
Đây là mô tả loại pháo mỏng ngắn nguyên thủy. Khẩu Sa Hoàng ở Maxcơva, Khẩu Tanjavur của Ấn Độ.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20765#msg20765
Dễ nhận ra chúng vì cái ống pháo thằng đuỗn. Loại pháo này ra đời khi thuốc nổ còn rất yếu, khi dùng thuốc tốt thì người ta mới đúc dầy và nhồi ít hơn.
Pháo có buồng chứa chất nổ lớn và do đó, lỗ ngòi ngoi lên trước một đoạn khá xa. Nhồi ngòi vào lỗ mà châm lửa đốt, ngòi vừa ngăn cách trong ngoài, vừa dẫn lửa. Khi pháo nổ, khí thuốc sẽ tự động thông lỗ tra ngòi.

[huyphuc1981_nb]

Phát triển tiếp theo của loại này là loại có buồng đốt riêng. Do thuốc tốt hơn loại trên nên chỉ cần buồng nhỏ. Tỷ lệ chiều dài, chiều dầy lòng thì vưỡn vậy.
Lựu pháo Howitzer chính là những khẩu loại này thêm một số thứ cải tiến. Nhờ buồng dốt nhỏ mà Howitzer  nhồi ít thuốc, bắn gia tốc đầu đạn thấp để tránh đạn nổ trong nòng.
Các khẩu MONS MEG và những khẩu tương tư dễ nhận ra nhờ cái đuôi thu bé lại như cái loa. Lỗ ngòi có thể ở trên hay là cạnh với súng nhỏ, súng lớn nằm sau.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20765#msg20765
Súng có thể có ngòi trên thên phần sau, ngòi khoan bên cạnh buồng dốt, ngòi ở sau đít súng.


Mộ số khẩu phát triển thành nột buồng đốt hình trụ sau nòng, như sơ đồ dưới đây, khẩu pháo "Great Turkish Bombard" chính là một khẩu kiểu này. Nhưng thiết kế đặc biệt có buồng đốt rời, khóa nòng mạp đạn sau đầu tiên 

[shmel]

Chúng ta đều biết. Thành Xương Giang chìm trong biển đạn lửa của quân nhà Lê, thất thủ nhanh như lửa cháy luôn. Liễu Thăng không biết, vẫn tiến về đó, mong hợp binh cứu Đông Đô. Liễu Thăng dẫn kỵ binh tiến lên trước, mất đầu trong con mưa "phiêu". Vài hôm sau, lần lượt các phó tướng lên thay đều tương tự, trong đó có Thương Thư Lý Khánh. Những gì còn lại của đoàn quân mạnh nhất Viễn Đông lúc đó cố lết đến thành Xương Giang nương nhờ và mất hết hy vọng sống. Số phận của đám tàn quân này kéo dài thêm vài hôm trên doanh trại lập vội bên chân thành, rồi bị bắt và giết không sót một mống.
Hồi đó, trong điều kiện du kích, chắc quân nhà Lê ít súng, nếu có thì cũng chỉ nhiều súng pháo nhỏ nhẹ, nhưng sức mạnh thì vẫn khủng. Sau này, trong xung đột Nam bắc Trièu và Trịnh Nguyễn thì số lượng súng pháo tăng lên kinh khủng.

Bác xem lại giúp em chỗ này đi ạ. Thành Xương Giang có hơn nghìn quân mà cầm cự được hơn 9 tháng trời, may là quân Lam Sơn kịp hạ vài ngày trước khi viện binh Minh sang. Em xem mấy khẩu pháo thời Lam Sơn ở BT lịch sử vừa bé vừa ngắn, chắc chỉ làm súng lệnh là cùng.

Bác có thể trích nguyên văn Hoả Long Kinh ra không ạ. Trước giờ em chỉ được nghe nói Hồ Nguyên Trừng chế ra đại bác, chưa hề được nghe nói tới súng trường Thần Cơ Thương.

[huyphuc1981_nb]

Nhiệm vụ của các loại cốc mồi
Mới nói sơ sơ chưa có hình thì topic này nó đông bố nó lại. Thế là đành viết tiếp vàp đây.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20774#msg20774

Cốc mồi "phát triển theo nguyên tắc khác", mong muốn của nó là điểm hỏa tức thời, thêm nữa là tin cậy, an toàn, tránh mưa ẩm.
Vịt Chúng hay gọi là Lỗ Mồi, gọi là Lỗ Mồi vì kiểu Cốc Mồi Viễn Đồng này giống cái lỗ hơn là cái cốc, do Hồ Nguyên Trừng phát minh, tớ đã nói Cốc Mồi là từ tớ dùng lai đông tây mà, mỗi bên có một nửa. Phiên bản gin nhìn thấy rõ trong súng pháo Thanh-Vịt ở Bảm Tàng Quân Đội. Lỗ Mồi nhà Vịt giống mà hơi khác nhà Thanh như là anh em (đáng tiếc, lỗ mồi của Vịt Chúng lại là anh). Cốc mồi của Tây rất khác. Bài này chỉ nói về lỗ Mồi Viễn Đông.

Thần Cơ Pháo có nòng rất dầy chứ không như các pháo đốt ngòi trên, nên "hệ thống mồi", "mai system" được làm trong vỏ. Còn Súng Trường Súng Ngắn Tây thì có thể có cốc mồi như một cái tai. Phần lỗ tai là ống dẫn lửa cắm vào súng. Súng nhỏ ta thi vẫn cắm ngòi hay có thừng-thằng.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20770#msg20770

Việc đầu tiên khác biệt, điểm mồi được đưa về đáy súng, điều này cho đến nay đã được máy tính chứng minh là ưu điểm. Nó làm khí cháy chuyển động về trước tốc độ cao và làm tăng áp suất đặt lên đít viên đạn. Nhưng khác biệt lớn nhất lại là ở nguyên tắc mồi chứ không phải vị trí.

Nguyên tắc của cốc mồi như sau: khi bắt lửa, nó bùng cháy thành một vụ nổ nhỏ (flash), ở đáy cốc mồi, áp suất lớn, tống lửa qua  một ống dẫn nhỏ vào trong buồng thuốc. Miệng cốc mồi to dễ châm lửa. Ống dẫn lửa ngược lại, phải nhỏ để chống thất thoát khí thuốc và an toàn cho xạ thủ, vì lỗ dẫn khí phụt khí nóng ra mạnh như đạn.
Một nguyên tắc của thuốc nổ được Thế Kỷ 19 chứng minh là, tốc độ cháy tỷ lệ thuận với nhiệt độ, áp suất cháy. Vì vậy, dây ngòi áp suất thấp thì cháy chậm, còn trong những khối thuốc kín hay nửa kín đến chứa áp cao, thì vụ nổ diễn ra. Nhờ đó mà diểm hỏa tức thời.
Ngoài ra, cốc mồi còn có nhiệm vụ chống mưa ẩm, đặc biệt với vùng đầm lầy nhiệt đới nơi Vịt Chúng vẫy vùng.
Và yêu cầu cuối cùng là tin cậy, bền bỉ.


Việc điểm hỏa Thần Cơ Pháo quan trọng nhất trong Hải Chiến, được Trịnh Hòa thể hiện cho dân Nam Á lác mắt. Hồi đó, hai tầu bắn nhau bằng pháo mạn. Tất cả các pháo một mạn đều hướng về một hướng, chính cái tầu là ngõng chỉnh hướng pháo. Thuyền trưởng ra lệnh quay tầu, tầu từ từ quay trong khi thuyền trường theo dõi "đường ngắm cơ bản", tức đường thẳng nối mắt-thước ngắm-đầu ruồi. Khi thuyền trưởng thấy đường ngắm cơ bản gặp mục tiêu, "đường ngắm đúng" hình thành, phất cái cờ, thế là các pháo cùng ùng oàng một phát. Chỉ chậm nhanh chút nửa giây một giây là phí phát đạn nạp cả chục phút, vì tầu đã quay đi hoặc chưa quay đến hướng mục tiêu.

Để chống kỵ binh, thường dùng các hàng pháo bắn đạn ria, các hàng xếp trên dưới (sườn đồi), hay xen kẽ (đồng bằng), mỗi hàng một hiệu cờ. Chỉ khi địch xung phong đến rất gần, vài chục mét mới bắn, vẫy cờ nào hàng đó bắn, hàng khác nạp đạn (tầm dạn ria hồi đó chỉ sát thương đến đấy). Thông thường, hai bên và giữa trận địa pháo kiểu đó có các lối ngựa phi. Khi quân dịch thối lui hoặc đã quá mỏng, kỵ binh xuyên qua "mặt tiền" trận địa pháo xông lên làm vỡ trận địch. Kiểu bố trí pháo đó Nã Phá Luân thành thần, Giucov cũng hoàng tráng, nhưng tổ tiên phải là Chu Lệ (Kỵ) và Liễu Thăng (Pháo). (Tớ đã bốt trang trước, Minh Sử chép thế cho oai cũng nên, tớ như Chu Lệ thì kiếm mấy ẻm làm ngựa trong một cỗ xe nhẹ-phòng thất trận, chứ tội giề ra nắng).
Khi ngắm bắn ngựa voi đơn lẻ càng yêu cầu điểm hỏa đúng, đợi cái ngòi nó khò khè thì ăn cám.



Cấu tạo của Thần Cơ Pháo

Cấu tạo
Thần Cơ Pháo phức tạp hơn là Thần Cơ Thương, mặc dù nguyên tắc của nó đơn giản hơn. Có những Thần Cơ Pháo có ngưỡng nhồi đạn, trong ngưỡng là buồng đốt như hình dưới đât, cũng có loại nòng trơn nhẵn, đong thuốc rồi lèn thật chặt. Giải thích bên dưới.
Thần Cơ Pháo thường có bộ phận chính là nòng, được gia công bằng đúc. Ngoài thường có hoa văn, cốc mồi hướng lên trên. Nòng cũng thường có hai quai to để buộc dây vận chuyển, thêm một vài quai, tai...nhỏ dễ khiêng vác. Nòng Thần cơ thường có hai ngáng để lắp vào giá chỉnh tầm, thông thương đặt cố định trên đất đá hay trên xe 4 bánh. Nòng cũng có tay nắm sau để chỉnh, pháo nhủ hè nhau khiêng tay nắm lên và chèn dưới cao thấp sao cho đúng để chỉnh tầm.
Sau này có xe dã chiến 2 bánh tạo thành dã pháo, nhưng nhỏ.

Vật Liệu
Từ thời còn "chưa nộp lý lịch", Hồ Nguyên Trừng đã chuyển sang dùng sắt gang thay đồng, mà theo sách truyền lại thì ông ưa "sắt tây vực", không hiểu là thứ sắt gì ? Sau này, ông lên Thượng Thư và xây dựng nên cả một công nghiệp luyện gang thép. Sau khi ông mất đến khi mất Minh vào Thanh thì Tầu là nước phát triển kinh tế tư bản công nghiệp nhất thế giới lúc đó, sản lượng gang thép trên đầu người và dân số đỉnh luôn, xuất phát từ các công trường khổng lồ và hàng triệu anh tài tứ xứ thời của Hồ Nguyên Trừng, Nguyễn An, Trịnh Hòa. Vật liệu của phương Tây thì vẫn ưa đồng thiếc đến Thế Kỷ 19. Còn Thế Kỷ 16-17 thì Tây hầu như là pháo đồng.


Hình trên là tớ vẽ Thần Cơ Pháo đúng kiểu thiết kế của Hồ Nguyên Trừng thuần chủng.

Cấu tạo và hoạt động của Lỗ Mồi
Cốc mồi gồm một cái phễu, rót thuốc vào một buồng nổ, từ buồng nổ có ống dẫn lửa sang khoang chứa thuốc liều chính. Đôi khi, buồng nổ không có và phễu kiêm luôn chức năng của buồng nổ, tuy nhiên, đáy phễu luôn phẳng nghiêng, hướng vào một góc hay cạnh của hình cắt phẳng ngang lỗ, có hình tam giác hay thang. Mặt cắt đứng của Phễu do đó luôn là một hình 4 cạnh.
Thuốc mồi cùng loại và được nạp sau thuốc liều. Sau hhi đã nạp thuốc liều và đạn, người ta đong đổ thuốc mồi vào cốc mồi. Nhờ đáy cốc phẳng nghiêng dốc và cái miệng lỗ dẫn đến buồng nổ dẹt nghư mồm vịt, (đây không có vẽ 3D nhẩy), mà thuốc mồi dễ dàng chui vào buồng nổ và ngập một phần ở đáy phễu, phần này để châm. "Kim Hỏa" là một cây gậy bằng tre gỗ, có gậy sắt đồng nhưng hình như hay bị bán hay cắm quán, nên phần sắt đồng chỉ là cái móc thừng (thằng câu) bằng đồng hay gang, các bộ phận của Kim Hỏa có vài lỗ xỏ và kẹp dây, dây thừng cháy ngắn dần, xạ thủ kéo dây điều chỉnh "kim hỏa". "Thằng Câu" còn được mọi là cần mồi (mai câu).

Khi đã nạp thuốc, phễu được ống kín bằng một thanh gỗ, sách ghi là Mục Mã Tử ? là cái quái gì ai dịch hộ.

Khi buồng bổ của lỗ mồi nổ, áp suất rất cao, như là một buồng đốt phụ. Khí thất thoát không phụt thẳng lên gây nguy hiểm mà đi cong được thành phễu chặn lại, mất tốc độ rồi phân tán theo hướng nghiêng về phía trước, rất an toàn. Khí thất thoát khi liều chính nổ dù áp suất rất cao, nhưng đi qua ống dẫn lửa bé, đến buồng nổ cốc  mồi trông như một buồng nổ phụ, đã phân tán hết cả.

Nói đến phần liều chính.
Pháo Thần Cơ có thể có buồng thuốc riêng hay liền một ống. Nhưng pháo của Hồ Nguyên Trừng có buồng thuốc riêng, miệng có phễu. Lèn chặt thuốc rồi đậy bằng miếng gỗ Mục Mã Tử, rồi lèn đạn vào.

Thông lỗ mồi. Nhiều người nghĩ rằng lỗ mồi dễ tắc, nhưng không đúng, áp suất thuốc cao luôn tự thông lỗ mồi, ngoài ra, các pháo thủ cần có dụng cụ riêng để thông lỗ này. Không hiểu ngày đó có biết cách nhồi thuốc nổ vào mồi qua miệng nòng để thông lỗ mồi tắc không nhỉ Ống dẫn lửa luôn làn trên to dưới bé, nhờ đó khả năng tự thông rất tốt.

Ưu điểm
Cốc mồi và liều chính đều được bịt bằng gỗ nên chịu được mưa ẩm. Trời mưa, việc đổ thuốc được che chắn nên pháo vẫn hoạt động được. Kể cả trời mưa to, khi bắn, sau khi rút cây gỗ chặn, có thể lấy một cái nón nhỏ che cốc mồi đợi lệnh bắn mà vẫn an toàn.
Cục gỗ bịt trước cực kỳ ưu điểm kể cả khi trời không mưa. Nó làm súng có thể nạp đạn trước và đợi mấy ngày vẫn bắn tốt dù trời có mưa. Khu trời không mưa, nó làm phản ứng cháy phát triển chính xác, đặc biệt khi bắn đạn ria. Khi áp suất nhỏ, tốc độ cháy nhỏ thì miếng bịt che kín, khi áp suất tăng, tốc độ cháy tăng theo thì gỗ mới vỡ, như là áp suất tống đạn bi giờ, chứ không thất thoát áp suất ngay thừ lúc còn nhỏ khi bắn đạn ria. Châu Âu không có cục gỗ này dùng đạn ria đặt trong cái hộp.
Ngay cả khi bắn đạn cầu rắn, cục gỗ này cũng làm phản ứng nổ diễn ra hoàn hảo hơn là không có nó.

Tất nhiên, khác biệt lớn nhất của loại pháo này lại không ở cốc mồi. Nó đã có nòng rất dầy, nhồi nhiều thuốc nổ tốt, tỷ lệ chiều dài nòng/đường kính lớn. Nhờ đó, phát đạn cỡ chục cân khi công thành giá trị bằng cả mấy trăm cân của các khẩu siêu pháo công thành nòng mỏng. So sánh khi công thành thì khỏi, pháo nòng dầy gọn nhỏ mỗi giờ bắn 10-20 quả chứ không đến nỗi một ngày 5-7 quả.
Chính vì vậy, dù số lượng sản xuất không ít nhưng siêu pháo công thành và luôn cả thành quách hết thời nhanh chóng với Thần Cơ Pháo.

Nhược điểm: khó đúc, chỉ thợ rất siêu mới đúc nổi, nên các lìu tìu như Nhật, Hàn, Thanh (chưa diệt Minh), Mông Cổ... mãi sau này mới có và thiết kế cũng đơn giản hóa phần cốc mồi.
Nhược điểm nữa là rất khó làm trên các pháo nhỏ và các pháo làm bằng thép tốt mỏng. Pháo nhỏ Viễn Đông có cốc mồi gần giống phương Tây hoặc vẫn dùng ngòi.

[huyphuc1981_nb]

Chúng ta đều biết. Thành Xương Giang chìm trong biển đạn lửa của quân nhà Lê, thất thủ nhanh như lửa cháy luôn. Liễu Thăng không biết, vẫn tiến về đó, mong hợp binh cứu Đông Đô. Liễu Thăng dẫn kỵ binh tiến lên trước, mất đầu trong con mưa "phiêu". Vài hôm sau, lần lượt các phó tướng lên thay đều tương tự, trong đó có Thương Thư Lý Khánh. Những gì còn lại của đoàn quân mạnh nhất Viễn Đông lúc đó cố lết đến thành Xương Giang nương nhờ và mất hết hy vọng sống. Số phận của đám tàn quân này kéo dài thêm vài hôm trên doanh trại lập vội bên chân thành, rồi bị bắt và giết không sót một mống.
Hồi đó, trong điều kiện du kích, chắc quân nhà Lê ít súng, nếu có thì cũng chỉ nhiều súng pháo nhỏ nhẹ, nhưng sức mạnh thì vẫn khủng. Sau này, trong xung đột Nam bắc Trièu và Trịnh Nguyễn thì số lượng súng pháo tăng lên kinh khủng.

Bác xem lại giúp em chỗ này đi ạ. Thành Xương Giang có hơn nghìn quân mà cầm cự được hơn 9 tháng trời, may là quân Lam Sơn kịp hạ vài ngày trước khi viện binh Minh sang. Em xem mấy khẩu pháo thời Lam Sơn ở BT lịch sử vừa bé vừa ngắn, chắc chỉ làm súng lệnh là cùng.

Bác có thể trích nguyên văn Hoả Long Kinh ra không ạ. Trước giờ em chỉ được nghe nói Hồ Nguyên Trừng chế ra đại bác, chưa hề được nghe nói tới súng trường Thần Cơ Thương.

Tớ vẫn trích từng đoạn đấy chứ
CÒn Xương Giang, bạn sai rồi. Chủ trương của Nguyễn Trãi là: "Công thành vi hạ sách", nên không thành lớn nào bị công cả. Chỉ có Xương Giang nằm trên đường đi của quân tiếp viện nên cần công gấp, nếu không thì quân tiếp viện chui được vào thành như Vương Thông thì bắt buộc phải dùng đại hạ sách chứ không phải tiểu hạ sách. Chỉ một trận đánh ngắn tẹo là giải quyết được Xương Giang. Chiến dịch này ta làm gọn, Minh Sử cũng ghi ta làm gọn "những người trốn vào rừng giả làm dân cũng bị bắt hết". Số quân tham gia (tức là bị bắt và chết) Minh Sử ghi 7 vạn, ta ghi 10, ta có vẻ đúng hơn vì quân Minh thường đem theo rất đông lực lượng bán quân sự "dân binh", có thêm cũng rất đông phu phen, và thường cũng chỉ tính số quân chính quy không tính các đám kia.
Nguyễn Trãi được Liễu Thăng-Vương Thông chứng minh lý luận sau đó, không đánh nhưng tất cả các thành còn lại đều hàng.
Bạn nói đúng đấy, tớ cũng đã viết câu đó trong này rồi, nghĩa quân súng ống  còi lắm.

À, mà bạn và các bạn khác đi đâu chụp ảnh được súng ông cổ thì chụp gửi về nhé, chụp được cả cơ cấu máy móc thì quá sịn.

[huyphuc1981_nb]

Mới nói sơ sơ chưa có hình thì topic này nó đông bố nó lại. Thế là đành viết tiếp vàp đây.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20774#msg20774

Phần pháo Viễn đông ở đây.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21102#msg21102
Thật ra, pháo Ấn Độ cực kỳ phát triển, nhưng bọn này nó chẳng them khoe mẽ, hình như dân Nam Á và Đông Nam Á nó thế, pháo nhà Vịt cũng như Ấn chả mấy ai biết. Những khẩu lựu pháo và thần cơ pháo lớn nhất thời cổ đều ở Ấn. Thế nhưng chả có để viết ở đây về pháo Ấn hết.

Pháo Đông suy
Cho đến Thế kỷ 17 thì Thần Cơ Pháo của tây còi so với Ta, tuy nhiên, Chúng Vịt không có xiền mua sắt đồng để đúc nhiều pháo to. Nhìn chung, chiến tranh liên miên, kinh tế đình đốn, ở ta hết sức đáng tiếc là không hình thành một khu công nghiệp mới nào, kẻ cả có những địa danh hết sức thuận lợi.

Ví dụ vùng Thái Nguyên-Cao Bằng, lên nữa có đồng thiếc vàng bạc, có than có sắt và có đường sông vận chuyển.

Ví dụ vùng Quảng Ninh, than Quảng Ninh ngày nay không luyện sắt được, nhưng với những "lò cao" độ dưới chục khối thì quá xịn. Than Sắt nhiều khi cạnh nhau, lớp trên lớp dưới, như Cái Lân, Cái Bầu, lại ngay bờ biển (các vỉa than và sắt này còn ăn xướng dưới đáy biển)

Tuy nhiên, hai vùng đó lại toàn quân ly khai, cướp biển. Thế là pháo ta phần đông nhỏ tí, nhưng lại rất tinh vi và gang đúc rất mịn. Ta lại hầu như không có thép, không thể làm nòng súng trường, gần súng trường nhất chỉ là vài khẩu pháo để trên voi, cũng có "Hỏa Thằng", nhưng là là Hỏa Thằng Pháo, chứ không có Thương-súng trường.

Tầu thì bị tàn phá bởi chiến tranh xâm lược của Thanh. Sau đó, người Thanh mất mấy đời vưa ngu si võ biền mới biết một phần cách tổ chức nhà Minh. Nhưng cũng chỉ được mấy đời, thì lại chìm trong bọn hủ nho thối rữa, đàn bà và hoạn quan. Đặc biệt, pháo Tầu không tinh vi về mặt hình học bằng ta đã đành, HP quan sát thấy chúng rất nhiều khuyết tật đúc, chứng tỏ được đúc trong môi trường... chắc tham những như nhà Vịt bi giờ. Nhà Thanh nhiều pháo, pháo to, nhưng chất lượng lại quá phở.

Đến khoảng Thế Kỷ 18 thì pháo Tây hơn pháo Đông rồi.

Pháo châu Âu lớn đầu tiên phải kể đến khẩu "Great Turkish Bombard" được Thổ dùng tấn công Constantinople, tháng 4-1453, được làm ở Hunggary. Kiểu pháo nòng mỏng có buồng đốt sau nòng này sau trở thành lựu pháo Howizer, vùng này sau cũng sản sinh ra lựu pháo. Nhưng ở đây nới đến Thần Cơ Pháo, hay còn được gọi là Thần Công, loại pháo bắn đạn động năng, thường là đạn cầu đặc.
Nguồn gốc của hai cái tên này thì đã nói trước đây:
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20770#msg20770

Pháo Tây cổ
Tây cổ có ba nhóm súng lớn chính:
Howitzer, Lựu pháo, lựu đạn pháo, bắn đạn trái phá sát thương, đây là sản phẩm "nội địa" của châu Âu.
Cannon, gia nông pháo, giống Thần Cơ Pháo của Viễn Đông, ở đây gọi luôn là Thần Cơ Pháo-không phải định nghĩa mà chỉ là cách gọi cho dễ hiểu.
Mortar, Cối, mọc chê, mọt chê, bách kích pháo.
"Pháo" thì đã nói rồi, nó thừa kế "máy bắn đá", là tên vũ khí cộng đồng trước đây. Vậy nên "pháo" có thể hiểu là súng lớn, dùng cộng đồng. Pháo Tây-súng lớn Tây có 3 nhóm lớn là cối, lựu pháo và Thần Cơ Pháo. Ban đầu Tây dùng cannon (cà nông, tức cái ống tiếng Ý) chỉ tất cả các loại súng pháo, nhưng sau gọi tắt, Howitzer chỉ lựu pháo, cannon là Thần Cơ Pháo-pháo bắn đạn động năng, mortar-mọt chê-cối chỉ nhóm pháo nòng ngắn tũn. Tuy nhiên, bọn Tây làm lính quá dốt nát ít chữ nên sách vở chúng viết lại lẫn lộn hết cả các khái niệm này. "Cannon"-"cannone"-"cà nông" phiên âm ra tiếng Tầu là: 加农砲, Gia Nông pháo, cũng hay được viết là 加农炮 (gia nông bào chế). Cối không phiên âm mà gọi là pháo đánh gần "Bách kích pháo" 迫击砲, cũng được viết là 迫击炮.
http://quansuvn.net/index.php?topic=255.msg12034#msg12034
http://quansuvn.net/index.php?topic=255.msg12031#msg12031
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21185#msg21185

Thần Cơ Tây
Về cơ bản, Pháo Tây giống Thần Cơ Pháo, nhưng đơn giản hơn. Tuy nhiên có một vài điểm khác. Thứ nhất, là đến tận Thế Kỷ 19 vẫn chuộng đồng. Thứ nhì là Tây có nhiều lựu pháo và được dùng rất nhiều trong chiến tranh. Chúng thừa kế các kiểu nòng mỏng có buồng đốt sau nòng như ở đây, nhưng nhỏ. Tây cũng có đặc sản là cối. Lựu Pháo và Cối ta đề cập sau.

Cấu tạo Thần Cơ Pháo Tây thì chỉ khác pháo Đông ở Lỗ Mồi, Tây gọi là Cốc Chớp Flash Pan. Còn từ xe, giá, nòng, thông nòng... đều giống. À, cốc mồi khác đi kèm Kim Hỏa, Kim Hỏa Tây là bó đuốc đơn giản hơn Kim Hỏa đông. Một số cối để tránh nguy hiệm người ta cũng dùng mồi thừng, mắc vào đầu cây thương hay kích.



Cốc Chớp Tây đơn giản không có phếu hình đa giác, chỉ có buồng đốt lộ thiên trông như là một cái phễu, đáy phễu có đường ống ăn thẳng vào buồng thuốc liều chính. Súng cá nhân và nhiều pháo có nắp cốc mồi, là miếng sắt mở ra bằng trượt hay bản lề. Ở mặt phễu khi châm, áp suất nhỏ nhưng ở đáy phễu thì áp suất khá cao, tống khí nóng qua ống dẫn lửa.
Dễ nhận ra cốc mồi tây vì nó không phễu lại lộ thiên, tròn nhỏ.

Tuy nhiên, không thiếu ngoại lệ, như khẩu sau lỗ nhỏ nhưng vuông. Mặt khác, đến Thế Kỷ 18, nhiều pháo của những nước mạnh ở châu Âu vẫn chưa có cốc mồi, mà chỉ là lỗ mồi nhỏ cắm ngòi hoặc đổ đầy thuốc.
http://i180.photobucket.com/albums/x178/huyphuc1981_nb/BinhKhiCo/sung/phao_co_nong_day/Barrelof12-pound122-mmfortressgunCa.jpg

Ưu, Nhược điểm:
Lửa to, dễ ẩm xịt, dễ làm và thích hợp với Trung Đông, Châu Phi.

Mặt phễu bùng lửa to nên phải dùng đuốc, chứ nó thổi đứt thừng mồi. Tia lửa từ trong buồng đốt chính phụt thẳng ra nên rất mạnh nguy hiểm. Chính vì tạo thành ánh lửa sáng mạnh khi bắn mà gọi là cốc chớp, chứ không đơn thuần có tên lỗ mồi như nhà vịt.

Cốc mồi này hoàn toàn không có khả năng chống mưa. Nó được áp dụng trên tất cả các súng lớn nhỏ, thương pháo đều có. Súng trường súng ngắn nhỏ không đủ chiều dầy thì có cốc mồi như cái tai có đường dẫn lửa cong cắm vào nòng.

Tuy vậy, đây là kiểu cốc mồi học được từ Ả Rập vùng cả năm mới có một lần mưa, nên đặc điểm chống mưa hoàn toàn không cần. Thật ra, cốc mồi Hồ Nguyên Trừng giảm nguy hiểm khi châm cũng chỉ dùng nhiều hôm mưa, lúc phải lấy nón che mà đốt súng. Châu Âu thì chuyện mưa gió cũng chả hơn kém gì Ả Rập mấy. Lượng mưa dồn bằng hết vào tuyết rồi, mưa dưng cơ mà khô.

Ưu điểm lớn nhất là thợ đúc nào cũng đúc được cái phễu tròn vo này.

Cốc mồi đến châu Âu rất chậm. Khẩu pháo này đã dẫn ở trang trước, nó là của một bảo tàng Pháp. Nó chưa có cốc mồi mặc dù khẩu pháo đồng đúc giống hệt thần cơ pháo, nó được mồi bằng ngòi hoặc đổ đầy thuốc vào đường dẫn lửa, như các pháo vò. Pháo súng phương Tây thường dùng cả touchhole và flashpan. Touchhole là loại lỗ mồi đơn giản, đổ đầy thuốc hoặc cắm ngòi, có độ tin cậy thấp (đơn giản là gió thổi bay mất thuốc trước khi bắn), nhưng kiểu này được dùng rộng rãi cho đến hết thời Thần cơ pháo Thế kỷ 19. Flash pan-cốc chớp hay còn được gọi là Priming pan-cốc mồi chỉ được dùng rộng rãi trên súng cá nhân, súng trường và súng ngắn, nơi yêu cầu thời điểm điểm hỏa cao.

Pháo vò, có thể đúc bằng gang hay đồng, chưa có cốc mồi. Pháo có thể mồi bằng ngòi như hình dưới đây, có thể đổ đầy thuốc vào ống dẫn lửa như ngòi.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20835#msg20835
http://i180.photobucket.com/albums/x178/huyphuc1981_nb/BinhKhiCo/sung/phao_co_nong_mong/cannon_2.jpg

Thế kỷ 17 vẫn là đồng và chưa có cốc mồi
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20770#msg20770
http://i180.photobucket.com/albums/x178/huyphuc1981_nb/BinhKhiCo/sung/Great_Turkish_Bombard/Invalides-film125jpg.jpg.

Muộn hơn ở ba Lan, cốc mồi đã rất đẹp, pháo đúc bàng gang.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20771#msg20771
http://i180.photobucket.com/albums/x178/huyphuc1981_nb/BinhKhiCo/sung/Great_Turkish_Bombard/Baranw_Sandomierski_-_castle_18.jpg

Dưới đây là Thần cơ pháo châu Âu hồi mới xuất hiện, "Artillery Engineering and Communications Forces Museum", St. Petersburg.
http://www.saint-petersburg.com/museums/artillery-museum.asp

Đồng thau (đồng kẽm), bảo tàng Nga.
Ảnh độ phân giải cao của mình xem rõ cốc mồi, muôn hơn thời điểm này nửa thế kỷ, Anh-Pháp-Tây Bán Nhà... chư có khái niệm cốc mồi, chuyển từ ngòi sang lỗ đổ đầy thuốc. Điều này cho thấy, hình dáng pháo được "học lỏm" nhiều hơn là việc di chuyển các thợ lâu năm chuyên nghiệp. Pháo có thể được đúc theo "bản vẽ" kiểu như http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20770#msg20770, thiếu thông tin.

Khẩu gần nhất 80mm, nặng 545kg, loại pháo của trung đoàn bộ binh. Đúc năm 1629 bởi Grigoriem Naumovưm. Không rõ nhồi bao nhiêu. 
Khẩu thứ 2 140mm, 2752kg, đúc năm 1618 ở Riga. Kiểu tay nắm đằng sau như cái quai có biệt hiệu "Rồng Lớn".
Khẩu có bánh là 152mm, "Sa Hoàng Akhiles" (Царь Ахиллес), 3603kg, đúc 1617 bởi Andpeem Chokhovưm (Андреем Чоховым).


Dưới đây là ảnh của các cốc mồi của khẩu nhỏ (hình phải) và khẩu vừa (trên trái), tay nắm đẹp thật, của khẩu thứ tư (sau khẩu lớn có bánh xe)






Gang. ở cạnh mấy khẩu trên. Kiểu xe này do Piotr đại đế thiết kế. Hải Pháo, gang 132mm, 3473kg, đúc năm 1717. Thưởng pháo của Hải Quân to nặng nhồi nhiều hơn chút so với pháo thường.

[huyphuc1981_nb]

Các loại pháo Tây:
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21109#msg21109
Thật ra thì tây chúng chả phân biệt gì cannon và gun vả Howitzer. Nhưng ở đây, gọi kiểu pháo xuất phát từ châu Âu, từ những khẩu nỏng mỏng ngắn, là  Howitzer  và những khẩu nòng dài dầy học từ Viễn Đông là Thần Cơ Pháo cho dễ phân biệt. Ai dùng chúng như là định nghĩa thì sai, tớ không chịu trách nhiệm.

Bực quá, không sửa được các đoạn cũ thành ra phân thành nhiều mảnh. Mình định vẽ mấy cái hình mô tả, rồi lại bận. Cuối cùng nhăn nhó lấy MS_PainBrush bôi được mấy chú thì các đoạn trước đông cứng lại hết không sửa được nữa, đành viết thêm vào đây.

Pháo có nòng ngắn mỏng có buồng đốt nhỏ sau nòng, tiền thân của Howitzer đã được tớ nói đến ở đây
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21095#msg21095

Và trước đó, các khẩu công thành pháo.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20765#msg20765
Khẩu "Great Turkish Bombard" là khẩu pháo nòng ngắn mỏng có buồng đốt sau nòng đặc trưng (tuy rằng, do đúc bằng đồng nên nó vẫn thật sự rất dầy). Khẩu này được đúc ở Hungary.

Thủa ban mai của pháo nòng ngắn mỏng. Đây là thứ pháo được dùng ở tầu Thế Kỷ 14, rồi được thay thế bởi pháo nhà Vịt khi Hồ Nguyên Trừng sang Tầu-chính là Thần Cơ Pháo nòng dầy.
http://quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20835#msg20835

Lựu pháo Howitzer
Tiếng Tầu nay là "Lựu Đạn Pháo" 榴弹炮 hay là "Lựu Pháo" 榴炮, tiếng ta cũng là "Lựu pháo". Tuy nhiên, ngày cổ không rõ tên gọi lựu pháo thế nào ở Ta và Tầu. Tiếng Tầu "Lựu" 榴 là quả lựu, rất nhiều hột ở lớp vỏ. Điều này chỉ đây là loại trái phá sát thương.
Pháo này cũng có mặt trong binh thư yếu lược, nhưng bọn hủ nho không thèm học toán khi chép lại sách này ném mịe nó hình đi. Đối với lũ thối ấy, toán học hình học là nhảm nhí, chiến thắng định bằng ý, ý kiếm, ý pháo. Lúc nào ta sẽ trở lại đề tài bọn hủ nho, vì chúng ảnh hưởng rất nhiều đến sự nghiệp của Hồ Nguyên Trừng. Trong Binh Thư Yếu Lược cũng nói đến kỹ thuật bắn đập đất nhảy thêm, đạn mẫu tử (chứa trái phá con), đạn nhồi thuốc độc...
Mà này, Pà con ai kiếm được cuốn đó không nhỉ, hồi bé mình đọc trộm sách của bạn ông già, có cuốn có hình đấy.
http://quansuvn.net/index.php?topic=255.msg21181#msg21181

Howitzer lần đầu xuất hiện trong tiếng Anh năm 1695 từ houwitser tiếng Hà Lan. Gốc lại từ Haubitze tiếng Đức, lại ban đầu tiếng Đức là Haubitze, xuất phát từ tiếng Bô-Hêm là haufnÿ, tức là "máy bắn đá", chỉ các máy bắn đá bắn trái phá truyền từ châu Á sang. Cùng với khẩu "Great Turkish Bombard" đúc ở Hungary, cho thấy khu vực này sau những cuộc chiến của quân Mông Cổ đã trở thành trung tâm kỹ thuật vũ khí châu Âu.
Tuy nhiên, nhiều người cho rằng Howitzer là từ tượng thanh, kể về tiếng đạn kêu o o o như đạn cối ngày nay.

Loại Lựu Pháo dã chiến còn có tên là "Unicorn". ("Lân Binh", "Unicorn" là "Bộ Binh Nặng", Giáp Bộ Binh, Bộ Binh Mặc Áo Giáp Nặng, tiếng Nga là "единорог").

Pi-ốtr đại đế và các vua Nga sau ông phát triển rất nhiều lựu pháo mới, đưa nước Nga lần đầu đứng trong hàng ngũ siêu cường. Tiếng Nga là "гаубицы", còn "пушка" chỉ Thần Cơ Pháo.


Cổ sử lựu pháo

Các khẩu bắn đạn động năng cứng nhưng nòng ngắn mỏng của châu Âu thế kỷ 15 nhanh chóng được thay bởi Thần Cơ pháo nòng dầy, nhưng cấu tạo của pháo nòng ngắn mỏng vẫn tiếp tục được phát triển. Lựu Pháo được dùng cùng với các loại pháo nòng ngắn mỏng bắn đạn động năng cùng thời Thế Kỷ 15, cũng được cải tiến cùng Thần Cơ Pháo. Tuy vậy, lựu pháo ít được dùng do hiệu quả thấp và chỉ phát triển mạnh trong thế kỷ 18, sau thời Piôtr Đại Đế, khi thuốc nổ và thép đã kha khá (trước đó mà bắn trái phá vào đâu thì ở đấy vỗ tay hoan hô đi đào mảnh gang bán). Sau khi pháo bắn đạn động năng được cải tiến thành Thần Cơ Pháo nòng dầy thì lựu pháo châu Âu vẫn có cái nòng cổ lỗ, suốt mấy thế kỷ, cho đến thế kỷ 19, chúng phát triển cùng với thần cơ pháo chỉ ở bánh, giá, lỗ mồi.
Tuy chậm, nhưng cái nòng vẫn dài dần dần. Giá pháo phát triển mạnh cuối Thế Kỷ 18, trong 19.

Ghi chép về dùng Lựu pháo ở châu Âu xuất hiện đầu thế kỷ 15, năm 1410 (trận Grunwald, Ba Lan đánh Lithuania), chiến tranh Bô-Hêm Hussite (1419-1434). Nhưng có nhiều bằng chứng rõ ràng rằng trước đó châu Âu đã có lựu pháo, điều này là dễ hiểu, các khẩu pháo ngắn mỏng và lựu pháo có phần nòng không khác gì nhau. Đạn trái phá có từ thời máy bắn đá-ví như sách Võ Kinh Tổng Yếu (武经总要) đời Tống. Trước Hồ Nguyên Trừng, nhiều sách vở đã nói đến súng bắn đạn trái phá.
Có thể hiểu, lựu pháo trước đây dùng đạn gang còn quá đắt đỏ, nên không phải không có mà là ít dùng.

Ở châu Âu, Lựu Pháo được sử dụng nhiều vào thời điểm mà thành quách trở lên lỗ thời bởi Thần Cơ Pháo, Thế kỷ 18. Lúc đó, các trận đánh quan trọng dần chuyển từ chân thành quách lâu đài ra đồng ruộng. Các pháo cũng cơ động hơn và xuất hiện các dã pháo. (Dã pháo là tiếng Việt chỉ pháo dã chiến, filed gun, trường pháo, pháo bãi). Mục tiêu sát thương dần cần nhiều hơn mục tiêu công thành. Trước đó, phần lớn pháo được trang bị là các Thần Cơ Pháo dùng trên tầu, trên thành và cũng được dùng để đánh thành, đánh tầu hay đánh các xe công thành. Lựu pháo thì không đánh các thứ đó, mà đánh bộ binh. Như vậy, lựu pháo rất thích hợp để đối chọi với những khối bộ binh mặc giáp, mang thương kích dài, xếp thành khống đông.

Nhưng cho đến giữa Thế Kỷ 19, trước khi có Hải Pháo của Henri-Joseph Paixhans người Pháp, Nga chấp nhận sử dụng đầu tiên, thì lựu pháo không dùng đánh được tầu nên rất ít lựu pháo được trang bị trên tầu. Đây cũng là thời điểm chấm dứt lựu pháo cổ.

Lựu Pháo Cổ so với Thần Cơ Pháo. Thật ra thì các tiến bộ của chúng tiến lên cùng.
Đạn lựu pháo đường kính trong nòng lớn lớn, tỷ lệ chiều dài/đường kính trong nhỏ-chỉ hơn cối, đạn to nặng, sơ tốc chậm, bắn cầu vồng (đường đạn đi cao), góc bắn cao. Lại còn có kiểu bắn đập đất (trong Binh Thư Yếu Lược cũng nói đến), tức là đạn đập đất nảy thêm tăng tầm. Buồng đốt của lựu pháo nhỏ, chứa ít thuốc và thường tóp lại sau nòng
Dùng kỹ thuật đập đất tại sao không nhồi nhiều vào ? à, vì sơ tốc mà lớn thì cần gia tốc lớn làm nổ trái phá trong nòng. Vì lúc đó chưa có thuốc viên cháy chậm nên nhồi nhiều là gia tốc lớn, chứ không làm được pháo nòng dài. Thuốc nổ ổn địch như TNT đúc cũng chỉ đầu Thế Kỷ 20 được áp dụng ở Đức, cho phép đạn trái phá đi được gia tốc lớn, thậm chí xuyên qua thép mà không nổ. Có người còn gọi Howitzer là pháo đập đất.

Trong khi đó, Thần Cơ Pháo có nòng dầy, bên ngoài thì to mà đường kính trong bé, tỷ lệ chiều dài nòng lớn, buồng đốt lớn, có khi phình ra to hơn nòng, nhồi nhiều, đạn bắn góc thấp, đường đạn thẳng (đường đạn đi thấp), sơ tốc lớn.

Điểm giống nhau là chúng phát triển cùng nhau, chúng chuyển từ đồng sang thép, cũng có giá, có ngáng, cũng chưa có ngõng, cũng có giá 4 bánh rồi giá 2 bánh với càng, cũng có tay nắm sau, cũng có Cốc Mồi, cũng bắn đạn cầu và nhiều thứ khác.

[huyphuc1981_nb]

So sánh hai khẩu "lựu pháo" và "thần cơ pháo".

Khẩu lựu pháo bằng đồng Nga đúc Thế Kỷ 18. Thần cơ pháo của Canada.


Đây là ảnh cỡ to
http://i180.photobucket.com/albums/x178/huyphuc1981_nb/BinhKhiCo/sung/Howitzer/166-__.jpg
http://i180.photobucket.com/albums/x178/huyphuc1981_nb/BinhKhiCo/sung/Howitzer/Canon_sous_la_neige.jpg

[huyphuc1981_nb]

Con cú photobucket lắm rồi, ai xem có chỗ nào tốt tốt hơn mách với.

Cần châm Nga Thế kỷ 17-18, đầu cần có kẹp thừng mồi. Cần châm có mũi giáo để kiêm chức năng giáo.

[huyphuc1981_nb]

Pháo Nga ở bảo tàng "Lịch sử quân sự-Pháo, kỹ thuật và thông tin".
Sau thời Piôtr thì Nga trở thành siêu cường về pháo. Cho đến nay họ vẫn là đất nước có quân đội sử dụng pháo đứng đầu thế giới. Không những thế, sau này ta sẽ đề cập đến, Nga không sa đà vào những trào lưu pháo tịt nổi tiếng của Thế Kỷ 20, như những pháo khổng lồ và những Battleship. Điều đó cho thấy, hiểu biết về pháo ở Nga không gói gọn trong quân đội, mà được dân chúng tìm hiểu rộng rãi và nắm bắt đúng đắn.
Bọn Đức hồi Thế chiến 2 thường nói về pháo Nga, đó là sự khủng khiếp của bất cứu quân đội nào đương đầu với họ.

Kỳ lạ, khẩu Thần Cơ Pháo Nga cuối Thế Kỷ 17 này không giống pháo châu Âu mà lại rất giống pháo Viễn Đông, kể từ hình dáng nòng pháo đến cái cốc mồi. Ông nào ở Nga Ngố chụp rõ bên trong đáy cốc nhé. Mình đã mô tả bên trên, cốc mồi Viễn Đông là hàng Hồ Nguyên Trừng gin, cốc mồi có phễu to hình chữ nhật hay tam giác. Còn pháo châu Âu hoặc không có cốc mồi (chỉ có lỗ mồi nhỏ) hoặc là cốc mồi tròn lộ thiên không phễu, nên trông bé nhỏ.
Pháo Viễn Đông có cốc mồi châu Âu thì nhiều, bọn Bồ Đào Nha đến đúc pháo thuê ở Nhật, Hàn, Thanh (hồi chưa đánh được Bắc Kinh) và cả nhà Nguyễn cõng rắn cắn gà nhà nữa. Nhưng pháo Âu giống ngược lại thì hơi hiếm. Tuy nhiên, lúc này Nga đã oánh Xibêri, có thể có giao lưu ở vùng Antai.
Khẩu pháo theo tiêu chuẩn Nga, đạn 3 cân Anh, 76mm. Dài 1400mm. 350kg. Đúc năm 1711 taị Ôlônse (Олонце).
Được mô tả là pháo bắn nhanh của Trung Đoàn.


Khẩu dưới đây bắn đạn 2 cân Anh, 65mm. dài 130cm. nặng 148,6kg. Năm 1733. Trên thân pháo ghi tên đơn vị, chỉ huy và vinh quang Nữ Hoàng. "1733 года ея императорское величество пожалова пушку в Яицкое войской присланны Влаской станице атамана Турыбарина есаула Андрея Бородина старшины Никифора Мокобронова".
Pháo cuả trung đoàn Cossack.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:65-%D0%BC%D0%BC_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0.jpg



2 cân Anh 62mm 92 cm  58,7 kg. Pháo đồng thau được đúc trong 1/4 đầu của Thế Kỷ 18, Nga
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:62-%D0%BC%D0%BC_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0.jpg


Khẩu pháo lễ được đúc 1709 ghi dấu trận đánh Poltava. Ngoài được khảm vàng bạc, xe làm bằng thép Damas. Tuy là pháo lễ nhưng trừ đẹp ra thì cấu tạo như thường, bắn tốt.
Điều chú ý nhất ở đây là tuy làm từ đầu Thế Kỷ 18, nhưng kiểu xe xe giá pháo này lúc đó còn rất hiếm. Sau phổ biến ở cuối Thế Kỷ 18 và đặc biệt trong thế kỷ 19. Thần Công đồ chơi thường làm kiểu xe này.
Nòng dài 198 cm. cả pháo 381,6 kg. 76mm.  3 cân Anh.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:76-%D0%BC%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D1%81%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B8%29.jpg


Nòng một khẩu pháo đúc năm 1812. 3 cân Anh 76mm. 146cm. 243kg. Pháo được đúc bởi Iakôvôm Jôtrinưm tại nhà máy Niznhe-Isetskôm (Яковом Зотиным на Нижне-Исетском заводе).
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:76-%D0%BC%D0%BC_%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%86%D0%B0_1812.jpg


Nòng pháo cố định, gang 122mm, 12 cân anh, khối lượng 1343kg, đúc năm 1717 ỏ Vôrônhez bởi Nikita.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:%D0%A1%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%BB_12-%D1%84%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%28122-%D0%BC%D0%BC%29_%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8_%281717%29.jpg


Nòng hải pháo, 152mm, gang, 24 cân Anh, gang đúc, 2899kg, đúc năm 1736 tại Vôrônhez
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:%D0%A1%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%BB_24-%D1%84%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%28152-%D0%BC%D0%BC%29_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8.jpg


Nòng pháo đặt cố định, 122mm, 12 cân Anh, gang đúc, 1280kg, đúc năm 1726 ở Siberia.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:%D0%A1%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%BB_12-%D1%84%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%28122-%D0%BC%D0%BC%29_%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8.jpg


Nòng pháo đặt cố định, 18 cân Anh, 140mm, gang đúc, nặng 3000kg, đúc trong 1/4 đầu tiên của Thế Kỷ 18.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:%D0%A1%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%BB_12-%D1%84%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%28122-%D0%BC%D0%BC%29_%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8.jpg