Đội tự vệ chiến đấu cứu quốc Hoàng Diệu

[vnmilitaryhistory]

Kết hợp với huấn luyện quân sự, toàn đội tích cực rèn luyện theo nền nếp sinh hoạt tập trung. 5 giờ sáng toàn đội dậy tập thể dục. 7 giờ sáng và 16 giờ 30 chiều, từng trung đội đi đều (kết hợp tập đội ngũ) đến địa điểm chào cờ (kéo cờ và hạ cờ). Những bước chân giậm mạnh và tiếng hát hùng tráng cùng với tiếng hô rắn rỏi của đại đội trưởng càng thôi thúc tâm hồn phơi phới và ý chí rèn luyện của anh chị em toàn đội. Tiểu đội trưởng Hợp thuộc trung đội Trần Quốc Toản to khỏe, hồn nhiên, thường hát đệm rất vui nhộn. Mỗi khi toàn đội hát xong câu "Bước oai nghiêm theo tiếng súng đi tung hoành; quân Việt Nam đi hồn non nước xây thành..." thì đồng chí Hợp lại hô vang "Đùng, đoành, đoành!". Toàn đội tiếp tục hát vang đầy phấn chấn.


Công tác bảo đảm vật chất của đội thời kỳ này cũng có những tiến bộ mới. Đội đã có trạm xá do đồng chí Lý Hường phụ trách chăm lo thuốc men, cơm cháo khi anh em ốm đau. Đội còn có tổ quân khí do đồng chí Nguyễn Hữu Toản phụ trách, kịp thời sửa chữa tại chỗ vũ khí hỏng hóc thông thường.


Việc phát triển Đảng vẫn được coi trọng. Nhiều đồng chí qua học tập công tác, rèn luyện, thử thách ngày càng tiến bộ, trưởng thành đã được kết nạp vào Đảng; chi bộ lúc này đã có đến hơn 20 đảng viên.

Tình hình Hà Nội bước sang tháng 10 càng khẩn trương. Bọn Pháp không ngừng tăng thêm quân lính vũ khí vào Hà Nội. Hội nghị quân sự toàn quốc (19-10) nhận định "không sớm thì muộn, Pháp sẽ đánh mình và mình cũng nhất định phải đánh Pháp".

Sang tháng 11, tình hình Hà Nội càng căng thẳng. Thực dân Pháp đã phân phát vũ khí cho 7.000 Pháp kiều. Chúng lập thêm nhiều ổ tác chiến xung quanh các khu vực đóng quân và khu phố đông người Pháp. Bọn lính Pháp liên tiếp gây ra các vụ khiêu khích ngay trên đường phố Hà Nội.


Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu lúc này được phân công bố lực lượng về các liên khu 1, 2, 3 ở nội thành để cùng các lực lượng toàn thành xúc tiến công việc chuẩn bị kháng chiến. Nhiệm vụ chung của đội là phối hợp với các đơn vị Vệ quốc đoàn và làm nòng cốt trong Tự vệ Thành "Quyết chiến để bảo vệ Thủ đô".


Tại Liên khu 1, Tự vệ chiến đấu cùng với tiểu đoàn 101 và Tự vệ Thành "thực hiện thuật cận chiến, chiếm giữ từng nhà, quấy rối từng phố để ngăn trở không để cho địch trong Thành đánh ra cứu viện được Đồn Thủy".

Tại Liên khu 2, Tự vệ chiến đấu cùng với tiểu đoàn 77, đại đội cảnh vệ và Tự vệ Thành "chặn giữ khu vực ven đường Tràng Tiền, từ cửa Nam tới đầu phố Trần Quang Khải, từ nhà pha tới đầu phố Nguyễn Du, dùng thuật cận chiến chiếm giữ từng nhà, chiếm giữ từng phố, không để cho quân địch lan rộng ra, tiêu diệt địch trong từng khu vực đó, không để cho địch ở Đồn Thủy hay ở Cửa Nam vây, trước hết phải cho tiêu diệt bộ phận địch ở Cửa Nam ngay".


"Tại Liên khu 3, Tự vệ chiến đấu cùng tiểu đoàn 523 và Tự vệ Thành thực hiện cận chiến quét sạch và chiếm từng nhà, quấy rối từng phố, khiến cho địch nhằm vào đó mà tiến công, để quân ta (tiểu đoàn 45 và tiểu đoàn 212 cùng dân quân) hoàn thành nhiệm vụ đánh chiếm trường Bưởi và Đồn Thủy nhưng không được để địch lan rộng ra ngoài khu vực"1 (Trích mệnh lệnh tác chiến của Bộ chỉ huy Khu 11).


Để thực hiện nhiệm vụ trên, nhiều đồng chí lãnh đạo, chỉ huy chủ chốt của đội được tăng cường cho các liên khu, càng tạo điều kiện gắn bó hơn nữa giữa Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu với từng mặt trận ở các liên khu nội thành Hà Nội. Đồng chí Nguyễn Anh Bảo vẫn chỉ huy đội. Đồng chí Đỗ Đức Kiên vẫn kiêm nhiệm Bí thư Thành bộ Việt Minh. Đồng chí Lê Trung Toản nguyên đội trưởng (vừa làm Bí thư Thành ủy Hải Phòng tháng 8-1946) được điều trở lại Hà Nội (11-1946) nay là Khu ủy viên Khu 11 trực tiếp được giao nhiệm vụ Phó bí thư Liên khu ủy kiêm Chủ tịch Ủy ban Bảo vệ Liên khu 1. Đồng chí Nguyễn Văn Tích phụ trách Việt Minh Liên khu 2, ủy viên quân sự trong Ủy ban bảo vệ Liên khu. Đồng chí Đỗ Trình về làm Bí thư Liên khu ủy và Chủ tịch Ủy ban Bảo vệ Liên khu 3. Đồng chí Hoàng Phương kiêm nhiệm Phó chủ tịch Ban chỉ huy thanh niên tự vệ thống nhất toàn Thành và phụ trách Mặt trận Việt Minh Liên khu 1. Đồng chí Vũ Yên trực tiếp giúp đồng chí Anh Bảo về quân sự của đội. Đồng chí Phùng Văn Phúc trực tiếp giúp đồng chí Đỗ Trình về quân sự ở Liên khu 3. Các đồng chí Vỵ Hải và Phạm Văn Tường vẫn phụ trách đại đội. Đồng chí Nguyễn Văn Cừ được điều về Liên khu 2, trực tiếp phụ trách việc bảo vệ lúc chưa kháng chiến và phá hủy đài phát thanh ở Ngã Tư Vọng - Bạch Mai sau khi xảy ra chiến đấu.


Một bộ phận lực lượng đội tiếp tục canh gác bảo vệ các mục tiêu ở Hàng Trống, Hàng Bồ, Trần Hưng Đạo, Ôn Như Hầu. Một bộ phận khác được cử đi tăng cường cho các liên khu, được sắp xếp thành từng tổ hoạt động ở từng khu vực.

Lực lượng còn lại của Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu lúc này được phân bố lại để thực hiện nhiệm vụ tác chiến theo mệnh lệnh của Bộ chỉ huy Khu.

Trung đội Trần Quốc Toản bố trí ở dọc trục đường Tràng Thi - Nhà hát lớn, một tiểu đội tăng cường cho trung đội Vệ quốc đoàn chốt tại Nhà hát lớn. Anh em còn lại chốt tại nhà số 3 Cửa Nam phối hợp với Tự vệ Thành sẵn sàng đánh địch ở ngã năm Cửa Nam; sau sẽ dãn ra chốt thêm nhà thuốc Thẩm Hoàng Tín (phố Phan Bội Châu) nhằm đánh vào nhà tên sĩ quan Pháp Lơ-mét (đầu phố Phan Bội Châu) phối hợp với trung đội Tô Hiệu chốt ở nhà thuốc Hoàng Xuân Hãn đánh địch đi lên cuối đường Tràng Thi, làm xong nhiệm vụ ở Cửa Nam sẽ về Liên khu 2.


Trung đội Tô Hiệu, bộ phận chốt tại nhà đồng chí Trần Duy Hưng (phố Thợ Nhuộm), được tăng cường lực lượng thành mũi chủ động đánh nhà tên Lơ-mét, phối hợp với bộ phận trung đội Trần Quốc Toản tăng cường chốt nhà thuốc Thẩm Hoàng Tín, bộ phận còn lại chốt tại hãng sơn Rê-dít-tăng-cô đầu đường Cột Cờ (nay là đường Điện Biên Phủ) chặn địch từ hướng Cột Cờ xuống.


Trung đội Hà Huy Tập phân về cùng chiến đấu tại Liên khu 3, tập trung chủ yếu trên dọc đường Khâm Thiên, do Ủy ban bảo vệ Liên khu trực tiếp chỉ huy, một tổ cùng tự vệ đường sắt chốt tại ba-ri-e đầu đường Hàng Lọng (nay là đường Lê Duẩn).

Trung đội Phó Đức Chính cử thêm một tổ 5 người trực tiếp giúp đồng chí Nguyễn Văn Sâm, Chủ tịch khu Bạch Mai đẩy mạnh việc xây dựng khu Bạch Mai thành căn cứ Liên khu 2 và tiếp tục bảo vệ đài phát thanh.

Bộ phận còn lại của trung đội Ký Con là lực lượng chính bảo vệ khu Đấu Xảo và các mục tiêu mà trung đội đang canh gác tại trung tâm thành phố.

Nội dung chuẩn bị chủ yếu tại các chốt là bố trí các điểm hỏa lực bí mật có công sự bảo vệ, nơi nào có điều kiện thì mở thông đường cơ động về phía sau. Riêng Đấu Xảo, củng cố các ụ súng đã có, đào hệ thống giao thông hào nối các ụ súng đã có, đào hệ thống giao thông hào nối các ụ súng với chỉ huy, xây dựng các chướng ngại vật chặn lối vào cửa chính.

[vnmilitaryhistory]

Trong khi chuẩn bị chiến đấu trên những điểm trên anh chị em còn đi xuống các phố được phân công, cùng anh em Tự vệ Thành bàn bạc kế hoạch đánh địch cụ thể và tiến hành công tác chuẩn bị chiến đấu trên đường phố. Nội dung chuẩn bị chủ yếu là vận động nhân dân đục tường thông nhà nọ sang nhà kia; những nhà chọn để chốt thì kín đáo xây dựng các ụ súng ở trong nhà, có công sự bảo vệ. Tại những khu phố còn xa các vị trí địch như Nguyễn Trường Tộ (Liên khu 1), Lò Đúc, Ô Cầu Dền, Ô Đông Mác (Liên khu 2), Khâm Thiên (Liên khu 3), Tự vệ chiến đấu cùng Tự vệ Thành và đông đảo nhân dân lập các ụ chướng ngại nhằm ngăn chặn, giảm bớt sự xâm nhập của lính Pháp vào nhà dân cướp bóc, gây rối. Việc xây dựng ụ chướng ngại này thường phải làm từng bước, thoạt đầu xây ở hai bên hè đường, vẫn để lòng đường cho xe cộ đi lại để bọn Pháp không có cớ sinh sự, nhưng đã chuẩn bị sẵn mọi phương tiện để khi cần thiết có thể tung ra nhanh chóng lấp kín lòng đường. Nhân dân cùng tự vệ tham gia chở cát từ bãi sông Hồng về dồn vào bao đắp thành công sự và chở sẵn đồ đạc cồng kềnh trong nhà mình như giường, tủ, bàn, ghế, cả sập gụ, tủ chè để khi cần, anh em tự vệ tung ra đường... thể hiện lòng yêu nước, chí căm thù giặc, quyết tâm chống giặc Pháp xâm lược của đông đảo nhân dân thành phố.


Anh em Tự vệ chiến đấu còn bí mật khoan sẵn cây và cột đèn bên đường để khi bắt đầu chiến đấu, đặt mìn phá đổ, làm chướng ngại vật ngăn xe cơ giới dịch. Tổ các đồng chí Chức, Lưu, Tuấn thuộc trung đội Ký Con khoan cây ở hai bên đường Trần Hưng Đạo, Phan Bội Châu. Một lần, khi đang khoan thì một xe bọc thép chở quân Pháp ập tới, mấy tên nhảy xuống định đánh. Lập tức cả ba đồng chí rút lựu đạn sẵn sàng sống mái với địch, chúng hoảng sợ vội vàng lên xe rút lui.


Một nội dung quan trọng nữa trong công tác chuẩn bị của đội là điều tra bám sát các ổ tác chiến tại nhà Pháp kiều nghiên cứu phương tiện vũ khí phá các mục tiêu trọng điểm không cho địch sử dụng. Đồng chí Xuân Trường nguyên trung đội trưởng trung đội Trần Quốc Toản, sau về Ban điều tra của Thành đã cung cấp cho đội nhiều tài liệu quý về các ổ tác chiến của địch. Các đồng chí Lê Giới, Nguyễn Quýnh lên tham gia Ban phá hoại của Thành đã cùng các đồng chí khác nghiên cứu vũ khí đánh cầu Long Biên, sân bay Gia Lâm... Đồng chí Nguyễn Văn Cừ cùng các đồng chí bảo vệ đài phát thanh nghiên cứu và tập dượt kế hoạch di chuyển máy móc của đài phát thanh và phá hủy những bộ phận không thể mang đi được khi bắt đầu kháng chiến.


Sang tháng 12 năm 1946, không khí chiến tranh như đã bao trùm Hà Nội. Bọn Pháp liên tục tăng thêm quân lính, vũ khí về Hà Nội, dùng tay sai đi mua vét lương thực, thực phẩm; khiêu khích dồn dân, như đốt nhà Thông tin Bờ Hồ (3-12), chiếm nhà băng Pháp - Hoa, rạp chiếu bóng Ma-giét-tích (đối diện với doanh trại Vệ quốc đoàn trung ương) và tầng cao khách sạn Mê-tơ-trô-pôn (trông sang Bắc Bộ Phủ, ngày 7 tháng 12).


Mọi công tác chuẩn bị kháng chiến của Hà Nội, của Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu càng thêm khẩn trương. Các đồng chí Vũ Yên, Vỵ Hải xuống Hải Phòng nghiên cứu thực tế cuộc chiến đấu của thành phố Cảng từ tháng 11, về phổ biến cho anh em nhiều kinh nghiệm thiết thực. Anh em Tự vệ chiến đấu bắt đầu đào đường hầm xuyên từ nhà đồng chí Trần Duy Hưng và hiệu thuốc Thẩm Hoàn Tín qua đường Phan Bội Châu sang nhà tên sĩ quan Pháp Lơ-mét cùng một đường hầm khác từ hiệu thuốc Hoàn Xuân Hãn ra giữa đường Tràng Thi để sau này đặt bom. Anh em ở khu Đấu Xảo đào giao thông hào từ ngoài cổng vào sở chỉ huy, tới các ụ chiến đấu ở phía trước, kết hợp với dựng hàng rào cơ động và chôn bom nhằm ngăn chặn địch ngay tại cổng. Nửa tiểu đội của trung đội Ký Con chốt tại Tòa báo Cứu quốc đắp ụ bằng bao cát khá vững chắc ở mép bên trái cổng sắt, súng đạn sẵn sàng. Tổ canh gác ở nhà số 7 phố Ôn Như Hầu cũng như các tổ công tác tại khu phố từ phố Huế xuống Bạch Mai, qua Đại La, lên Khâm Thiên... ở đâu anh em cũng hợp sức với Vệ quốc đoàn, Tự vệ khu phố và Tự vệ xí nghiệp cùng đồng bào tích cực chuẩn bị kháng chiến.


Các mặt công tác khác như thông tin tuyên truyền, tiếp tế cứu thương, hướng dẫn tản cư... cũng được cán bộ chiến sĩ Tự vệ chiến đấu chú ý triển khai thực hiện. Các nữ Tự vệ chiến đấu trung đội Minh Khai xuống tăng cường ở các cơ sở khu phố từ trước đã đóng góp phần quan trọng cho các mặt chuẩn bị này. Đồng chí quản lý Nguyễn Văn Viên đã chuẩn bị thêm được một số thức ăn khô và rau, đậu ở các hầm của khu Đấu Xảo.


Đến trung tuần tháng 12 năm 1946, tình hình Hà Nội căng thẳng tột độ. Ngày 16, những tên trùm thực dân Pháp ở Đông Dương họp bàn kế hoạch xâm lược phía bắc nước ta, dự định đánh chiếm Hà Nội trong vòng 24 giờ. Ngày 17, chúng cho máy bay thám thính quần đảo trên bầu trời thành phố, đồng thời liên tiếp khiêu khích trên đường phố như phá ụ chướng ngại ở phố Lò Đúc, bao vây trụ sở Công an phố Hàng Đậu, đốt nhà dân ở khu Trúc Bạch, tiến công, đốt phá, thảm sát ở khu Yên Ninh - Hàng Bún... Anh em Tự vệ chiến đấu cùng Tự vệ khu phố, Tự vệ xí nghiệp càng đẩy mạnh mọi mặt chuẩn bị. Từng đoàn xe ô-tô, xe bò, xích lô chở đất cát từ bãi sông Hồng vào các phố lập ụ chướng ngại; giường, tủ, bàn, ghế của nhiều gia đình đã khuân ra sát cửa sẵn sàng tung ra mặt đường; tiếp tục khoan lỗ cây để đặt chất nổ, bắt đầu cưa lưng chừng cây để sẵn sàng đánh đổ, góp phần cản bước tiến của quân địch. Người già, trẻ em lần lượt tản cư về các vùng nông thôn...


Cấp trên nhận định: địch sắp đánh úp ta thực sự! Tất cả chuẩn bị gấp chờ lệnh. Có lệnh là phải tiến công ngay các vị trí đã quy định. Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu cùng các lực lượng toàn thành phố sẵn sàng đánh địch. Các lực lượng tự vệ được bố trí xen kẽ với các đơn vị Vệ quốc đoàn cùng phối hợp chiến đấu; nơi nào không có đơn vị bộ đội thì tự vệ phải độc lập tác chiến. Trên mặt trận toàn thành chỉ riêng khu vực cửa Nam (chưa có đơn vị Vệ quốc đoàn), Tự vệ chiến đấu cùng Tự vệ khu phố phải độc lập chiến đấu.


Đội trưởng Nguyễn Anh Bảo cho điều thêm lực lượng của trung đội Tô Hiệu đến khu vực cửa Nam. Một tổ do đồng chí Trần Đan¹ (Sau này là Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam, đã nghỉ hưu) chỉ huy chốt ở hiệu sơn Rê-dít-tăng-cô đầu đường Cột Cờ chặn địch từ trong thành ra và một tổ do đồng chí Bạch Ngọc Liễn chỉ huy, có trung đội trưởng Anh Dũng đi cùng, tăng cường cho bộ phận chốt ở nhà đồng chí Trần Duy Hưng để tiến công nhà tên Lơ-mét. Đồng thời lập hai đội cảm tử dùng bom 50 ki-lô-gam đánh xe tăng, một đội do đồng chí Nguyễn Quang Châu chỉ huy bố trí tại nhà thuốc Hoàng Xuân Hãn, một đội do đồng chí Nguyễn Hữu Toàn chỉ huy bố trí ngay tại Cửa Nam. Tiểu đội trưởng Ninh Hữu Cẩn được cử xuống trực tiếp giúp chỉ huy trưởng Tự vệ khu phố cửa Nam.

[vnmilitaryhistory]

Với thế trận lúc này, Đấu Xảo không còn là vị trí quan trọng phải bảo vệ như trước. Các đồng chí Vũ Yên và Vỵ Hải được tăng cường cho Liên khu 1; đồng chí Vũ Yên cùng đồng chí Hoàng Phương trực tiếp giúp đồng chí Lê Trung Toản lãnh đạo, chỉ huy quân và dân Liên khu 1; đồng chí Vỵ Hải về lại khu Trúc Bạch (Liên khu 1) cùng anh em Tự vệ chiến đấu và Tự vệ khu phố, Tự vệ xí nghiệp chuẩn bị và tiến hành chiến đấu ở phía bắc thành phố và bảo vệ đường liên lạc thông suốt giữa Liên khu 1 nội thành với Bộ chỉ huy khu ở ngoại thành. Đại đội phó Phạm Văn Tường ở lại Đấu Xảo trực tiếp đôn đốc chỉ đạo tác chiến ở khu vực Cửa Nam. Các đồng chí Tô An và Hà Giáp trực tiếp chỉ huy lực lượng còn lại ở Đấu Xảo.


Đến trước ngày toàn quốc kháng chiến, phần lớn cán bộ, chiến sĩ Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu đã được phân bố về các liên khu và tất cả đã ở tư thế chiến đấu, cùng quân và dân ở các liên khu 1, 2, 3 hiệp đồng chiến đấu dưới sự chỉ huy trực tiếp của Liên khu. Nhiều đồng chí vốn là cán bộ chủ chốt của Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu lúc này được chỉ định vào cơ quan lãnh đạo và chỉ huy cả 3 liên khu nội thành Hà Nội. Các đồng chí Lê Trung Toản, Hoàng Phương, Vũ Yên ở Liên khu 1; Trần Vĩ, Nguyễn Anh Bảo, Đỗ Đức Kiên ở Liên khu 2; Đỗ Trình, Phùng Văn Phúc ở Liên khu 3...


Với 9 tháng xây dựng và hoạt động tiếp theo (10-3 - 19- 12-1946), Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu càng tiến bộ trưởng thành vững chắc và đã hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ được cấp trên giao phó.

Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu thời kỳ này tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cận vệ của Đảng, tham gia bảo vệ Bác, bảo vệ nhiều cơ quan đầu não cách mạng; thật sự là lực lượng xung kích thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ quan trọng của thành phố, cùng công an diệt trừ lực lượng phản động tay sai quân Tưởng, cùng Tự vệ Thành tổ chức huấn luyện quân sự phố cập và chặn bớt sự hung hãn khiêu khích của quân xâm lược Pháp, cùng các lực lượng toàn Thành tích cực chuẩn bị thế trận và lực lượng kháng chiến chống Pháp ở Hà Nội.


Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu thời kỳ này đã được xây dựng toàn diện ngày càng vững mạnh, được giáo dục chính trị cơ bản, huấn luyện quân sự tập trung, rèn luyện trong công tác vận động quần chúng và đấu tranh chống thù trong, giặc ngoài. Mỗi cán bộ, chiến sĩ đều tiến bộ nhanh chóng, trưởng thành vượt bậc, nhất là đội ngũ cán bộ chủ trì của đội, được Đảng tin cậy, quần chúng tin yêu năng lực phát triển, đã đảm đương thêm nhiều trọng trách của thành phố, chủ trì lãnh đạo, chỉ huy các liên khu; ba đồng chí được chỉ định tham gia Thành ủy.


Cán bộ, chiến sĩ toàn Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu đã được chuẩn bị mọi mặt trong 16 tháng (25-8-1945 - 19-12-1946) để cùng quân và dân toàn thành phố sẵn sàng bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp.