Đất nước

[hoacuc]

Đồng chí cán bộ địa phương cho biết hàng ngày quân địch vẫn phái từng trung đội đi lùng sục các bản làng cách đây dăm cây số. Trong bọn này, có những tên lính lê dương rất hung hăng. Ban đêm, súng cối của địch thường bắn chặn những con đường dẫn vào vị trí.

Nhìn qua, cũng thấy đây là những tên lính nhà nghề. Chúng thành thạo trong việc chiếm đóng. Chúng được trang bị rất đầy đủ. Chúng tiến hành mọi việc trong trật tự.

Anh thèm có mấy khẩu pháo đặt từ đây, bắn thẳng vào vị trí địch. Chính vì chúng biết ta chưa có những vũ khí đó, nên chúng mới bình thản thế kia. Anh lại nghĩ tới khẩu Hốt-kít, nay mai phải làm cách nào cho nó tiếp tục nhả đạn. Không thể để chúng cứ nhởn nhơ, mà phải tạo cho chúng nỗi kinh hoàng, cho chúng hiểu rằng không dễ gì đụng đến Việt Bắc, khu căn cứ thiêng liêng của Cách mạng... Nhưng anh đã biết rằng còn lâu, bộ đội ta mới có đủ khả năng tiêu diệt một tiểu đoàn quân Pháp nằm trong căn cứ như thế này. Chúng vững chãi, bề thế, và phải nói là chúng mạnh. Một hành động thiếu tính toán chỉ đem lại sự hy sinh vô ích.
Khi Chương quay về, bộ đội đã tới nơi. Cả tiểu đoàn đã hành quân như một cơn lốc. Mặt mũi các chiến sĩ đều tươi tỉnh. Họ đang làm lán và trải lá trên nền đất, chuẩn bị chỗ ngủ đêm nay. Nghe đồng chí trưởng ban tham mưu báo cáo, anh mới biết khá nhiều chuyện xảy ra trên dọc đường. Nhiều chiến sĩ sau một ngày hành quân, lên cơn sốt cao. Có người sốt phát điên. Họ phải nằm lại cùng với mấy y tá. Hầu hết các chiến sĩ đều bị nẻ. Họ đã dùng mỡ lợn để làm cho anh em đỡ đau. Và khá nhiều người bị ho. Chứng bệnh không nguy hiểm lắm, nhưng sẽ trở nên rất phiền nếu đi tập kích hay phục kích. Những mệt mỏi trên đường hành quân đều tiêu tan khi mọi người biết mình đã đi tới đích. Quân số của tiểu đoàn hiện chỉ còn một trăm rưởi người.

Chương đi qua các lán và nói chuyện với chiến sĩ. Hầu hết họ là người của các đường phố Hà Nội. Những anh chàng lần đầu làm quen với khó khăn của cuộc sống, chiến đấu giữa rừng núi. Nếu ngày mai, một trong những người em này phải hy sinh! Anh không muốn một người nào trước mặt anh kia sẽ gặp điều không may ấy... Nhưng ngày mai đây, điều ấy thật khó tránh.

Chương bỗng đứng sững lại vì nghe đâu đây có tiếng hát, tiếng đàn. Thoạt đầu, anh tưởng mình nghe lầm. Nhưng sau đó, anh nhận thấy trong tiếng hát có cả giọng một cô gái.

Mấy chiến sĩ đang làm lán, giục nhau:

- Nhanh lên các cậu ơi! Đại đội 1 nó đã làm xong, nó đang nghe hát rồi!

- Ai hát đấy? - Chương hỏi.

- Đội tuyên truyền ạ.

- Họ đến đây từ lúc nào?

- Họ cùng hành quân với tiểu đoàn.

- Có mấy người?

- Ba người ạ.

Chương đi dọc theo bờ suối, đến đại đội của Linh.

Bài hát đã chấm dứt. Một nhóm chiến sĩ đang ngồi vây quanh cái lán nhỏ, những tàu lá chuối mới lợp còn xanh mướt. Chắc họ ở đây. Chương đến gần, thấy Nhã, Hội và cô gái bữa trước. Hội vẫn ôm trong lòng cây đàn ghi ta.

Nhã nhìn thấy Chương, vui vẻ nói:

- Chúng tôi đang chờ ban chỉ huy về để báo cáo. Ban chính trị cử chúng tôi đi theo tiểu đoàn.

Chương nhìn cô gái, nghiêm nét mặt nói:

- Ai cho cô tới đây? Tiểu đoàn đã tuyên bố không nhận cô cơ mà?

Mai cũng nghiêm nét mặt, đáp:

- Báo cáo: tôi không phải là người của tiểu đoàn, tôi là người của đội tuyên truyền.

Chương nhoẻn miệng cười để tỏ ra vừa rồi mình chỉ hỏi đùa. Nhưng cô gái không cười, mặt cúi xuống. Có lẽ cô ta giận mình vì chuyện hôm nọ. Anh hỏi Nhã:

- Các đồng chí định ở với chúng tôi bao lâu?

- Nếu các đồng chí làm ăn tốt, chúng tôi sẽ ở lâu. Các đồng chí làm ăn không tốt, chúng tôi sẽ đi "kiếm ăn" nơi khác.

Chương quay lại nói với các chiến sĩ:

- Các đồng chí cố làm ăn cho tốt!

Họ đáp lại lời anh bằng những tiếng cười.

[hoacuc]

Đêm hôm sau, tiểu đoàn gần ba đại đội, mỗi đại đội, quân số trên dưới năm chục người cùng với một đại đội địa phương, mở một trận tập kích quân địch.

Theo kế hoạch, họ sẽ lợi dụng con suối tiến vào sát khu chợ, nấp ở bờ suối, bắn súng và ném lựu đạn vào bọn địch ngủ trong chợ và những quán gần đó. Một bộ phận nhỏ làm nhiệm vụ nghi binh, lợi dụng một gò đất, bắn vào bọn địch trên đồi cao, không để chúng xuống ứng cứu. Trận đánh sẽ kéo dài khoảng mươi lăm phút. Hiệu lệnh rút lui là một hồi kèn xung phong.

Nhã được ban chỉ huy tiểu đoàn cho đi theo sở chỉ huy. Họ cùng hành quân với bộ đội từ khi trời xẩm tối. Gần tới đồn địch, bộ đội rẽ sang phải đi theo con suối. Chương dẫn sở chỉ huy đi về phía trái, trèo lên đỉnh một ngọn núi đá tai mèo.

Tiểu đoàn trưởng trỏ tay xuống thung lũng, nói với Nhã đó là đồn địch. Nhã chỉ nhìn thấy một dám sương mù trắng, bồng bềnh dưới chân núi. Anh thấy mình tách khỏi trận đánh. Đêm nay, mình ngồi đây để xem cuộc chiến đấu diễn ra dưới kia. Hơi lạnh từ núi đá bốc lên, giá ngăn ngắt. Chung quanh anh, những tiếng ho húng hắng. Chương chốc chốc lại nhìn mặt đồng hồ dạ quang. Nhã nhận thấy chính tiểu đoàn trưởng Chương cũng đã tách rời khỏi bộ đội của mình. Từ đây, anh không thể ra mệnh lệnh cho họ. Anh chỉ còn liên hệ với họ bằng một chiếc kèn. Chiếc kèn nhỏ xíu trong tay một chiến sĩ thông hiệu, người to lớn, đẫy đà, lúc nào cũng đội trên đầu một chiếc mũ ca lô, đứng sau lưng anh.

Nhã lại thấy Chương giơ tay xem đồng hồ. Anh lẩm bẩm:

- Chậm quá!

Những đốm lửa bỗng xuất hiện dưới thung lũng. Một tràng liên thanh rất dài, tiếng vang của rừng núi phụ họa, khua động sự yên tĩnh của ban đêm. Nhã biết đó là súng của địch. Chỉ có chúng mới bắn theo cách con nhà giàu này.

Sau đó, núi rừng im ắng trở lại. Bây giờ, Nhã mới tin chắc trong đám sương mù ở chân núi kia là vị trí địch. Vừa rồi, anh đã nghe rõ cả tiếng đạn ré. Họng súng liên thanh chỉ nằm cách anh vài trăm mét.

Chương ghé tai vào anh:

- Anh em ta lên không đều... Chưa phải lộ! Nó bắn vu vơ.

Giọng Chương bình tĩnh, nhưng Nhã biết anh đang lo ngại. Bộ đội đang vào gần vị trí địch. Chúng đã thấy có động, mà trận đánh vẫn chưa bắt đầu. Nhã nghĩ tới Minh Tú và nụ cười của cậu ta với cái bắt tay lúc bộ đội ra đi. Anh nhớ đến những người chiến sĩ nước da xanh tái, thường quây lấy bọn anh, đòi nghe hát. Sáng mai, gặp lại họ, anh có thể hát cho họ nghe hàng chục bài. Những thân hình non trẻ đó, đang làm mồi cho súng đạn. Anh cảm thấy hồi hộp như chính mình đang cùng đi với họ vào trước mũi súng của kẻ thù.

Nhiều tiếng nổ của lựu đạn, và tiếng súng trường vang lên dưới thung lũng. Tiếng liên thanh nổ từng loạt ngắn.

- Bắt đầu rồi!

Chương thở phào nhẹ nhõm.

Tạch, tạch, tạch...! Tạch, tạch, tạch...! Khẩu súng máy của ta nổ từng loạt ngắn giòn giã và đĩnh đạc. Lựu đạn vẫn tiếp tục nổ lục bục. Tiếng súng trường rời rạc nhưng chắc chắn. Đó là tiếng súng của ta. Những chớp lửa nối nhau lóe lên dưới thung lũng. Trong những phút đầu tiên, quân địch hình như không kịp phản ứng.

Liên thanh của địch bắt đầu tuôn đạn. Cả thung lũng như sôi lên. Những luồng đạn lửa bay loạn xạ. Và bây giờ không còn phân biệt đâu là tiếng súng của ta. Tất cả đã hòa vào trong một trận bão. Và chắc chắn phần lớn là tiếng súng của địch. Chỉ có chúng mới bắn đổ đạn như thế. Địch đã bắn cả súng cối.

Họ chợt nghe bên dưới những tiếng hô "xung phong".

Chương buột miệng:

- Ai bảo xung phong nhỉ...?

Những tiếng xung phong vẫn kéo dài và như bị chìm đi trong tiếng súng đạn mỗi lúc một dữ dội.

Chương bảo đồng chí thông hiệu:

- Thổi kèn rút lui!

Anh chiến sĩ thông hiệu, đang ngồi lom khom bên Chương, đứng vụt lên. Dưới ánh sáng sao lờ mờ, Nhã nhìn thấy thân hình đồ sộ của anh, với cái đầu đội mũ ca lô, đứng sừng sững, uy nghi. Những tiếng "te, te, te...!", "Te, te, te...!" thúc giục vang lên, như muốn át mọi tiếng súng ồn ào. Nhã đã biết anh là một cựu binh sĩ, trong đội quân lính thợ người Việt bị đưa sang Pháp trước đại chiến thế giới lần thứ hai, trở về nước sau ngày Cách mạng thành công. Anh có thể thổi như vậy hàng giờ nếu tiểu đoàn trưởng không nhắc:

- Thôi!

Dưới thung lũng, những tiếng hô xung phong vẫn tiếp tục. Hiệu lệnh rút lui có vẻ đã trở thành hồi kèn cổ vũ những người chiến sĩ đang hăng say chiến đấu.

Chương sốt ruột, lại bảo người chiến sĩ thông hiệu:

- Thổi một hồi nữa! Ngắn thôi!...

Sau hồi kèn, Chương ra lệnh cho sở chỉ huy rút. Đi xuống đến lưng chừng núi, họ nghe tiếng đạn súng cối nổ ngay trên đỉnh, nơi đã phát ra những tiếng kèn.

Về đến nửa đường, họ gặp trưởng ban tham mưu. đi theo bộ đội từ trong đồn rút ra.

Chương hỏi:

- Ai cho lệnh xung phong?

- Báo cáo, anh em tự động.

- Đơn vị nào?

- Trung đội đồng chí Tú.

- Đại đội trưởng đâu?

- Anh Vĩnh bị ngã ở suối ngay khi xuất quân, trẹo chân, phải nằm lại.

- Tại đi giày đinh qua suối không chịu cởi chứ gì!... Tú đâu?

- Cậu ấy còn đi sau giải quyết thương binh.

- Thương vong bao nhiêu?

- Chưa nắm được ạ...

- Nắm ngay đi rồi báo cáo...

- Đại đội của Vĩnh bị thương và hy sinh hơn một chục người.

Ngay tối hôm đó, Minh Tú bị gọi lên tiểu đoàn cùng với chính trị viên Linh.

Chương nghiêm sắc mặt hỏi:

- Đã nói rõ là chỉ tập kích tiêu hao địch, sao các đồng chí lại ra lệnh cho anh em xung phong? Còn muốn đánh nữa không mà để thương vong như vậy?

Linh và Tú đưa mắt nhìn nhau.

Rồi Tú đáp:

- Báo cáo anh, có anh Linh biết, anh em trung đội tôi nó tự động.

- Ai hô xung phong?

- Tất cả anh em cùng hô... Anh tính, địch lúc nhúc chỉ cách mình hai chục mét, chịu thế nào được... Tự nhiên là nó bật lên...

- Lúc anh em xung phong, các đồng chí ở đâu?

- Chúng tôi cũng phải theo anh em, chả lẽ quân lên, cán bộ lại...?

Chương lặng thinh, rồi nói:

- Ngày mai, đại đội phải kiểm điểm rút kinh nghiệm vấn đề vô kỷ luật này. Đánh ở đây, không phải chỉ một trận...

Trên đường về, Linh bảo Tú:

- Cậu biến báo nhanh thật! Sao cậu lại lôi cả mình vào? Tai mình nghe rõ tiếng cậu hô xung phong?

Tú nhoẻn miệng cười, mặt vẫn ngơ ngác:

- Tôi không biết có phải là tôi hay cậu nào khác, tất cả như cùng hô một lúc... Anh tính chịu thế nào được!...

[hoacuc]

Đồng bào bị địch bắt phu, từ trong đồn trốn ra, cho biết trận đánh của bộ đội ta đêm đó đã làm cho gần sáu chục tên địch chết và bị thương. Nhưng từ ngày hôm sau, chúng đề phòng rất cẩn mật. Chúng chăng thêm dây thép gai, gài mìn suốt dọc bờ suối, và đào thêm nhiều công sự. Ban đêm, quân địch không dám ngủ dưới phố, chúng rút cả lên đồn cao.

Chương ra lệnh cho tiểu đoàn chia thành những bộ phận nhỏ bám sát quân địch, bắn tỉa, quấy rối, phá đường, chôn mìn ở những nơi chúng thường qua lại.

Địch không còn đi sâu vào các bản làng chung quanh đốt phá như trước nữa. Bọn lính tuần tiễu quanh đồn, lúc nào cũng mắt trước mắt sau, sợ vấp phải mìn hoặc lót vào ổ phục kích của quân ta. Quân địch ra tắm, ra lấy nước ở ngoài suối đều nơm nớp, lo chuồn cho nhanh vì sợ trúng đạn bắn tỉa.

Vị trí địch đã trở thành một hòn đảo nhỏ, mỗi ngày càng bị thu hẹp.

Tuy nhiên, sức khỏe của tiểu đoàn cũng bị giảm sút nhiều vì bệnh sốt rét và thiếu ăn. Kho tàng, thóc lúa bị quân địch đốt phá khá nhiều trong thời gian qua. Nhiều bữa, mỗi người chỉ được một bát cháo bẹ. Họ không còn đủ sức để mở lại một trận tập kích như hồi đầu.

Mai đã hòa vào với tiểu đoàn, như cô là người của chính đơn vị. Cô cùng các đồng chí quân y tiểu đoàn chăm sóc, điều trị những chiến sĩ bị thương. Cô giúp cấp dưỡng nấu ăn. Cô vá quần áo cho bộ đội. Nhưng Nhã và Hội thì không biết làm gì. Ban chính trị giao nhiệm vụ cho Nhã đi theo bộ đội chiến đấu, để làm một bài hát mới cho trung đoàn. Trận đánh diễn ra, đúng như lời Chương giới thiệu với Nhã từ trước, không có gì vang dội. Và bây giờ, đơn vị quay ra hoạt động nhỏ, với dăm ba tên địch chết trong một ngày, chẳng có gì đáng kể. Nhiều lần, anh đề nghị với Chương cho bám theo các tổ chiến đấu đi hoạt động, nhưng Chương không nghe.

- Các anh là người trung đoàn trao cho chúng tôi, đi như vậy, ai bảo vệ các anh?

- Đã có anh em.

- Anh em mỗi người chỉ tự bảo vệ được cho họ bằng cách bắn xong vài phát súng là chuồn cho thật nhanh, họ làm sao bảo vệ các anh?

- Chúng tôi cũng sẽ làm như họ. Anh đừng quên chúng tôi đã chiến đấu như vậy ở Hà Nội!

- Nhưng lần này, cấp trên không giao các anh nhiệm vụ đó.

Cuối cùng, Nhã nói:

- ... Anh hãy cho anh em làm một cái gì ngoạn mục đi, đừng để chúng tôi phải ra về trắng tay!

- Chúng tôi cũng muốn như vậy, nhưng chưa phải lúc. Nếu cơ hội đến, chắc chúng tôi không bỏ lỡ...

Sau nửa tháng ở với tiểu đoàn, tổ truyên truyền rời đơn vị. Buổi sáng chia tay, họ nhìn thấy vẻ mặt Chương rõ ràng không vui.

Khi bắt tay Tuyết Mai, đồng chí tiểu đoàn trưởng hỏi:

- Cô không giận tôi nữa chứ?

- Em không giận... nhưng chỉ hơi buồn cho các anh.

- Được, được... Nếu tôi không bị kìm chân, đừng có tưởng cứ như thế này! Chúc các đồng chí đi đơn vị khác, gặp may mắn nhiều hơn...

Sau ngày tiểu đoàn tới đây, một đoàn xe thiết giáp địch đã mở thông con đường nối liền Bắc Cạn với Cao Bằng. Một chuỗi cứ điểm xuất hiện trên dọc đường số 3, có nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho các đoàn xe qua lại.

Trưởng ban tham mưu tiểu đoàn đi trinh sát tình hình địch trên đường số 3 về, vui vẻ báo cáo với Chương:

- Ngon ăn lắm anh ạ. Rất nhiều chỗ phục kích tốt. Làm chục xe như chơi. Trong mỗi cái xe không thiếu thứ gì... Hay là... anh cho kéo nhau ra đó ít ngày, làm một quắn rồi lại quay về đây.

- Cứ để nó đấy! Nó chưa chạy ngay mất đâu mà sợ...

Một tháng sau, quân địch bỏ Chợ Đồn rút về Bắc Cạn. Chúng đã nhiều lần thử tìm cách đẩy các lực lượng ta ra xa. Nhưng đó là một đội quân vô hình, không thể nào nắm bắt được. Những trái mìn, những quả lựu đạn, những viên đạn bắn tỉa, cùng với bệnh tật của rừng núi đã làm cho lực lượng của chúng hao mòn nhanh chóng một cách đáng ghê sợ. Mỗi ngày, chúng càng thêm ngạt thở. Và chỉ còn cách rời khỏi vùng đất chết này.

Không riêng tại Chợ Đồn, ở nhiều nơi khác, cuộc rút lui của quân địch cũng đã bắt đầu.

Khi vào xem vị trí địch, Chương thấy những viên đạn súng cối 60 ly vứt lăn lóc. Anh bảo trưởng ban tham mưu:

- Ra lệnh cho các đơn vị thu ngay, đừng bỏ sót quả nào!

- Báo cáo anh... mình có súng đâu ạ?

- Hãy nói với anh em là: sắp có súng...

[hoacuc]

Con đường số 3 như một khúc ruột mềm quấn quanh những sườn núi cao và những khu rừng đại ngàn.
Đã hai ngày đêm liền, họ ăn, ngủ và ngồi chờ bên sườn núi cao. Có thể nói là một vách núi dựng đứng. Phía dưới họ, con đường bám vào vách núi. Dưới nữa, vực sâu thăm thẳm, nhìn chóng mặt. Để không bị lăn xuống vực sâu, họ đã dùng dây rừng buộc mình vào thân cây. Cánh rừng già nhìn xa, nhìn gần đều kín như bưng, nhưng vẫn không ngăn được gió lạnh. Có lúc, máu trong người tưởng như muốn đông lại. Nhưng dù sao, cái lạnh cũng không làm người ta ghê tởm bằng những đàn vắt xanh, nhiều như trấu, rất thính hơi người, từ bốn phía cong mình lao tới. Nó luồn vào trong người, bám vào cổ, bám cả trên mi mắt họ khi ngủ, và chỉ rơi họ, lăn mình xuống đất sau khi đã hút máu no tròn.

Chương chỉ còn tập hợp được hơn một trăm chiến sĩ mở cuộc hành quân lật cánh lên phía bắc, đuổi theo quân địch. Anh đã chọn ngọn đèn cao này để mở trận phục kích. con đường nằm giữa một bên là vực sâu hun hút, một bên là vách núi cao, sẽ làm cho quân địch không nghi ngờ có quân ta ẩn náu. Họ kiếm được một trái mìn, và một quả địa lôi. Nhưng Chương đã tạo cho bộ đội một thứ vũ khí mới bằng những quả đạn 60 ly vừa thu được của địch. Theo sự hướng dẫn của Chương, bộ đội lấy những thanh nứa dài kẹp quả đạn lại. Mỗi chiến sĩ sẽ ôm một quả đạn đứng bám bên vách núi, chờ xe địch chạy tới là lao xuống.

Suốt cả hai ngày, con đường vẫn vắng lặng, không một chiếc xe qua.

Buổi sáng, Chương thức giấc, thấy khắp người nhớp nháp, ngứa ngáy. Anh luồn bàn tay qua áo, sờ ngực thấy những con vật nho nhỏ, mềm mềm, đang bám chặt lấy da mình. Chương rứt ra được hai chú vắt. Anh biết kéo chúng ra nửa chừng như thế này, máu sẽ còn chảy mãi. Nhưng chẳng lẽ cứ để chúng tự do hút máu mình. Anh cởi vội chiếc áo ra. Có những chỗ máu ướt bên những chỗ máu đọng khô cứng, những đám máu đã có từ đêm trước. Chương chợt nhìn thấy một vết mạng hình thước thợ rất khéo. Một cái gai mây đã móc rách chiếc àotư hôm anh mới ra đi. Cái cô nói tiếng Nam Bộ, ở đội tuyên truyền, có giọng hát hay, đã mạng cho anh chỗ rách này. Cô ấy đã nói "hơi buồn cho đơn vị mình!". Để rồi xem nó có đáng buồn hay không! Anh vốn e ngại những cô gái thuộc tầng lớp trên. Một cô gái từ Sài gòn ra Hà Nội học, biết tiếng Pháp, biết đánh đàn, không thể ở ngoài thành phần đó. Cô ta lại còn trẻ quá. Nhưng không hiểu sao, cậu đội trưởng tuyên truyền hình như muốn ám chỉ một điều gì, khi nói với mình: "Sao cô ấy đã có lòng tìm đến tận nơi, yêu cầu anh giúp đỡ cô ấy, mà anh vẫn cứ lạnh như đá? Ban chỉ huy dạ sắt gan vàng thật!"...

Chắc chỉ là câu nói đùa. Cô ấy đã ở đại đội Vĩnh, đại đội Vĩnh thuộc tiểu đoàn mình... thế thôi! Nhưng sao mình lại phải băn khoăn đến chuyện đó...

Đồng chí liên lạc xách tới chiếc ruột tượng gạo và ống tre đựng nước. Chương súc miệng bằng thứ nước đựng trong ống tre mấy ngày đã khăn khẳn, và anh phải dùng rất dè sẻn vì đây là nước uống. Anh liên lạc đổ từ ruột tượng ra một ít gạo rang, nói với Chương:

- Ăn sáng đi anh.

- Còn nhiều không? - Chương hỏi.

Người chiến sĩ bóp chiếc ruột tượng, gạo dồn lại chỉ còn bằng con chuột:

- Không đủ bữa chiều.

Họ dự tính chỉ ở đây nhiều nhất là hai ngày. Không thể giữ bộ đội ở lâu hơn trong tình trạng treo người suốt ngày đêm vào thân cây. Nhưng tổ chức một cuộc phục kích như thế này không phải dễ! Họ đã phải lăn lộn vượt qua bao nhiêu rừng, núi, và làm mọi cách để kẻ địch không đánh hơi thấy. Họ đã dầm mình trong sương giá, gió rét, và đem thân làm mồi cho vắt rừng, không lẽ chịu quay về, để ngày mai, hoặc lát nữa đây, quân địch lại từng đoàn xe, tự do, nghễu nghện kéo qua...? Do đó, Chương đã quyết định cho mọi người vẫn ở nguyên vị trí. Nhưng nếu hết lương thực? Dù rằng chỉ là mỗi bữa một ít gạo rang và một ngụm nước lã đun sôi, đựng trong ống tre. Những thứ rất đơn giản nhưng không thể thiếu nếu muốn còn hơi sức để chiến đấu.

[hoacuc]

Chính trị viên Linh bám tay từ thân cây này sang thân cây khác, như một con vượn chuyền cành, đi đến chỗ Chương ngồi. Trời rét, nhưng mặt anh đỏ bừng và vai áo nâu ướt đẫm mồ hôi.

- Báo cáo anh, đêm qua, đơn vị tôi có một cậu sốt rất nặng. Sáng nay, tôi phải cho hai người cõng tạm về phía sau.

- Để lại "phóng bom" chứ?

- Mấy đồng chí này không mang đạn moóc-chi-ê. Anh em ở bộ phận bạc binh.

- Bộ đội lo ngại gì không?

- Có đồng chí nghĩ: hay chúng thấy động, chúng không cho xe chạy nữa... Nhiều anh em rất sợ vắt. Có người nói: ở thêm vài ngày thì vắt hút hết máu! Nhưng gay go hơn cả là có những đồng chí hết gạo rang rồi.

- Nước còn không?

- Nước đem theo hết cả. Nhưng chiều hôm qua, tôi đã cử người tụt xuống vực lấy nước suối. Từ đêm đến giờ, uống toàn nước suối. Anh em hỏi: trời còn sương mù, có thể cho đun nước được không? Anh em bảo đảm không để cháy rừng.

- Không được. Các đồng chí quên là mình đang ở rất cao à? Một đốm lửa ở đây, có thể bọn địch ở Phủ Thông, Nà Phạc, hai đầu, đều nhìn thấy... Gạo sống còn không?

- Gạo chưa rang thì vẫn chưa đụng tới.

- Nếu cần, động viên anh em ăn tạm gạo sống. Tiểu đoàn sẽ ở lại cho đến khi nào xe địch lên. Đêm nay, sẽ cho anh em xuống suối tìm chỗ kín, che đậy cẩn thận, rang thêm gạo và nấu nước... Đồng chí đi động viên các đảng viên lãnh đạo quần chúng. Nhắc anh em tiếp tục giữ bí mật cho tốt. Có thể trong ngày hôm nay xe địch sẽ lên...

Sau khi Linh ra về, Chương cảm thấy yên tâm. Anh đã nhắc nhở với Linh: trách nhiệm của người đảng viên. Kinh nghiệm đã cho biết, đó là cách giải quyết tốt nhẩttong trường hợp gặp khó khăn. Đảng! Đó là tiếng gọi thiêng liêng. Không phải anh chỉ trao trách nhiệm cho Linh, mà anh đang nhắc nhở chính mình.

Sương mù tan dần. Núi non hiện lên mỗi lúc một rõ với những đường lượn gấp khúc, những vực sâu thăm thẳm, cồn cào như những đợt sóng thần trong cơn biển động. Và cũng giữa lúc ấy, Chương thấy một đoàn xe địch hiện ra trên đoạn đường dưới chân đèo. Lúc đầu, nó giống như một ảo ảnh. Nhưng rồi anh thấy đó là sự thực, vì "những chiếc hộp nho nhỏ" tựa những đồ chơi đó, di động trên con đường ngoằn ngoèo giống như một dải lụa, kéo theo một cơn lốc bụi đỏ, và tiếng ồn ào của động cơ vọng dần đến tai anh. Từ trong bụi cây rậm rạp, vang lên tiếng reo: "Xe lên rồi!... Xe lên rồi...!".

Chương đã nhìn rõ: đi đầu là một chiếc xe tăng cùng với hai xe bọc thép, bên trên có những tên lính đội mũ sắt. Cách một quãng, đến những xe vận tải, đi thành từng tốp năm, bảy chiếc một. Những chiếc xe gíp bé nhỏ chạy xen vào giữa, như muốn lấy thân hình kềnh càng của những chiếc xe tải làm lá chán che chở cho mình. Tất cả, hai mươi hai chiếc xe. Chúng chạy thành đội hình có gián cách để yểm hộ cho nhau nếu bất thần một tốp lọt vào ổ phục kích, và chẳng mạybi giật mìn thì thiệt hại cũng sẽ hạn chế.

Chương tính lại lực lượng. Hơn một trăm chiến sĩ của anh đã chia thành hai chục tổ ở rải trên một đoạn đường dài khoảng một trăm rưởi mét. Lực lượng của anh, có lẽ không đông hơn quân địch. Nhưng các anh có lợi thế chủ động đánh địch, mà chúng thì bị bất ngờ. Chỗ trọng yếu đối với anh là những xe vận tải, và đó cũng chính là chỗ yếu của địch.

Đoàn xe bắt đầu lên đèo. Từng lúc, chúng biến cả vào sau một khúc ngoặt, rồi chúng lại xuất hiện ở một khúc ngoặt khác, gần hơn. Đã nhìn rõ nòng khẩu pháo xe tăng ngạo nghễ chỉ về phía trước, và những cái đầu đội mũ sắt lúc lắc trên những xe bọc thép.

Từ khi lên đèo, đội hình của đoàn xe hơi dồn lại. Riêng tốp xe tăng, xe bọc thép đi đầu, vẫn giữ đúng gián cách đội hình. Chúng phải đi trước để làm nhiệm vụ mở đường. Chương đã có một quyết định: sẽ loại bọn này ra khỏi cuộc, và cố chộp gọn những xe vận tải. Đồng chí chiến sĩ thông hiệu đã xuất hiện sau lưng anh, tay cầm chiếc kèn đồng, với chiếc mũ ca lô đội trên đầu và tư thế lúc nào cũng nghiêm chỉnh.

Tiếng động cơ làm khu rừng già rung động. Đã nghe thấy những tiếng xích sắt nghiến trên mặt đường.
Tốp xe xích đã lọt vào trận địa. Chiếc xe tăng vẫn vươn thẳng nòng pháo về phía trước. Bọn lính ngồi trên hai xe bọc thép, yên trí một bên thành vại cao thẳng đứng; một bên vực sâu nhìn chóng mặt, là những điều kiện về địa hình rất tốt để bảo vệ an toàn cho đoàn xe, chỉ đăm đăm nhìn con đường trống chạy dài phía trước. Chúng không biết mối tai họa đang ở cách gang tấc, ngay trên đầu chúng.

[hoacuc]

Chờ những xe mở đường đi khỏi, đoàn xe vận tải lọt hết vào trận địa phục kích. Chương ra lệnh chiến đấu. Hai chục chiến sĩ, tựa minh vào thân cây trên thành vại đang bồn chồn, chỉ chờ có vậy để lao"bom" xuống.
Tiếng kèn vừa cất lên, lập tức bị những tiếng nổ ầm ầm át đi. Có những quả đạn lao trúng xe địch, nổ tung trong thùng xe. Các chiến sĩ tiếp tục ném lựu đạn xuống tới tấp. Đoàn xe dừng lại giữa khói đạn mù mịt.

Một chiếc xe tải, không hiểu tên lái xe trúng đạn hay hoảng hốt, đâm nhào sang bên lề đường, lăn xuống vực sâu, như một tảng đá. Những mũi súng trường trừ trên thành vại chõ xuống, nhắm những tên địch ngồi trên xe chỉ cách năm bảy mét, nhả đạn. Trung đội trưởng Minh Tú cắp khẩu trung liên, tụt từ trên thành vại xuống mặt đường, kẹp súng ở nách, quét đạn vào những tên địch ngồi trên ba chiếc xe vận tải đang nhốn nháo chưa biết chạy trốn vào đâu.

Chỉ năm phút sau, hơn một trăm chiến sĩ đã nhảy xuống mặt đường. Họ lao lưỡi lê vào ngực những tên địch vừa từ trên xe tải nhảy xuống. Bọn lính âu Phi hốt hoảng chạy về phía trước, đâm cả vào giữa luồng đạn trung liên của Minh Tú.

Mười phút sau, bộ đội ta làm chủ trận địa. Xác địch nằm ngổn ngang. Một tên trung úy chết gục ngay bên tay lái một chiếc xe gíp. Hai chiến sĩ nhảy lên xe, tháo khẩu đại liên Brao-ninh đặt trong xe, chưa kịp nhả một viên đạn. Tên thầy thuốc đeo dấu hiệu chữ thập đỏ ngồi cạnh đó, giơ hai tay run lẩy bẩy, xin hàng. Họ châm mồi lửa, gí vào bầu xăng. Có người dùng cuốc chim bổ vào máy, vào lốp xe. Bọn địch đi trên mấy xe thiết giáp bảo vệ phía sau đoàn xe, nhảy xuống cắm đầu chạy quay ngược về phía Nà Phạc. Ta dùng trung liên bắn đuổi theo diệt một số tên. Không biết làm cách nào phá những khối thép nặng nề này, mấy chiến sĩ lẫy xăng đổ vào khoang lái, rồi châm lửa đốt.

Quân địch ở những xe đi đầu, đã lọt qua trận địa, bắt đầu quay lại. Chúng nấp vào sau xe, dùng trung liên và tiểu liên bắn về phía ta.

Minh Tú đặt khẩu trung liên trên mặt đường, cạnh một chiếc xe tải, nhằm về phía quân địch nhả từng loạt ngắn vào những tên lê dương vừa rời chỗ ẩn nấp, cầm tiểu liên hung hăng định xông lại ứng cứu cho đồng bọn.

Thấy trận đánh đã diễn biến đạt được kết quả như ý, tiểu đoàn trưởng hạ lệnh cho bộ đội nhanh chóng thu chiến lợi phẩm.

Chương cử người giải thích cho tên trung úy mang dấu chữ thập đỏ, rồi đẩy hắn đi về phía quân địch. Mặt hắn tái ngắt vì sợ ta đặt vào giữa hai luồng đạn, và kết thúc bằng một phát súng nhằm vào gáy. Đi cách ta một đoạn, hắn lao đầu chạy. Vì sợ bị bắn theo, hắn chạy theo hình chữ chi.

Đoàn quân lặng lẽ rút khỏi đoạn thành vại, rồi rẽ tạt vào rừng.

Trang bị của họ đã khác hẳn khi ra đi. Họ đeo lỉnh kỉnh những vũ khí vừa thu được của địch. Nhiều anh đã quẳng mũ nan, chụp lên đầu chiếc mũ nhựa. Một cậu lộp cộp đôi giày đinh. Những chiếc giày dài như chiếc hia, chỉ muốn tụt khỏi chân anh. Có chiến sĩ đã khoác cả lên người chiếc áo bằng vải bạt màu xám với bốn cái túi to kềnh. Nhưng hãnh diện nhất vẫn là hai anh chàng khiêng khẩu đại liên lủng lẳng một dây đạn vàng chóe.

Tiếng cười nói râm ran suốt hàng quân. Nhìn họ, không ai nghĩ từ đêm qua đến giờ, họ chỉ lót lòng bằng một nhúm gạo rang.

Trên đường số 3, súng vẫn nổ. Chắc quân địch tưởng bộ đội ta vẫn còn ẩn nấp sau những xe, chiếc đang còn bốc cháy, chiếc đã trở thành một đống thép vô dụng.

Lại nghe tiếng ầm ì dưới chân dốc. Quân cứu viện của địch ở hai đồn Nà Phạc, Phủ Thông đang kéo tới.

[hoacuc]

Phần 7

Khi hoạch định kế hoạch chiến dịch tiến công Việt Bắc, tướng Xa-lăng đã từng là đồn trưởng một đồn binh Pháp đóng ở miền thượng du Bắc Kỳ thời Pháp thuộc, cho rằng: Sự trỗi dậy ở Việt Nam là do người Kinh ở vùng châu thổ, còn người thiểu số ở các miền thượng du thì vẫn trung thành với Pháp. Đó là cơ sở thuận lợi để giành chiến thắng trong cuộc tiến công nhằm bắt chính phủ kháng chiến và tiêu diệt lực lượng vũ trang kháng chiến.

Nhưng nhiều điều những tướng lĩnh Pháp hy vọng đã không diễn ra.

Không có những quan lang, phìa, tạo đưa dân chúng ra đón rước những sứ giả từ "nước mẹ" tới. Tất nhiên, không có rượu cần và gái đẹp. Lính nhảy dù nhanh chân cũng chỉ vớ được một ít trâu, bò, lợn, gà trong buổi đầu tiên. Những người dân trung thành với các quan cai trị thời Pháp thuộc đâu rồi? Họ đã lẩn trốn chúng như tránh những kẻ mắc bệnh dịch hạch. Vậy làm sao kiếm ra được bọn tay sai để chỉ điểm cho quân viễn chinh, cơ quan Chính phủ, kho tàng, bộ đội chủ lực của đối phương ở chỗ nào, mặc dù nhiều lúc những gì chúng đang tìm kiếm đã ở ngay trước mắt.

Một điều kẻ địch hết sức mong muốn là những đội quân của đối phương sẽ dàn trận ra chiến đấu với chúng. Có lẽ nào họ lại không đánh đến cùng để bảo vệ khu căn cứ của kháng chiến? Nhưng chúng đã không hề gặp một đoàn quân lớn nào. Cái chúng gặp là một đạo quân vô hình, là cái chết rình rập ở khắp nơi. Chúng luôn luôn cảm thấy bị bao vây bốn phía... Đi ra ngoài một bước lập tức bị đạn bắn tỉa từ trên núi cao. Trong tập hồi ký của mình sau này, Xa-lăng viết: "Họ còn đánh những trận phục kích lớn hàng mấy trăm người, bằng những quả mìn điều khiển từ xa kết hợp với súng máy trên những đoạn đường dài khiến cho quân Pháp bị tổn thất nặng nề". Đó là trận địa lôi táo bạo của mười chiến sĩ tự vệ và công an tại cây số 7 đường Tuyên Quang - Hà Giang, diệt một đại đội địch, làm một cuộc hành binh phải bỏ dở. Đó là trận đánh của một tiểu đoàn thuộc trung đoàn Lạng Sơn tại Bông Lau, trên đường số 4, từ Thất Khê đi Cao Bằng, diệt cả đoàn xe gần ba chục chiếc, tiêu diệt hai trăm rưởi tên địch, máu nhuộm đỏ cả rừng cây. Đó là trận đánh của pháo binh Khu Mười trên sông Lô. Bộ đội đặt pháo ngay bên bờ sông, nhắm những tàu chiến, ca nô địch qua nòng pháo, bắn không trật phát nào. Một tàu chiến và bốn ca nô địch chìm xuống dòng sông kéo theo ba trăm tên địch.

Sự mất an ninh kéo dài suốt dọc đường hành binh trên sông Lô, sông Gâm, đường số 3, đường số 4. Kẻ địch buộc phải đóng thành đồn bốt để tự bảo vệ. Mỗi vị trí như vậy ngốn của chúng không ít quân. Binh lính đồn trú hàng ngày phải ra sức kiến thiết những công trình phòng thủ. Chúng còn phải đi càn quét vùng chung quanh để tìm kiếm lương thực và đẩy sự nguy hiểm ra xa. Việc chúng làm được là đốt phá thêm một số bản, làng không có người ở. Việc chúng không làm được là không sao tìm kiếm được lương thực và nhất là không có cách nào diệt trừ những cây súng bắn tỉa. Mỗi cuộc lùng càn lại chuốc lấy những tổn thất mới. Nguồn lương thực hàng ngày chỉ còn trông vào máy bay thả dù tiếp tế và những đoàn xe vận tải. Muốn bảo vệ cho những đoàn xe này, chúng lại buộc phải rải quân trên những tuyến đường giao thông huyết mạch: đường số 3 và đường số 4. Khi binh đoàn phía đông của Bô-phrê tới được Bắc Cạn thì binh lực của hắn cũng vừa cạn.

Thêm vào đó, khí hậu và muỗi rừng Việt Bắc, như một thứ nước cường toan, góp phần gặm mòn nhanh chóng các đơn vị quân viễn chinh. Nhiều lính Pháp mắc bệnh sốt rét và kiết ỵ.

Những nhát búa của cuộc tiến công đã giáng vào chân không. Những mục tiêu chính của chiến dịch:bắt Chính phủ kháng chiến, tiêu diệt bộ đội chủ lực đều không đạt được, và ròang là sẽ không bao giờ đạt được. Thời hạn "hai tuần" đã qua từ lâu.

Trung tuần tháng Mười Một, địch phải colại ở một số nơi. Ở hướng tây, Com-muy-nan bỏ Đầm Hồng, Chiêm Hóa, thị xã Tuyên Quang, rút về Bình Ca trong một đêm tối trời. Tại đây, chúng chia làm hai bộ phận.Bộ phận nhỏ theo dòng sông Lô về xuôi. Bộ phận lớn tiến vào châu Tự do.

Ở hướng đông, Bô-phrơ bỏ Nguyên Bình, Ngân Sơn, Chợ Đồn, Chợ Rã rồi kéo về Chợ Mới.

Những ngày cuối tháng Mười Một, cả hai cánh quân cùng kéo về Quán Vuông, kẹp khu căn cứ có nhiều cơ quan lãnh đạo cuộc kháng chiến vào một góc hẹp.

Quân địch nhảy dù đồng thời trên nhiều điểm chung quanh khu căn cứ: Cù Vân, Đại Từ, Vũ Nhai, Tràng Xá. Cùng lúc, ở phía xuôi, quân địch từ Hà Nội tiến lên Vĩnh Yên, và từ Phả Lại tiến lên Bắc Giang.

Đầy trời quân dù. Các con đường chính ở khu căn cứ nơi nào cũng dày đặc quân địch. Những cuộc điều quân phức tạp của địch, giống như một trận càn quét lớn nhắm vào giữa lòng căn cứ Việt Bắc.
Sau khi rời tiểu đoàn 1 ở Bắc Cạn, Nhã cùng Hội và Mai quàyvê với tiểu đoàn 3 đang nằm phục tại Quán Vuông, trên đường số 3B, chờ quân địch sớm muộn cũng đẩy sâu mũi dùi tiến công vào khu căn cứ.
Tiểu đoàn trưởng của đơn vị này chính là anh cán bộ người bé nhỏ, có cặp mắt sắc, Nhã đã gặp ở Ngõ Gạch trước khi nổ ra trận đánh chợ Đồng Xuân. Trông anh vẫn y như hôm đó. Vẫn chiếc mũ bê rê đội lệch trên đầu, hàm râu quai nón được cạo kỹ lưỡng để lại một vòng xanh xanh ôm lấy hai bên má, nối iền đôi mái tóc mai. Nhã vẫn chưa quên bộ mặt khó dăm đăm đăm, nhất là cái vẻ hoài nghi hiện lên ở đôi mắt hơi dữ của anh, khi nghe Chương giới thiệu Nhã là một người có nhiều sáng kiến về chiến thuật.

Nhưng lần này, Hồng Đăng, tên đồng chí tiểu đoàn trưởng, đã có một thái độ khác hẳn đối với Nhã và những người cùng đi. Anh hoàn toàn không coi họ như những chiến sĩ hoặc cán bộ cấp dưới. Anh gọi Tyết Mai bằng "chị". Cô gái bối rối trước cãchưng hô này. Từ ngày vào bộ đội, lần đầu cô được một cán bộ cấp trên gọi mình như vậy. Hồng Đăng nói năng với họ nhẹ nhàng, thỉnh thảong lại điểm một nụ cười. Nụ cười àm cho bộ mặt anh mất hẳn cái vẻ khó gần, và trở nên dễ thương. Nhã đoán anh không quên buổi gặp mình ở Ngõ Gạch, vì mình có những nét hơi khác người. Nhã cũng hiểu, nếu mình và các bạn có giữ một chức vụ như Chương, cũng đừng mong được đồng chí tiểu đoàn trưởng này đối xử một cách lịch sự như vậy. Đây là thái độ của anh dành riêng cho những người nghệ sĩ. Anh muốn tỏ ra biết tôn trọng họ. Họ được chăm sóc chu đáo: ở cùng dãy lán với ban chỉ huy tiểu đoàn, ăn cơm với ban chỉ huy do người chiến sĩ liên lạc đem tới, và được ngồi nghe cả những buổi bàn bạc về nhiệm vụ chiến đấu. Tuy vậy, họ cảm thấy không được tự nhiên như khi ở tiểu đoàn Chương. Sự tôn trọng cộng với vẻ sắc sảo của chủ nhân buộc họ phải có thái độ thận trọng, giữ gìn.

Họ đã được dự một số trận đánh của tiểu đoàn đọc đường số 3B và ở Đại Từ. Những trận đánh diễn ra sôi nổi và hào hứng.

Cũng giống như tiểu đoàn 1, sau mấy tuần nằm rừng chờ địch, tiểu đoàn 3 chỉ còn trên một trăm chiến sĩ khỏe mạnh khi quân địch xuất hiện. Hơn một trăm chiến sĩ này phải đương đầu với cả một đám quân địch đông nhưng nhúc. Chúng từ Bắc Cạn đổ về, từ Tuyên Quang kéo sang và từ trên trời ập xuống. Chúng đi chật đường cái.Có cả những toán quân nhỏ, nghe nói là bọn lính lê dương chuyên đánh rừng, luồn theo những con đường tắt, hy vọng chộp bắt một cơ quan đầu não nào đó của ta. Chúng di chuyển không vội vàng trên những chặng đường ngắn. Chúng tàn phá tất cả những gì chúng gặp trên đường. Chúng đóng lại ở từng chặng và lùng sục những vùng chung quanh. Đó là những bước đi của một đàn voi rừng đông đảo, in dấu chân trên mặt đường bằng bom đạn, như muốn nhắc nhở với mọi người: khôn ngoan nhất là nên lánh xa chúng.

Nhưng Bộ Tổng chỉ huy đã khẳng định với họ là kẻ địch đang rút chạy.

[hoacuc]

Tiểu đoàn trưởng Hồng Đăng hoàn toàn tin vào nhận định của cấp trên. Anh điều động hơn một trăm chiến sĩ của mình suốt ngày đêm vào cuộc truy kích địch như chỉ lo chúng tuột khỏi tay mình. Tất nhiên, họ không nghễu nghện kéo cả ra mặt đường cái, đuổi theo quân địch để làm mồi cho bom đạn. Họ luồn rừng, chạy men theo đường địch di chuyển, vượt lên trên, tìm một địa điểm thuận lợi đón đợi chúng. Trận đánh diễn ra chớp nhoáng, khi quân địch kịp thời dồn lên để đối phó thì họ đã biến vào rừng, tiếp tục vọt lên phía trước và tổ chức một trận đánh mới. Chỉ sau vài lần như vậy, các chiến sĩ của ta đã hiểu rằng, mình đang chiến đấu với một tên địch khổng lồ, nhưng đúng là nó đang ở trên đường rút chạy, phải nhanh chóng và quả cảm lao vào chúng để gây cho chúng thêm nhiều thương tích. Và trong nhiều trận đánh, họ đã gặp những chuyện không may. Lần thì địch dồn đúng vào nơi họ chôn bom, nhưng khi giật, bom không nổ. Lần thì chúng vừa tới trận địa phục kích, đã nghe thấy những tiếng ho không thể kìm được, bật lên từ đám cây xanh ven đường, chúng vội báo cho bọn đi sau dừng lại, và nã súng vào đó như mưa. Những chuyện địa lôi không nổ, những tiếng ho làm lộ trận địa không phải chỉ diễn ra một lần. Tuy vậy, tiểu đoàn 3 vẫn làm chết và bị thương vài trăm tên địch trên đường rút chạy. Nhiều lần, Nhã xuýt oa tiếc rẻ giá họ có thêm vài khẩu trung liên, hoặcmôt hai khẩu súng cối, giá họ có đủ đạn được thì kết quả tiêu diệt địch còn lớn hơn nhiều.
Mai đã trở về ban chính trị trung đoàn ngay từ ngày đầu cuộc truy kích. Nhã và Hội bám sát tiểu đoàn, họ gắng làm mọi việc như một người lính.

Trong những ngày truy kích địch, Nhã đã có một cuộc gặp gỡ khá thú vị:

Chiều hôm đó, tiểu đoàn trưởng Hồng Đăng kéo quân đi dọc ven núi Tam Đảo để vòng ra tìm một chỗ chặn đánh địch trên con đường từ Đại Từ về thị xã Thái Nguyên. Họ không ngờ ở quãng này lại có đông cơ quan sơ tán như vậy. Những chàng trai Hà Nội, tênh tênh trên lưng, ống quần xắn cao, biết mình đang bước đi trước những cặp mắt thán phục. Những người này vào đây để lánh địch. đánh địch, đuổi chúng ra khỏi căn cứ địa thần thánh của kháng chiến, phục hồi lại cuộc sống bình thường trước kia. Họ đang là đối tượng được chiêm ngưỡng. Và trong trường hợp này, tốt nhất là cứ nhìn thẳng phía trước mà đi với một thái độ thanh thản. Họ cũng ước ao có một người quen đứng bên đường lên tiếng gọi tên mình. Tiếng gọi đó sẽ làm cho anh chiến sĩ đi trong đoàn quân ra trận trở thành một con người cụ thể, một cái tên được những người đang ngưỡng mộ này biết đến. Cuộc chiến đấu đêm nay hoặc ngày mai sẽ có ý nghĩa hơn nếu ta biết rằng có người đang nghĩ đến mình...

Nhã cũng nằm trong tâm trạng chung đó. Anh bỗng thấy hối hận vì trước khi ra đi mình đã khoác lên vai cây đàn ghi ta. Mọi ngày Hội vẫn đeo cây đàn, vì nó là của Hội. Nhã không thể mang theo chiếc phong cầm nặng nề, nên vẫn dùng chung với Hội cây ghi ta. Nhã muốn đeo giúp Hội một buổi. Không ngờ lại đúng vào dịp có cuộc "diễu binh" này. Trước cặp mắt những người ngưỡng mộ đứng kia, trong đoàn quân đi chiến đấu với mỗi chiến sĩ một cây súng, anh rõ ràng trở thành một người đitheo. Anh không coi rẻ nghề nghiệp của mình. Nhưng vào giờ phút này anh muốn xuất hiện trước mặt mọi người đúng như một chiến sĩ...
Nhã chợt chú ý đến một cô gái đứng với một nhóm không biết là bộ đội hay dân quân, họ chỉ đeo toàn lựu đạn, bên bờ suối. Cô gái nổi bật lên giữa những người khác, giữa núi rừng, vì cô mặc một bộ quần áo tuyền đen. bộ quần áo màu đen làm tôn cái cơ thể mảnh dẻ với nước da trắng ngà của cô, và nhất là nó làm tôn cặp mắt đen huyền, tưởng như trên thế gian này không có màu đen nào thắm thiết, sâu thẳm và quyến rũ đến như thế. Bộ quần áo màu đen không chỉ làm tôn mà lại như muốn che giấu nhan sắc của cô gái, và chính vì sự che giấu này lại làm cho giá trị của nó tăng lên gấp bội.

Cô gái đang mải nói chuyện với một anh bộ đội đứng như thu mình lại bên cô, không để ý đến đoàn quân đang diễu qua ngay trước mặt mình. Ngược lại, cả đoàn quân đang bị hút cả vào cô. Người thì lộ liễu, người kín đáo đưa mắt nhìn cô. Khi đi ngang chỗ cô đứng, mọi người đều như muốn dềnh dàng.

Chưa bao giờ Nhã gặp một người gây ấn tượng cho mình mạnh đến như thế. Có lẽ là tại tương quan. Cô không thể đẹp đến như vậy. Giữa những giờ phút chiến tranh, giữa cảnh rừng núi hoang vu, giữa đám người phần lớn là đàn ông, là lính tráng... nên mình đã nhìn lầm thôi, Nhã nghĩ vậy. Đôi mắt anh vẫn không rời cô. Và khi tới gần, Nhã vẫn phải chịu là cô đẹp. Một cái đẹp mảnh mai, như một cánh hoa, khiến cho người ta cảm thấy cần phải nâng niu, giữ gìn. Sao một nhan sắc như vậy lại xuất hiện giữa rừng núi hoang vu này...?

[hoacuc]

Nhã đi ngang chỗ cô gái, tự bảo mình phải chú ý đến những hòn đá cuội dưới lòng suối để không trở thành lố bịch trước mắt cô bằng mộ cái trượt ngã có thể làm vỡ cả cây đàn.

Chợt anh nghe một tiếng gọi, như có ai ghé vào tai mình mà nói:

- Nhã!

Nhã dường như chỉ chờ có thế để tránh vào bên bờ suối, nhường đường cho những người đi sau vượt lên, rồi mới quay đầu nhìn người vừa gọi. Anh buột miệng kêu lên:

- Trời! Phong...! Mình tưởng cậu biến đâu rồi!

Người đang đứng nói chuyện với cô gái chính là Phong, người bạn chiến đấu hơi khó hiểu trong những ngày ở Liên khu I, mà Nhã vẫn luôn luôn nghĩ tới. Trông cậu ta đã già dặn hơn trong bộ quần áo bộ đội màu nâu, với mấy quả lựu đạn buộc ở thắt lưng, và nhất là với nước da tai tái và hàng ria mép xanh xanh.

Phong hơi mỉm cười, nói với giọng bình tĩnh, như anh đã biết trước là sẽ có cuộc gặp gỡ này:

- Mình đã tìm cậu, nhưng tìm không ra. Cậu đang đi với trung đoàn đấy à?

- Một tiểu đoàn thôi. Tiểu đoàn Hồng Đăng.

- Giờ mới nhìn thấy một bạn đồng đội là cậu. Bữa trước mình đến một đại đội ở Đại Từ hỏi thăm, nhưng không ai nhận mình!

- Cậu tìm chưa đúng chỗ. Anh Chương, anh Linh, Minh Tú, Mai... còn cả. Có về với chúng mình không?... Mình phải đi đây. Cậu ở đâu?

- Ở đại đội 200, binh đoàn của Bộ. Đến nông trường ở xã Hồng Thái tìm mình. Đây là anh em ở đơn vị mình.
Phong đưa mắt, trỏ những chiến sĩ đứng chung quanh. Họ đều mặc quần áo nâu, đeo lựu đạn, có vẻ là những thanh niên nông thôn mới nhập ngũ.

- Cậu đi đâu bây giờ mà lại đứng đây?

Nhã vừa hỏi Phong vừa nhìn cô gái như có ý hỏi: ai đó? Trong khi hai người nói chuyện, cô gái lơ đãng nhìn đi chỗ khác, như muốn để cho họ được tự nhiên hoặc không muốn họ chú ý đến mình.

- Đứng lại đây để nhường đường cho các bạn. Các bạn đi làm nhiệm vụ quan trọng hơn. Còn bọn mình từ hôm địch đến Đại Từ đến giờ, đêm nào cũng mang mấy quả lựu đạn đi quấy rối.

- Súng đâu? - Nhã hỏi.

- Lính nông binh làm gì có súng!

Nhã lại đưa mắt nhìn cô gái. Phong có vẻ đã hiểu ý anh, nhưng chỉ nói:

- Thế nào cậu cũng tìm đến mình. Chúng mình làm ruộng nên ở cố định một chỗ. Có nhiều chuyện cần tâm sự với cậu. Cho mình gửi lời hỏi thăm tất cả những ai ở đại đội ta.

Bộ đội đã đi sắp hết. Nhã chìa tay bắt tay Phong.

- Mình sẽ tìm đến cậu.

Nhã nhìn cô gái một lần nữa và nói:

- Chào chị.

Cô gái như đang mê mải suy nghĩ chuyện gì, quay vội lại, nhìn Nhã, nở một nụ cười giống như một lời xin lỗi.
Cô nói lễ phép:

- Chào anh ạ...

Nhã tự bảo thể nào mình cũng phải tìm đến anh chàng Phong này. Và anh chợt nhớ đến câu chuyện Phong đã tâm sự với mình ngày ở Liên khu I. Có phải cô gái này là Kiều Oanh không? Nhã biết Kiều Oanh là hoa hậu của trường Đồng Khánh , nhưng anh chưa có dịp gặp cô. chả lẽ họ lại cùng rủ nhau lên Việt Bắc? Và nếu đúng cô gái này là Kiều Oanh thì anh chàng Phong sẽ khó lòng rời khỏi cô ta để trở lại trung đoàn...
Anh bỗng cảm thấy ghen thầm với hạnh phúc của bạn. Gặp mắt huyền hoặc của cô gái cùng với hình ảnh
của người bạn cũ cứ lởn vởn trong đầu anh...

[hoacuc]

Nhã và Hội đang ở tiểu đoàn 3 thì được lệnh của ban chính trị trung đoàn chuyển về tiểu đoàn 2, đang đóng tại Bình Ca, để làm một bài hát về chiến công diệt tàu chiến địch trên sông Lô. Ban chính trị cho họ biết, đó là một yêu cầu của phòng chính trị binh đoàn của Bộ. Từ ngày lên Việt Bắc, họ đã nghe nhiều tin đồn binh đoàn chủ lực của Bộ sắp được tổ chức thành đại đoàn chủ lực đầu tiên của quân đội ta, trung đoàn Thủ đô sẽ nằm trong đội hình của đại đoàn. Tiểu đoàn 2, hồi tác chiến ở Liên khu I, đã là một đơn vị của trung đoàn Thủ đô, nay đang nằm trong binh đoàn của Bộ. Chưa có quyết định chính thức nào về mối quan hệ giữa hai đơn vị, nhưng ban chính trị trung đoàn đã chấp hành đề nghị của phòng chính trị binh đoàn Bộ, coi đó như một chỉ thị của cấp trên.

Tháng Mười Hai, Nhã và Hội làm một cuộc chu du suốt dọc hai bờ sông Lô từ Tuyên Quang đến Việt Trì. Họ đã gặp tiểu đoàn 2, hỏi về những trận đánh địch trên dọc đường Bình Ca, Đa Năng. Tại đây, họ biết rõ chiến công trên sông Lô là của các đơn vị pháo binh Khu Mười. Họ đã gặp các đại đội pháo binh tham gia vào những trận đánh tàu chiến địch ở Đoan Hùng, Khoan bộ. Họ đến thăm những trận địa dã chiến của pháo binh bên bờ sông Lô và những con đường chuyển pháo. Họ đã đi xuôi thuyền trên sông Lô từ thị xã Tuyên Quang qua các bến Bình Ca, Đoan Hùng, Tràng São, Phan Lương, Bến Then... và thăm một số làng xóm hai bên bờ.

Sông Lô với dòng nước xanh như ngọc, nằm giữa núi rừng Việt Bắc, là một con sông tuyệt đẹp. Nó không dữ dội như những con sông khác: sông Hồng, sông Bạch Đằng, sông Đà... Nó rất xa với hình ảnh chiến tranh. Con sông mang vẻ đẹp gấm vóc của đất nước, một vẻ đẹp kỳ khu nhưng thanh bình. Dòng sông đã xóa nhanh mọi vết tích của những cuộc giao tranh. Hai bên bờ con sông xanh ngoài lau lách, những rừng núi ngút ngàn, mờ sương là những xóm làng bình dị, thưa thớt. âm thanh họ nghe được ở đây là nước nguồn róc rách đổ về, reo vang ở những ghềnh đá, dạt dào lên khi về tới ngã ba sông, tiếng mái chèo khoan nhặt, tiếng lưới rơi nhẹ xuống dòng sông, những con cá quẫy, giọng hát hò khoan của những vạn chài.

Hình ảnh quân thù là những đoàn tàu rẽ sóng đi ngược dòng sông bên trên có những con quỷ mắt xanh, nhớn nhác nhìn từng búi lau, đám cỏ hai bên bờ, tay luôn luôn đặt vào cò súng sẵn sàng nhả đạn.

Hình ảnh những người anh hùng đã lập nên chiến công là những anh bộ đội mũ nan, quần áo nâu, chân đát, lặc lè khiêng bằng đòn càn những bộ phận của khẩu sơn pháo cổ lỗ, vượt qua những đám sình lầy hoang rậm tới đặt pháo bên bờ sông, ngắm mục tiêu qua nòng súng, bắn hết những quả đạn mang theo, vội vàng tháo pháo dưới làn đạn bắn trả mãnh liệt của kẻ thù, rồi lại gồng gánh cỗ pháo di chuyển tránh sự lùng sục của máy bay và những toán quân địch tuần tiễu hai bên bờ sông.

Trận đánh chỉ diễn ra trong chốc lát với những tiếng pháo bất thần gầm lên trên bờ sông, những chiến thuyền của địch bốc khói, chìm nhanh xuống dòng sông, những chiếc khác rú còi báo động hốt hoảng đổ đạn vào hai bên bờ, và dùng hết sức máy, rẽ nước lao nhanh khỏi khu vực nguy hiểm.

Những sự kiện trên dòng sông này mấy thuần qua gây nên chấn động khắp cả nước, trong thực tế đã diễn ra một cách bình dị, kể cả đôi lúc Nhã và Hội ngồi nghe không thể không mỉm cười. Đồng chí đại đội trưởng pháo binh, một người có cặp mắt rất sâu, đeo kính cận thị, mặc một chiếc áo trấn thủ sờn rách, đã kể lại với họ... Trước trận đánh, đồng chí trưởng ban tác chiến Khu Mười, mặc quần áo ka ki ăng lê, khoác bờ lu dông Mỹ đến trao cho họ một bản kế hoạch tác chiến rất quy mô. Để tạo nên không khí hùng tráng cho trận đánh lịch sử, người xây dựng kế hoạch đã quy định hiệu lệnh nổ súng là bài kèn "Chiến sĩ Việt Nam", hiệu lệnh rút lui là bài kèn "Xuất quân". Đại đội trưởng đã phải trả ời: "Báo cáo anh, đồng chí thông hiệu của chúng tôi chỉ biết thổi bài: "Con bò kéo xe, Con bò xe kéo...) chứ không biết thổi hai bài anh vừa nói:. Thực ra, không phải người đặt kế hoạch chỉ trao cho anh chiến sĩ thông hiệu một việc làm vượt xa với khả năng hiểu biết âm nhạc của mình, mà anh đã đề ra một yêu cầu mà bản thân chiếc kèn cờ-le-rông với cấu tạo quá đơn giản của nó không thể nào thực hiện nổi... Nhưng cuối cùng, họ vẫn giành được chiến thắng.

Bản nhạc "Chiến sĩ sông Lô" của Nhã đã hình thành. Bài hát có thanh âm của tiếng pháo hào hùng nhận chìm những tàu chiến địch xuống lòng sông, nhưng bao trùm lên vẫn là tiếng reo vui của dòng sông xanh chiến thắng, của những chiến sĩ và người dân Khu Mười kiên quyết đứng lên đánh giặc, bảo vệ quê hương, làm chủ vận mệnh của mình. Dòng sông cùng với chiến công của nhân dân ta sẽ tồn tại mãi cùng với đất nước. Còn kẻ thù chỉ là một cái gì thoáng qua trong chốc lát, nó không thể bắt con sông đổi dòng, cũng như không thể làm thay đổi gương mặt kỳ tú của nó. Và trong khi làm bài hát, đôi lúc Nhã đã nghĩ đến một cô gái có giọng hát mượt mà, đằm thắm và man mác, đã gặp lại anh cách đây không lâu trên đất Phú Thọ này. Không biết thời gian qua cô ở đâu? Cuộc tiến công mới của kẻ thù có đe dọa gì đến cuộc sống của cô...? Hình ảnh của cô lồng vào với hình ảnh nhân dân Khu Mười, đã hiện lên đôi chỗ trong bài hát của anh. Nhưng anh tin rằng ngoài mình ra sẽ không có ai nhận thấy điều đó...